De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice. This edition contains Book I: the prooemium and five preliminary disputations on Pelagian and Semi-Pelagian teaching, Manichaean and Reformation positions, Catholic theologians, and the authority of Augustine and Thomas Aquinas. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
✦ This work is being completed — add a section.
Liber Primus
Prooemium: divisio totius operis
Disputatio I: Utrum Pelagiani aliquando admiserint dari divinitus ad salutem, vel ad implendum legis praecepta aliquam gratiam interiorem, sive aliquod Dei auxilium supernaturale
Disputatio II: Quam gratiam tanquam necessariam ad salutem admiserint Semipelagiani, et in quo eorum sententia cum errore conveniat Pelagianorum, vel ab eo discedat
Disputatio III: Quid olim Manichaei, et his temporibus Lutherani et Calviniani circa necessitatem gratiae et vires naturales nostri arbitrii senserint
Disputatio IV: Quid nonnulli Doctores Catholici sentiant circa vires naturales Liberi arbitrii, ac illius concordiam cum divina praescientia, providentia, praedestinatione, et cum efficacia auxiliorum gratiae
Disputatio V: Quantam auctoritatem circa materiam praedestinationis et gratiae habeat sancti Augustini sententia, et utrum liceat ab ea discedere
Liber Secundus
Prooemium
Disputatio I: Utrum convenienter dividatur scientia Dei, in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis.
Disputatio II: Utrum Scientia Dei sufficienter dividatur in scientiam mere naturalem, et mere liberam: an praeter utramque sit in Deo scientia media constituenda, respectu futurorum conditionatorum, ab humana voluntate dependentium.
Disputatio III: Utrum omnes res futurae sint actu praesentes in aeternitate secundum proprias existentias, quas habebunt in propria mensura.
Disputatio IV: Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia, propter praesentialitatem realem in aeternitate,antequam fiant,et utrum huiusmodi existentia aliquid conducat ad certitudinem, et infallibilitatem cognitionis Divinae.
Disputatio V: Utrum Deus certo, et infallibiliter cognoscat omnia futura contingentia in decreto,sive in praedeterminatione suae divinae voluntatis.
Disputatio VI: Utrum Deus cognoscat certo, et infallibiliter peccata futura, in aliquo decreto suae Divinae voluntatis.
Disputatio VII: Utrum Deus cognoscat certo et infallibiliter futura contingentia in praedeterminatione causarum secundarum, praesertim quando causae secundae sunt liberae.
Disputatio VIII: Utrum praescindendo omnem praedeterminationem Divinae voluntatis, et existentiam in aeternitate, possit assignari alia ratio certitudinis scientiae divinae, ex parte videlicet veritatis obiecti.
Disputatio IX: Utrum Deus ante decretum suae voluntatis certo cognoscat futura contingentia, ut futura sunt,in ideis eorum.
Disputatio X: Utrum sit in Deo coniecturalis cognitio. quid in particulari faciet creata voluntas, si in talibus circumstantiis constituatur.
Disputatio XI: Utrum haec causalis sit vera: Quia hoc futurum est, ideo praescitur a Deo; an vero e converso: Quia Deus praescit aliquid futurum esse, ideo sit futurum.
Disputatio XII: Utrum Deus immediate per suam scientiam, sive per suum intellectum producat res ad extra; an vero praeter intellectum, et voluntatem sit in illo constituenda tertia potentia exequutiva, per quam res immediate producantur.
Liber Tertius
Prooemium
Disputatio I: Utrum motio Dei actualis; qua indigent omnes causae secundae, ut suum effectum, vel operationem producant, sit influxus immediatus in ipsam causam secundam; an vero sit solum influxus immediatus cum causa secunda in eius effectum.
Disputatio II: Quidnam sit motio illa praeuia, qua Deus movet, et applicat causas secundas ad operandum.
Disputatio III: Utrum concursus Dei generalis, quo causas secundas constitutas in actu primo, per formas supernaturales adiuvat ad supernaturales actus producendos, sit supernaturalis; an vero eiusdem ordinis cum concursu generali ad actus mere naturales.
Disputatio IV: Utrum concursus Dei generalis, praesertim respectu actuum a libero arbitrio creato dependentium; sit secundum se indifferens.
