De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum Deus certo, et infallibiliter cognoscat omnia futura contingentia in decreto,sive in praedeterminatione suae divinae voluntatis.

I. CIRCA istam difficultatem tot fere sunt sententiae, quot capita : sed tres sunt praecipuae,ad quas possunt aliae, quae circumferuntur, reduci.

Prima sententia est Capr. in primo, d. 38.ar.2.q.1. ad argumenta Dur. contra primam conclusionem;quam sequitur Franciscus a Christo,eodem lib. d.39. q.6. et Palat. d.38. q.2. circa finem, et nonnulli alii Theologi, qui sentiunt, totam rationem, propter quam Deus certo cognoscit futura contingentia,esse actualem praesentiam, quam habent ab aeterno in aeternitate; ita videlicet, ut si tollatur per possibile, vel impossibile talis praesentialitas, non posset cognitio Dei, respectu futurorum, esse certa et infallibilis. et pro hac sententia militant argumenta sequentia.

Arguitur primo. nam ut patet ex locis adductis,disputat.praecedenti S. Thomas, ad probandam infallibilitatem cognitionis futurorum contingentium; quae est in Deo,semper recurrit ad praesentiam actualem eorum in aeternitate. sentit ergo, quod seclusa huiusmodi praesentia, non est cognoscibile, etiam a Deo, aliquod contingens, ut infallibiliter futurum: alias enim assignasset aliam causam, et rationem certitudinis cognitionis divinae, respectu futurorum contingentium.

Arguitur secundo. Futurum contingens, secundum quod est in sua causa libera,non habet esse determinatum, nec determinatam veritatem,quia causa libera se habet indifferenter ad opposita. ergo ut est in causa libera,non potest certo et infallibiliter cognosci,ut futurum, sed solum, ut possibile : sed divina voluntas est causa libera omnium futurorum; ergo in solo decreto divinae voluntatis non potest Deus certo cognoscere, aliquid esse infallibiliter futurum.

Confirmatur. Alius mundus possibilis habet esse in sua prima causa, scilicet in potentia Dei infinita, qua potest illum producere, et tamen Deus non cognoscit illum mundum,ut futurum, sed solum, ut possibilem; ergo.

Arguitur tertio. Adhuc posita praedeterminatione divinae voluntatis, manet omnino libera creata voluntas, et indifferens ad operandum, et non operandum; est enim de essentia causae liberae, quod positis omnibus requisitis ad agendum, possit agere, et non agere. ergo si voluntas creata non operetur, sicut revera potest non operari, etiam posito decreto divinae voluntatis, reddetur falsa scientia Dei, ergo in suo solo decreto non potest Deus cognoscere certo, quod liberum arbitrium creatum sit operaturum hoc, vel illud in particulari.

Arguitur quarto. Deus certo cognoscit omnia peccata futura, secundum omnes suas circumstantias, et tamen non cognoscit illa in decreto, et praedeterminatione suae voluntatis. nam Deus non praedeterminat peccata futura; nec vult illa esse, sed solum permittit; ut habetur in Concil. Araus. 2. can.23. et 25. et in Conc. Trident. sess. 6. de Iustif. can. 10. et 17. ergo.

II. Secunda sententia est Scoti in primo, d. 39. quaest. unic. quam defendunt omnes eius discipuli; quod scilicet Deus certo et infallibiliter cognoscat omnia futura contingentia in praedeterminatione suae divinae voluntatis, sive futura illa sint naturalia, sive libera. Eandem sententiam tenet Ioannes Maior in primo, d.38. et 39. quaest. 1. ar.4. Durand. dist. 38. quaest. 3. Ricard. quaest. 1. Herveus, quaest. unica. quam sententiam (si consequenter loquantur) tenentur defendere, omnes illi auctores, qui asserunt,Deum ab aeterno absoluta, et efficaci voluntate, nulla praesupposita scientia media, determinasse in particulari, et secundum omnes suas circumstantias,omnia futura contingentia, etiam libera. quorum testimonia, et fundamenta adducemus, infra disp. 22. et duabus sequentibus.

Tertia sententia est media, asserentium quaedam futura contingentia¹ cognosci a Deo in determinatione suae voluntatis, quaedam vero non; sed est differentia inter auctores huius sententiae. Quidam dicunt, quod futura contingentia, quae proveniunt a causis naturalibus, certo cognoscuntur a Deo in determinatione suae voluntatis; ea tamen, quae procedunt a causis liberis, non cognoscuntur a Deo in eodem decreto. et convincuntur tertio argumento ex factis a principio. Alii autem docent futura libera, quae pendent ex sola Dei operatione, sine ulla cooperatione alicuius causae secundae, certo cognosci a Deo in praedeterminatione suae voluntatis, ut creatio caeli, creatio primi hominis, et alia huiusmodi, quae dependent a solo Deo. Isti enim effectus respectu Dei, dicuntur liberi: quia non ex necessitate naturae sunt producti; illa autem futura contingentia, vel libera, quae dependent a Deo, et producuntur ab illa media causa secunda contingente, et libera, dicunt non cognosci a Deo certo, in absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis. et ratio illorum est, quia Deus non praedeterminat efficaciter huiusmodi futura contingentia, nec illa vult esse antecedenter ad scientiam mediam, qua cognoscit, quid liberum arbitrium ex sua innata libertate sit operaturum ex hypothesi, quod constitueretur in talibus circumstantiis, ut contr. 7. notavimus.

