De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

IN QUO AGITUR DE SCIENTIA DEI respectu futurorum contingentium, eorum praesertim, quae a creata voluntate dependent.

HIS suppositis, quae ad prooemiales quaestiones pertinere videbantur, agendum est de scientia Dei, quae ad actum gratuitum divinae voluntatis, quo electos suos dilexit, et elegit in signo rationis praesupponitur, vel ad liberum decretum eiusdem voluntatis subsequitur, circa quod 12. sunt examinanda.

I. Utrum Scientia Dei sufficienter dividatur in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis.

II. Utrum sufficienter dividatur in scientiam naturalem, et in scientiam liberam. An vero in Deo, praeter scientiam mere naturalem, et mere liberam, sit constituenda scientia media, respectu futurorum conditionatorum, eorum praesertim, quae a creata voluntate dependent.

III. Utrum omnia futura sint actu praesentia in aeternitate secundum proprias existentias, antequam existant in propria mensura.

IV. Utrum Deus certo, et infallibiliter cognoscat futura contingentia, propter realem praesentiam, quam habent in aeternitate, antequam in suo esse producantur in tempore.

V. Utrum cognoscat certa cognitione futura contingentia in decreto, sive in praedeterminatione suae divinae voluntatis.

VI. Utrum Deus peccata futura infallibiliter cognoscat in aliquo decreto suae voluntatis.

VII. Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia, prout sunt in suis causis proximis; praesertim quando causae sunt liberae.

VIII. Utrum futura contingentia ante omne decretum divinae voluntatis habeant determinatam veritatem, ratione cuius, ante idem decretum possint certo a Deo cognosci ut futura.

IX. Utrum Deus ante decretum suae voluntatis certo cognoscat futura contingentia in ideis eorum.

X. Utrum antecedenter ad decretum divinae voluntatis, sit in Deo coniecturalis cognitio futurorum contingentium.

XI. An ita causalis sit vera; Quia Deus scivit hoc contingens futurum esse: ideo futurum est: an e converso, ideo Deus sciat res futuras esse, quia futurae sunt.

XII. Utrum Deus immediate per suam scientiam, sive per suum intellectum et voluntatem producat res ad extra: an vero praeter intellectum et voluntatem, sit in illo constituenda tertia potentia executiva, per quam res immediate producantur.

Utrum convenienter dividatur scientia Dei, in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis.

I. PRIMA sententia est Gregorii in 1. d. 26. q. 1. ubi non admittit in Deo scientiam simplicis intelligentiae, sed tantum scientiam visionis, et per hanc scientiam (inquit) Deum cognoscere omnia possibilia, quae nunquam erunt. Eandem sententiam videtur tenere M. Zumel 1. p. q. 14. art. 5. disp. 1. in solutione ad primum argumentum. Pro qua,

Arguitur primo, ratione Gregorii. Illa cognitio, inter quam et obiectum nihil mediat, est intuitiva: sed inter scientiam Dei, et quodlibet obiectum cognitum ab illo nihil mediat: ergo omnis cognitio Dei est intuitiva, ac per consequens nulla erit in illo scientia simplicis intelligentiae, quam constat abstractivam esse. Minor probatur, inter Deum et creaturas nihil mediat: ergo neque inter scientiam Dei, et creaturas; scientia enim Dei est ipsum esse divinum.

Arguitur secundo, Scientia divina est ratio cognoscendi omnia perfectissime: ergo intuitive. Patet consequentia: nam scientia intuitiva est omnium perfectissima.

Arguitur tertio, Creaturae non terminant cognitionem divinam in seipsis, sed in essentia divina, quae est immediatum obiectum scientiae Dei. Ergo eodem modo terminant scientiam divinam, sive existant in seipsis, sive non existant. Ergo, ut scientia Dei sit intuitiva respectu creaturarum, non requiritur, quod actualiter existant in seipsis; ac per consequens scientia Dei, qua cognoscit creaturas possibiles, erit intuitiva, seu scientia visionis: Nulla ergo est in illa scientia simplicis intelligentiae.

Confirmatur, nam alias non haberet Deus cognitionem intuitivam futurorum, praesertim contingentium, nisi quando actualiter existunt in seipsis: quod est contra S. Thom. 1. p. q. 14. art. 9. Sequela probatur: nam futura nondum existunt, ergo si scientia, qua Deus cognoscit possibilia, non est intuitiva, quia non existunt: etiam futurorum scientia non erit intuitiva, quia non existunt.

Arguitur quarto, ratione Mag. Zumel. Ad notitiam intuitivam alicuius obiecti, non est necessarium, quod cognoscatur, ut existens in se ipso: sed sufficit, quod cognoscatur in alio obiecto intuitive cognito, in quo res illa repraesentatur, et continetur eminenter et virtualiter, multo melius quam in se ipsa: sed omnes res creatae et creabiles, etiam si nunquam sint producendae, continentur repraesentative, et eminenter in essentia divina, tanquam in obiecto prius cognito intuitive; ergo omnia, etiam possibilia, cognoscuntur a Deo intuitive: nulla ergo est in Deo scientia abstractiva.

Arguitur quinto, si in Deo esset distinguenda duplex scientia, nempe simplicis intelligentiae, et scientia visionis, sequeretur, quod scientia Dei deberet significari pluraliter, et non singulariter. Sequela probatur, nam in Deo nominantur pluraliter ideae, quia sunt plures, et similiter rationes rerum dicuntur in Deo pluraliter, quia sunt plures: potentia autem nominatur singulariter, quia est una: ergo si in Deo sunt plures scientiae, debet nominari pluraliter, sicut ideae. Quod tamen est contra communem Theologorum sententiam, et contra S. Thom. 1. d. 36. q. 2. ar. 2. ad 4.

II. Secunda sententia est illorum, qui arbitrantur, in praedicta divisione esse addendum tertium membrum: dicunt enim in divino intellectu, nostro modo intelligendi, triplicem reperiri scientiam: prima est simplicis intelligentiae: secunda scientia approbationis: tertia, scientia visionis. Ita tenet Dur. in 1. d. 36. q. 1. et Asturicensis in relect. de Christi gratia, q. 6. dub. 1. pag. 617. et pro hac sententia,

Arguitur sexto, auctoritate S. Thom. q. 3. de verit. art. 3. ad 8. ubi expresse constituit illa tria membra, et inquit, quod scientia approbationis supra notitiam simplicis notitiae, addit ordinem voluntatis ad res scitas producendas: scientia autem visionis addit existentiam rerum; et 1. p. q. 14. art. 8. inquit, quod scientia Dei, quae est causa rerum, consuevit appellari scientia approbationis.

Arguitur septimo, Scientia approbationis et visionis habent distincta obiecta: ergo distinguuntur tanquam duae scientiae, saltem eminenter, ac per consequens in Deo est triplex scientia. Antecedens probatur. Scientia approbationis fertur in bona, quae in aliqua differentia temporis habebunt esse: in mala enim ferri non potest, cum Deus non approbet, sed reprobet illa, iuxta illud: Odio est Domino impius, et impietas eius.¹ Scientia autem visionis fertur in omnia, quae habent esse in aliqua differentia temporis, sive sint bona, sive mala, etiam malitia morali. ergo.

Arguitur octavo. Scientia approbationis est causa rerum, ut patebit infra: scientia autem visionis non est causa rerum, cum supponat earum existentiam tanquam obiectum, ac per consequens supponat res productas: Ergo scientia approbationis distinguitur a scientia visionis, ac per consequens erit in Deo triplex scientia constituenda.

Confirmatur: Scientia approbationis est practica in Deo: scientia autem visionis non est practica per se loquendo: alias Deus esset causa peccatorum, cum ea cognoscat per scientiam visionis. Ergo scientia visionis distinguitur a scientia approbationis.

III. Tertia sententia affirmat, quod inter scientiam mere naturalem, seu simplicis intelligentiae, et inter scientiam mere liberam, quae est scientia visionis, constituenda est quaedam scientia media; quae solet appellari a quibusdam scientia conditionata, seu futurorum conditionatorum, de qua tamen disputatione sequenti agendum erit.

Quarta sententia, quae magis communis est inter Thomistas, et nostro iudicio est expressa S. Thom. consistit in duabus propositionibus.

Pro cuius explicatione notandum est, quod ut docet S. Tho. q. 2. de ver. ar. 9. ad 2. scientia simplicis notitiae, et scientia visionis, nullam differentiam important in Deo ex parte scientiae: sed solum ex parte rei scitae; dicitur enim scientia visionis in Deo ad similitudinem visus corporalis, qui ea extra se posita intuetur. Unde per scientiam visionis Deus scire non dicitur, nisi quae sunt extra ipsum: quae sunt, vel praesentia, vel praeterita, vel futura. Sed scientia simplicis notitiae etiam est eorum, quae nec sunt, nec erunt, nec fuerunt, nec alio modo scit Deus ista et illa. Unde quamvis Deus intuitive suam essentiam, existentiam, omnia attributa, et personas divinas cognoscat: et generali quadam ratione, possit huiusmodi cognitio, ut terminatur ad ea, quae formaliter sunt in Deo, scientia visionis appellari; nihilominus S. Tho. et Doctores Scholastici, cum scientiam divinam dividunt in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis: loquuntur de scientia Dei, in ordine ad obiecta eius secundaria, videlicet, in ordine ad creaturas.

IIII. Notandum secundo, quod ea, quae sunt, fuerunt, vel erunt in aliqua differentia temporis, possunt dupliciter considerari: Primo modo secundum quidditatem ipsius existentiae, et omnium accidentium. Secundo modo, quatenus exercent actum existentiae pro aliqua differentia temporis: et secundum has duas considerationes distinctas, poterunt ad distinctam Dei scientiam pertinere. Etenim si considerentur, quatenus in actu exercito habent, vel habebunt in aliqua differentia temporis actualem existentiam; cognoscuntur a Deo per scientiam visionis: si autem considerentur secundum quidditatem, cognoscuntur a Deo per scientiam simplicis intelligentiae, ita docet S. Thom. in 3. sent. ad Annib. d. 14. q. unic. art. 2. in corp. ubi ait: quod in Verbo, sive in Deo distinguitur duplex cognitio, una quae dicitur visionis, per quam videt Deus quasi praesentia omnia quae sunt, erunt, et fuerunt: alia dicitur simplicis intelligentiae, per quam non solum illa scit, sed etiam omnia quae potest facere. Et idem dicit q. 2. de verit. ar. 8. in corp. ad 2. Quibus verbis manifeste supponit, Deum per scientiam simplicis notitiae etiam cognoscere, quae sunt, fuerunt, vel erunt: quod intelligendum est secundum quidditatem: nam ut exercent actum existentiae, cognoscuntur per scientiam visionis. Probatur hoc: quia (ut docent omnes Thomistae 1. p. q. 34. ar. 3.) Verbum divinum procedit, non solum ex cognitione essentiae divinae, omnium attributorum eius, personarum, et omnium creaturarum possibilium: sed etiam ex cognitione creaturarum, quae habebunt esse in aliqua temporis differentia, cum procedat ex cognitione comprehensiva essentiae divinae, et ex cognitione perfectissima, quae Deo potest competere: ergo per scientiam simplicis intelligentiae, seu naturalem, cognovit Pater omnes creaturas, non solum possibiles, sed etiam producendas, consideratas tamen secundum quidditatem. Patet consequentia: nam ante productionem verbi non poterat esse in Deo cognitio libera creaturarum, quae dicitur scientia visionis, quia ut docet S. Thom. 1. p. q. 33. art. 3. ad 1. ea quae important in Deo respectum ad creaturas existentes, sicut scientia visionis, supponunt notionalia, et personas productas. Praeterea, nam scientia visionis supponit liberum decretum divinae voluntatis, sed ante productionem divinarum personarum nullum fuit in Deo liberum decretum voluntatis eius: ergo ante productionem divinarum personarum, non intelligitur in Deo scientia visionis respectu creaturarum. Cum ergo cognitio productiva verbi se extendat ad omnes creaturas, relinquitur quod per scientiam naturalem, seu simplicis intelligentiae cognoverit Deus secundum quidditatem omnes creaturas existentes in aliqua differentia temporis.

V. Prima Conclusio. Scientia Dei sufficienter dividitur in scientiam simplicis intelligentiae, et in scientiam visionis. Probatur primo: nam S. Tho. ita dividit scientiam Dei in pluribus locis, praesertim 1. p. q. 14. ar. 9. et 3. p. q. 10. ar. 2. ad 2. et ar. 3. in fi. corp. et q. 13. ar. 1. ad 2. et 1. con. Gentes. c. 66. et 69. ad 11. quodl. 3. art. 3. in corp. et de verit. q. 8. ar. 4. et q. 20. ar. 4. et in 1. d. 38. q. 1. ar. 4. et in 3. d. 14. q. 1. ar. 2. q. 2. et in 4. d. 49. q. 2. ar. 5.

Probatur secundo: Inter ens, et non ens nullum datur medium, cum opponantur contradictorie; ergo neque inter obiectum scientiae visionis, et simplicis intelligentiae. Patet consequentia: nam obiectum scientiae visionis est ens actu existens in aliqua mensura, sive in aliqua differentia temporis: obiectum autem scientiae simplicis intelligentiae est non ens, sive quod non existit in aliqua differentia temporis; ergo inter scientiam visionis, et simplicis intelligentiae non datur media scientia: implicat enim quod detur media scientia sine medio obiecto, cum scientia specificetur ab obiecto.

Confirmatur: nam ut docet S. Tho. locis sup. cit. Deus per scientiam visionis cognoscit omnia entia, quae habent esse in aliqua differentia temporis, sive praesentis, sive praeteriti, sive futuri: nam omnia ista sunt Deo praesentia in aeternitate: per scientiam autem simplicis intelligentiae cognoscit ea, quae in nulla differentia temporis, et in nulla mensura habent, neque habebunt esse; ergo per istam duplicem scientiam sufficienter cognoscit Deus omnia cognoscibilia. Probatur consequentia: quia non datur aliud obiectum medium inter existens, et non existens, ut dictum est.

Probatur tertio: In nobis nulla datur media notitia inter intuitivam, et abstractivam: sed omnis notitia nostra sufficienter dividitur in intuitivam, quae est rei praesentis; et abstractivam, quae est rei absentis; ergo similiter in Deo scientia sufficienter dividitur in scientiam visionis, quae terminatur ad res existentes in aeternitate, et scientiam simplicis intelligentiae, quae terminatur secundario ad res possibiles, et ad alia, quae non existunt in aeternitate, neque habebunt esse in aliqua mensura.

Probatur quarto: Nam ut docent communiter Theologi 3. p. q. 10. ar. 2. et 3. Anima Christi videt in verbo omnia, quae Deus scit scientia visionis; ergo si Deus per scientiam visionis cognoscit nedum actu existentia in aliqua temporis differentia, sed etiam omnia possibilia, sequeretur quod anima Christi videret omnia, quae Deus facere potest, et ita comprehenderet Dei potentiam, et scientiam, quod est contra S. Thom. 1. p. q. 12. ar. 7. et 3. p. q. 10. cit. ergo solum distinguenda est in Deo duplex scientia, scilicet simplicis intelligentiae, et visionis.

VI. Secunda Conclusio. Scientia approbationis non distinguitur a scientia visionis, non solum ex parte scientis, sed nec etiam ex parte obiecti cogniti.

Probatur primo: Nam S. Tho. aliquando dividit scientiam Dei in scientiam visionis, et simplicis intelligentiae, ut locis supra cit. aliquando vero eam dividit in scientiam approbationis, et simplicis intelligentiae, ut q. 7. de verit. art. 8. in corp. sentit ergo, quod scientia visionis, et approbationis non distinguatur intra genus scientiae.