Disputatio V: Utrum Deus, absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis vere efficienter, sive ad modum causae physicae, praedeterminet omnes causas secundas, tam naturales, quam liberas ad suas operationes, salva earum natura, et libertate.
Disputatio VI: Utrum Deus, praeuia motione, voluntati creatae inhaerente, eam ad modum causae physicae moveat, applicet, seu praedeterminet ad omnes suos actus bonos in particulari, salva ipsius libertate.
Disputatio VII: Utrum Deus praeuia motione liberum arbitrium vere efficienter, sive ad modum causae physicae praemoveat ad actum peccati, inquantum actus, et ut ens est.
Disputatio VIII: Utrum omnes actus contingentes, et liberi, a Deo praedeterminati, necessario fiant necessitate infallibilitatis, sive ex suppositione praedeterminationis divinae voluntatis.
Disputatio IX: Utrum prima radix contingentiae sit efficacia, sive omnipotentia divinae voluntatis.
Disputatio X: Utrum aliquis effectus possit dici formaliter contingens in ordine ad causalitatem Dei, praesertim quando immediate producitur ab illo.
Liber Quartus
Prooemium
Disputatio I: Utrum Deus habeat providentiam, non solum omnium generum, et specierum; sed etiam omnium individuorum in particulari, secundum omnes circumstantias loci, temporis, etc.
Disputatio II: Utrum mala poenae sint per divinam providentiam absoluta, et efficaci voluntate volita, et praedeterminata in particulari, an solum permissa.
Disputatio III: Utrum sit de ratione providentiae Divinae non solum ordinatio mediorum in finem, sed etiam assequutio finis a Deo intenti.
Disputatio IV: Utrum causae secundae contingentes, et liberae possint se subtrahere, vel exire ab ordine, qui per Divinam Providentiam est eis praefixus.
Disputatio V: Utrum liberum arbitrium creatum omnipotenti Deo valeat resistere, vel contra ordinem divinae providentiae reniti.
Liber Quintus
Prooemium
Disputatio I: Utrum omnes explicationes, quas S. Augustinus tribuit verbis illis Apostoli: Deus vult omnes homines salvos fieri; sint legitimae.
Disputatio II: Quid sit voluntas Dei antecedens, quid voluntas consequens, et utrum voluntas antecedens importet formaliter in Deo aliquem actum conditionatum, seu velleitatem.
Disputatio III: Quid sit praedestinatio, et in quo actu formaliter consistat, an in actu voluntatis, vel potius in actu intellectus.
Disputatio IV: Utrum bonus usus auxiliorum gratiae, ut emanat a libero arbitrio, sit effectus Praedestinationis.
Disputatio V: Utrum bonus usus liberi arbitrii, procedens ex auxilio gratiae, sit causa, ratio, vel conditio, sine qua non, praedestinationis in Adultis.
Disputatio VI: Utrum praedestinatio Parvulorum fuerit dependens ex praescientia boni usus liberi arbitrii parentum, vel aliorum, per quos ad baptismi gratiam pervenerunt; et eam praesupponat.
Disputatio VII: Utrum merita Christi praevisa sint causa praedestinationis nostrae, quantum ad integrum effectum.
Disputatio VIII: Utrum gratia status innocentiae fuerit Adae collata ex meritis Christi.
Disputatio IX: Utrum praedestinatio, quantum ad effectus assequutionem, sit certa, et infallibilis, certitudine ordinis, et causalitatis mediorum.
Disputatio X: Utrum possit aliquis, seclusa divina revelatione, certitudine infallibili cognoscere, se, vel alium esse in numero Praedestinatorum, aut ex aliquibus signis id colligere.
Disputatio XI: Utrum saltem ex fidelibus sint plures electi, quam reprobi.
Liber Sextus
Prooemium
Disputatio I: Utrum per seminalem propagationem filii Adae contrahant peccatum originale, quod in illis vere, et proprie habeat rationem culpae.
Disputatio II: Utrum per originale peccatum solum fuerit homo spoliatus originali iustitia, et supernaturalibus donis; an etiam in naturalibus vulneratus.
Disputatio III: Quae sint vulnera, quae homo per originale, vel actuale peccatum incurrat.
