Scotus Academicus, Tomus primus: De Deo in se subsistente

Circa praesentis Quaestionis resolutionem varia fuit, et omnino opposita quorumdam Theologorum sententia. Quidam enim senserunt inter essentiam, et attributa realem adaequatam intercedere distinctionem; sicut de quodam Gualtero refert Niphus, lib. 12. Metaphys., Disput. 13. cap. 3. et Iacobus de Vitriaco: quae pariter sententia tribuitur Gilberto Porretano Pictaviensi Episcopo. Nominales vero in oppositam omnino sententiam ierunt, qui cum suo Principe Ochamo in 1. dist. 2. quaest. 2., nullam omnino a parte rei in Deo distinctionem admittunt: sed volunt attributa esse solam nominum diversitatem, et varietatem, oriundam ex diversa connotatione, et respectu divinae essentiae ad creaturas; ita ut eadem omnino simplicissima essentia divina connotando, v. g. miseriam sublevandam, dicatur misericordia; connotando veritates clare et certo cognoscendas, dicatur sapientia, etc. Ut autem medias has inter sententias et syrtes securiorem viam teneamus, et quid verius sentiendum sit, evidenter aperiamus

Notandum 1. Haec tria vocabula, divisio, distinctio, et non identitas, differre invicem penes magis, et minus, et sicut superius, et inferius: omnis enim divisio est distinctio, et non identitas; non tamen e converso: quia divisio cum materiam, et quantitatem sequatur, in solis rebus corporeis extensis reperiri potest; distinctio vero cum entis proprietas, reperitur in omnibus entibus, tam spiritualibus quam corporeis: unde fit, ut in Angelis sit equidem distinctio, non autem divisio. Similiter distinctio, et non identitas differunt penes superius, et inferius; omnis enim distinctio est non identitas, non tamen e converso; quia cum distinctio sit entis proprietas, solum reperitur inter entia, et extrema positiva: unde inter ens, et non ens, inter formam, et privationem eius non est distinctio, sed non identitas. Quod si interdum Doctores, et Philosophi dicant formam et privationem, ens et non ens invicem distingui, haec distinctio accipienda est negative, id est quod sint non idem; omnia enim, quae distinguuntur, sunt non eadem, non tamen omnia quae sunt non eadem, proprie distincta dici debent.

Notandum 2. Cum nostro Mayronio, in 1. dist. 8. quaest. 1., quadruplex esse genus distinctionis rerum a parte rei, et independenter ab operatione intellectus. Prima, inquit, distinctio est essentialis, qua una essentia existens distinguitur ab alia essentia existente, v. g. Deus a creatura. Secunda realis, qua res distinguitur ab alia re, vel a qua producitur, ut Filius a Patre, vel a qua separari potest, ut albedo a pariete, vel sine qua existere potest, ut fundamentum sine relatione. Tertia est formalis, qua quidditativus conceptus unius, v. g. sapientiae, non est quidditativus conceptus alterius, v. g. omnipotentiae. Quarta, modalis, quae est inter quidditatem, et modum, seu gradum illius, v. g. inter sapientiam, et finitatem, aut infinitatem eius.

Notandum 3. Harum omnium distinctionum maximam esse essentialem: res enim, quae essentialiter invicem differunt, magis discrepant, quam quae aliis distinctionibus secernuntur: ipsam sequitur realis, utpote, quae est inter entitates realiter existentes, quarum una vel est productiva alterius, vel ab ea separabilis est, vel sine ipsa potest existere: formalis tertium locum obtinet, utpote media inter realem, et modalem, estque inter duas formalitates seu conceptus obiectivos seorsim conceptibiles: modalis omnium est minima: modus enim non variat rationem formalem rei, sed eam auget vel minuit intra eamdem rationem formalem; albedo namque intensa ut duo non distinguitur a seipsa formaliter, nec essentialiter diversa est, quatenus habet octo gradus; licet non sit eadem modaliter. Unde distinctio modalis sequitur sortem distinctionis formalis; ut proinde si attributa distinguantur a parte rei formaliter ab invicem, et ab essentia divina, etiam modales perfectiones distinguantur actu modaliter.