Secundo probatur. Eo ipso quod Deus voluntate efficaci determinavit aliquid esse futurum, fit illi praesens in aeternitate, etiam si respectu nostri temporis sit futurum: ergo cognoscit illud scientia visionis, seu intuitiva. Patet consequentia: nam ut cognitio sit intuitiva, sufficit, et requiritur, quod terminetur ad obiectum existens in illa mensura, qua ipsa cognitio mensuratur: cum ergo scientia approbationis in Deo mensuretur aeternitate, in qua omnia futura existunt actualiter, secundum proprias existentias; relinquitur scientiam approbationis, quae futura respicit, esse ex parte obiecti cogniti scientiam visionis.

Probatur tertio, quia ut docet S. Tho. quaest. 3. de verit. ar. 3. ad 8. ordo voluntatis ad res scitas producendas, quem addit scientia approbationis supra scientiam simplicis intelligentiae, est extra genus notitiae: ergo non potest esse per se differentia dividens scientiam Dei, et eam contrahens etiam nostro modo intelligendi, ad particularem speciem. Patet consequentia: nam differentia dividens per se aliquod genus, debet addere aliquid contentum sub illo genere. Et si fiat argumentum contra istam rationem: nam sequeretur, quod etiam scientia visionis non distinguatur in Deo a scientia simplicis intelligentiae: quia existentia actualis rerum, quam addit scientia visionis supra scientiam simplicis intelligentiae, est extra genus notitiae, ut in eadem solutione ad 8. docet expresse S. Th. unde scientia de Rosa non variatur, sive rosa existat, sive non existat. Respondetur, quod (ut docet S. Tho. q. 2. de verit. ar. 9. ad 2.) scientia simplicis intelligentiae, et scientia visionis non distinguuntur in Deo, ex parte scientis, sed solum ex parte rei scitae: dicitur enim scientia visionis in Deo ad similitudinem visus corporalis, qui res extra se positas intuetur: sed scientia simplicis notitiae est eorum, quae nec sunt, nec fuerunt, neque erunt, et ita, convenienter dividitur scientia Dei ex parte obiecti cogniti, in scientiam visionis, et simplicis intelligentiae. Respondetur ergo, argumentum solum concludere, haec duo membra, non dividere scientiam Dei ex parte scientis, sed ex parte obiecti cogniti.

VII. Ad primum argumentum² respondetur, Ad scientiam visionis³ non sufficere quod inter illam et obiectum cognitum nihil mediet: sed requiritur, quod terminetur ad obiectum actu existens in illa mensura, qua mensuratur ipsa scientia.

Ad secundum respondetur, quod scientia divina quantum est ex parte scientis; sive ipsius scientiae, sufficientissima ratio est cognoscendi omnes creaturas intuitive: sed ex parte obiecti cogniti, quod non existit actu in aliqua mensura, provenit, quod cognitio talis obiecti non sit intuitiva.

Ad tertium respondetur, quod ex parte cognoscentis Deus cognoscit omnes creaturas, tantum in seipso: quia per suam essentiam, et non per propriam, et adaequatam speciem eas cognoscit, ut 1. p. q. 14. ar. 5. et ar. 6. ad 3. et q. 2. de verit. ar. 2. ad 2. docet S. Th. Ex parte autem obiecti cogniti, non solum cognoscit creaturas in se ipso, sed etiam in seipsis, ut docet S. Tho. 1. p. q. 20. ar. 2. ad 2. unde aliter se habent creaturae in ordine ad scientiam Dei, quando existunt, et quando non existunt actu.

Ad confirmationem, illi auctores, qui negant res futuras actu existere in aeternitate secundum proprias existentias, dicunt consequenter, Deum non habere scientiam intuitivam creaturarum, nisi quando actu existunt in propria mensura: sed haec sententia impugnabitur disp. 8. ubi ostendemus omnia futura actu existere in aeternitate secundum proprias existentias. Unde ad argumentum respondetur, quod, ut aliqua cognitio sit intuitiva, sufficit quod terminetur ad obiectum existens in ordine ad illam mensuram, qua mensuratur ipsa cognitio: unde ut Deus cognoscat futura contingentia intuitive, sufficit quod actu existant in aeternitate, qua mensuratur divina cognitio: quia ergo illa quae tantum sunt possibilia, et nunquam erunt, nullam habent existentiam in propria mensura, nec in mensura aeternitatis, ideo non cognoscuntur a Deo intuitive, sed scientia simplicis intelligentiae: et per haec respondetur ad quartum argumentum, negando antecedens.

Ad quintum respondetur cum S. Tho. in 1. sent. d. 36. q. 2. art. 2. ad 4. quod essentia divina est una et simplicissima; respectus autem ad creaturas sunt plures: et ideo illud, quod nominat tantum divinam essentiam, non potest pluraliter significari; et huiusmodi est scientia, quae tenet se magis ex parte scientis tanquam perfectio illius: ratio autem se tenet magis ex parte rerum, similiter etiam idaea medio modo se habet, quia importat essentiam divinam, et rationem imitationis, quae est secundum respectus ad creaturas: unde tam ratio, quam idaea possunt in Deo significari pluraliter, non autem scientia, sicut nec potentia divina.

VIII. Ad sextum argumentum pro secunda sententia respondetur ex dictis; quod licet scientia approbationis dicat respectum, et habitudinem voluntatis ad res cognitas producendas in propria mensura, illae tamen ab aeterno sunt Deo praesentes in aeternitate: unde obiectum scientiae approbationis re vera cognoscitur a Deo per scientiam visionis, ac per consequens non distinguuntur in ratione scientiae ex parte obiecti cogniti.

Ad septimum respondetur, quod scientia visionis etiam in ordine ad mala, habet rationem scientiae practicae, non quidem positive causando mala, ut mala sunt; sed ea permittendo, vel impediendo:⁴ unde S. Tho. 1. p. q. 14. ar. 16. in corp. inquit, quod mala, licet a Deo non sint operabilia, tamen sub cognitione practica ipsius cadunt, sicut et bona, inquantum permittit, vel impedit, et ordinat ea: sicut aegritudines cadunt sub scientia practica medici inquantum per artem suam curat eas. unde dicendum est, quod quamvis Deus scientia approbationis non approbet mala, approbat tamen eorum permissionem.

Respondetur secundo, quod licet Deus non approbet mala absolute loquendo: approbat tamen, et vult esse omnem rationem boni, quae in malis reperitur: quia omne bonum per participationem inquantum bonum est, causatur a Deo, et consequenter est ab illo volitum, ut patebit infra:⁵ quomodo enim esset aliquid, nisi voluisset ipse?

Ad octavum argumentum respondetur, quod scientia visionis non supponit rerum existentias in propria mensura, sed eas causat: quamvis in aeternitate simul sit scientia visionis, et rerum producendarum existentiae, ut dictum est.

Ad confirmationem respondetur per ea, quae dicta sunt ad septimum argumentum.

Utrum Scientia Dei sufficienter dividatur in scientiam mere naturalem, et mere liberam: an praeter utramque sit in Deo scientia media constituenda, respectu futurorum conditionatorum, ab humana voluntate dependentium.

I. QUONIAM potissimum fundamentum eorum, qui efficaciam auxilii praedeterminantis gratiae non admittunt, consistit in quadam scientia media, quam in Deo constituunt; ut ex illa infallibilitas futuri consensus liberi arbitrii, et certitudo praedestinationis, quantum ad effectus consequutionem desumatur; oportet ad plenam intelligentiam eorum, quae de efficacia auxiliorum divinae gratiae dicenda erunt, pressius examinare: utrum huiusmodi scientia sit possibilis, ac per consequens, utrum sit in Deo.

Et ut titulus quaestionis manifestus fiat, notandum est, quod in hac parte non est quaestio de nomine scientiae mediae: sed de re ipsa, quae hoc nomine significatur.¹ Quod advertere oportet propter eos, qui huiusmodi scientiam nunc visionis; nunc simplicis intelligentiae; nunc scientiam mediam appellant; nunc conditionatam; nunc autem futurorum contingentium conditionatorum a voluntate creata dependentium, quae quidem de facto non sunt futura absolute, essent tamen futura, si talis, vel talis conditio poneretur; confundentes haec omnia, cum tamen re vera non sint idem. Certissimum est enim, Deum certo et infallibiliter cognoscere, non solum quae futura sunt absolute: sed etiam quae re vera futura essent ex decreto divinae voluntatis, si poneretur in esse talis, vel talis conditio. Controversia ergo est, utrum Deus ante omne decretum suae voluntatis praedeterminantis consensum Petri absolute futurum, vel ex hypothesi, quod constitueretur in talibus circumstantiis, certo sciat in particulari, an Petrus sit consensurus posita illa conditione, an potius dissensurus: et eadem difficultas procedit de omnibus aliis consimilibus conditionatis: si enim ita esset, quod ante omne decretum liberum divinae voluntatis, praedictae propositiones conditionatae habeat determinatam veritatem, aut determinatam falsitatem; negari non potest, Deum certo et infallibiliter id praescire, cum eius scientia sit infinita, et extendat se ad omne obiectum scibile. Si autem dicatur, non esse certum, in quam partem determinate inclinaret voluntas Petri, posita illa conditione: sed tantum esse certum, quod posset in quamlibet partem inclinare si vellet; consequenter dicendum erit, Deum ante praedictum decretum suae voluntatis non cognoscere certo et infallibiliter, an Petrus adimpleta illa conditione, esset in particulari consensurus, an dissensurus: sed solum cognoscere quid posset facere.

Igitur in Deo esse constituendam ante decretum divinae voluntatis praedictam scientiam mediam, docent quidam Theologi, ut Disp. 4. n. 1. et 2. visum est. Alii ita certam esse hanc sententiam existimant, ut traditam esse in sacris literis affirment, a SS. Patribus, et ab antiquis doctoribus Scholasticis recognitam, atque adeo ab omnibus recte de divinis sentientibus, docendam. Adduntque iam fere nullum esse, qui audeat negare in Deo scientiam hanc. Sed quam sine fundamento haec dicantur, huius disput. discursus demonstrabit. Probant autem suam sententiam seqq argumentis.

Primo arguunt ex multis testimoniis sacrae Scripturae, ex quibus colligi putant ante decretum divinae voluntatis praedictam scientiam mediam, seu futurorum conditionatorum esse in Deo. Primum testimonium habetur 1. Reg. 23. ubi David consuluit Dominum, an si maneret in Civitate Ceilae venturus esset Saul; et an si ipse maneret, et ille veniret, ac circundaret civitatem, Ceilitae essent illum tradituri: et ad utrumq́ue respondit Deus: et Saul veniet, et hi tradent te. Quo audito, aufugit David, et neque Saul venit, neque Ceilitae tradiderunt David; tota igitur veritas illius revelationis posita erat in illis conditionalibus: Si expectaveris, veniet Saul: si Saul venerit, tradet te: ergo futura conditionata scientia infallibili cognoscuntur a Deo: sed non cognoscuntur per scientiam naturalem, quia haec solum est de necessariis, et possibilibus; nec per scientiam liberam, quia haec solum est de existentibus in aliqua differentia temporis, vel in aliqua superiori mensura: ergo cognoscuntur per scientiam mediam, seu conditionatam.²

Secundum testimonium est illud Matt. 11. Vae tibi Corozain, vae tibi Betsaida, quia si in Tyro et Sydone factae essent virtutes, quae in te factae sunt, olim in cilicio, et in cinere poenitentiam egissent,³ ubi Christus Dominus hoc futurum conditionatum revelavit, Si miracula facta in Corozain et Betsaida, facta fuissent in Tyro et Sydone, conversi fuissent: ergo certa scientia Christus Dominus cognovit haec futura conditionata, quae tamen re ipsa non erant futura; ergo necessario constituenda est in Deo scientia conditionata, seu media.

Tertium testimonium habetur Matt. 24. Nisi breviati fuissent dies illi, non fuisset salva omnis caro, sed propter electos breviabuntur:⁴ ergo Christus certo sciebat hoc futurum conditionatum, si persequutio Antichristi duraret maiori tempore notabiliter, electi, qui tunc essent, deficerent, et damnarentur; ergo.

Quartum testim. est illud Sap. 4. Raptus est ne malitia mutaret intellectum eius, et ne fictio deciperet animam illius;⁵ in quibus verbis includitur quoddam futurum conditionatum a Deo cognitum, videlicet, si iste electus non tollatur modo e vita, cadet postea in peccatum, et damnabitur; et tamen illud futurum est conditionatum: ergo.

Quintum testimonium habetur Isa. 1. Nisi Dominus Sabbaoth reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha similes essemus.⁶ In quibus verbis includitur hoc futurum conditionatum Deo cognitum: si non remaneant reliquiae, idest aliqui iusti in Israel, totaliter destruentur sicut Sodoma, et Gomorrha.

Sextum testim. legitur Lucae 16. Si Moysen et Prophetas non audiunt, neque si quis ex mortuis resurrexerit, credent:⁷ ecce Deo certo cognitum esse ostenditur hoc conditionatum futurum, si quis ex mortuis resurrexerit, et praedicaverit eis, non credent; Similiter etiam Ezechiel. 3. Dixit Dominus ad Prophetam: Non ad populum profundi sermonis et ignotae linguae tu mitteris, et si ad illos mittereris, ipsi audirent te.⁸ Ubi revelatum est tanquam certum hoc futurum conditionatum, si Ezechiel mitteretur ad Populum ignotae linguae, audirent illum.

Septimum testimonium desumitur ex 4. Reg. 13.⁹ ubi Eliseus dixit ad Ioas Regem Israel: Si percussisses quinquies, aut sexies, sive septies (scilicet terram) percussisses Syriam usque ad consumptionem, ubi manifeste tanquam certum revelatur conditionatum futurum ex hypothesi, quod Rex percussisset baculo quinquies terram, sive sexies, aut septies. Haec autem omnia futura conditionata cognoscuntur a Deo per scientiam mediam: cum non possint ad scientiam simplicis intelligentiae, quae solum est de possibilibus: nec ad scientiam visionis, quae solum terminantur ad res actu existentes, pertinere; ergo necessario constituenda est in Deo scientia media.