Disputatio IV: Utrum liberum arbitrium in natura lapsa, seclusis auxiliis gratiae, habeat easdem vires naturales ad bonum, quas habiturum esset, si in puris naturalibus conditum fuisset.
Disputatio V: Utrum homo possit ex solis viribus naturae, absque auxilio gratiae, cognoscere omne verum pertinens ad ordinem naturae.
Disputatio VI: Utrum homo per solas vires naturae possit omnibus mysteriis supernaturalibus sibi propositis, et explicatis assentiri, tamquam revelatis a Deo, assensu certo, et firmo, ex parte credentis.
Disputatio VII: Utrum absque auxilio gratiae possit Homo in natura lapsa operari aliquod opus morale, quod, comparatione ultimi finis naturalis, sit vere bonum, ac verae virtutis opus.
Disputatio VIII: Utrum in natura lapsa possit homo ex solis viribus naturae cum concursu Dei generali elicere actum absolutum mere naturalem dilectionis Dei super omnia, cum absoluto proposito illi in omnibus placendi.
Disputatio IX: Utrum liberum arbitrium cum solo concursu generali attritionem, vel contritionem, quo ad solam actus substantiam, elicere valeat.
Disputatio X: Utrum Homo possit per vires naturales liberi arbitrii, reparare bonum sibi connaturale, quod per peccatum amisit.
Disputatio XI: Utrum Homo lapsus possit, absque auxilio gratiae, servare omnia mandata, et resistere pro quolibet temporis momento omnibus tentationibus, etiam gravissimis, sibi occurrentibus, quas, pro servanda lege naturali, necesse sit vincere.
Liber Septimus
Prooemium
Disputatio I: Utrum absque Auxilio Gratiae possit homo, saltem remote, se disponere ad consequendam gratiam, petendo, quaerendo, pulsando, etc.
Disputatio II: Utrum facientibus totum, quod in se est, ex solis viribus naturae, dentur a Deo infallibiliter, et ex certa lege auxilia praevenientis gratiae, quibus id, prout oportet ad salutem, exequantur.
Disputatio III: Utrum ratione maioris conatus liberi arbitrii consequatur homo auxilia maiora, seu intensiora excitantis, et praevenientis gratiae.
Disputatio IV: Utrum facienti totum, quod in se est, ex prioribus auxiliis praevenientis gratiae, dentur infallibiliter, et ex certa lege posteriora auxilia.
Disputatio V: Utrum facienti totum, quod in se est ex auxilio efficaci, hoc est elicienti actum charitatis, et contritionis; detur infallibiliter, et ex certa lege gratia iustificans.
Disputatio VI: Utrum per actus Charitatis, aequales habitui praeexistenti, aut etiam per actus remissos, consequatur homo infallibiliter, et ex certa lege augmentum gratiae habitualis, charitatis, et gloriae essentialis.
Disputatio VII: Utrum propter merita mortificata consequatur poenitens infallibiliter, et ex lege statuta, maiorem gratiam habitualem, et ius ad gloriam essentialem magis intensam.
Disputatio VIII: Utrum ratione maioris conatus, vel influxus liberi arbitrii cum aequali auxilio gratiae adiuvantis, unus consequatur maiorem gratiam iustificantem, quam alius.
Disputatio IX: Utrum intellectus naturaliter perfectior, cum aequali lumine gloriae, producat actum visionis beatificae magis intensum, quam alius.
Disputatio X: Utrum Visio beatifica, inquantum est formaliter actio vitalis, procedat effective, ut quo, a lumine gloriae; an a solo intellectu, secundum suam innatam virtutem.
Utrum Visio beatifica, inquantum est formaliter actio vitalis, procedat effective, ut quo, a lumine gloriae; an a solo intellectu, secundum suam innatam virtutem.
I. EADEM difficultas procedit de actu fidei, respectu intellectus, et de actu charitatis, respectu voluntatis. Utrum videlicet formalis vitalitas, quae in illis reperitur, procedat efficienter a sola potentia naturali intellectus, aut voluntatis; an vero necessario debeat concurrere ad vitalitatem horum actuum principium supernaturale, videlicet habitus fidei, aut charitatis, aut aliud supernat. principium.
