Scotus Academicus, Tomus primus: De Deo in se subsistente

Etsi Theologia nostra, propter suam inevidentiam, perfectae scientiae titulis non illustretur, proindeque superflue et inaniter praesens Quaestio moveri videatur; etenim si non sit scientia, consequens est ut neque sit scientia subalternata; quia tamen ex eius discussione et resolutione magis firmatur praecedens conclusio, infirmaturque validius opinio Thomistarum contendentium idcirco Theologiam nostram esse scientiam, quia eius principia sunt evidentia in Theologia Dei et Beatorum quibus subalternatur; ut hoc postremum effugium praecludamus, operae pretium est demonstremus Theologiam nostram nullatenus subalternari scientiae Dei et Beatorum, quod ut fiat evidentius

Notandum 1. Inter scientias aliquas Subalternatas et alias Subalternantes appellari. Priores sunt, quae sub alia collocantur, a qua dependent in certitudine, et evidentia sui obiecti, suorumque principiorum; posteriores vero quae talia obiecta evidenter demonstrant probantque principia scientiarum inferiorum. Sic Medicina dicitur subalternari Physicae, quia in Physica Medicinae principia probantur, et corporis humani, quod est illius obiectum, natura et proprietates demonstrantur ac notificantur.

Notandum 2. Ad subalternationem scientiarum tres praecipuas desiderari conditiones. Prima est, ut materiale subiectum subalternatae contineatur sub obiecto generali subalternantis, sicut corpus humanum, quod est obiectum Medicinae, continetur sub corpore naturali, quod est generale obiectum Physicae, cui Medicina subalternatur. Secunda, ut scientia subalternata consideret illud obiectum sub aliqua differentia accidentali, sub qua non consideratur a subalternante, ratione cuius differentiae obiectum habeat novam scibilitatem, et sit veluti radix novarum proprietatum, quae in scientia subalternata demonstrantur. Sic Medicina considerat corpus naturale ut sanabile, quae Sanabilitas non consideratur a Physica, estque ratio, et radix omnium proprietatum, quas Medicina in humano corpore detegit et investigat. Tertia, quod subalternata dependeat in certitudine et evidentia suorum principiorum a subalternante; ita quod huius conclusiones sint principia alterius; ubi enim scientia subalternans desinit, ibi subalternata incipit, ut observat Doctor Q. 3. Prologi, num. 30.; unde vulgare effatum: Ibi Medicus incipit, ubi desinit Physicus.

Notandum 3. Scientiam subalternatam aliquas habere proprietates a subalternantis proprietatibus diversas. Prima est, quod subalternans procedat ex principiis per se notis in seipsa: subalternata vero ex principiis notis in subalternante. Secunda, quod subalternans sit superior et independens, tam quoad obiectum, quam quoad principia sua notificanda: subalternata vero sit inferior et a subalternante quoad utrumque dependens. Tertia, quod utraque debeat et possit esse in eodem subiecto et intellectu, quia una debet aliam illustrare probando et notificando eius principia, quod fieri non posset, si subalternans, et subalternata essent in diversis subiectis; sicut enim subalternata non esset scientia, si ipsius conclusiones non essent resolubiles in principia evidenter nota, ita non esset scientia in hoc intellectu, nisi hic intellectus posset illius scientiae subalternatae conclusiones resolvere in principia evidenter nota; sed non posset hanc formare resolutionem, si non haberet scientiam subalternantem, qua continet et demonstrat principia subalternata, ac proinde utraque debet esse in eodem intellectu.

Conclusio prima. — Theologia Viatorum nullatenus Beatorum scientiae discursivae ac theologicae subalternatur.

Haec est Doctoris Subtilis quaest. 3. Prologi n. 30. et in 3. quaest. unica, dist. 24. contra S. Thomam et eius sequaces.

Probat Doctor. Primo: Scientia subalternata est compatibilis cum subalternante in eodem subiecto: sed Theologia nostra non potest subsistere cum Theologia Beatorum; ergo ei non subalternatur. Maior patet ex 3. notabili. Minor probatur: Theologia nostra nititur fide, eius enim principia sunt articuli fidei, ex quibus suas conclusiones elicit: sed fides nequit subsistere cum scientia Beatorum: ergo neque Theologia nostra; quod fusius sequenti conclusione probabimus.