II. Secundo, id probant auctoritate SS. Patrum, qui hanc scientiam mediam futurorum conditionatorum Deo videntur tribuere, praesertim S. Chrisostom. hom. 31. super Matth. ubi ait: Quemadmodum ad alios tunc accessit, vocavitque quando obtemperaturos sciebat, sic Matthaeum quoque tunc vocavit, quando miraculorum fama praedomita, minime reluctaturum videbat. Qua de causa etiam Paulum post resurrectionem piscatus est: nam qui corda scrutatur, et occulta mentium perspicit, is etiam quando unusquisque ad obediendum paratus erat, non ignoravit. Propterea non continuo incipiens, quando durior fuit, sed post mille miracula, et insignem et provulgatam famam aptiorem iam ad obtemperandum vocavit.¹⁰ Et hom. 65. quaerit, cur non prius Christus Dominus Paulum vocavit, et respondet: quia praescivit ipsum repugnaturum vocationi; et idem dicit de latrone. Verba Chrisostomi sunt haec: Sed cur nam (inquiens) non statim omnes conduxit? Omnes quidem ille ab initio conduxisse voluisset; si vero non omnes eodem tempore paruerunt, a voluntate vocatorum haec differentia resultavit; idcirco alii mane, alii tertia, alii sexta, alii nona, alii undecima hora vocantur, quia tunc obtemperaturi erant, quod et Paulus aperte significavit, dicens: Quando autem acceptavit Deus, qui separavit me a ventre matris meae. Quando porro Deus voluit? quando certe obtemperaturus erat; nam ipse a primis etiam incunabulis voluisset: sed quia illum renixurum sciebat, tunc voluit, cum animum ipsius penetraturam vocationem non ignorabat, sic et latronem cum postea vocavit, potuisset antea ipsum vocasse, sed vocatus ille non paruisset.¹¹¹²

Eandem scientiam mediam in Deo constituere (inquiunt) S. Augustinum in libro de sex quaestionibus Paganorum q. 2. ubi ait: Tunc voluit Christus hominibus apparere, et apud eos praedicare suam doctrinam, quando et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri; his enim temporibus, et his in locis tales homines in eius praedicatione futuros esse praesciebat, quales, non quidem omnes, sed tamen multi in eius corporali praesentia fuerunt, qui neque in eum (Suscitatis ab eo mortuis) credere voluerunt.¹³ Et q. 2. ad Simplician. inquit: Cuius autem miseretur, sic eum vocat, quomodo scit ei congruere, ut vocantem non respuat.¹⁴ Quibus verbis satis aperte docet, Deum habere certam scientiam huius futuri conditionati, si in tali tempore vocavero istum tali vocatione, consentiet: si autem in alio tempore eum vocavero eadem vocatione, non consentiet. Item lib. de corrept. et grat. c. 12. loquens de praescientia, qua Deus praescivit primum parentem peccaturum constitutum in paradiso: Praesciente (inquit) Deo, quid ille esset facturus iniuste, praesciente tamen non adhuc cogente, sed simul sciente quid ipse de eo esset facturus iuste. Et lib. de natura et gratia cap. 26. tractans quomodo Deus permittit lapsum praedestinati, quia novit illum cautiorem futurum, ait: Hoc superbus animus non sapit, sed magnus est Dominus, qui persuadet quomodo ipse novit.¹⁵

Idem probatur ex S. Ambros. super cap. 9. ad Rom. dicente: Hi secundum propositum vocantur, quos credentes praescivit Deus futuros sibi idoneos, ut antequam crederent, scirentur.¹⁶ Idipsum colligunt ex S. Greg. lib. 23. mor. c. 23. ubi sic loquitur: Suos Deus aliquando flagellis premit, et oneribus gravat, quia mera potentia praevidet, quod si in tranquillitate persisterent, tentationes ferre adversarii non valentes, mentis prostrati vulneribus iacerent.¹⁷ Sentit ergo Deum habere huius futuri conditionati praescientiam, si in tranquillitate iusti persisterent, adversarii tentationibus succumberent.

Denique eandem praescientiam mediam putant fuisse traditam a S. Th. 3. p. q. 1. ar. 5. ad 2. et q. 24. de verit. art. 14. in corp. dum ait: Omnes autem exteriores motus a divina providentia moderantur, secundum quod ipse iudicat, aliquem esse excitandum ad bonum his, vel illis actionibus.¹⁸ et 1. con. Gen. c. 66. 67. et 68. ait, quod Deus cognoscit futura in suis causis, ex quibus SS. Patrum verbis deduci volunt in Deo ante liberum decretum suae voluntatis constituendam esse omnino scientiam mediam, superius explicatam.

In confirmationem eiusdem doctrinae, afferuntur alia pene innumera antiquorum Patrum, et Scholasticorum testimonia, qui unanimiter docent, Deum praescivisse primos parentes consensuros in peccatum, si tentarentur a serpente; et simul etiam agnovisse modum, quo illis erat remedium allaturus; et haec praesciens illos creasse: et idem dicunt de aliis huiusmodi futuris conditionatis contingentibus. ergo.

III. Tertio probant eandem sententiam, et necessitatem huius scientiae conditionatae, ex divinae providentiae perfectione, et effectibus illius: nam huiusmodi scientia est utilissima ad prudenter apponendum media proportionata fini intento. Id quod ex rebus humanis coniectare licet, nam si ego cupio aliquid alteri persuadere, ut prudenter id faciam; multum ad id confert, nosse in quo tempore, et opportunitate soleat ille melius esse dispositus, et quibus rebus magis affici soleat, et sic de aliis circumstantiis. Quod si omnino praescire, quid esset facturus, tali et tali modo exoratus; talis cognitio utilissima esset ad statuendum, quid agere oporteat: et ad applicandum media accommodata. Sed necesse est, in Deo statuere quidquid ad perfectissimam prudentiam, et providentiam conducere potest: ergo haec scientia est Deo maxime necessaria, ergo ante omne decretum suae voluntatis, est in illo constituenda.

Confirmatur primo, quia Deus non habet efficax decretum aliquid faciendi, nisi praecognoscat modum, quo illud exequi possit: nec antequam cognoscat media, quibus consecuturus sit illud, quod intendit. Ea autem media cognoscit Deus scientia media, seu conditionata: qua cognovit Tyrios et Sydonios acturos fuisse poenitentiam, si apud illos factae essent virtutes, quae apud Iudaeos factae sunt. ergo talis scientia constituenda est in Deo.

Confirmatur secundo, et explicatur idem antecedens. Nullus prudenter aliquid statuit de fine, nisi praecognoscat media apta, et proportionata, quibus consequetur talem finem: alias providentia eius esset irrisione digna, sicut illius, de quo dicitur Luc. 14. Quis ex vobis volens turrim aedificare, non prius secum cogitat, an habeat sumptus ad perficiendum sufficientes, alias dicent: Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare.¹⁹ ergo antequam Deus perfecte statuat electos perducere ad vitam aeternam, praecognoscit media: quibus, si eis conferantur, efficaciter pervenient ad illam: ergo scit Deus certo hoc futurum conditionatum, si Paulo dedero tale auxilium gratiae, iustificabitur et salvabitur: sed Deus non solum habet media illa, quae praedestinatis confert, ut salventur: sed etiam habet alia pene infinita, quae si conferat illis, vel aliis, etiam salvarentur, ergo ante decretum suae voluntatis, certo cognoscit futura conditionata, quae essent, si apponerentur talia media.

IIII. Quarto arguitur. Per scientiam Theologiae cognoscimus nos multa futura conditionata, quae de facto essent, si talis vel talis conditio esset apposita. Sicut est illud, quod ponit S. Tho. 3. p. q. 1. art. 2. Si Adam non peccasset, filius Dei incarnatus non fuisset, et 1. p. q. 97. Si homo perseverasset in statu innocentiae, esset immortalis. ergo etiam in Deo constituenda est scientia infallibilis cuiuscunque futuri conditionati; haec autem est scientia media. Ergo.

Quinto arguitur. Postquam Deus decrevit Petrum creare, et permittere, ut in tali ordine rerum constitutus peccet, praescit absolute illum esse peccaturum. ergo antequam statuat illum creare, et constituere in tali ordine rerum, praescit, quod si crearetur, et constitueretur in illo: peccaret; et idem est de aliis. ergo est in Deo scientia omnium futurorum conditionatorum, quae alio nomine dicitur scientia media.

Sexto, datur medium inter absolute futurum, et possibiliter futurum, videlicet conditionaliter futurum: quod nempe futurum esset, si talis vel talis conditio poneretur. ergo inter scientiam mere naturalem, qua Deus cognoscit omnia possibilia: et scientiam mere liberam, qua cognoscit omnia existentia in aliqua differentia temporis: datur scientia media, qua cognoscit omnia futura conditionata.

Septimo, quodlibet futurum conditionatum est secundum se scibile, ergo est aliqua scientia scibile; scientia enim et scibile, cum sint correlativa, dicuntur ad convertentiam: ergo talis scientia erit in Deo, scientia enim Dei, cum sit infinita, se extendit de facto ad omne scibile, et ad omnem differentiam entis, sive sit ens in actu, sive in potentia, ut expresse docet S. Thom. p. 1. q. 14. art. 5. et 9. Sed illa scientia est media, seu conditionata. Ergo.²⁰

Confirmatur. Ante omne decretum divinae voluntatis, istae duae propositiones sunt contradictoriae, si Petrus creetur, et constituatur in tali ordine rerum, peccabit: si Petrus creetur et constituatur in tali ordine rerum, non peccabit: ergo altera illarum est vera. Patet consequentia: nam ut docet Arist. lib. Periher. necesse est, ut duarum contradictoriarum altera sit vera, altera falsa, ergo conditionatum verum de futuro cognoscitur certo a Deo: Deus enim cognoscit certo omnem veritatem, ut dictum est supra; ergo ante omne decretum suae voluntatis, cognoscit Deus huiusmodi futura conditionata.

V. Octavo. Hac scientia media posita, facile, et dilucide concordatur libertas nostri arbitrii cum divina praescientia, providentia, et praedestinatione; et aperitur aditus, quo Pelagiani et Lutherani ad unitatem redeant Ecclesiae Catholicae: sine illa autem vix est intelligibile, quomodo cohaereat libertas nostri arbitrii cum illis tribus, ergo necessario est in Deo constituenda.

Nono. Nam, ut fatentur auctores oppositae sententiae, motio efficax praevenientis gratiae est de se efficax, ut venit a Deo antecedenter ad liberum consensum nostri arbitrii: ergo ante decretum dandi talem motionem, scit Deus certo, quod si alicui homini illam tribuat, sortietur infallibiliter suum effectum: sed scientia per quam Deus id cognoscit, est media, seu conditionata, cum sit futuri conditionati. ergo vere datur in Deo scientia media inter scientiam mere naturalem, et mere liberam.

VI. Decimo, est argumentum, quod nonnulli magnificant, et probare existimant: scientiam futurorum conditionatorum, quae nunquam erunt, essent tamen futura, si talis, vel talis conditio poneretur; nullum praesupponere actuale decretum divinae voluntatis: sed omnino illud antevertere. Nam in Deo nullum potest esse actuale decretum liberum, sine aliquo effectu reali producto in aliqua differentia temporis per idem decretum: sed nullus effectus fuit, aut est, neque erit productus in futuris contingentibus conditionatis, quae futura essent, si ad impleretur conditio; in re autem futura non sunt, nulla enim immutatio realis facta est in Tyriis et Sydoniis, verbi gratia, per hoc quod poenitentiam egissent, si apud illos facta fuissent signa, quae in Corozaim, et Betsaida facta sunt. Ergo veritas illius conditionati, et aliorum consimilium non dependet ex aliquo actuali decreto existente in Deo, ac per consequens cognoscuntur a Deo infallibiliter ante praedictum decretum. Maior probatur, nam inter duo extrema absoluta, non est possibilis diversa comparatio relativa, sine aliqua mutatione reali alterius extremi, quae sit fundamentum diversae comparationis relativae: neque enim duae quantitates possunt diversimode inter se comparari, nisi altera mutetur: sed Deus volendo actuali decreto aliquid libere, diversimode comparatur ad illud, ac si non habuisset tale decretum: ergo, haec diversa comparatio debet fundari in reali mutatione alterius extremi: sed non potest fundari in reali mutatione se tenente ex parte Dei, cum Deus sit omnino immutabilis, ergo necessario debet fundari in reali mutatione creaturae: ac per consequens omne decretum Dei liberum ponit aliquam realem mutationem in rebus.

Confirmant primo eandem maiorem. Nam omne decretum liberum actuale existens in Deo connotat aliquid, quod potuit non esse: alias decretum Dei non fuisset liberum, sed necessarium, hoc autem quod connotat, non potest esse quid intrinsecum ipsi Deo; nam omnia quae formaliter, et intrinsece existunt in illo, sunt increata, ac per consequens necessaria simpliciter. Ergo connotat aliquid existens in creatura, quod potuit non esse. Ergo semper infert mutationem realem in creatura.

Confirmant secundo id ipsum, auctoritate S. Augustini lib. de grat. et lib. arb. c. 8. circa finem, ubi ait: Cur Deus prius, quam illi peccarent non rapuit eos? An quia²¹ non potuit, an quia eorum mala futura nescivit? Nihil horum, nisi perversissime, aut insanissime dicitur; ubi clare docet, Deum cognoscere futura conditionata. Item etiam lib. de praedest. SS. c. 8. inquit: Si illos, quibus stultitia est, verbum crucis docere voluisset, proculdubio venirent et ipsi; ubi Aug. agit de contingenti conditionato certo futuro: ut indicant illae voces. Procul dubio venirent. Agit praeterea de contingenti habente hanc veritatem futuri conditionati ante decretum divinae voluntatis, quod indicant verba illa: Si docere voluisset, nam veritas cuiuscunque propositionis conditionalis est ante positionem conditionis, quia conditionalis nihil ponit in esse. Adducitur denique ad eandem scientiam mediam comprobandam S. Aug. lib. de Dono persev. c. 14. ubi ait: Ex quo apparet, habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus, vel audiant verba, vel signa conspiciant.

Confirmant tertio id ipsum, nam ad veritatem propositionis conditionalis non requiritur, quod sit bona consequentia; ergo, etiam si non antecedat decretum divinum, ratione cuius consequentia est infallibilis; adhuc salvabitur veritas intelligibilis in futuris conditionatis. Antecedens probatur ex illo. 3. Reg. cap. 12. si hodie obedieris populo huic, et illius petitioni cesseris, et loquutus fueris verba lenia, erunt tibi servi cunctis diebus:²² qui enim hoc consilium dederunt, putaverunt se dicere verum, ac bonum consilium dare, et tamen non erat necessitas consequentiae, inter lenitatem Regis, et obedientiam populi, ergo.

In contrarium est, nam ut patebit infra, nec S. Augustinus, nec S. Thomas, aut alii Doctores antiqui meminerunt unquam huius scientiae mediae, inter mere naturalem, et mere liberam; nedum quantum ad nomen scientiae mediae, sed neque etiam quantum ad ipsam rem, quae hoc nomine significatur: nec est aliqua necessitas, aut ratio urgens ad constituendam talem scientiam in Deo: Ergo.

VII. Pro intelligentia huius difficultatis supponendum est, quod propositio conditionalis dupliciter potest accipi. Primo modo in ratione consequentiae: ita ut dictio, (si) accipiatur illative, et tunc ad veritatem propositionis conditionalis, sufficit et requiritur, quod sit bona consequentia, etiamsi consequens sit impossibile, et similiter antecedens. Ut in hac propositione, si lapis esset homo, lapis esset animal rationale: propositio est vera: quia est bona consequentia, quamvis consequens et antecedens sit impossibile, quia conditionalis nihil ponit in esse. Ita docet expresse S. Thom. 1. p. q. 25. ar. 3. ad secundum, et q. 44. ar. 1. ad secundum et q. 1. de potentia. ar. 6. ad 3. Secundo modo accipi potest ista coniunctio (si) ita, ut importet concomitantiam antecedentis cum consequente propositionis conditionalis, fundatam non quidem in bonitate consequentiae secundum se: sed supposita aliqua promissione, aut proposito hominis, vel alia causa; ex qua posito in esse antecedenti, poneretur et consequens. Ut in his conditionatis, si heri venisses in domum amici, coenasses cum illo: si pro me apud Regem intercesseris, dabo tibi equum. Tertiam acceptionem futuri conditionati fingunt nonnulli, in qua dictio (si) accipiatur secundum quandam denominationem, aut concomitantiam disparatam: ut in hac propositione, si cras fuerit pluvia Romae: Petrus disputabit in Hispania.

Secundo supponendum est, ex principiis dialecticis, omnem propositionem conditionalem illativam, si est vera, esse necessariam: et si est falsa, esse impossibilem. Cuius ratio est, quia veritas conditionalis illativae consistit in bonitate consequentiae: sed consequentia, quae semel est bona et formalis, semper est bona: et quae est mala, semper est mala: ergo conditionalis vera est necessaria, et falsa est impossibilis: unde non datur conditionalis, aliqua contingens.²³ Contrarium huius fundamenti tenet Alphonsus Mendoza in suis quodlibetis, q. 7. ad 4. argumentum. Sed nostra sententia est expressa S. Tho. opusc. 48. tract. de enunciat. c. 14. ubi ait, certum esse hanc conditionalem, si homo est albus, homo est musicus, esse falsam: eo quod non necessario, ad album sequitur musicum. Et ex hoc infert S. Doctor, quod omnis conditionalis vera, est necessaria: et omnis falsa est impossibilis: quia ut dictum est, terminus consequentis necessario sequitur ad terminum antecedentis.²⁴

Si autem dictio (si) non accipiatur in rigore formalis consequentiae: sed accipiatur secundo modo, quatenus importat concomitantiam consequentis cum antecedente; tunc ad veritatem conditionalis sufficit et requiritur, ut fundamentum illius concomitantiae sit a parte rei, et quod posito in esse antecedente ponatur consequens: etiam si libere ponatur, aut contingenter, ita ut possit non poni, quia videlicet adhuc posita conditione impediri poterat per alias causas secundas: ut verbi gratia, quod adsit propositum in promittente, dandi, quod promisit sub conditione: si adimpleatur conditio, ut in exemplo posito, si pro me intercesseris apud Regem, dabo tibi equum.