Conclusio prima. — Inter essentiam, et attributa nulla intercedit distinctio essentialis, nec realis. Haec videtur de Fide: siquidem in Concilio Lateranensi cap. Firmiter, definitur substantiam divinam esse indivisibilem, utpote omnino simplicem: sed non esset omnino simplex, si constaret attributis ab ea realiter, et essentialiter distinctis: ergo attributa ab essentia divina ita non discrepant. — Insuper in eodem Concilio determinatur quod fide credendum est, in Deo esse Trinitatem solummodo, non vero quaternitatem; quia quaelibet trium Personarum est illa res, scilicet substantia, essentia, seu natura divina: sed si attributa distinguerentur realiter ab essentia, non minus in Deo foret quaternitas, quam si divinae Personae ab eadem realiter discreparent; ubicumque enim est distinctio realis, ibi pariter est rerum multiplicitas: unde cum attributa plura sint, si ab essentia divina realiter distinguerentur, non solum in Deo admittenda esset quaternitas, sed et centenitas, si totidem essent attributa, ut merito colligit sanctus Bernardus, lib. 5. De Consideratione, cap. 7.: Multa, inquit, dicuntur esse in Deo, et quidem sane catholiceque: sed multa unum, alioquin si diversa putemus, non quaternitatem habueris, sed centenitatem. Tertio dicimus magnum, iustum, et innumerabilia talia: sed nisi omnia unum in Deo consideres, habebis multiplicem Deum. Insuper in Conciliis Toletano undecimo, et Florentino definitur in divinis omnia esse unum, ubi non obviat relationis oppositio: sed inter essentiam et attributa nulla intercedit oppositio relationis: ergo inter illa etiam nulla est distinctio realis. Denique S. Bernardus, Sermone 8, in Cantica, asserit in Concilio Rhemensi damnatam fuisse illam expositionem Gilberti Porretani, qua libros Boetii De sancta Trinitate sic interpretabatur: Pater est veritas, id est verus; Filius est veritas, id est verus, etc. Unde exclamat Bernardus: O obscuram perversamque explanationem; quam verius saniusque per contrarium ita dixisset, Pater est verus, id est veritas, Filius est verus, id est veritas! etc. Et ibidem: Scribatur, inquit, stylo ferreo in ungue adamantino, vel sculptatur in silice: quod Divina Essentia, Forma, Natura, Deitas, Bonitas, Sapientia, Virtus, Potentia, Magnitudo, vere est Deus. Sed haec definitio stare non posset, si bonitas, magnitudo, etc., realiter ab Essentia divina distinguerentur; sicut enim v. g. paries non dicitur albedo, sed albus, quia albedo non ipsi identificatur; ita nec Pater et Filius dici possunt veritas, nec Deus recte dicitur bonitas, magnitudo, etc., si inter ea sit realis distinctio: ergo ex mente tam S. Bernardi, quam Concilii Rhemensis, attributa divina non realiter ab essentia distinguuntur.