Est enim circa hoc duplex sententia inter Thomistas. Prima asserit, quod visio beatifica, inquantum formaliter est actio vitalis, procedit effective ab intellectu beati, secundum suam naturalem virtutem, et non dependet, ut quo, a lumine gloriae. Et probatur
Primo: nam alias sequeretur, quod beatus non esset causa principalis, sed instrumentalis visionis beatificae; sicut aqua calida est causa instrumentalis calefactionis, consequens est falsum: ergo. Sequela probatur: Ideo aqua habens calorem, solum calefacit instrumentaliter, tamquam deferens virtutem principalis agentis; quia ex natura sua nullam habet activitatem ad calefaciendum, sed tota virtus est a calore, sibi communicato ab extrinseco: ergo, si intellectus per sua naturalia nullam habet virtutem activam ad videndum Deum, sed totam accipit a lumine gloriae; erit causa instrumentalis, respectu visionis beatificae.
II. Secundo. Lumen gloriae non est simpliciter potentia, sed habitus: ergo non tribuit intellectui totum posse, in ordine ad visionem beatificam: ergo saltem vitalitas illius actionis est a facultate naturali intellectus. Antecedens probatur. Id quod lumen gloriae addit potentiae operativae, non est potentia, sed habitus; alias potentia adderetur potentiae, et subiectaretur in illa; sed lumen gloriae superadditur potentiae intellectivae ad videndum Deum: ergo non est simpliciter potentia, sed habitus.
Confirmatur ex S. Thoma 1. p. q. 12. art. 5. ad 1. ubi ait, quod lumen gloriae est necessarium ad videndum Dei essentiam, ut intellectus fiat potens ad intelligendum, per modum, quo potentia fit potentior ad operandum per habitum. Sentit ergo S. Tho. quod intellectus, secundum se, habeat aliquam virtutem activam ad producendam visionem beatificam, saltem inquantum vitalis est, et illa fiat potentior per lumen gloriae.
Tertio. Visio beatifica habet formaliter, quod sit actio vitalis, quatenus procedit a principio intrinseco vivente, et se movente ad talem actionem, ut patet ex S. Th. 1. p. q. 18. ar. 1. et q. 4. de ver. ar. 8. in corp. quibus in locis docet, quod omne movens se, quocumque motu, vivit proprie: nam vita, seu actio vitalis procedit a principio intrinseco se movente. Sed visio beatifica procedit a principio intrinseco vivente, et se movente, quatenus procedit ab anima secundum suam naturalem virtutem, sive ab homine beato, in quo formaliter est vita, non autem, quatenus procedit a lumine gloriae; quia lumen gloriae non est principium intrinsecum vitale; vita enim est in anima vivente: ergo secundum quod procedit a naturali virtute ipsius animae, habet, quod sit actio vitalis.
Quarto. Ita se habet lumen gloriae in ordine ad visionem beatificam, sicut habitus fidei infusae in ordine ad actum supernaturalem fidei; sed vitalitas actus fidei procedit ab anima, seu ab intellectu, secundum suam naturalem virtutem; et non ab habitu fidei: ergo similiter vitalitas visionis beatificae. Minor probatur: nam fides infusa potest esse in peccatore, in quo nulla est vita supernaturalis: ergo in illo vitalitas actus fidei procedit a vita naturali, quam habet anima, et intellectus secundum se.
III. Arguitur ultimo. Actus visionis beatificae non est pure supernaturalis: ergo est naturalis, quantum ad vitalitatem; ac per consequens, vitalitas illius est a sola potentia naturali. Antecedens probatur: nam si esset pure supernaturalis, non posset produci ab aliqua creatura, tamquam a causa principali: etenim S. Thom. p. 2. q. 112. ar. 1. in corp. ex eo probat, implicare contradictionem, quod aliqua creatura, sit causa principalis gratiae; quia donum gratiae est pure supernaturale, ac per consequens, excedit omnem facultatem naturae creatae.