Supponendum tertio, quod futura conditionata (quantum attinet ad praesens) sunt in duplici differentia: quaedam sunt quorum consequens, de facto ponetur in esse ex decreto divinae voluntatis, dependenter tamen ab antecedente, sicut ante peccatum Adae; imo et ab aeterno hoc futurum conditionatum erat Deo cognitum, si Adam peccaverit, filius Dei assumet carnem humanam. Etenim ex decreto divino, illud consequens habebat concomitantiam cum antecedente, et dependebat ab illo: Deus enim decreverat filium suum mittere in remedium peccati, et non aliter: ut 3. p. q. 1. ar. 3. probat S. Tho. unde peccato non existente, incarnatio non fuisset. Sicut autem incarnatio ipsa, et praescientia incarnationis futurae praesupponit decretum Dei volentis incarnationem: ita proportionabiliter peccatum futurum Adae, et praescientia illius in signo rationis antecedens decretum incarnandi, praesupponit in ipso Deo aliud decretum: quo statuit permittere primi parentis peccatum, et concurrere tanquam prima, et universalis causa ad actum positivum illius, quo ad omnem eius entitatem, quia ut Aug. ait: Non fit aliquid, nisi omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo:²⁵ Alia vero conditionata sunt, quae de facto nunquam ponentur in esse, quia conditio non adimplebitur; ponerentur tamen si conditio fuisset impleta, ut patet in exemplis inductis superius de Tyriis, et Sydoniis, et de viris Ceilae.

Notandum quarto, quod decretum aliquid faciendi est duplex, aliud absolutum, ut si quis, absque ulla conditione statuat omnino ieiunare crastina die. Aliud vero est decretum conditionatum, quod duobus modis contingere potest: primo modo ex parte obiecti voliti, ut si quis diceret, ergo volo dare pauperi eleemosinam, si ipse petierit. Secundo modo, potest esse decretum conditionatum ex parte actus ipsius voluntatis: ut quando re vera voluntas non habet determinatum actum circa aliquod obiectum, sed habuisset illum, si talis, vel talis occasio se obtulisset.²⁶

VIII. Ultimo notandum, decretum aliquid faciendi esse duplex, alterum formale, et explicitum, sicut decretum, quod ab aeterno Deus habuit creandi mundum in temporis initio: et decretum quo statuit electos suos ad gloriam perducere; alterum vero est decretum virtuale, sive implicitum, quod videlicet in virtute alterius decreti includitur: sicut peccator, qui non obstante praecepto, vult comedere carnem in die Veneris, virtualiter vult Dei offensam committere. Haec autem decreta in Deo, quantum ad absolutum, quod important, identificantur cum ipsa Essentia divina: sed distinguuntur ratione per diversas habitudines, seu relationes rationis ad varia obiecta. Respectu autem futurorum conditionatorum, quae aliquando ponentur in esse, praecessit in Deo decretum, quo statuit, ut conditio adimpleatur si est bona; vel quo decrevit permittere illa si est mala, et quo praediffinivit, ut adimpleta illa conditione, poneretur in esse consequens eiusdem conditionati, si est bonum: ut sic tam antecedens, quam consequens, et actualis utriusque connexio reducatur in divinam voluntatem, tanquam in primam causam, secundum omnem entitatem, et bonitatem, quam habent. Respectu etiam futurorum conditionatorum, quae nunquam ponentur in esse, ponerentur tamen, si conditio esset impleta; praeintelligitur in Deo decretum conditionatum ex parte obiecti voliti: quo statuit, ut eveniret consequens, si impleretur conditio importata in antecedente futuri conditionati: sed quoniam absoluta, et efficaci voluntate decrevit, ut consequens non sit futurum, eadem etiam efficaci voluntate statuit, ut conditio eiusdem conditionati non ponatur in esse.²⁷ Est exemplum manifestum in Tyriis, et Sydoniis, qui iuxta verbum Domini, poenitentiam egissent, si apud illos facta fuissent signa, et virtutes, quae facta sunt in Corozain, et Bethsaida. At quia Deus occulto suo iudicio, sed iusto, decrevit absoluta voluntate non convertere Tyrios, et Sydonios, sed in massa perditionis relinquere; etiam statuit, ut signa illa, et virtutes non fierent apud eos, quae si fierent, procul dubio credidissent. Unde S. Aug. eundem explicans locum inquit: ²⁸ Non erant ergo sic excaecati oculi, nec sic obduratum cor Tyriorum, et Sydoniorum, quoniam credidissent, si qualia viderunt isti, signa vidissent. Sed nec illis profuit, quod poterant credere, quia praedestinati non erant ab eo, cuius inscrutabilia sunt iudicia, et investigabiles viae: nec istis obfuisset, quod non poterant credere, si praedestinati essent, ut eos caecos Deus illuminaret, et induratis cor lapideum vellet auferre. Et post pauca: Audiunt enim haec, et faciunt, quibus datum est, non autem faciunt sive audiant, sive non audiant, quibus non datum est. Ecce, qualiter Sanctus August. veritatem determinatam illius futuri, reducit ad liberum decretum Dei dandi ipsam Fidem, aut piam operationem. Ex quo manifeste colligitur, quod illud futurum conditionatum, si in Tyro, et Sydone facta fuissent signa, quae operatus est Christus Dominus apud Iudaeos, converterentur; et veritas illius non antecedit, sed potius sequitur decretum divinae voluntatis, et illud supponit: et idem dicendum de aliis consimilibus futuris conditionatis, quae revelantur in Scripturis sacris, vel asseruntur a SS. Doctoribus esse futura, si talis, vel talis conditio poneretur in esse. Et hoc est maxime observandum: quoniam aliqui trahere volunt loca scripturae supra inducta, et testimonia SS. Patrum ad probandum esse in Deo constituendam scientiam mediam, seu futurorum conditionatorum contingentium, quae antecedat omne decretum divinae voluntatis, ut ex argumentis superius factis, liquido constat. His positis fundamentis praesentem controversiam, sequentes dirimunt conclusiones.

IX. Prima conclusio. Omnia futura conditionata contingentia, in quibus dictio (si) accipitur illative in rigore consequentiae: si consequentia est bona et formalis, cognoscuntur a Deo per scientiam mere naturalem, quae est simplicis intelligentiae. Exemplum est in his futuris conditionatis: si Deus voluisset creare alium mundum, creasset illum: si Petrus est praedestinatus, salvabitur. Haec conclusio ab omnibus Theologis debet concedi: et ratio illius evidens est: nam Deus cognoscit per suam scientiam mere naturalem omnem veritatem, vel illationem necessariam: sed omnis propositio conditionalis, quae est bona consequentia et formalis, continet illationem necessariam; quantumvis consequens sit liberum et contingens: ergo per scientiam mere naturalem cognoscitur a Deo. Maior patet: quia omnis propositio necessaria est aeternae veritatis: ergo veritas illius non supponit actum liberum divinae voluntatis, sed illum antecedit: ergo per scientiam mere naturalem, quae antecedit tale decretum, cognoscitur. Minor probatur: quia ut ostensum est in tertio fundamento, omnis conditionalis vera est consequentia necessaria; ad veritatem autem conditionalis sufficit, et requiritur, quod sit bona consequentia.

Ex quo sequitur, quod si conditionatum illativum fuerit mala consequentia, erit falsum; atque adeo non erit scibile, etiam ab ipso Deo: quia quod non est, neque habet aliquod fundamentum veritatis, non est cognoscibile, et multo minus potest esse scibile.

X. Secunda conclusio. Futura conditionata, in quibus dictio (si) non accipitur illative in rigore formalis consequentiae, sed concomitanter in secunda illa acceptione explicata in primo fundamento; si accipiantur, ut antecedunt omne decretum divinae voluntatis praedeterminantis, quod tale quid sit futurum adimpleta conditione; non cadunt sub scientia, ut futura aliquo modo, nec ut sic sunt scibilia infallibiliter etiam a Deo: sed solum cognoscuntur, ut possibilia fieri. ²⁹ Verbi gratia: Scit quidem Deus certo et infallibiliter, quod si creasset modo alios Angelos in gratia habituali, et decrevisset voluntate absoluta, et efficaci, quod illi perseverarent in gratia, ita fieret, et de facto perseverarent; quia cognoscit virtutem, et omnipotentiam suae divinae voluntatis, qua, quicquid vult facit: sed tamen si secludatur huiusmodi decretum, non est scibile, quid illi Angeli, si crearentur in gratia, determinate facerent ex sua innata libertate: neque est cognoscibile scientia infallibili, etiam a Deo, utrum illi in particulari essent perseveraturi, an in peccatum consensuri, sed solum quid in tali casu possent facere: et idem dicendum proportionabiliter de aliis consimilibus futuris conditionatis, a creata voluntate dependentibus: haec conclusio est directe contra assertores scientiae mediae.

Probatur, nam haec est expressa sententia S. Augustini. Etenim epist. 105. ad Sixtum, explicans illud Ioan. 6. Sciebat enim ab initio Iesus, qui essent credentes, et quis esset traditurus eum (inquit) Ne quisquam existimaret credentes, sic ad eius praescientiam pertinere, quo non credentes, id est ut non eis Fides ipsa desuper daretur, sed tantummodo voluntas eorum praenosceretur, mox adiecit, atque ait: Et dicebat: Propterea dixi vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Quibus verbis non obscure docet, ante decretum suae voluntatis, quo statuit donare Fidem credentibus, non praescire Deum, qui essent in eum credituri. Idem confirmat lib. de praedest. Sanct. c. 17. Haec (inquiens) est immobilis veritas praedestinationis et gratiae. Nam quid est, quod ait Apostolus, sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem? ³⁰ Quod profecto si propterea dictum est, quia praescivit Deus credituros, non quia facturus fuerat ipse credentes, contra istam praescientiam loquitur Filius, dicens: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos: cum hoc potius praescierit Deus, quod ipsum fuerant electuri, ut ab illo mererentur eligi. Electi sunt itaque ante mundi constitutionem ea praedestinatione, in qua Deus sua futura facta praescivit: electi sunt autem de mundo ea vocatione, qua Deus, id quod praedestinavit, implevit. Et post pauca: Praesciebat ergo (ait Pelagianus) qui futuri essent sancti, et immaculati per liberae voluntatis arbitrium, et ideo eos ante mundi constitutionem in ipsa sua praescientia, qua tales futuros esse praescivit, elegit. Elegit ergo (inquit) antequam essent, praedestinans Filios, quos futuros sanctos immaculatosque praescivit: utique ipse non fecit, nec se facturum, sed illos futuros esse praescivit. Et explicans illud Sap. 4. Raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius, inquit, id dictum esse, secundum pericula vitae huius, non secundum praescientiam Dei; quia haec (ait) praescivit, quod futurum erat, non quod futurum non erat. ³¹ Et in alio loco, contra eos arguens, qui dicebant Deum permittere, ut infantes multi in peccato originali decederent, quoniam praesciebat ipsos futuros iniquos, si viverent (inquit) Ipsa exinanitur praescientia omnino, si quod praescitur, non erit. Quomodo enim dicitur praesciri futurum, quod non est futurum? ³² Quibus verbis aperte docet, non esse cognoscibile, ante decretum divinae voluntatis, quid fecissent illi infantes, si diutius vixissent: ergo secundum Aug. ante decretum divinae voluntatis non est scibile, etiam a Deo, quid homo faceret, si constitueretur in talibus, vel talibus circumstantiis, cum auxiliis sufficientibus, et non praedeterminantibus eius voluntatem ad alteram partem.

Respondent S. Augustinum agere in locis cit. contra illorum errorem, qui dicebant; Deum punire, vel gratiam conferre propter ea opera, quae homo facturus esset, si hoc, vel illud accideret, etiam si de facto nunquam id facturus sit: et nunquam negasse in Deo esse huiusmodi scientiam, quod si sentiret, proferre eo loco deberet, quia nullo faciliori modo, talis error refelleretur. Sed haec solutio est insufficiens: nam S. August. in verbis inductis satis aperte negat, Deum cognoscere futura illa conditionata, quia revera, ante decretum divinae voluntatis, futura non erant, etiam adimpleta illa conditione.

Praeterea, arguitur contra eandem solutionem, quia licet S. Augustinus principaliter in illis locis contra errorem Semipelagianorum intendat arguere: qui dicebant parvulos ex hac vita decedentes sine baptismate, damnari propter peccatum actuale, quod commisissent si vixissent: tamen hoc impugnat, quia revera ante omne decretum divinae voluntatis, non est cognoscibile a Deo hoc conditionatum, ut futurum, si parvulus ille vixisset, peccaret mortaliter; et rationem huius assignat, quia Deus non cognoscit, ut futurum, id quod revera non erat futurum, etiam posita illa conditione. Etenim ex hoc, quod ille parvulus vixisset, non sequitur eum esse peccaturum: nam poterat per divinam gratiam ab omni peccato mortali praeservari.

Praeterea impugnari potest eadem solutio secunda, quia Massilienses hanc praescientiam futurae cooperationis arbitrii antecedentem liberum decretum Dei praedestinantis statuerunt pro fundamento ad probandum, dari causam praedestinationis, ex parte boni usus liberi arbitrii a Deo praecogniti, ut constat ex sancto Prospero epist. ad August. dicente: ³³ Sed in tantum quibuscunque commentitiis meritis electionem Dei subiiciunt, ut quia praeterita, quae non extant, futura, quae non sint futura, confingant, novoque apud illos absurditatis genere, et non agenda praescita sint, et praescita non acta sint. Et S. Hilarius id ipsum commemorat dicens: ³⁴ Cum autem dicitur eis, quare aliis, vel alicubi praedicetur, vel non praedicetur, vel nunc praedicetur, quod aliquando pene omnibus, sicuti nunc aliquibus gentibus, praedicatum non sit: dicunt id praescientia esse divina, ut eo tempore, et ibi, et illis veritas annunciaretur, vel annuncietur, quando, et ubi nunciabatur esse credenda: et hoc non solum aliorum catholicorum testimoniis, sed etiam sanctitatis tuae disputatione antiquiore se probare testantur. Allegabant enim Massilienses, in favorem suae doctrinae S. Augustinum lib. de sex quaestionibus Paganorum supra inductum, quo eiusmodi praescientiam probare testabantur. Similiter etiam Arriani eadem praescientia usi sunt, ad suum errorem comprobandum: ut constat ex epist. Alexandri Alexandrini Episcopi, ad Alexandrum Episcopum Constantinopolitanum quae habetur in Concilio Niceno. ³⁵ Contendentes enim contra Ecclesiam Catholicam, Christum Dominum non esse filium Dei per naturam, sed solum per gratiam electum fuisse ad eam dignitatem, et excellentiam: cum obiiceretur illis, unde esset, quod sanctus Petrus, aut Paulus, vel alii non fuerint facti filii Dei; eo modo quo illi contendebant, factum fuisse Christum Dominum, rationem differentiae assignarunt ex parte praescientiae boni usus liberi arbitrii futuri. Verba Alexandri sunt: Ac cum illis obiicitur sententia quae deinceps sequitur, et ipsi spreverunt me, quod plane naturae servatoris, qui est natura immutabilis, repugnat: Tunc omni exuta erga Deum pietate, ac reverentia aiunt: Deum cum sua praescientia, et praesensione praenovisset neutiquam ipsum aspernaturum, idcirco ex omnibus elegisse. Non enim natura, aut quicquam praeter caeteros filios habuisse praerogativae (nullum namque natura filium Dei esse affirmant, neque quenquam esse, qui ulla cum eo proprietate coniunctus sit.) Sed cum esset natura mutabili, et propter³⁶ singularem in vita, et moribus rite instituendis diligentiam, ac studium non ad vitia deflecteret, Deum eum eligisse: adeo, ut si, vel Paulus, vel Petrus in hac obnixe incubisset, eodem modo fuissent Filii Dei, quo ille fuit. Ac quo insanam, et pestiferam suam doctrinam confirment, etiam in ipsas Scripturas vim faciunt, et sententiam in Psalmis de Christo traditam, quae ita se habet (dilexisti Iustitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae prae participibus tuis,) ad suum institutum detorquent. ³⁷ hactenus Alexander. Cum ergo, haec figmenta haereticorum, efficacissime impugnentur, si asseramus praescientiam futurae cooperationis, et boni usus liberi arbitrii, futuri etiam ex hypothesi quod in talibus circumstantiis constituatur, non antecedere, sed necessario supponere liberum decretum Dei, relinquitur quod antecedenter ad huiusmodi decretum, non sit constituenda in Deo talis praescientia.