III. Pro resolutione huius difficultatis supponendum est in primis, id quod ex professo in Disput. 22. et 23. probandum erit, Deum videlicet ab aeterno antecedenter ad praescientiam cooperationis arbitrii futurae, etiam ex hypothesi, praedeterminasse absoluto, et efficaci decreto omnia futura contingentia, tam ea, quae pertinent ad ordinem naturae, sive sint necessaria, sive libera, quam ea, quae pertinent ad ordinem gratiae, cuius ratio est: nam omne illud, quod Deus operatur in tempore, praedeterminavit ab aeterno, se facturum in tempore; alias, vel Deus mutaretur, de novo producendo volitionem, quam ab aeterno non habet, sive ut melius loquamur, habendo volitionem novam; vel futura contingentia evenirent praeter eius intentionem, et praedeterminationem, et ita fierent a casu, respectu illius. Hoc autem intelligendum est de futuris contingentibus secundum omnem rationem entitatis et bonitatis, quam habent. Peccata enim absolute loquendo, non sunt a Deo praedeterminata, intenta, aut volita, sed solum permissa, ut patebit disput. 24.

Supponendum est secundo, ex doctrina S. Thomae 1. p. quaest. 19. art. 3. quod licet Deus ab aeterno libere statuerit producere res ad extra, et libere producat omnes effectus, quos producit: supposito tamen, quod ab aeterno decrevit efficaci voluntate eos producere; impossibile est in sensu composito, quod eos effectus non producat, tempore per suam providentiam statuto. Haec enim duo sunt simul incompossibilia, quod Deus ab aeterno statuerit producere tali tempore talem effectum, et quod talis effectus non producatur tempore determinato, etiam si sit effectus liber: alias vel voluntas Dei esset inefficax vel impedibilis per liberum arbitrium creatum, quod est contra Fidem Catholicam, ut ex professo ostendit S. Augustinus in enchirid. ad Laur. c. 65. vel sequeretur, quod voluntas Dei esset mutabilis, quod etiam repugnat perfectioni divinae. Ipse enim ait: Ego Deus, et non mutor; et ad Haebreos 1. Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient: Sit ergo

IIII. PRima Conclusio. Deus in decreto absoluto, et efficaci suae voluntatis, praedeterminantis in particulari, omnia futura contingentia, etiam libera; cognoscit certo et infallibiliter, illa esse futura, quantum ad omnes circumstantias, et quantum ad² substantiam illorum.³ Itaque; ex parte huius decreti potest assignari sufficiens ratio certitudinis scientiae divinae respectu omnium futurorum, quae non sunt mala moraliter. conclusio est contra auctores tertiae sententiae; quam tamen asserunt auctores secundae, et est expressa sententia S. Thomae primo cont. Gent. c. 66. post 6. rationem, ubi ait: Ea quae sunt praesentia, praeterita, vel futura nobis, cognoscit Deus secundum quod sunt in potentia sua, et in propriis causis, et in seipsis. Et horum cognitio dicitur notitia visionis: non enim Deus rerum, quae apud nos nondum sunt, videt solum esse, quod habent in suis causis, sed etiam illud, quod habent in seipsis, inquantum eius aeternitas est praesens sua indivisibilitate omni tempori. Et cap. 68. ratione 4. seipsum referens ad praeallegatum caput, ait: Deus non solum cognoscit res secundum quod in seipsis sunt, sed etiam, secundum quod sunt in causis suis, ut ex supradictis patet. Cognoscit enim ordinem causae ad suum effectum. Et post quintam rationem ex iis, quae proposuerat in discursu capitis, et praesertim ex eo quod Deus est prima causa, sub cuius dominio et potestate est nostrum velle et nolle etc. Concludit, quod Deus seipsum cognoscendo, nostrae voluntatis motus cognoscere possit: quia videlicet cognoscit decretum suae voluntatis, quo statuit in nobis, atque nobiscum tales actus liberos tali tempore operari. Sentit ergo S. Thom. Deum certo cognoscere omnia futura contingentia etiam libera in decreto suae divinae voluntatis. Item etiam in cap. 67. praesertim ratione tertia, docet quod effectus possunt certo cognosci in causa determinata completa, et non impedita: sed decretum divinae voluntatis est efficacissima causa omnium futurorum, et non impeditur, sed neque impediri potest per aliquam causam secundam, aut per aliquam mutationem voluntatis divinae, ut in secundo fundamento dictum est; ergo. Idem docet 2. 2. q. 171. ar. 6. ad 2. ubi ait, quod Deus dupliciter intuetur effectus contingentes et futuros: uno modo ut sunt in seipsis praesentes in aeternitate; alio modo ut sunt in suis causis secundis determinatis. quod etiam docet 1. p. q. 14. ad 13. cum ait: Deus non tantum cognoscit futura contingentia, ut sunt in seipsis, sed etiam ut sunt in suis causis, scilicet determinatis; ergo a fortiori id erit verum, loquendo de determinatione primae, et universalissimae causae, quae per suum aeternum decretum determinat omnes causas secundas ad operandum, et efficit, quod licet possint impediri per concursum aliarum causarum secundarum; de facto tamen non impediantur, sed infallibiliter producant effectus praedeterminatos a Deo, eo modo, quo praedeterminati sunt. Eandem conclusionem docet S. Thom. Opusculo de praedestinatione, cap. 3. circa finem.