Idipsum ratione triplici probat noster Bassolius in 1. dist. 22. q. 2. ad 4. articulum. Primo quidem sic: Omne infinitum identificat sibi ea omnia quae ipsi compossibilia sunt: sed Essentia divina est infinita, est enim, inquit sanctus Damascenus, infinitum quoddam substantiae pelagus: ergo identificat sibi ea omnia, quae ipsi compossibilia sunt; atqui perfectiones tam attributales, quam modales sunt compossibiles Essentiae divinae, siquidem ipsam afficiunt, et perficiunt: ergo cum ea identificantur. Minor patet, si enim infinitum sibi non identificaret ea quae ipsi compossibilia sunt, illa cum eo deberent uniri per compositionem ex partibus: sed infinitum non potest perfici, nec constitui ex partibus; quia omnis pars, in ratione partis, est limitata et finita, non enim involvit id quod altera sibi compars complectitur, alioquin non essent diversae: infinitum autem non potest componi ex parte finita, tale enim est totum per se, quales sunt partes illud componentes; ergo si partes sint infinitae, etiam totum per se constans illis partibus infinitum erit: ergo cum divina Essentia sit infinita, necessum est ut omnes suas perfectiones sibi identificet realiter, et consequenter inter essentiam, et attributa non potest intercedere aliqua distinctio realis. — Secundo: Illa sunt idem realiter, quorum unum praedicatur de alio in abstracto: sed attributa divina de se invicem, et de Essentia divina praedicantur in abstracto; nam, ut loquitur sanctus Augustinus, 15. De Trinitate, cap. 5., Deus non percipit sapientiam, qua sit sapiens, sed ipse sapientia est. Et sanctus Gregorius Nazianzenus, Oratione 2. De pace, n. 24. ait: Trinitatem esse veram, ac veritatem; et Spiritum veritatis, sanctum, et sanctitatem ipsam. Denique sanctus Anselmus, In Proslogion, c. 18. Deum alloquens ait: Certe Vita est, Sapientia est, Veritas est, Beatitudo est, Aeternitas est, et omne Verum, Bonum est; multa sunt haec, non potest angustus intellectus meus totum uno simul intuitu videre, ut omnibus delectetur. — Tertio: Si essentia, et attributa non essent idem realiter, sequeretur essentiam cum attributis esse quid perfectius secundum entitatem, quam essentia sola: sed hoc est falsum; alioquin essentia non esset ens infinitum, cum omnem prorsus entitatem non involveret: ergo non sunt invicem realiter distincta.

Dices 1. Idem realiter non continetur in seipso; alioquin idem esset, et non idem: sed attributa continentur realiter in essentia divina: ergo ab ea distinguuntur realiter. — Distinguit maiorem Bassolius: Idem secundum eamdem rationem non continetur in seipso, concedit; non enim potest esse continens, et contentum secundum eamdem omnino rationem: non continetur in seipso penes aliam et aliam rationem, negat; unde sicut homo, in quantum animal, dici potest contineri in seipso quatenus homo est, quia animal continetur in homine quasi pars in toto: ita licet attributa sint idem realiter cum essentia, quia tamen ab ea formaliter discrepant, dici possunt in ea contineri realiter, quemadmodum proprietates in essentia continentur. — Vel clarius, et brevius distinguo maiorem: Idem non continetur in seipso per veram continentiam, quae importat distinctionem realem inter continens et contentum, concedo; per identificationem realem unius formalitatis cum entitate alterius, nego. Minorem similiter distinguo: Attributa continentur in Essentia divina per veram continentiam, nego: per identificationem realem cum entitate Essentiae divinae, concedo. Unde rectius et verius dicuntur esse, quam contineri in Essentia divina.

Dices 2. Quando aliqua sunt eadem realiter, multiplicato uno, multiplicatur et aliud: ergo si attributa et essentia sint idem realiter, sicut multiplicia sunt attributa, sic etiam multiplex erit essentia. Distinguo antecedens: Multiplicato uno secundum entitatem realem, etiam aliud multiplicari debet, secundum entitatem, concedo: multiplicato secundum formalitatem, aliud multiplicari debet secundum entitatem, nego; attributa autem varia sunt tantum secundum formalitatem, non vero secundum entitatem realem: ergo ad eorum multiplicationem, non debet multiplicari divina entitas et essentia.