Non desunt qui respondeant, quod sicut Scriptura sacra abutuntur haeretici ad suos errores fundandos, nec tamen propter hoc neganda est sacra Scriptura: ita similiter abutuntur praescientia media, ad suos errores confirmandos, nec tamen propterea reiicienda est eiusmodi praescientia, quamvis merito repraehendendi sint, qui male eadem praescientia usi fuerint.

Haec tamen responsio habet non modicam difficultatem, quae consistit in hoc: Nam admisso, eiusmodi praescientiam antecedere in signo rationis liberum decretum voluntatis divinae, videtur sequi, dari causam praedestinationis, ex parte boni usus liberi arbitrii praecogniti a Deo, ut futuri ex hypothesi, quod in talibus circumstantiis constitueretur. Quod innuere videntur verba illa Prosperi, qui de Massiliensibus, ait: ³⁸ Haec enim ipsorum definitio, ac professio est: omnem quidem hominem, Adam peccante, peccasse, et neminem per opera sua, sed per Dei gratiam regeneratione salvari, universis tamen hominibus propitiationem, quae est in Sacramento Sanguinis Christi, sine exceptione esse propositam: ut quicunque ad Fidem, et ad baptismum accedere voluerint, salvi esse possint.

Qui autem credituri sunt, quive in ea fide, qua deinceps per Dei gratiam sit iuvanda, mansuri, praescisse ante mundi constitutionem Deum: et eos praedestinasse in Regnum suum, quos gratis vocatos, dignos futuros electione, et de hac vita bono fine excessuros esse praeviderit. Ideoque omnem hominem ad credendum, et ad operandum divinis institutionibus admoneri, ut de apprehendenda vita aeterna nemo desperet, cum voluntariae devotioni remuneratio sit parata. Et sanctus Augustinus respondens Prospero, et Hylario, saepissime docet, praescientiam, qua Deus praescivit bonum usum liberi arbitrii futurum, non antecedere in signo rationis, sed subsequi decretum Dei praedestinantis, ut patet ex locis illius, supra num. 10. et 11. adductis: ergo signum est SS. Prosperum, Hylarium, et Augustinum sensisse, praescientiam ipsam boni usus, seu cooperationis liberi arbitrii, futurae etiam ex hypothesi, quod in talibus circumstantiis constitueretur, non antecedere in signo rationis, sed subsequi decretum Dei praedestinantis: ut evitetur dari causam³⁹ praedestinationis, ex parte eiusdem boni usus a Deo praecogniti. Alias, posita in esse commemorata hypothesi, bonus usus arbitrii solum esset praescitus, et non praedestinatus a Deo, et consequenter Deus, ut contra Collatorem arguit S. Prosper, non salvator noster, sed testis, et inspector eiusdem boni usus arbitrii, dicendus esset. Quo argumento utitur etiam contra Faustum Maxentius, cum ait. ⁴⁰ Quod si sola praedicatio, sicut iste vult, gratia Dei credenda est, quae per Iesum Christum facta est: ergo non salvator, sed praedicator tantummodo, idem Deus, et Dominus noster Iesus Christus (quod absit) credendus est.

Praeterea probatur eadem conclusio, auctoritate S. Thomae, qui sufficienter divisit scientiam Dei in naturalem, quam appellat scientiam, simplicis intelligentiae, et liberam, quae est scientia visionis, ut patet 1. p. q. 14. ar. 9. 3. p. q. 10. ar. 2. ad 2. et ar. 3. in fin. corp. et q. 13. ar. 1. ad 2. 1. con. Gen. et aliis pluribus in locis disputatione praecedenti num. 5. allegatis, cum ageremus de scientia simplicis Intelligentiae, et visionis: ergo nullam agnovit scientiam mediam inter utramque.

XII. Secundo probatur ratione: Deus ante omne decretum suae voluntatis non scit, quot homines, vel Angelos esset producturus, si crearet alium mundum: ergo similiter ante idem decretum, non scit quot actus, vel quales esset producturus quilibet homo, si crearetur, et constitueretur in tali ordine rerum: antecedens conceditur a quibusdam assertoribus scientiae mediae, et consequentia probatur, quia sicut omne illud, quod Deus immediate per se ipsum operatur ad extra, dependet intrinsece ex decreto suae voluntatis, ita etiam quicquid Deus operatur mediante causa secunda, et quicquid facit ipsa causa secunda, dependet intrinsece ex decreto voluntatis divinae: cum eius causalitas, et providentia se extendat ad quodcunque ens in particulari. ⁴¹

Respondent quidam negando consequentiam: et assignant rationem discriminis; quia licet Deus comprehendat suum liberum arbitrium, non tamen illud comprehendit supereminentissima quadam; et altissima comprehensione, quia eius comprehensio non excedit liberum illius arbitrium, sed illi aequatur, quia utrumque habet esse infinitum. Liberum autem arbitrium creatum comprehendit Deus supereminentissima comprehensione, quia illud in infinitum excedit. Ad intuendum autem in re libera, in quam partem se inflectet, non satis est illius comprehensio, neque quaecunque maior comprehensio, quam sit res comprehensa: sed necessaria est altissima, atque eminentissima comprehensio: Et eadem ratione (inquiunt) quod homo, et Angelus, ante liberam determinationem suarum voluntatum, non cognoscunt, in quam partem se inflectere debeant, quoniam intellectus in eis, essentiam, ac voluntatem infinito illo modo non superat.

Sed haec solutio non videtur satisfacere, quia non minus perfecte comprehendit Deus suam liberam voluntatem, quam nostram, etenim differentia assignata de comprehensione eminentissima, vel non ita eminenti, tenet se ex parte cognoscentis non ex parte obiecti cogniti: nam per utramque si est comprehensiva, cognoscitur obiectum in quantum est cognoscibile, ita ut nihil sit in illo, actu, vel potentia, quod subterfugiat notitiam cognoscentis: ergo sicut ante determinationem liberam divinae voluntatis, non est scibile, etiam a Deo, quot Angelos, vel homines ipse producturus esset, si crearet alium mundum: ita etiam non erit scibile ante determinationem eiusdem voluntatis, quot actus, vel quales productura esset creata voluntas ex hypothesi quod in tali ordine rerum crearetur, vel constitueretur. Homo autem, vel Angelus ex eo ante liberam determinationem suarum voluntatum non cognoscunt scientia infallibili, in quam partem se inflectent; quia seclusa divina revelatione ignorant consilium voluntatis Dei absolutae, et quid in particulari ipse praeordinaverit, et decreverit circa futuros actus earundem voluntatum. Unde, si Deus hoc alicui revelaret, sine dubio ipse homo cognosceret certo et infallibiliter ante determinationem suae voluntatis, in quam partem inclinabit. Verbi gratia; si Deus revelasset Paulo se ab aeterno decrevisse, illum convertere efficaciter die crastina, tunc Paulus ante determinationem suae voluntatis, certo cognosceret, se crastina die esse consensurum Deo vocanti, quia certo scit, neminem posse Dei voluntati resistere, ut dicitur Esther 13. et ad Rom. 9.

Vim huius argumenti sentientes alii, aliter conantur illi satisfacere. Dicunt enim, quod non ex parte virtutis cognoscentis, sed ex parte obiecti cognoscibilis reddenda est ratio differentiae. Et secundum illos consistit in hoc, quia propositio, in qua Deo attribuitur aliquod decretum liberum, ut velle creare mundum: non prius ratione habet determinatam veritatem, quam Deus intelligatur actu habere in sua aeternitate illud decretum: et ideo non obiicitur divinae scientiae, ut exhibendum, sed ut iam exhibitum, quod aliter contingit in voluntatibus creatis, et ideo est in his locus cognoscendi futura, vel absoluta, vel conditionata, prius quam in seipsis actu sint, non tamen in decreto libero voluntatis Dei.

XIII. Haec solutio, videtur minus sufficiens, quia nostrum argumentum non procedit de decreto, quod actualiter est, vel erit in Deo, sed de decreto creandi tot Angelos, vel homines, quod esset in Deo ex hypothesi, quod vellet alium mundum producere. Licet enim hoc decretum, non possit obiici divinae scientiae, ut exhibendum pro aliquo tempore futuro: potest tamen illi obiici, ut possibile, quo ad determinationem ad tales, vel tales creaturas. Si enim Deus voluisset creare alium mundum, sine dubio ab aeterno decrevisset, in quantitate determinata, tales, vel tales creaturas producere: et de hoc decreto, quod esset in Deo ab aeterno data illa hypothesi, nostrum procedit argumentum. Quo supposito, sic arguitur. Haec propositio, Deus crearet tot Angelos, si alium mundum produxisset, non habet determinatam veritatem, ante omne decretum divinae voluntatis, determinantis Angelos futuros, ex hypothesi, si vellet creare alium mundum, ergo similiter haec propositio, si Petrus ponatur in talibus circumstantiis, consentiet, non habet determinatam veritatem ante decretum divinae voluntatis decernentis consensum illum futurum ex hypothesi, si Petrus crearetur aut constitueretur in illis circumstantiis: ergo quantum ad hoc est omnino utrobique eadem ratio.

Confirmatur, nam, ut docet Arist. lib. 1. de interpret. c. 8. et patebit disp. 13. propositiones de futuro contingenti secundum se non habent determinatam veritatem, nec etiam sunt determinate falsae, alias tolleretur contingentia, quia contingens, in quantum contingens se habet omnino indifferenter ad utrumlibet: ergo ante decretum divinae voluntatis praedeterminantis voluntatem ad alteram partem contradictionis, non est scibile, quid in particulari faciet homo, vel quid esset facturus, si constitueretur in talibus circumstantiis, sed solum, quid posset facere: patet consequentia, quoniam nihil est scibile, nisi sit determinate verum, ergo si ante decretum divinae voluntatis non est determinate verum quod Petrus consentiet, si ponatur in talibus circumstantiis, id non erit scibile, etiam a Deo. ⁴²

Respondent, dictum illud Aristotelis esse falsum, et assignant rationem, quia causa non dicitur contingenter operari, vel esse operatura, quia nihil determinate operatura sit: sed quia ita est operatura, ut possit non operari. Et cum obiicitur, quia si eadem propositio est determinate vera, ergo necessario vera, ergo quod per illam futurum dicitur, necessario futurum est, et ita tolleretur contingentia rerum: Respondent, solum sequi, si propositiones de futuro contingenti semel supponuntur verae: necessario aliquando futurum esse, quod per eas significatur necessitate consequentiae, et ex suppositione, non simpliciter, quia absolute non fuit necessarium eas esse veras: tamen supposito, quod verae sint, fieri non potest, quin eo tempore verificentur, pro quo esse verae supponuntur. Unde non tollitur contingentia, quia necessitas ex suppositione consequente causam rei, nec libertati obstat, nec contingentiae.

Haec solutio videtur petere principium, contendimus enim, quod ante decretum divinae voluntatis praedeterminantis causas contingentes, ut contingenter operentur suas particulares actiones, nulla sit maior ratio, propter quam voluntas, si constituatur in talibus circumstantiis, sit operatura hoc in particulari, potius quam oppositum: cum adhuc in illis circumstantiis posita, indifferenter omnino se habeat ad utrumque quod in disput. 13. ex professo tractabitur: ostendemusque propositiones de futuro, ante liberum decretum voluntatis divinae, non habere determinatam veritatem, aut falsitatem. Nec sufficit respondere, ante decretum divinae voluntatis hanc propositionem, Petrus, si constituatur in talibus circumstantiis consentiet, esse determinate veram, quoniam hoc habet proprium creata voluntas, quod pro sua innata libertate, possit se in illis circumstantiis constituta ad alteram partem determinare, et determinet, quia ita sibi placet: quamvis posset, si vellet, non se determinare ad illam partem contradictionis, sed ad opposita. Haec inquam responsio non valet, quia licet voluntas sit causa proxima se movens, et determinans ad particularem operationem, non tamen potest esse prima radix simpliciter, nec prima causa suae determinationis: quoniam a causa contingenti, in quantum est contingens, non exit determinatus actus, nisi ab aliquo alio determinetur ad illum, ut ex commentatore 2. phys. tex. 48. probat S. Thom. ⁴³ Et ratio illius est, nam contingens in quantum contingens se habet omnino indifferenter ad utrumlibet: ergo necessario est assignanda alia prior causa, propter quam voluntas creata, si constituatur in his, vel illis, circumstantiis sit determinate volitura hoc obiectum sibi proportionatum potius quam oppositum: sed non potest assignari alia prior causa, nisi divina voluntas: ergo ante decretum illius non est scibile, quid in particulari operabitur causa secunda contingens, et libera ex hypothesi, quod constituatur in his, vel illis circumstantiis. ⁴⁴

XIV. Hoc argumentum conantur dissolvere assertores scientiae mediae, dicunt enim ex obiecto congrue proposito voluntati, atque attemperato complexioni, et inclinationi huius individui provenire, quod sit potius consensura voluntas obiecto sic proposito, quam dissensura. Verbi gratia: est quis inclinatus ad comedendum cibum taliter praeparatum, si alius proponat illi talem cibum conformem eius appetitui, et ipse esuriat, certum est, quod comedet illum, ut vitam conservet, quem tamen non comederet, si esset aliter praeparatus, et proponeretur illi tempore, quo nullam haberet inclinationem ad comedendum, praesertim cibum illum, sed potius ad nauseam provocaretur quocunque cibo sibi oblato.