Confirmatur: nam, si visio beatifica est pure supernaturalis: ergo principium eius effectivum est pure supernaturale: ergo potentia naturalis intellectus nullo modo est principium effectivum illius. Prima consequentia probatur: nam, ut docet S. Th. q. unica de unione Verbi, art. 5. in cor. actiones specificantur ex principiis: ergo actio pure supernaturalis producitur, tamquam a causa principali, a principio pure supernaturali, ac per consequens, intellectus non erit causa principalis illius visionis.
IIII. Secunda sententia est aliorum Thomistarum asserentium, non solum substantiam actus visionis beatificae, sed etiam vitalitatem illius procedere, ut quo, a lumine gloriae; ita videlicet, ut intellectus creatus ex viribus naturae nullam habeat activitatem proximam in ordine ad illum actum, secundum quod est vitalis tali vitalitate. Et quoniam haec sententia est probabilior, pro eius explicatione notandum, quod duplex est principium vitalitatis alicuius actus, aliud formale, et proximum, aliud radicale, et remotum. Principium radicale nihil aliud est, quam ipsa vita substantialis, quae praesupponitur ad omnem operationem vitalem: principium autem proximum, et formale est ipsa potentia, per quam vivens operatur actionem vitalem. Sit ergo
PRima Conclusio. Vitalitas fundamentalis, et remota, respectu visionis beatificae, provenit ab anima secundum suam naturalem virtutem, vel ab intellectu, et voluntate. Haec conclusio admittitur ab auctoribus utriusque sententiae, et eam probant argumenta facta a principio.1 Praeterea probatur: nam vitalitas radicalis alicuius actus provenit a vita substantiali, quae praesupponitur, tamquam primum fundamentum ad operationem vitalem; sed huiusmodi vita est ab anima, secundum suam naturalem virtutem: ergo.
V. Secunda Conclusio. Vitalitas proxima, respectu visionis beatificae, tota procedit a lumine gloriae, tamquam a principio formali: et idem dicendum de vitalitate, quae reperitur aliis in actibus supernaturalibus fidei, spei, et charitatis.2 Probatur primo. Vitalitas visionis beatificae est supernaturalis: ergo procedit formaliter a principio supernaturali; sed intellectus, secundum suam naturalem virtutem non habet, quod sit principium supernaturale: ergo non procedit ab illo proxime, nisi ut elevato per lumen gloriae. Antecedens probatur: nam illa vitalitas procedit ex gratia, et dono Dei, et ex natura sua est indeficiens, ut patet ex illo Ioann. 10. Ego vitam aeternam do eis: ergo. Probatur secundo: nam alias visio beatifica esset essentialiter composita ex duplici entitate diversi ordinis: videlicet ex vitalitate naturali, et ex ratione specifica supernaturali, quod est impossibile: nam omnia, quae sunt de quidditate alicuius, debent esse eiusdem ordinis, et pertinere ad idem genus. Confirmatur. Omnes actus virtutis per se infusae sunt supernaturales, nedum quantum ad modum, sed etiam quantum ad substantiam: ut docent communiter Thomistae p. 2. q. 63. quod infra disp. 65. fiet manifestum: ergo tam substantia, quam vitalitas eorum procedit, ut quo, a virtute supernaturali: ergo, a fortiori, visio beatifica. Probatur tertio. Si intellectus haberet aliquam naturalem virtutem proximam, qua attingeret visionem beatificam, quantum ad vitalitatem; sequeretur, quod perfectior intellectus, cum aequali lumine gloriae, produceret magis perfectam, et intensam visionem beatificam, quam alius: consequens est falsum, ut ostensum est disputatione praecedenti: ergo. Sequela probatur: nam, iuxta oppositam sententiam, intellectus, secundum suam naturalem virtutem, proxime confert aliquid activitatis in ordine ad visionem beatam: ergo, caeteris paribus, quo intellectus fuerit perfectior, eo visio beatifica erit ex hac parte magis perfecta, et intensa. Confirmatur. Quoties principium effectivum alicuius operationis est perfectius, operatio est magis intensa, si agens utatur illo principio, secundum ultimum potentiae; sed beatus utitur suo intellectu, et lumine gloriae secundum ultimum potentiae: ergo intellectus perfectior producit visionem beatificam magis intensam, caeteris paribus, si ex sua naturali virtute producit vitalitatem illius actus: ergo haec vitalitas est, ut quo, a principio supernaturali.