Dices 3. Perfectibile et perfectivum distinguuntur realiter: sed attributa divina sunt perfectiones divinae Essentiae: ergo ab ea distingui debent realiter. Maior patet, nihil enim est perfectivum sui ipsius; ergo debet esse perfectivum alterius. — Distinguo minorem: Si perfectivum se habeat per modum formae informantis subiectum, vel partis componentis totum aliquod, sicut albedo v. g. informat, et efficit parietem album, et anima cum corpore constituit vivens, concedo: si sit tantum formalitas afficiens subiectum quod perficitur, per modum proprietatis et perfectionis intrinsecae, nego: attributa autem non perficiunt divinam Essentiam per modum formae informantis, aut partis componentis, sed tantum per modum formalitatis, et perfectionis intrinsece Essentiam divinam determinantis, et perficientis hoc aut illo modo, v. g. sapientia in ratione sapientis, etc.: ergo ab ea non debent distingui realiter.

Dices 4. Quae spectant ad diversas categorias, et sub diversis praedicamentis collocantur, distinguuntur realiter: sed Essentia divina, et attributa sub diversis praedicamentis collocantur, illa quidem sub praedicamento substantiae, haec vero sub praedicamento qualitatis. Probari potest variis sanctorum Patrum sententiis, praesertim S. Augustini, lib. 15. De Trinit. cap. 5., ubi ait: Si dicamus, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, vivus, sapiens, potens, speciosus, iustus, bonus, beatus, spiritus, horum omnium novissimum quod posui videtur significare substantiam; coetera vero huius substantiae qualitates. Ergo censet essentiam divinam ad praedicamentum substantiae, attributa autem ad qualitatem spectare. — Nego minorem: Siquidem ex dicendis De divina simplicitate, aperte constabit Deum nullatenus sub aliqua categoriarum comprehendi. Neque etiam ea mens fuit Augustini, in praefatis enim verbis loquitur quidem de conceptu, quem formare possumus de praedicatis creaturae convenientibus, non vero de praedicatis quae Deum spectant, subdit enim: Sed non ita est in illa ineffabili simplicique natura; quidquid enim secundum qualitates illic dici videtur, secundum substantiam, vel essentiam est intelligendum: absit enim ut spiritus secundum substantiam dicatur Deus, et bonus secundum qualitatem, sed utrumque secundum substantiam: ergo tantum abest quod crassissimus is error Augustini genium infuscaverit, ut sentiret divinam essentiam esse quidem substantialem, divinas autem perfectiones inter accidentia computandas, quin imo aperte fatetur nihil in Deo nisi substantiam inveniri.

Dices 5. Illa de quibus praedicata contradictoria verificari possunt distinguuntur realiter: sed de essentia divina, et attributis, ac maxime de relationibus divinis praedicata contradictoria verificantur. Essentia enim est radix et fons attributorum ac relationum, attributa autem et relationes non sunt sibi invicem suae scaturiginis fontes, nec vicissim ab eis essentia emanat, sicut haec ab ea profluunt. Insuper essentia communicatur tribus Personis, non ita relationes personales, etc. Ergo inter eas admitti debet realis distinctio. — Nego minorem: Siquidem ad salvandas et solvendas has omnes contradictiones, sat est quod inter essentiam et attributa ac relationes intercedat distinctio formalis, ut in sequenti Quaestione evidenter aperiemus. Coetera quae vel ipse Gilbertus in suae sententiae defensionem proposuit, vel quae alii in eius gratiam obiicere solent, cum maxime depromantur ex Tractatu de Trinitate, idcirco censuimus eorum discussionem ad ipsum tractatum esse remittendam, ut convenienti ordine singula invicem cohaereant.

Quaeres tamen hic obiter, num revera Gilbertus Porretanus censuerit realem intercedere distinctionem inter Essentiam et Attributa?