XV. Facile tamen impugnari potest haec solutio, quia licet obiectum congruum, propositum voluntati ut conveniens eam determinet quantum ad specificationem, ita videlicet, quod si voluntas mediante illa propositione obiecti convenientis exeat in actum, talis actus erit prosecutio eiusdem obiecti, eo quod nihil propositum voluntati, ut bonum, et ut conveniens respuitur ab eadem voluntate; impossibile tamen est, quod aliquod bonum in particulari, quantumvis congrue propositum, et in debitis circumstantiis, eam determinet, quantum ad exercitium actus. Cuius ratio est, quam assignat S. Tho. 1. p. q. 105. ar. 4. in corp. Quoniam non potest sufficienter aliquid movere aliquod mobile, nisi virtus activa moventis excedat, vel saltem adaequet virtutem passivam mobilis; virtus autem passiva voluntatis se extendit ad bonum in universali: est enim eius obiectum bonum universale, sicut et intellectus obiectum est ens universale; quodlibet autem bonum creatum est quoddam particulare bonum; solus autem Deus est bonum universale: unde ipse solus implet voluntatem, et sufficienter eam movet, ut obiectum. ⁴⁵ Et ex hoc principio eadem 1. p. q. 106. ar. 2. concludit: Quod Angelus non sufficienter movet voluntatem alterius, neque ut obiectum, neque ut ostendens obiectum, sed inclinat eam, ut amabile quoddam, et ut manifestans aliqua bona creata ordinata in Dei bonitatem: et per hoc inclinare potest ad amorem creaturae, vel Dei, per modum suadentis. Et idem docet quaest. 111. ar. 2. Imo, et ipsum bonum universale, quod est Deus, quantumvis congrue propositum voluntati hominis dum est in via, non potest, ut obiectum eam efficaciter movere, quantum ad exercitium actus, sed solum in patria. Primo, quia in patria dum taxat, ubi clare intuentur Beati Essentiam Dei, proponitur ipse Deus voluntati, ut universaliter bonum secundum omnem considerationem, nec potest videntibus eum repraesentari sub aliqua ratione mali: unde voluntas non potest non diligere illum: in via autem potest voluntati repraesentari Deus, ut inferens malum poenae, vel ut prohibens aliquod bonum delectabile, ad quod inclinatur voluntas; et similiter potest illi repraesentari ut bonum, cessare ab actuali eius dilectione, et ideo voluntas potest non diligere illum. Hanc rationem tangit S. Thom. 1. 2. q. 10. art. 2. in corp. et 1. p. q. 106. ar. 2. in corp. Secundo, quoniam, quandiu homo est in via, potest de quocunque obiecto non cogitare, sive illud sit particulare bonum, sive universale, ac per consequens potest non velle illud. Haec ratio est etiam S. Tho. 1. 2. cit. Relinquitur ergo, quod prima radix, et causa determinans voluntatem ad exercitium actus, et ad prosecutionem cuiuscunque boni sibi propositi, sit solus Deus, atque decretum efficax illius, qui solus voluntatem, quam creavit, immutare potest, iuxta illud Prover. 21. Cor Regis in manu Domini, sicut divisiones aquarum, quocunque voluerit vertet illud. Non ergo est scibile ante decretum Dei, quid determinate esset facturum creata voluntas, si crearetur, vel constitueretur in talibus, vel talibus circumstantiis, sed solum quid posset facere. ⁴⁶

XVI. Tertio, principaliter probatur nostra conclusio: quia nulla apparet necessitas, vel utilitas constituendi in Deo ante decretum suae voluntatis praescientiam cooperationis, et boni usus liberi arbitrii futuri ex hypothesi: ergo non est constituenda ante idem decretum, sed post illud. Antecedens probatur: nam si esset talis necessitas, vel utilitas, maxime ad concordandam libertatem arbitrii, cum infallibilitate divinae providentiae, et praedestinationis, ac efficacia auxiliorum gratiae, sed ad hoc non est necessaria, cum absque illa optime inter se cohaereant: ut disp. 121. patebit: nec etiam est utilis, aut apta ad eandem concordiam: nam per illam non solvuntur difficultates, quas in concordia ipsa fugere intendunt, sed magis in eas incidunt: quoniam posita eiusmodi praescientia antecedenter ad decretum Dei praedestinantis bonum usum liberi arbitrii futurum absolute, vel ex hypothesi, videtur sequi eundem bonum usum arbitrii, tandem ultimate, reducendum esse ad aliquid naturale, videlicet ad constellationem caelestem, vel complexionem individualem, aut proprietatem huius liberi arbitrii, quae non est in potestate hominis, rationem cuius asseritur, vocationem in eisdem circumstantiis esse ita congruam, et attemperatam huic voluntati, ut si per illam praemoveatur, sit infallibiliter praestitura⁴⁷ consensum: Quod sic probo. Nam quod Petrus, verbi gratia, sit potius consensurus, quam dissensurus obiecto sibi proposito, si constituatur in talibus, vel talibus circumstantiis, non refunditur ad aliquod decretum divinae voluntatis praedeterminantis, ut homo consentiat, si in eisdem circumstantiis constituatur: quoniam obiectum scientiae mediae, et scientia ipsa antecedit omne decretum divinum, nec etiam reducitur in ipsum auxilium gratiae: nam illud auxilium, ut supponitur, non praemovet efficaciter voluntatem ad alteram partem, sed eam omnino indifferentem ad opposita relinquit, in causa autem omnino indifferenti, in quantum indifferens, id est non inclinata efficaciter ad alteram partem, non potest certo et infallibiliter cognosci determinatus effectus, ut supra dictum est: nec reducitur in ipsam liberam voluntatem, sub illo auxilio in talibus circumstantiis constitutam, propter eandem rationem: quoniam voluntas sub eodem auxilio, et in eisdem circumstantiis constituta, adhuc manet indeterminata, et omnino indifferens ad opposita: nec reducitur in obiectum propositum voluntati: quia, ut ex praemissis constat, nullum obiectum movet efficaciter voluntatem hominis viatoris, quantum ad exercitium actus; nec reducitur in alium priorem actum liberum voluntatis: nam supponamus, quod ille sit primus actus liber: nihil ergo restat ad quod possit ultimate reduci praedictus consensus arbitrii in talibus circumstantiis constituti, nisi in naturalem complexionem, aut proprietatem huius individui, vel in aliam causam naturalem, quod tamen nullatenus est concedendum: nam sequeretur, quod voluntas huius hominis in talibus circumstantiis constituti, esset per naturam, seu naturaliter determinata ad unum, quod est magnum inconveniens.

Si dicatur, ipsam voluntatem ex se habere hanc facultatem, quod possit se determinare, et determinet ad alteram partem quae sibi placuerit; contra hoc insurgit eadem difficultas: quia licet natura voluntatis consistat in facultate ad utrumlibet, non tamen habet, nec potest illi competere ex natura sua, quod se determinet ad consensum talis obiecti sibi propositi, potius quam ad dissensum: nam alias esset determinata per naturam ad unum, saltem in talibus circumstantiis constituta. Cum ergo omnes istae difficultates facile evitentur, si dicamus, praescientiam boni usus liberi arbitrii futuri, etiam ex hypothesi, quod in talibus circumstantiis constitueretur, non antecedere in signo rationis, sed subsequi liberum decretum voluntatis Divinae, a quo participat creatura omnem suam libertatem: relinquitur ante eiusmodi decretum non esse in Deo constituendam praescientiam eiusdem boni usus arbitrii futuri, etiam ex hypothesi.

Confirmatur: nam (ut quidam ex assertoribus scientiae mediae fatentur) si Deus ante determinationem suae voluntatis sciret, quot Angelos esset producturus ex hypothesi, quod vellet creare alium mundum, non esset liber in eorum productione: quia tunc illa productio esset determinata a natura, et secundum se. Videtur ergo, quod eadem ratione non erit liber, sed necessarius futurus consensus Petri, si ante omne decretum divinae, et humanae voluntatis, sciat Deus certo et infallibiliter, quod sit consensurus ex hypothesi, quod constituatur in talibus circumstantiis; praesertim cum non sit in facultate Petri tollere, vel ponere illam conditionem, et suppositionem; qua posita, dicunt esse infallibile, quod consentiet. Ipsi enim saepissime supponunt tanquam certum, hoc fundamentum, (quod tamen nos non admittimus) nempe, actum qui sequitur necessario, ex aliqua suppositione antecedente consensum creatae voluntatis, esse simpliciter necessarium, et non liberum, quotiescunque non est in facultate eiusdem voluntatis tollere, vel ponere illam suppositionem. Non ergo effugiunt per scientiam mediam, difficultatem concordiae liberi arbitrii, cum gratia, et praedestinatione divina, quam solvere intendunt: sed eam magis implicare videntur, et difficilem reddere: Huius argumenti efficacia magis apparebit ex his, quae disp. 13. dicentur.

Quarto probatur nostra conclusio, deducendo ad aliud inconveniens. Nam hac praescientia media posita, videtur enervari efficacia gratiae; et dari ex parte nostra ratio praedestinationis, vel saltem conditio, sine qua non: ergo non est admittenda: Antecedens, quoad primam partem, disp. 73. 90. et 91. patebit. Quoad secundam vero probatur. Nam praescientia conditionata, seu media non pertinet intrinsece ad praedestinationem; sed ad illam praesupponitur, ut fatentur Auctores oppositae sententiae: ergo obiectum eiusdem scientiae non pertinet intrinsece ad ipsam praedestinationem, nec est pars, vel effectus illius: ergo ante decretum praedestinandi Petrum ad gratiam, et gloriam, praesupponitur, necessario ex parte eiusdem Petri, quod ex innata eius libertate, sit consensurus Deo vocanti ex hypothesi, quod constituatur in talibus circumstantiis, et cum talibus auxiliis, non applicantibus efficaciter eius voluntatem ad consensum: Hoc enim est obiectum scientiae mediae: ergo prius est in signo rationis, quod Petrus constitutus in eisdem circumstantiis, et cum eisdem auxiliis sit, pro sua innata libertate, consensurus, quam quod intelligatur praedestinatus: ac per consequens praedestinatio Petri penderet ex futura eius cooperatione a Deo praecognita per scientiam mediam, tanquam a conditione, sine qua non esset in Deo praedestinatio Petri, seu decretum efficax praedestinandi Petrum. Poterit ergo ex parte nostra assignari ratio, vel conditio necessario praerequisita, quae ratio ordinis mediorum in finem supernaturalem, quibus Deus huic, vel illi opitulari statuit, sortiatur rationem praedestinationis, vel retineat solummodo rationem communis providentiae supernaturalis. Etenim si Petrus pro sua innata libertate, re ipsa consensurus sit, cum talibus auxiliis pervenientis gratiae, et perseveraturus usque in finem, manebit praedestinatus, si autem cum eisdem auxiliis non sit consensurus, non manebit praedestinatus, sed reprobus.

Confirmatur. Nam eo ipso, quod ante omne decretum voluntatis divinae supponitur Petrum ex sua innata libertate esse consensurum Deo vocanti ex hypothesi, quod in tali ordine rerum constituatur; data illa hypothesi, et secluso quocunque alio, esset de facto cooperatio Petri, et consequenter talis cooperatio, eximeretur a praedestinatione, et causalitate divina; ac subinde, aliquid maxime conducens ad vitam aeternam consequendam (cuiusmodi est praedicta cooperatio arbitrii) tribueretur naturae, pro innata eius libertate, et non esset effectus praedestinationis, sed potius conditio, sine qua non eiusdem praedestinationis.

Vim eiusmodi argumenti duplici solutione conantur evertere auctores oppositae sententiae. Prima est; deducens ad inconveniens: Nam idem (inquiunt) argumentum posset fieri contra nos, qui admittimus hanc praescientiam futuri conditionati in auxilio praedeterminante: nam Deus priusquam hominem talem praedestinet per talia auxilia, praescit eundem hominem meriturum esse gloriam, si illi dentur talia auxilia praedeterminantia; et nihilominus inde non fit Deum praedestinare hominem propter talia merita, sed potius praedestinare illum per talia merita; ergo neque in sententia opposita, id sequitur: quia ad vim illationis parum refert, quod illa praescientia sit in causa, vel in ipsa veritate eventus futuri. Sed haec solutio supponit in primis unum, quod nos non admittimus; scilicet, esse in Deo praedictam scientiam mediam, in auxilio praedeterminante. Etenim praescientia huius futuri conditionati, si Deus auxilio praedeterminante moveret Petrum ad conversionem, converteretur; (quam nos in Deo esse asserimus,) est mere naturalis, et fundatur in omnipotentia voluntatis divinae cui (ut Scriptura docet) nullus potest resistere.⁴⁸ Praescientia autem media, quam impugnamus, non est mere naturalis, sed partim naturalis, partim libera; innititurque in libera hominis cooperatione, quae ante omne decretum divinae voluntatis, asseritur futura ex hypothesi, quod in talibus circumstantiis constituatur. Unde in nostra sententia cooperatio arbitrii, quae a Deo praescitur futura ex hypothesi, quod ipse velit efficaciter Petrum convertere, seu auxilio praedeterminante praemovere, posita in esse tali hypothesi, tandem reducitur in Divinam praedestinationem; tanquam in causam per se efficientem. Unde non potest esse causa, vel ratio praedestinationis, aut conditio sine qua non. Caeterum, iuxta sententiam quam impugnamus, libera cooperatio arbitrii, quae asseritur futura ex hypothesi, quod constituatur in talibus circumstantiis, non esset effectus praedestinationis, nec reduceretur in Deum, tanquam in priore causam efficientem, arbitrium nostrum cooperari, sed fundatur in arbitrii libertate innata. Unde cum huiusmodi cooperatio sit conditio, sine qua ratio ordinis mediorum in finem supernaturalem praeexistens in mente divina non haberet rationem praedestinationis, sed retineret rationem communis providentiae supernaturalis comparatione talis hominis; relinquitur, quod, si ponatur scientia media, detur ex parte nostra, causa, ratio, vel conditio, sine qua non, praedestinationis. De quo disp: 36. 37. et 38. erit agendum ex professo.

Secunda solutio est: Praedictam scientiam cooperationis liberi arbitrii futurae ex hypothesi, quae praevia ponitur ad praedestinationem, non esse conditionem necessariam ex parte hominis, sed ex parte Dei; idest, non est necessaria, quia applicet, vel proponat Divinae voluntati rationem aliquam ex parte hominis, quae moveat illum per modum meriti ipsius hominis ad praedestinandum illum; quia in re, quae nec est, neque cognoscitur, ut aliquando futura, non potest talis ratio motiva fundari, sed solum est necessaria, ut obiectum illud proponatur Deo tanquam praediffinibile, ut infallibiliter futurum, et ut possit habere rationem medii efficacis in mente Dei, ut sub illa ratione eligatur, vel etiam, ut finis proximus intendatur. Unde non sequitur, quod sit in illo obiecto alia ratio movens praeter finalem, quae non repugnat praedestinationi: praedestinat enim Deus hominem, non quia habet, vel quia habiturus est merita, sed ut illa habeat, et sanctus sit, iuxta illud; praedestinavit nos, ut essemus Sancti.

Sed nec ista solutio vim evacuat argumenti. Nam licet praescientia cooperationis arbitrii, se teneat ex parte Dei, tamen ipsa cooperatio arbitrii, quae asseritur futura ex hypothesi, tenet se ex parte hominis. Unde si ex parte illius assignatur ratio, vel conditio sine qua, ratio ordinis mediorum in finem, non haberet rationem praedestinationis, sed retineret dumtaxat rationem communis providentiae supernaturalis, vere datur ratio praedestinationis ex parte hominis. Nec satis est dicere, quod illa cooperatio futura ex hypothesi non applicat, vel proponit divinae voluntati rationem aliquam ex parte hominis, quae moveat Deum per modum meriti ad praedestinandum illum; Contendimus enim, non solum hanc rationem praedestinationis ex parte hominis excludendam esse, sed etiam illam, quae revera est conditio, sine qua ratio ordinis mediorum in finem supernaturalem praeexistens in mente divina non haberet rationem praedestinationis, sed retineret rationem communis providentiae, alias enim (ut disp. 37. manifestum fiet,) praedestinatio formaliter loquendo in ratione praedestinationis, penderet ex libera cooperatione arbitrii.

Nec obstat, quod res quae non est, nec cognoscitur aliquando futura, non potest esse causa, vel conditio sine qua non praedestinationis: nam eo ipso quod asseritur ante omne decretum divinae voluntatis esse certum Petrum ex innata libertate esse consensurum vocationi divinae, et perseveraturum usque in finem, ex hypothesi quod⁴⁹ constituatur in talibus circumstantiis, posita in esse tali hypothesi, sicut posita est in omnibus praedestinatis, qui sunt vel fuerunt, et ponentur in iis qui nascentur: iam de facto cooperatio arbitrii perseverantis usque in finem esset conditio sine qua non praedestinationis, et consequenter non haberet rationem causae finalis eiusdem praedestinationis: nam huiusmodi causa est effectus praedestinationis.