VI. AD primum argumentum negatur sequela. Ad probationem respondetur, non esse eamdem rationem de aqua calida, respectu calefactionis, et de intellectu elevato lumine gloriae in ordine ad visionem beatificam:3 est enim duplex differentia. Prima est: nam aqua, secundum suam naturam, nullam habet virtutem, neque activitatem, etiam radicalem in ordine ad calefaciendum; imo potius opposita actio competit illi naturaliter: unde in ordine ad calefactionem solum se habet, tamquam subiectum deferens virtutem principalis agentis, et ita solum concurrit ad illam instrumentaliter. Caeterum intellectus secundum suam naturam habet virtutem radicalem in ordine ad visionem beatificam; quamvis tota virtus formalis proxima sit a lumine gloriae. Unde ex se aliquid confert radicaliter in ordine ad illam visionem; ac per consequens, non potest esse merum instrumentum. Secunda differentia est: nam aqua per calorem non elevatur ad actionem aliquam intra adaequatam latitudinem propriae activitatis, et obiecti proprii, sed supra illam; sicut elevatur sacramentum corporale ad causandam gratiam; unde aqua calida solum instrumentaliter producit calefactionem. Intellectus autem creatus elevatur per lumen gloriae ad visionem beatificam, quae continetur intra latitudinem adaequati obiecti nostri intellectus. Unde intellectus non est simpliciter causa instrumentalis visionis beatae.
Haec solutio habet fundamentum in Sancto Thoma tertio contra Gentes, cap. 54. ad primum, ubi ait, quod divina substantia non sic est extra facultatem intellectus creati, quasi aliquid omnino extraneum ab ipso, sicut est sonus a visu, vel substantia immaterialis a sensu: nam ipsa divina substantia est primum intelligibile, et totius intellectualis cognitionis principium, sed est extra facultatem intellectus creati, sicut excedens virtutem eius: sicut excellentia sensibilium sunt extra facultatem sensuum. Unde et Philosophus secundo metaphys. dicit, quod intellectus noster se habet ad rerum manifestissima, sicut oculus noctuae ad lucem Solis:4 Quibus verbis satis aperte docet, Deum clare visum contineri intra latitudinem obiecti nostri intellectus.
VII. Ad secundum respondetur, lumen quidem gloriae habere rationem habitus simpliciter, attingit tamen perfectionem potentiae, cum sit supremus inter omnes habitus. Supremum namque infimi attingit infimum supremi, ac per consequens tribuit intellectui totam activitatem formalem, et proximam, in ordine ad visionem beatificam.5
Ad confirmationem ex Sancto Thoma respondetur; illam similitudinem non tenere in omnibus; sed in hoc, quod, sicut habitus perficit potentiam in ordine ad obiectum, et propriam operationem; ita lumen gloriae perficit intellectum, in ordine ad visionem beatificam. Est tamen differentia in hoc, quod habitus acquisitus et est purus habitus, et nullo modo attingit perfectionem potentiae: ac per consequens, non requiritur ad simpliciter operandum, sed ad perfectius operandum; et ideo non tribuit potentiae totam activitatem proximam. Caeterum lumen gloriae, quoniam participat aliquid de ratione potentiae, tribuit totam activitatem proximam intellectui in ordine ad visionem beatificam. Quod etiam insinuavit S. Thomas 1. p. citata, cum ait, quod lumen gloriae requiritur, ut intellectus fiat potens ad videndum Deum: non enim inquit, ut fiat potentior, sed ut fiat potens simpliciter.
VIII. Ad tertium respondetur, quod visio beatifica habet radicaliter, quod sit vitalis, quatenus procedit ab anima beati, in qua substantialiter est vita; proxime autem id habet a lumine gloriae, tamquam a principio, quo. Et ad impugnationem respondetur, quod quamvis lumen gloriae non sit principium se movens ad visionem beatificam: est tamen virtus proxima, et perfectio intrinseca potentiae se moventis: nam intellectus, ut elevatus lumine gloriae, se movet ad illam visionem.