Respondeo haud dubium esse ita censuisse de Essentia, et de relationibus divinarum personarum constitutivis, ut ex eius commentariis super Boetii librum De Trinitate liquet, quod data opera sequenti Quaestione in obiectionum solutione probabimus. Quod autem parem distinctionem inter essentiam et attributa non asseruerit, colligere licet ex praefati commentarii variis textibus, quibus identitatem realem essentiae divinae cum suis attributis videtur astruere; nam libro 1. § Sed haec, ita scribit: Cum dicitur, homo est iustus, non dicitur esse iustus toto quod ipse est; sed divise iustitia sola dicitur esse iustus, nec aliquid prorsus, quo ipse sit, dictio haec dimittit, nam Deus idem ipsum est, quod est iustum, id est, eodem quo est Deus est iustus. Non ergo censet iustitiam esse realiter a Deitate distinctam; qualiter enim fieri posset, ut Deus esset iustus eo quo Deus est, si iustitia divina a Deitate realiter esset distincta? Siquidem paries, v. g. non dicitur albus eo quo est paries, sed eo quo habet albedinem, posset enim esse paries, et non esse albus, quia cum albedo sit ab eo realiter distincta, etiam ab illo separari potest. Plures similes locutiones in eodem commentario reperies, et ut pateat hanc fuisse genuinam illius mentem; Eodem modo loquitur in commentario super librum eiusdem Boetii De Hebdomad., regula 7.: Non cogitamus, inquit, ab essentia, qua illum esse praedicamus, potentiam aut sapientiam eius in illa ratione esse diversam. Ergo fatetur potentiam, et sapientiam (idem dicendum de caeteris attributis) ab essentia divina non esse realiter, imo, ut sentire videtur, nec etiam ratione distinctam. — Nec obstat quod, referente sancto Bernardo, negaret Deum esse veritatem, quasi veritatem a Deitate realiter distingueret. Dei namque nomine intelligebat personam habentem Deitatem. Unde cum personalitates realiter ab essentia distingui contenderet, etiam et ab attributis distinctas esse realiter affirmabat. Hinc dicebat, Pater est verus, et non veritas, ut supra ex sancto Bernardo annotavimus. Idcirco autem vir ille aliunde doctissimus gravissimum hunc in errorem impegit, quod Philosophicis praeceptis nimium deditus, nostra fidei mysteria trutinaret ad rationis naturalis lancem, nec concipere posset qualiter relationes divinae essent idem realiter cum essentia divina, et tamen invicem realiter distinguerentur, contra illud dialecticum principium, Quae sunt eadem uni tertio, sunt eadem inter se, quod quidem principium in Tractatu de Trinitate expendemus.