XVII. Quinto probatur; nam obiectum scientiae mediae non est scibile, ergo respectu illius non potest esse vera scientia. Antecedens probatur, quia non est aliquid scibile, nisi aliqua necessitate sit necessarium, sed ante omne decretum divinae voluntatis, non est aliqua necessitate necessarium, etiam necessitate consequentiae, quod Petrus positus in talibus circumstantiis, et cum talibus auxiliis non applicantibus efficaciter eius voluntatem ad conversionem, infallibiliter convertatur; ergo non est scibile etiam a Deo, quod convertetur. Minor probatur: nam impossibile est, quod aliquis effectus sequatur necessario necessitate consequentiae, seu necessitate infallibilitatis ex causa defectibili et impedibili per concursum aliarum causarum, nisi talis causa determinetur ad talem effectum ab alia causa superiori, quae deficere non possit, nec impediri per alias causas: sed Deus non determinat causas defectibiles ad particulares effectus, nisi per decretum suae voluntatis; ergo ante huiusmodi decretum non est necessarium necessitate consequentiae, sive necessitate infallibilitatis, quod voluntas creata, quae ex natura sua defectibilis est, et impedibilis, consentiet obiecto sibi proposito, si constituatur in talibus circumstantiis.⁵⁰

Confirmatur haec ratio auctoritate S. Thomae 1. p. q. 14. ar. 13. in corp. ubi sic ait: Contingens ut est in sua causa, consideratur ut futurum, et ut contingens nondum determinatum ad unum; quia causa contingens se debet habere ad opposita: et sic contingens non subditur per certitudinem alicui cognitioni. unde quicunque cognoscit effectum contingentem in causa sua tantum, non habet de eo, nisi coniecturalem cognitionem.⁵¹ et idem docet q. 57. art. 3. et q. 88. ar. 3. in corp. et ar. 4. in corp. et q. 16. de malo ar. 7.

XVIII. Sexto probatur: Impossibile est, quod aliquis effectus sit, vel intelligatur futurus in aliquo casu, nisi dependenter a sua causa efficiente; sed decretum divinae voluntatis est prima, et universalissima causa efficiens, a qua magis dependent effectus, quam a sua causa proxima, ut dicitur in lib. de causis, propositione prima; ergo ante decretum divinae voluntatis nihil erit, aut esset futurum posita quacunque conditione, ac per consequens ante idem decretum non est scibile; quod si voluntas Petri constituatur in talibus circumstantiis consentiet obiecto sibi proposito.⁵²

Confirmatur primo, ita se habet decretum Dei absolutum in ordine ad futurum absolute, sicut decretum conditionatum in ordine ad futurum conditionatum, sed implicat, quod aliquid sit futurum absolute, nisi praecedat decretum Dei absolutum decernentis, quod illud fiat, ut in Enchiridione ad Laurentium cap. 95. dicit August. ergo implicat etiam, quod sit aliquid futurum conditionatum, nisi praecedat decretum Dei, statuentis ut futurum illud fiat, si adimpleatur conditio: ergo ante huiusmodi decretum non est scibile, Petrum esse consensurum ex hypothesi, quod constituatur in talibus, vel talibus circumstantiis.

Confirmatur secunda: futurum conditionatum adimpleta conditione transit in futurum absolute; ergo si ante decretum suae voluntatis cognoscit Deus certo et infallibiliter, quod si Petrus constituatur in talibus circumstantiis, consentiet tali obiecto sibi proposito; adimpleta illa conditione, antequam Deus aliquid decernat de actu futuro, cognoscet illum actum ut futurum absolute: et ita in tali casu, aliquid esset futurum absolute independenter a decreto divinae voluntatis; quod repugnat perfectioni causalitatis divinae.

Respondent ad hoc, quod tam futurum conditionatum, quam absolutum, ut ponantur in esse, dependent intrinsece, ut a causa efficiente a decreto divinae voluntatis, per quod principaliter res ponitur in esse. Dicunt tamen, quod quando causa secunda est libera, Deus non habet absolutum decretum producendi cum illa effectum liberum: nisi praesupposita praescientia, quod si ponatur in talibus circumstantiis, ipsa pro sua innata libertate adhibitura sit suum liberum influxum, sine quo produci non potest actus liber. Unde eo ipso, quod Deus per decretum suae voluntatis adimplet conditionem, et statuit voluntatem creatam in talibus circumstantiis, in quibus praescit illam esse adhibituram suum influxum in consensum liberum: consequenter vult simul concurrere cum illa, ut causa universalis, ex cuius influxu principaliter dependent effectus secundae causae liberae, sicut et cuiuscunque alterius causae. Deus ergo (iuxta istos auctores) antequam statuat creare hominem in talibus circumstantiis, et antequam aliquid decernat in particulari circa actus liberos illius, praecognoscit certo, et infallibiliter, quod si voluntas illius hominis constituatur in talibus circumstantiis, ipsa se determinabit suo libero influxu ad consensum circa tale obiectum sibi propositum. Deinde, ipse Deus suo decreto libero et efficaci, constituit talem hominem in illis circumstantiis cum propositione illius obiecti, et consequenter vult simul influere cum voluntate se determinante, et producit cum illa effectum liberum. Unde ille effectus dependet principaliter ex decreto divinae voluntatis, nec procedit solum a causa secunda. Quod si voluntas creata esset dissensura in illis circumstantiis, sicut poterat, Deus etiam eo ipso quod vult constituere eam in illis circumstantiis, decernit simul cum illa producere dissensum: et idem dicunt de aliis futuris conditionatis, quae de facto non ponentur in esse, ponerentur autem (ut aiunt) si adimpleta esset conditio.⁵³

XIX. Multa tamen incommoda, et inconvenientia, (de quibus ex professo infra erit agendum) secum affert haec solutio: arguitur enim contra illam. Primo: nam dato quod salvaret, ipsam operationem causae secundae pendere effective ex decreto divinae voluntatis, de quo alibi dicetur, non tamen salvat, quod ipse influxus voluntatis creatae, quo influit in actum liberum, dependeat effective ex eodem decreto. Quod sic ostenditur, Nam omnis causa efficiens debet praecedere suum effectum; sed decretum divinae voluntatis non praecedit liberum influxum voluntatis creatae futurum adimpleta conditione: nam (iuxta auctores oppositae sententiae) Deus non statuit, quod voluntas influat et cooperetur, prius quam praevideret ipsam ex sua innata libertate esse cooperaturam ex hypothesi quod in talibus circumstantiis constitueretur: ergo ille influxus formaliter loquendo, inquantum influxus voluntatis creatae non dependet effective a Deo, sed a sola voluntate creata, et ita respectu illius, voluntas creata esset prima causa simpliciter, quod tamen est impossibile, ut probat S. Thom. in 2. sent. d. 37. q. 2. ar. 2. in corp. et nos disput. 25. idipsum ostendemus.⁵⁴

Secundo: nam sequeretur, istam causalem esse concedendam, quia voluntas creata vult influere in istum actum in singulari, Deus influit in eundem actum in particulari,⁵⁵ et ita voluntas, et operatio humana esset prior, voluntasque et operatio divina posterior, et pedissequa eiusdem voluntatis creatae, ac per consequens creatura operaretur, et Deus cooperaretur illi. Item sequeretur influxum Dei determinari ad talem actum ab influxu voluntatis creatae, et voluntatem divinam, atque adiutorium ipsius subiungi voluntati humanae, quae omnia causalitati primae causae, et efficaciae auxiliorum divinae gratiae multum videntur derogare, ut Disp. 18. 23. 86. 97. et duabus sequentibus manifestum fiet.

Denique, contra istam doctrinam urget argumentum supra factum, quod et necessarium, et utile est saepius repetere, ne leve existimetur (ut dicit Prosper) quod non frequenter arguitur:⁵⁶ quoniam a causa indifferenti inquantum indifferens non exit determinatus actus; sed ante decretum divinae voluntatis creata voluntas in quibusvis circumstantiis posita, est omnino indifferens ad opposita: ergo ante idem decretum non potest esse certum certitudine infallibili, quod determinate producet consensum, potius quam dissensum, aut e contra.

XX. De conditionatis disparatis, quorum consequens nullam habet connexionem cum antecedente etiam ex decreto divinae voluntatis, sed per accidens omnino coniungitur eidem antecedenti; non oportet in praesenti disputare, quoniam de his specialiter agendum erit Disp. 13. Hoc unum pro certo est constituendum, quod si considerentur in ratione conditionalium propositionum, nullam habent veritatem: nam ut conditionalis vera sit, necessario requiritur, ut ex antecedenti si ponatur in esse, consequens sequatur; quando autem consequens est omnino disparatum ad antecedens, ut in hac propositione, si Petrus disputabit cras in Hispania, Romae erit magna pluvia; antecedens nullo modo infert consequens: unde, quamvis utrumque simul ponantur in esse, non erit vera conditionalis, licet tam antecedens, quam consequens in ratione simplicium propositionum vera sint.⁵⁷

Tertia conclusio. Inter scientiam Dei mere naturalem, et mere liberam, nulla alia scientia media constituenda est. haec conclusio manet ex praecedentibus sufficienter probata, et patebit amplius ex iis quae disp. 37. dicenda sunt.

Ad primum argumentum respondetur: Illa conditionata, de quibus est sermo in locis inductis Scripturae, non cognosci a Deo, nec esse cognoscibilia, ut futura, antecedenter ad decretum conditionatum divinae voluntatis; sed ut subsequuntur illud, unde non est de illis scientia media, haec enim antecedit omne decretum eiusdem divinae voluntatis, ut dictum est.

XXI. Specialiter autem ad primum locum adductum ex lib. 1. Reg. c. 23. respondetur, Dominum illis verbis significare voluisse David certum periculum, quod illi imminebat ex parte causae proximae, si remansisset in Ceila, et illic venisset Saul; sciebat enim Dominus, Ceilitas habere animum firmatum tradendi David, unde illud verbum, tradent te, sic est intelligendum, id est, voluntatem habent tradendi te, sic explicat Glos. interlin. quae maximam habet auctoritatem, cuius auctor fuit Anselm. Laudunensis vir doctissimus.⁵⁸ Similiter illud verbum, Descendet Saul, intelligendum est conditionaliter, id est, si manseris in Civitate illa, descendet Saul. Haec explicatio colligitur ex ipso contextu, in quo habetur, quod non venit Saul in illam Civitatem: quia David inde recesserat. Concedimus ergo illam conditionalem esse veram, et consequenter Deo cognitam, si expectaveris, veniet Saul, si Saul venerit, tradent te, quamvis nec antecedens, nec consequens fuerit positum in esse; conditionalis enim nihil ponit in esse, sed ad veritatem illius solum requiritur, quod sit bona consequentia, ita ut, si ponatur in esse antecedens, ponendum sit infallibiliter et consequens: sicut ista conditionalis est vera; Si lapis est homo, lapis est animal rationale, quamvis tam antecedens, quam consequens sit impossibile. Non tamen cognovit Deus per scientiam mediam veritatem illius conditionati, si Saul venerit, tradent te: quia non cognovit illam antecedenter ad omne decretum suae voluntatis, sed in decreto, quo statuit permittere, ut David traderetur, et concurrere ad ipsam traditionem inquantum erat actio, nisi per fugam David, traditio fuisset impedita. Quia vero absoluta et efficaci voluntate statuerat Deus, ut David non traderetur, admonitus est, ut fugeret: Unde per scientiam liberam cognovit Deus illa futura conditionata.⁵⁹ Et cum arguitur, nam scientia libera solum est de existentibus in aliqua differentia temporis, respondetur, negando assumptum: nam ad scientiam liberam sufficit, ut sit de existentibus in aliqua differentia temporis, vel de his, quae ex decreto Dei speciali existerent, si talis vel talis conditio fuisset apposita. Sicut enim futura absolute, sunt obiectum scientiae liberae, quia supponunt decretum absolutum divinae voluntatis, tam ex parte volitionis, quam ex parte obiecti voliti: ita etiam futura conditionata, de quibus est sermo in loco inducto, pertinent ad scientiam liberam, quia supponunt decretum conditionatum ex parte obiecti voliti, quo videlicet Deus statuit ponere in esse consequens, si poneretur antecedens: unde ex vi decreti superius explicati, consequentia illa erat infallibilis, si expectaveris veniet Saul: si Saul venerit, tradent te Ceilitae.⁶⁰

XXII. Sed contra est argumentum. Sequitur quod istud futurum conditionatum cognoscatur a Deo per scientiam liberam, videlicet, si Deus voluisset creare alium mundum, creasset illum: consequens est falsum; ergo: Sequela probatur, nam hoc futurum etiam supponit decretum conditionatum in antecedenti, quod explicatur per illa verba, si Deus voluisset.

Respondetur, hoc conditionatum cognosci a Deo per scientiam naturalem, et non per scientiam liberam, quia infallibilitas illius illationis non fundatur in aliquo libero decreto existente in Deo, sed in omnipotentia divinae voluntatis, quae naturaliter competit Deo. Ex hoc enim quod est omnipotens, cuius voluntati nullus potest resistere, sequitur evidenter, quod, quidquid voluisset facere, fecisset. Connexio autem consequentis cum antecedente illorum conditionatorum, de quibus in loco inducto ex primo lib. Reg. fit sermo, non fundatur immediate in aliquo, quod naturaliter competit Deo, sed in decreto eius libero superius explicato, unde non est simile.

XXIII. Ad secundum testimonium ex auctoritate Matth. 11. fatemur Christum Dominum certa scientia, et infallibili cognovisse illud futurum conditionatum, si in Tyro et Sydone fieret signa et prodigia, quae facta sunt in Corozain, et Bethsaida, conversi fuissent: non quidem ex solis illis miraculis, signisque externis, nam, ut fatentur etiam auctores oppositae sententiae, ad haeresim Pelagianam pertinet, dicere, quod ad conversionem non requiratur internum auxilium divinae gratiae, sed sufficere externa signa et prodigia, quibus praedicatio evangelica confirmetur; omnia enim haec ad legem pertinent, atque doctrinam. Conversi ergo fuissent ex auxilio efficaci divinae gratiae praevenientis, quod Deus statuit illis misericorditer dare, si mira illa signa, et prodigia apud eos facta fuissent. Unde veritas illius futuri conditionati non antecedit decretum illud divinae voluntatis, sed subsequitur potius: ac per consequens non cognoscitur a Deo per scientiam mediam, sed per liberam, ut supra dictum est.⁶¹ Solutio haec habet magnum fundamentum in Sancto Augustino lib. de Dono persev. cap. 10. ubi quaerens, cur non fecerit Christus signa illa in Tyro et Sydone, cum illi, si fierent, essent credituri, respondet: hoc reducendum esse ad divinam voluntatem, et in iudicia Dei inscrutabilia, et in cap. 14. seq. idipsum confirmat, dicens: Non erant ergo sic excaecati oculi, nec sic induratum cor Tyriorum et Sydoniorum, quoniam credidissent, si qualia viderunt isti signa, vidissent. Sed nec illis profuit, quod poterant credere, quia praedestinati non erant ab eo, cuius inscrutabilia sunt iudicia, et investigabiles viae; nec istis obfuisset, quod non poterant credere, si praedestinati essent, ut eos Deus caecos illuminaret, et induratis cor lapideum vellet auferre. Et post haec subdit: Audiunt enim haec et faciunt, quibus datum est, non autem faciunt, sive audiant, sive non audiant, quibus non datum est. Quia vobis (inquit) datum est nosse mysterium regni Caelorum, illis autem non est datum. Quorum alterum ad misericordiam, alterum ad iudicium pertinet illius, cui dicit anima nostra: Misericordiam et iudicium cantabo tibi Domine.⁶²⁶³ Quibus verbis clarissime docet Aug. ex divina voluntate, et misericordia donante bonum velle, procedere, quod isti dum audiunt et vident signa, credant: si ergo Tyrii et Sydonii visis illis signis et prodigiis credidissent, ex gratia Dei et voluntate illius, donante ipsum credere, credidissent, ac per consequens illud futurum conditionatum sequitur ad decretum divinae voluntatis.