Secundo: Scientia subalternata dependet a subalternante tamquam a causa; conclusiones enim subalternantis sunt principia conclusionum subalternatae; hae siquidem per illas probantur, et consequenter sunt etiam principia et causae scientiae subalternatae; quia quod est causa causae est etiam causa causati: sed Theologia nostra non dependet a scientia Beatorum tamquam a causa. Probatur. Si Theologia Beatorum esset causa nostrae Theologiae, maxime vel ratione obiecti, vel ratione potentiae et subiecti, vel ratione luminis: sed neutrum potest affirmari; nostra namque Theologia non pendet a scientia Beatorum tamquam ab obiecto, aut a potentia, quia Deus est obiectum, et intellectus noster est subiectum Theologiae nostrae independenter a Theologia Beatorum. Neque etiam ab ea pendet tamquam a lumine, quia Theologia nostra dependet a lumine fidei. Insuper conclusiones nostrae Theologiae formantur et noscuntur independenter a lumine visionis beatificae; et consequenter ab ea non dependent tamquam a causa. Ergo nostra Theologia non subalternatur Beatorum Theologiae.

Tertio: Scientia subalternata per se primo non versatur circa easdem veritates, quas subalternans considerat; quia ubi haec desinit, illa incipit, eo quod subalternatae conclusiones probari debeant per conclusiones subalternantis tamquam per principia: sed Theologia nostra versatur circa easdem veritates circa quas Theologia Beatorum occupatur: mysteria enim credita, ex quibus nostras conclusiones deducimus, eadem sunt ex quibus Beati suas conclusiones eliciunt; cum hoc solo discrimine, quod eadem mysteria quae a nobis obscure per fidem, ab eis clare et intuitive per lumen gloriae innotescant. Hinc dicere possunt: Sicut audivimus (per fidem quae est ex auditu) sic videmus in civitate Domini etc. Psal. 47.

Quarto: Qui habet scientiam subalternatam, potest, imo debet habere etiam subalternantem; alioquin non est perfecte seiens, cum non possit scientiae subalternatae conclusiones resolvere in principia evidenter nota, quae per subalternantem innotescunt; subalternans enim est habitus quo cognoscuntur principia scientiae subalternatae: impossibile autem est acquirere habitum conclusionum, nisi prius habeatur habitus principiorum; unde Medicus debet callere Physicam, saltem quantum ad ea quae habent rationem principii respectu Medicinae. Sed nec possumus habere Theologiam Beatorum, nec illi nostram: ergo nostra Theologia eorum scientia non subalternatur.

Quinto: Scientia subalternata considerat obiectum suum sub aliqua ratione reali accidentali, sub qua a subalternante non consideratur; Medicina enim considerat corpus naturale ut sanabile, qualiter a Physica non conspicitur, et per hanc differentiam Medicina specie distinguitur a Physica: sed Theologia nostra habet idem omnino obiectum ac Theologia Beatorum, puta Deum sub ratione Deitatis: ergo ei non subalternatur. — Nec refert quod a Beatis Deus sit clare visus, a nobis autem obscure et per revelationem cognitus. Hae enim non efficiunt diversitatem realem in obiecto: tum quia haec diversitas non ab obiecto, sed a diversitate luminis, nempe gloriae et fidei, est repetenda: tum quia esse clare visum est tantum denominatio extrinseca, quae proinde non infert aliquam in obiecto diversitatem realem, sub qua considerari possit ab una scientia et non ab alia: tum quia obiectum sub ratione formali obiecti praecedit scientiam, sicut causa effectum; ab obiecto enim et potentia paritur omnis notitia: sed Deus ut clare visus, non praecedit scientiam beatam, quae est visio; imo potius eam sequitur, quia a visione dicitur visus. Ergo haec ratio clare visi, non est ratio obiectiva specificans et distinguens essentialiter scientiam Beatorum a nostra.