Conclusio secunda. — Attributa divina non distinguuntur invicem, et ab essentia divina, sola nominum varietate. Haec est omnium Theologorum contra Nominales, puta Ochamum in 1. q. 2; Gregorium Ariminensem ibidem d. 8. q. 2. a. 1; Mayronem q. 1; Gabrielem d. 2. q. 1., contendentes attributa divina nec per intellectum quidem, vel inter se vel ab essentia distingui, sed solum esse diversa nomina eamdem rem, et sub eadem omnino ratione intrinseca significantia, et invicem solum discrepare per connotationem diversorum effectuum, vel perfectionum aut imperfectionum creaturarum, cum quibus Deus ab intellectu nostro comparatur, et nomine comparativo, seu connotativo diversimode significatur, ita quod eadem omnino formaliter etiam simplex essentia divina dicatur misericordia per ordinem ad effectum parcendi et miserendi; iustitia per ordinem ad effectum puniendi; sapientia, bonitas, et omnipotentia, per comparationem ad perfectiones creatas v. gr. sapientiae, bonitatis moralis, et potentiae multiplicis creaturarum, quibus Deus infinite supereminet. Similiter dicitur immortalis, immutabilis, et per negationem mutabilitatis, et defectibilitatis, quae in creaturis reperitur. Verum, ut merito notat Suarez, lib. 7. De Trinitate, cap. 1. n. 1., haec opinio si in re ipsa dissentiat a communi sententia, est plusquam falsa, si vero tantum in modo loquendi, est impertinens, et sine fundamento, et vix permittit nobis uti vocibus aptis ad explicandum mysterium Trinitatis. Itaque probatur conclusio: Primo quidem auctoritate sacrae Scripturae, quae de essentia, et divinis attributis saepius loquitur, ut de multis: ergo indicat ea inter se, et ab essentia distingui, quae enim multa sunt, distincta sunt, et ubi est multitudo ibi et distinctio. Consequentia patet: eodem namque modo Scriptura vocibus in plurali dicenda est uti ad plura significanda, quomodo utitur vocibus in singulari ad unicum exprimendum; sed dum vocibus in singulari utitur, unicum tantum exprimit, ut notat sanctus Paulus ad Galatas 3. his verbis: Abrahae dictae sunt promissiones, et semini eius. Non dixit: Et seminibus, quasi in multis: sed quasi in uno, et semini tuo, qui est Christus: ergo dum utitur vocibus in plurali, plura designat. Probatur antecedens iis et similibus Scripturae locis: Roman. primo: Invisibilia Dei a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque eius virtus et divinitas, quibus Apostolus tria designat, nimirum attributa, operationes, et essentiam divinam: ergo censet haec aliquatenus invicem distingui. Et ibidem, cap. 11. exclamat: O altitudo divitiarum sapientiae, et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt iudicia eius, et investigabiles viae eius! Item Ioannis 16. Christus ipse de attributis divinis, et essentia sibi ut Filio communicatis a Patre loquitur ut de multis, Omnia, inquit, quaecumque habet Pater mea sunt. Quae verba Concilium Florentinum Sessione ultima sic exponit: Omnia quae Patris sunt ipse Pater unigenito Filio suo dedit gignendo, praeter esse Patrem. Censet ergo Concilium praeter paternitatem plura esse in Patre: sed illa non sunt nisi essentia, et eius perfectiones, sive attributales, sive modales, uti etiam explicat sanctus Hilarius, lib. 5. De Trinitate, ubi expendens praefata verba Ioannis, ait: Deus in his ostendit intelligendum esse, quae sua sunt in virtute, in aeternitate, in providentia, in potestate.

Secundo: Concilia nedum de attributis et essentia loquuntur ut de multis; sed etiam affirmant inter ea aliquam intercedere distinctionem. Sic 6. Synodus, actione 8. ait: Patrem, Filium et Spiritum sanctum nihil in Incarnatione habere commune nisi benignissimam misericordiam, et voluntatem, quasi diceret aliquid esse in Filio commune in Patre, et Spiritu sancto, secundum quod non unitur immediate humanitati, et aliquid proprium, secundum quod immediate ipsi humanitati personaliter unitus est: ac proinde aliquam esse distinctionem inter essentiam divinam communem tribus Personis, quae immediate non incarnatur, et personam Filii, quae immediate naturam humanam assumpsit: impossibile enim est unum et idem, re et ratione indistinctum incarnari simul et non incarnari; alioquin de eodem secundum idem penitus affirmarentur duo vere contradictoria, qualia sunt incarnari, et non incarnari: impossibile pariter est quod si essentia divina, et relatio filiationis differant tantummodo penes nomina, quicquam vere affirmari posse de personalitate Filii, quod non vere affirmetur de essentia divina; sicut v. g. ex hypothesi quod gladius et ensis differant tantum nomine, quidquid vere affirmatur de ense, etiam vere praedicatur de gladio: ac proinde sicut vere dicitur Filius immediate naturam humanam assumpsisse, sic pariter verum erit dicere essentiam divinam immediate naturam humanam assumpsisse, et ipsi uniri: quod a veritate simul, et a fide alienum est, ut testantur Concilia Toletana 6. et 11. affirmantia Filium assumpsisse humanitatem in eo quod est proprium Filii, non quod est commune Trinitati. Eamdem in sententiam eunt omnes sancti Patres sequenti Quaestione laudandi, eaedem enim rationes et sententiae quae inter essentiam et attributa distinctionem formalem astruent, nominalium sententiam funditus destruent et expugnabunt. Nihilominus conclusio etiam ratione probatur: Illa de quibus contradictoria verificari possunt distinguuntur invicem; contradictoria enim de eodem secundum idem vera esse non possunt: sed de divinis attributis deque essentia et relationibus personalibus duo contradictoria verificantur; etenim Filius gignitur per intellectum, non per voluntatem; Spiritus vero sanctus producitur per voluntatem, non per intellectum; sicutque intellectus generat, voluntas non generat; voluntas spirat, intellectus non spirat; essentia divina nec generat nec generatur, nec spirat nec spiratur. Item essentia communicatur tribus Personis, relationes vero personales non communicantur: hypostasis Verbi immediate unitur humanitati, non ita essentia: ergo inter illa necessum est aliqua intercedat distinctio, alioquin duo contradictoria de eodem secundum idem verificarentur; quod implicat. — Insuper si paternitas, v. g. et essentia sint omnino eadem, et nullatenus distinctae, tam verum erit dicere: Filiatio est paternitas realiter, quam: filiatio est essentia realiter; idem enim omnino conciperetur, et affirmaretur in utraque propositione: similiter tam verum esset dicere, essentiam generare et generari, producere et produci, quam Patrem generare, et filium generari: similiter Filius vere dici poterit produci per voluntatem, aeque ac Spiritus sanctus, si voluntas et intellectus solo nomine differant; quae enim tantum nomine discrepant, ut ensis et gladius, vel Deus et Θεός, quidquid de uno affirmatur, similiter et affirmari potest de altero. Hae autem omnes consequentiae in fidem militant.