V. Probatur praeterea conclusio insigni testimonio Isaiae Prophetae cap. 14. Iuravit Dominus exercituum dicens, si non, ut putavi, ita fiet, et quomodo mente tractavi, ita eveniet, ut conteram Assirium in terra mea, etc. et statim subdit: Hoc consilium, quod cogitavi super omnem terram, et haec manus extensa super universas gentes. Dominus exercituum decrevit, et quis poterit infirmare? et manus eius extensa, et quis avertet eam? ubi Dominus ex eo ait esse certo futuram contritionem Assiriorum: quoniam ipse eam decrevit, et manus eius extensa causabat illam. talis autem contritio dependebat ex actu libero Assiriorum advenientium in terram Domini; quoniam si non venissent, non fuissent contriti in terra Domini; ergo futura contingentia libera potest Deus certo cognoscere in praedeterminatione suae voluntatis.

Praeterea idem probatur ratione. Causa determinata, quae ita est efficax, ut impediri non possit per aliam causam, producit infallibiliter suum effectum; sed decretum divinae voluntatis est causa efficacissima omnium futurorum contingentium, nec potest impediri ab alia causa etiam libera, ne producat effectum determinatum, ergo eo ipso, quod Deus cognoscit, se determinasse efficaci voluntate, quod fiant futura contingentia, certo cognoscit illa esse futura. Maior patet: nam si causa est efficacissima et immutabilis, non potest assignari aliqua ratio, propter quam non producat effectum.⁴ minor autem est expressa Sancti Augustini in Enchirid. ad Laur. cap. 95. ubi id probat ex illo Psal; Omnia, quaecunque voluit Dominus fecit in caelo et in terra: Quod, inquit, non est verum, si aliqua voluit facere, et non fecit; et quod est indignius, ideo non fecit, quia ne fieret, quod volebat omnipotens, voluntas hominis impedivit. Et post pauca: Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostrae fidei confessionis initium, quo nos in Deum Patrem omnipotentem credere confitemur. Neque enim veraciter ob aliud vocatur omnipotens, nisi quia quicquid vult, potest; neque voluntate cuiuspiam creaturae, voluntatis omnipotentis impeditur effectus.

VI. AD primum argumentum respondetur, quod S. Thomas etiam ex parte determinationis divinae voluntatis assignat rationem certitudinis scientiae futurorum contingentium in Deo; ut patet ex locis inductis pro prima conclusione.

Ad secundum respondetur. Futurum habere esse determinatum in causa determinata, quando est efficax; et impediri non potest ab alia causa, sicut est decretum divinae voluntatis.

Ad confirmationem respondetur, quod voluntas divina non habet, neque habuit ab aeterno decretum determinatum producendi alium mundum, unde non est simile.

Ad tertium respondetur, quod etsi posita praedeterminatione divina, qua praedeterminavit futura contingentia libera, adhuc voluntas creata maneat libera, et possit non operari actum praedeterminatum a Deo; tamen infallibiliter producet illum.⁵ hoc enim efficit voluntas Dei, quod, cum liberum arbitrium creatum possit operari, et non operari talem actum, infallibiliter operetur illum et libere, iuxta conditionem suae naturae. Unde haec duo sunt simul incompossibilia, quod Deus decreverit, ut Petrus convertatur tali tempore, et tamen Petrus non convertatur. Verum est, quod haec duo sunt simul compossibilia, quod scilicet Deus decreverit conversionem futuram Petri, et quod Petrus possit non converti. Etenim decretum Dei non tollit a Petro potentiam ad oppositum actum, sed solum tollit actum oppositum conversioni. ut disp. 18. nu. 23. dicetur latius, et disp. 22. et 23.

Ad quartum patebit controversia seq.