Reponit Gonetus, quod licet in scientiis naturalibus subalternata debeat considerare obiectum sub aliqua ratione accidentali, quae sit ratio novae scibilitatis et radix proprietatum, quas subalternans non considerat; tamen hanc conditionem in Theologia non desiderari. Cum enim Theologiae obiectum sit infinitum et illimitatum; ex se, et sine additione ullius differentiae accidentalis, habet plures modos scibilitatis, ratione quorum potest diversas terminare scientias, et cognosci per unam scientiam omnino supernaturalem, qualis est scientia Beatorum; et per aliam naturalem, quae per lumen naturale et discursum suas conclusiones deducit ex principiis illius scientiae Beatorum, qualis est Theologia nostra. — Contra 1. Implicantia loquitur, dicendo Theologiam nostram petere inevidentiam ex natura sua, eam tamen habere tantum per accidens adiunctam et ratione status; quod enim postulatur ex natura rei, ipsi competit, non per accidens et ratione extrinseci, sed ratione intrinsecorum suorum principiorum. Licet enim v. g. calor in igne sit accidens; quia tamen ignis calorem ex natura sua postulat, nemo dixerit ei competere solum ratione status et ab extrinseco; ac proinde vel Theologia nostra non postulat inevidentiam ex natura sua vel eam non habet solum ab extrinseco et ratione fidei cui innititur, et status viatoris in quo est; sed eam habet ab intrinseca sua ratione et ex principiis ex quibus suas conclusiones deducit. Unde sicut evidentia est intrinseca scientiae Beatorum, quia suas conclusiones eliciunt ex principiis evidenter cognitis per lumen gloriae; ita inevidentia est intrinseca Theologiae nostrae, quia suas deducit conclusiones ex principiis inevidenter per fidem cognitis. — Secundo, illa obscura revelabilitas non se tenet ex parte obiecti cognoscibilis, quod ex se nihil obscurum habet, nihil quod non sit evidens et evidenter cognoscibile: sed repetitur solum ex parte luminis et medii, quo obiectum idem clare a Beatis per lumen gloriae et obscure a Viatoribus per fidem deprehenditur: sed diversitas luminis non sufficit ad rationem subalternationis, ut in secunda probatione demonstravimus. — Tertio, haec responsio falso fundamento nititur, puta quod Theologia nostra et Beatorum penes solum statum differant, ita quod Theologia Viatorum eadem perseveret in statu beatitudinis, quod ut resolvatur, sit

Conclusio secunda. — Theologia, quam hic per discursum acquirimus, non remanebit in statu beatitudinis.

Probatur primo. Ex Apostolo, prima ad Corinth. cap. 13., ubi cum dixisset: Charitas numquam excidit, subiungit: Sive prophetiae evacuabuntur sive linguae cessabunt, sive scientia destruetur. Ex quibus sic argumentor: scientia quam in patria destruendam indicat Apostolus est Theologia hic acquisita: ergo haec in patria non remanebit. Probatur antecedens: eam scientiam dicit esse destruendam, de qua prius sermonem faciens dixerat: Si habuero prophetiam et noverim mysteria omnia et omnem scientiam: sed haec est Theologica, qua nempe novit mysteria per conclusiones ex articulis fidei deductas, ut patet. Ergo censet scientiam Theologicam in patria non remanere.

Respondebis. Forsan cum quibusdam Thomistis, eo modo scientiam ab Apostolo dici destruendam, quomodo elementa dicuntur a Christo solvenda post diem iudicii: ita quod, sicut elementa non solventur quantum ad substantiam, sed solum quantum ad modum et statum, quia scilicet transibunt a statu imperfectiori ad statum perfectiorem; ita similiter scientia nostra non destruitur quantum ad substantiam habitus, sed tantum quantum ad modum obscuritatis, vel inevidentiae, quam hic habet. — Contra: haec explicatio omnino contraria est verbis Apostoli, et ab eius mente longe aliena; tum quia simpliciter et absolute Apostolus dicit scientiam esse destruendam: destructio autem, non est sola rei defoecatio sive transitus a statu minus perfecto ad statum perfectiorem, uti de elementis Christus loquitur dicendo: Caelum et terra transibunt: sed verbum destruo significat rei desitionem, ac cessationem, sive transitum a non esse ad esse. Tum quia eo modo dicit scientiam esse destruendam, quomodo prophetiam evacuandam: at certum est prophetiam nullatenus remanere in patria, sed omnino deficere: ergo idem ferendum iudicium de scientia Theologica. Tum denique, quia huius desitionis et destructionis rationem reddit Apostolus: Ex parte enim, inquit, cognoscimus, et ex parte prophetamus: cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est. Hoc est, quidquid modo cognoscimus, tantum novimus partim per prophetiam et partim per scientiam Theologicam; qua utraque cognitio cum sit imperfecta, utpote obscura, et inevidens, evacuabitur, cum perfecta et evidens cognitio beatifica advenerit: ergo aperte censet Apostolus omnem cognitionem, quam hic de Deo per discursum theologicum habemus, in patria non subsistere, sed desinere.