Obiciunt Nominales: varias sanctorum Patrum auctoritates, quibus Deus dicitur non tam habere, quam esse suam omnem perfectionem. Sic. S. Anselmus in Monologio, cap. 25., Summa natura, inquit, non proprie dicitur iusta, quia habet iustitiam: sed quia existit iustitia. Similiter S. Augustinus, 6. De Trinitate, cap. 7., Deus, inquit, multipliciter quidem dicitur magnus, bonus, sapiens, beatus, verus; et quidquid aliud non indigne dici videtur; sed eadem magnitudo eius quae sapientia, et eadem bonitas quae sapientia et magnitudo. Ergo nec essentia ab attributis, nec attributa invicem ullatenus discrepant. — Distinguo consequens: Nullatenus discrepant realiter, concedo; non enim sunt res et res distinctis realiter existentiis existentes; non discrepant formaliter, et tamquam diversae formalitates ac conceptus obiectivi diversimode conceptibiles, nego. Itaque dum sancti Patres affirmant Deum esse totum quidquid est, et unam perfectionem divinam esse alteram, loquuntur de identitate reali, qua per infinitatem, omnia quae in Deo sunt idem omnino sunt, et realiter indistincta; non autem loquuntur de identitate, aut distinctione formali; alioquin sibi ipsis contradicerent, ut patebit ex assignandis eorum sententiis in sequenti Quaestione.