Ad quartum argumentum respondetur, quod vitalitas proxima, et formalis actus fidei in peccatore procedit, ut quo, ab habitu fidei: nam licet peccator fidelis non habeat simpliciter vitam supernaturalem, cum haec dependeat a gratia iustificante; habet tamen, aliquo modo, esse supernaturale per fidem habitualem, quae quidem tribuit, secundum quid, esse supernaturale, et quamdam vitam imperfectam intellectui, ut actum vitalem ordinis supernaturalis producat: Et ad impugnationem respondetur, quod fides supernaturalis non solum habet rationem habitus operativi, sed etiam cuiusdam vivificatricis virtutis. Et quidem, secundum quod est habitus operativus, immediate afficit potentiam, et constituit illam in actu primo ad operandum; in ratione autem cuiusdam vivificatricis virtutis supponitur ad illam operationem vitalem.
IX. Sed contra hanc solutionem urget argumentum.6 Omnis vitalitas potentiae debet radicari in vita substantiali, vel quasi substantiali eiusdem ordinis, sicut aliae virtutes infusae dependent a gratia, quae dat simpliciter vitam supernaturalem; sed vitalitas fidei informis non radicatur in vita supernaturali, quasi substantiali, quae est per gratiam:7 ergo radicatur solum in vita naturali ipsius animae; ac per consequens vitalitas actus fidei erit vitalitas naturalis: Respondetur,8 quod, quando potentia vitalis est perfecta, semper radicatur, et dimanat a vita substantiali, vel quasi substantiali eiusdem ordinis. Fides autem informis, quamvis sit essentialiter virtus infusa, est tamen virtus imperfecta; ut patet ex his, quae docet S. Tho. p. 2. q. 65. ar. 4. et 2. 2. q. 6. ar. 2. Unde non oportet, quod vitalitas fidei dependeat a gratia habituali, sed ab habitu fidei, quatenus habet rationem cuiusdam vivificatricis virtutis, ut dictum est.
Ad ultimum argumentum respondetur; actum visionis beatificae esse pure supernaturalem, ad hunc sensum, quod tota virtus proxima, a qua formaliter procedit, est supernaturalis. Verum est, quod principium, quod elevatur ad illam visionem, est naturale, videlicet facultas naturalis intellectus, quae quidem fit potentia supernaturalis per lumen gloriae. Et ad impugnationem respondetur, quod non est eadem ratio de habitibus supernaturalibus, et de actibus. Differunt enim primo: nam habitus non sunt formaliter actiones vitales, sed principia actionum vitalium; principia autem operationum supernaturalium non sunt effective ab homine operante, sed a Deo. visio autem beatifica est formaliter actio vitalis: unde habitus supernaturales non possunt esse effective ab homine, tamquam a causa principali; actus autem supernaturales sunt ab homine elevato per formam supernaturalem. Secunda differentia est: nam ante actum supernaturalem potest in homine praeexistere habitus supernaturalis, per quem constituitur in actu primo, ut tamquam causa principalis producat effective actum supernaturalem. Caeterum ante habitum supernaturalem non praeintelligitur in homine aliquis habitus supernaturalis, per quem constituatur in actu primo, ut, tamquam causa principalis, producat habitus supernaturales. Et ratio est: nam omnis habitus operativus ex natura sua est productivus actus, non autem alterius habitus. Unde ex hoc, quod non possit aliqua creatura esse causa principalis habitus supernaturalis; non sequitur, quod non possit esse causa principalis actus supernaturalis. Sed de hoc in disputatione 68. agendum erit.
Ad confirmationem respondetur, tantum concludere, quod principium proximum, et formale visionis beatificae, quod est lumen gloriae, sit pure supernaturale; non autem id concludit de principio radicali, quod elevatur per lumen gloriae, ut constat ex dictis.
Per haec manet solutum septimum argumentum factum disputatione praecedenti. Dicimus enim, quod visio beatifica, in quantum est actio vitalis tali vitalitate supernaturali, procedit efficienter a potentia vitali, scilicet ab intellectu creato, ut elevato per lumen gloriae, sine quo non habet proxime, quod sit potentia vitalis, respectu talis operationis supernaturalis. Unde, secundum quantitatem luminis gloriae, et non secundum maiorem, vel minorem perfectionem naturalem intellectus, mensuranda est perfectio intrinseca, et intensio visionis beatificae, etiam in quantum est actio vitalis.