Probatur secundo. Fides non remanebit in statu beatitudinis: ergo neque Theologia nostra. Antecedens ab omnibus Theologis admittitur, et colligitur ex his Apostoli verbis: Videmus nunc per speculum, et in aenigmate; tunc autem facie ad faciem. Consequentia probatur: Theologia nostra fide nititur; ex illius enim articulis omnes suas conclusiones deducit: ergo fide pereunte necesse est etiam Theologia nostra pereat; fundamenti namque iactura aedificii ruinam infert.

Confirmatur. Ideo fides non remanet in patria, quia cum sit obscura et inevidens, est incompossibilis cum scientia beata et clara Dei visione: sed Theologia nostra pariter est obscura et inevidens, nedum ratione status, et per accidens (ut volunt Thomistae), sed ex principiis suis intrinsecis, et ex ratione sua formali, quod sic evinco: talis est conclusio essentialiter et intrinsece, qualia sunt principia ex quibus deducitur: sed principia nostrae Theologiae sunt intrinsece inevidentia: sunt enim articuli fidei, qui ut articuli fidei sunt, habent annexam inevidentiam et obscuritatem, cum per solam fidem et revelationem innotescant: ergo conclusio theologica intrinsece est inevidens; proindeque cum visione beatifica subsistere nequit.

Dices 1. Nullus habitus destruitur, nisi vel per se, et ad introductionem contrarii, sicut habitus temperantiae solvitur per vitium intemperantiae; vel per accidens, et ad desitionem subiecti in quo est, aut obiecti de quo est, aut actus per quem formatur et vegetatur: sed Theologia nostra neutro ex his modis perire potest in patria: ergo non desinit, sed perseverat. Maior nota est Philosophis: Minor patet quoad utramque partem: primo namque visio beatifica non opponitur per se Theologiae nostrae, sed tantum per accidens et ratione diversi luminis, fidei et gloriae: secundo, idem est obiectum, eademque facultas intellectiva, et discursiva, tam in via quam in patria: ergo, etc. — Nego minorem. Quantum ad primam partem, siquidem visio beatifica per se opponitur Theologiae, sicut clarum obscuro et evidens inevidenti, ut saepe iam dictum est, ac proinde necessum est ut ad accessum visionis beatificae omnis nostra Theologia pereat, sicut ad solis ortum tenebrae solvuntur, et evanescunt.

Dices 2. S. Hieronymus censet Theologicam scientiam in coelo perseverare, siquidem Epistola ad Paulinum, cum adhortans ad studium sacrae Scripturae, ait: Discamus in terris quorum scientia perseveret nobiscum in coelis. Et S. Chrysostomus in c. 13. primae ad Corinth. expendens praefata verba S. Pauli, ait: Non abolebitur scientia, sed desinet esse non perfecta: ergo censent Theologiam non deficere, sed perseverare in coelo. — Nego consequentiam. Et ad S. Hieronymum dico, eum loqui de rebus scitis, non de ipsa scientia, ita quod velit Paulinum incumbere studio mysteriorum, quorum scientiam evidentem et claram habere debet in coelis. Ad S. Chrysostomum dico eum velle scientiam nostram equidem non aboleri, non quod praecedens remaneat, sed quod ad imperfectae et obscurae cognitionis desitionem, clara et evidens succedat.