Instant Nominales: Sancti Patres interdum affirmant divinas perfectiones nullatenus invicem differre, et negant unam alteri quidpiam addere. Sic S. August. lib. 15. De Trinit. cap. 5., Bonitas, inquit, atque iustitia, numquid inter se in natura Dei sicut in eius operibus distant, tamquam duae diversae sint qualitates Dei, una bonitas, alia iustitia? Non utique; sed quae iustitia, ipsa bonitas, et quae bonitas ipsa beatitudo. Item cap. 6.: Neque sicut nos de illo percipimus sapientiam, ita Deus de aliquo; sed sua est ipse sapientia, quia non est aliud sapientia eius, aliud essentia, cui hoc est esse quod sapientem esse. Similiter S. Gregorius Nyssenus, lib. ad Ablavium, circa finem, Omnem, inquit, circa essentiam diversitatem reicit divina simplex et variationis inscia natura. Item S. Bernardus, lib. 5. De Consider. cap. 6.: Hoc est ei esse, quod haec omnia esse, et si centum talia addas, non recessisti ab esse; quod manifestum indicium est nullum discrimen inter essentiam et attributa revera intercedere. — Nego consequentiam: Volunt enim solum praefati Patres a Deo arcere distinctionem realem inter essentiam et attributa, omnemque a Deo compositionem removere, ne ipsius divinae simplicitati et infinitati detraherent: cum enim simplicitas et infinitas omnia prorsus quae in Deo sunt, essentialia et attributalia, identificent realiter, verum est dicere unam perfectionem esse alteram realiter, et nihil reale distinctum alteri adicere; non autem negant illas esse varias formalitates, realiter quidem invicem et cum essentia identificatas, sed formaliter distinctas.

Urgent Nominales: Sancti Patres etiam affirmant pluralitatem nominum, quibus divinas perfectiones significamus, solum oriri ex imperfectis nostris conceptibus, quibus Deum more creaturarum apprehendimus, aut ad creaturas varie comparamus; in Deo tamen nihil esse varium, et multiplex, sed solum diversam nominum appellationem. Sic S. Bernardus, lib. 5. De Consider. cap. 13., cum dixisset Deum esse longitudinem, latitudinem, sublimitatem, et profundum, subdit: Visus sum protulisse plura, sed unum est, unus Deus signatus est pro captu nostro, non pro suo statu. Divisus est hic captus noster, non ille Deus, voces diversae, semitae multae; sed unum per eas significatur, unus quaeritur. Item S. Cyrillus, lib. 11. Thesauri, ait: Substantiam Dei seipsa perfectam esse, sed tamen nos cogi nonnumquam accidentium modo concipere, intelligentes ante creationem mundi creatorem Deum fuisse, sed non actu, creato autem mundo actu quoque creatorem esse. Ergo attributa sunt tantum varia nomina, nec ullam a parte rei in Deo distinctionem important. — Nego consequentiam: Vel enim SS. Patres loquuntur tantum de denominationibus et relationibus extrinsecis, puta Creatoris, Redemptoris, Sanctificatoris, Auctoris, etc. quae, quatenus actum important et significant, non novam quidem inferunt in Deo perfectionem intrinsecam, quam non haberet ab aeterno; sed sunt tantum nova, et extrinsecus adveniens denominatio; non autem loquuntur SS. Patres de perfectionibus divinis, quae reipsa, secluso quocumque intellectus conceptu, divinam essentiam afficiunt et perficiunt; vel SS. Patres volunt nominum diversitatem non designare in Deo rerum variationem, sed essentiam divinam, cum suis perfectionibus et attributis esse quidem unam rem omnino realiter simplicem, at formaliter diversam, ac pluribus nominibus significatam.

Obiciunt 2. Nominales illud suum solemne argumentum: Ubi non est unum et aliud, non potest unum concipi sine alio: sed in re simplici, qualis est Deus, non est unum et aliud: ergo unum non est conceptibile sine alio, ac proinde nihil est in eo distinctum. — Nego minorem: Siquidem essentia ab attributis, et attributa invicem distinguuntur formaliter, ut seq. Quaest. patebit. Insuper retorqueri posset, et in eos urgeri argumentum: Ubi non est unum et aliud, non potest unum producere aut produci, generare aut generari, spirare aut spirari, communicari aut uniri sine alio: sed in essentia divina non est unum et aliud, similiter et in Persona divina, quae est ens simplicissimum, non est unum et aliud, ut volunt Nominales: ergo non potest essentia divina communicari Filio, non communicata Paternitate, neque Filius potius diceretur generari per intellectum quam per voluntatem, nec voluntas magis spirare, quam intellectus; quae et similes consequentiae absurdae sunt, et haereticae: ergo, etc.