XXIIII. Sed dices, quare igitur increpantur Iudaei, siquidem et ipsi credidissent, si Deus dedisset illis auxilium efficax, et convertere eos voluisset.

Respondetur iure eos increpari, quia maiora impedimenta praestiterunt gratiae, et magis indigni extiterunt, utpote propria malitia obdurati: quae quidem obduratio non fuit in Tyriis et Sydoniis. Licet enim propriis viribus Tyrii et Iudaei non potuerint consequi auxilium gratiae, neque ad illud recipiendum se ipsos praeparare, potuerunt tamen se impedire magis vel minus, ne sibi donaretur a Deo, iuxta illud Oseae 13. Perditio tua Israel, tantummodo in me auxilium tuum.⁶⁴⁶⁵ id quod fuse prosequitur S. Tho. 3. contra Gentes cap. 149. et 160.

Ad tertium testimonium ex Matth. 24. respondetur primo, illud esse dictum secundum pericula huius vitae, non secundum praescientiam, ut August. dicit explicans auctoritatem Sap. 4. sicut statim patebit.

Secundo respondetur, quod in decreto, quo Deus statuit conferre electis auxilium efficax ad superandas tantum tales, vel tales tentationes, quibus, decrevit permittere, ut tententur, et non ad alias quae occurrere potuerunt et non occurrerunt: cognovit Deus certo et infallibiliter, quod si alias tentationes graviores habuissent, succubuissent illis. Et quoniam Dei misericordia erant praedestinatione a massa perditionis discreti, ideo impedivit ne illis tentationibus tangerentur: unde non per scientiam mediam, sed per liberam id Deus cognovit.

Et per haec respondetur ad aliud testimon. ex Sap. 4. cap. videatur S. Aug. lib. de praedest. SS. cap. 14. ubi ait: Haec est tota causa, cur dictum est, a quocunque sit dictum, Raptus est ne malitia mutaret intellectum eius: dictum est enim secundum pericula vitae huius, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit, quod futurum erat, non quod futurum non erat, id est, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationum subtraheretur incerto, non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset.⁶⁶ Quibus verbis significat, Deum non cognovisse ut futurum, peccatum illius, qui raptus est, quia revera in decreto, vel permissione divina non habebat rationem futuri: quod etiam confirmat in verbis superius adductis ex lib. de anima et eius origine cap. 12. Secundo respondetur, quod in decreto, quo Deus statuit conferre illi donum perseverantiae usque ad tale instans determinatum, cognovit, quod, si diutius vixisset, relictus suae naturae impulsu tentationum vinceretur et peccaret.

XXV. Ad quintum testimonium ex cap. 1. Esai. respondetur similiter, per scientiam naturalem cognovisse Deum, quod nisi per Apostolos et alios praedicatores Evangelii, aut immediate per se ipsum nota faceret mysteria Fidei, iis qui salvi facti sunt ex Israelitis, totaliter periissent: sicut per scientiam naturalem nos etiam cognoscimus, quod nisi Deus conservaret mundum, statim redigeretur in nihilum, quia nisi ipso conservante, nequit subsistere. Et ratio huius est, quia nullus potest credere mysteria Fidei, nisi proponantur ab alio, iuxta illud: Quomodo credent ei, quem non audierunt, quomodo audient sine praedicante?⁶⁷ Per semen igitur in loco inducto Isaiae, intelligitur Christus Dominus, de quo ad Galat. 3. scriptum est; In semine tuo, quod est Christus: intelliguntur etiam Apostoli, iuxta illud Esaiae 61. Isti sunt semen cui benedixit Dominus.⁶⁸ Secundo potest dici, quod sicut in decreto, quo statuit convertere Paulum per orationes Stephani, et non aliter, cognovit Deus scientia libera hanc veritatem si Stephanus non orasset, Ecclesia Paulum Apostolum non habuisset: ita etiam in decreto, quo statuit per praedicationem Christi et Apostolorum salvos facere credentes, cognovit, quod nisi semen illud parvum fuisset relictum populo Iudaeorum (idest Apostoli) quasi Sodoma et Gomorrha esset idem populus destructus: negativum enim cognoscitur a Deo per positivum, ut docet S. Thom. 1. p. q. 14. ar. 10. Unde non cognovit Deus illud conditionatum per scientiam mediam, sed per scientiam mere liberam.

XXVI. Ad sextum testimonium ex Lucae 16. cap. respondetur eodem modo, quod in decreto, quo Deus statuit voluntate absoluta non conferre auxilium efficax fratribus Epulonis, ut converterentur: cognovit, illos non esse credituros, etiam si aliquis ex mortuis resurrexisset.⁶⁹ Ad aliud testimonium ex cap. 3. Ezechielis, respondetur, illum modum loquendi esse phrasim Scripturae sacrae, qua solent etiam homines communiter uti, cum exprobrantes alicuius amici duritiam dicunt: si hoc petiissem tot precibus a lapide, vel ab inimico, id fecisset. Multoties enim Scriptura se accommodat communi modo loquendi hominum.

Ad septimum testimonium ex 4. lib. Reg. cap. 13. respondetur, Deum decrevisse totaliter destruere Syriam; posita illa conditione, quod videlicet Rex quinquies, aut sexies, sive septies percussisset terram absque interruptione, ut docet Glos. super eundem locum. Unde illa conditionalis cognoscebatur a Deo in praedicto decreto suae voluntatis, unde non per scientiam mediam, sed per liberam cognovit illam.

Ad secundum argumentum ex auctoritate SS. Patrum, qui ante errorem Pelagii scripserunt, respondetur, illos parum de divina gratia docuisse, et ea potissimum statuere conatos fuisse, quae ad convincendum errorem Manichaeorum, negantium liberum arbitrium, videbantur esse necessaria. Unde S. Aug. lib. de praedest. SS. cap. 14. ait: Quid igitur opus est, ut eorum scrutemur opuscula, qui prius quam ista haeresis oriretur, non habuerunt necessitatem in hac difficili ad solvendum quaestione, versari? Quod proculdubio facerent, si respondere talibus cogerentur. Unde factum est, ut de gratia Dei quid sentirent breviter quibusdam scriptorum suorum locis, et transeunter attingerent: immorarentur vero in eis, quae adversus alios Ecclesiae inimicos disputabant.⁷⁰ Nunquam tamen docuerunt scientiam illam mediam, quam impugnamus. Et ad verba adducta ex S. Chrisost. respondetur, verissimum esse, Deum cognovisse certo et infallibiliter Matthaeum consensurum, et similiter Paulum, si vocarentur eo tempore, quo vocati sunt: id tamen cognovit, quia ab aeterno statuit, et decrevit in sua praedestinatione, eos convertere tali tempore, et non antea: unde per scientiam liberam, non autem per scientiam mediam, huiusmodi futura conditionata, et alia consimilia praescivit.

XXVII. Eandem solutionem adhibemus verbis inductis ex S. Aug. lib. de 6. quaestionibus Paganorum, q. 2. quam etiam ipse S. Doctor expresse tradit lib. de praedest. Sanct. cap. 9. ubi explicat ex professo id, quod in praedicto lib. praedixerat, se illis opponens, eo quod illam scientiam antecedentem decretum divinae voluntatis, ei imponebant. Ait enim: Certius ne me sine praeiudicio latentis consilii Dei, aliarumque causarum, hoc de praescientia Christi dicere voluisse, quod convincenda Paganorum infidelitati, qui hanc obiecerant quaestionem, sufficere videretur? Quid enim est verius, quam praescisse Christum, qui et quando, et quibus locis in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato sibi Christo, a seipsis habituri essent fidem, an Deo donante sumpturi: idest, utrum tantummodo eos praescierit, an etiam praedestinaverit Deus; quaerere, ac disserere tunc necessarium non putavi. Proinde, quod dixi, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri: posset etiam sic dici, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui electi fuerant in ipso ante mundi constitutionem. Sed, quoniam si ita diceretur, lectorem faceret intentum ad ea requirenda, quae nunc ex admonitione Pelagiani erroris necesse est copiosius et laboriosius disputare: visum mihi est (quod tunc satis erat) breviter esse dicendum, excepta (ut dixi) altitudine sapientiae, et scientiae Dei, et sine praeiudicio aliarum causarum, de quibus non tunc, sed alias opportunius disputandum putavi.⁷¹ Hanc solutionem prosequitur S. Tho. 3. p. q. 1. ar. 5. ad 2.

XXVIII. Ad alium locum Augustini ex q. 2. ad Simplician. respondetur, quod cum ait: Deum sc. eum vocare, quomodo scit congruere illi, ut vocantem non respuat, nihil aliud significare voluit, quam gratiae suae vim, et energiam Deum non ignorare, qua occulte quosdam ita vocat, ut vocando convertat, obsequentesque faciat: et ideo ita vocatos videat sequuturos; quia vocando facturus sit, ut sequantur, ita scit dona sua, et beneficia sua, quibus nos dignatus est liberare, ut ipse Aug. fatetur lib. de praedest. SS. c. 9. cit. quod etiam repetit c. 10. seq. cum ait: Praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus, unde dictum est, fecit quae futura sunt. Et cap. 22. Electi sunt itaque ante mundi constitutionem ea praedestinatione, in qua Deus sua futura facta praescivit. Et c. 19. Cum ergo nos praedestinavit, opus suum praescivit, qui nos sanctos, et immaculatos facit. Et lib. de Dono persev. cap. 14. An quisquam dicere audebit, Deum non praescisse, quibus esset daturus, ut crederent, aut quos daturus esset filio suo, ut ex eis non perderet quenquam? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, praescivit.⁷² Et idem repetit eodem lib. c. 17. 18. 21. et 24.

Ad auctoritatem ex lib. de corrept. et gratia, c. 12. respondetur, quod ut Disp. 11. patebit, in decreto, quo Deus statuit permittere peccatum primi parentis in paradiso constituti, et concurrere ad actionem positivam illius inquantum actio, cognovit Deus, quod esset peccaturus, si constitueretur in paradiso; unde per scientiam liberam, et non per mediam scientiam id cognovit. Similiter etiam respondetur ad alium locum ex lib. de nat. et gratia, c. 26. quod Deus voluit per lapsum praedestinati, quem permittit, ipsum reddere cautiorem: et ideo per scientiam liberam scit hoc futurum conditionatum, si peccaverit, magis cautus deinceps efficietur.⁷³

Et per haec patet ad ea, quae obiiciuntur ex S. Ambrosio, S. Gregorio, S. Thom. et aliis Sanctis, et Doctoribus Scholasticis. Nam praesertim S. Thomas saepissime impugnat scientiam illam mediam, quamvis sub alio nomine, ut patet ex locis supra inductis.

XXIX. Ad tertium argumentum respondetur, scientiam mediam, non solum utilem non esse ad perfectionem divinae providentiae, sed etiam in seipsa impossibilem esse, ut supra ostensum est:⁷⁴ et ad impugnationem respondetur, quod providentia et voluntas hominis non est efficax ad permovendum voluntatem alterius, et ad efficiendum quicquid voluerit: dicitur enim Sap. 9. Cogitationes mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae. Unde, ut prudenter alteri persuadeat, quod intendit, oportet, ut observet circumstantias, et expectet tempus, in quo alter est magis dispositus. haec autem ratio non procedit de voluntate divina, quae est efficacissima, et omnia quaecunque voluit fecit in caelo et in terra. unde S. Prosper. lib. de ingratis c. 15. ait: At vero Omnipotens, hominem cum gratia salvat, Ipsa suum consummat opus, cui tempus agendi Semper adest, quae gesta velit: non moribus illi Fit mora, non causis anceps suspenditur ullis, Nec quod sola potest, cura, officioque ministri, Exequitur, famulisve vicem committit agendi.

Ad primam confirmationem respondetur, quod Deus prius ratione quam habeat efficax decretum faciendi aliquid, praecognovit per scientiam naturalem suam omnipotentiam, efficaciamque suae divinae voluntatis, et motionis. Per illam quippe scientiam, et non per scientiam mediam cognovit, quod si ipse voluerit hominem convertere, et dare illi auxilium efficax, convertet illum; ut supra dictum est. Et per haec patet ad secundam confirmationem.

Ad quartum argumentum respondetur, quod illud futurum conditionatum, si Adam non peccasset; Filius Dei incarnatus non fuisset; est verum et cognitum a Deo in decreto suae divinae voluntatis, quo statuit incarnari, supposito peccato primi parentis, et non alias, ut constat ex Sancto Thoma, tertia parte citata.⁷⁵ Unde per scientiam liberam id Deus cognoscebat: et idem dicendum de futuro illo conditionato, si homo perseverasset in statu innocentiae, esset immortalis: veritas enim illius fundatur in decreto voluntatis, quo Deus statuit hominem a morte, durante statu innocentiae, praeservare. Alia autem conditionata, quorum consequens non habet infallibilem connexionem cum antecedenti ex natura rei, neque ex decreto divinae voluntatis, non sunt vera, et consequenter nec scibilia etiam a Deo, ut supra habitum est.

XXX. Ad quintum respondetur, quod ut Disp. 11. patebit, post decretum divinae voluntatis, quo Deus statuit permittere, ut Petrus positus in talibus circumstantiis peccet, et concurrere ad actum peccati, ut actio est, praescivit absolute illum esse peccaturum, et similiter antequam statueret illum creare, et constituere in praedictis circumstantiis praesciebat certo et infallibiliter, quod si constitueretur in eisdem circumstantiis, et Deus permitteret peccatum Petri, et decrevisset concurrere ad actionem peccati, ut est actio positiva, Petrus peccasset: sed hoc conditionatum non est obiectum scientiae mediae, nec per illam cognoscitur a Deo, sed per scientiam mere naturalem, seu simplicis intelligentiae: nam omne possibile esset futurum, si Deus voluisset:

Ad sextum argumentum negatur antecedens: ad probationem respondetur, quod omnia possibilia essent futura ex hypothesi, quod Deus voluisset illa efficere, si sunt bona, aut permittere si sunt mala:⁷⁶ unde futurum ex hypothesi, quod Deus voluisset illud efficere, non extrahit praedictum obiectum a ratione possibilis, unde cognoscitur per scientiam naturalem: si autem non⁷⁷ supponatur in antecedenti decretum divinum saltem conditionatum, quo Deus decrevit, quod tale quid fiat, si ponatur in esse illa conditio, nihil esset futurum ex vi illius hypothesis: quia non potest intelligi effectus, ut futurus aliquo modo antecedenter ad decretum primae causae, ut supra dictum est, et ita conditionatum illud non esset verum, et consequenter nec scibile etiam a Deo.

Ad septimum argumentum iam patet ex dictis, qualiter futura conditionata non sint scibilia, secundum quod constituuntur ab assertoribus scientiae mediae: quia revera non essent futura, posita illa conditione, nisi in illa supponatur decretum divinae voluntatis, sine quo decreto, vel absoluto, vel conditionato non datur omnino futurum aliquod conditionatum. Unde nos negantes scientiam mediam, et illam impugnantes, non negamus in Deo scientiam esse futurorum conditionatorum, sed eorum tantummodo, quae cum nullo modo futura sint etiam ex hypothesi, asseruntur esse futura conditionata.

Ad confirmationem respondetur, quod ut illae duae propositiones sint contradictoriae, debet in negativa antecedere negatio copulam (si) et tunc ante omne decretum divinae voluntatis decernentis actum futurum, affirmativa est falsa, quoniam est mala consequentia: ad veritatem autem conditionalis requiritur, quod sit bona consequentia, et subinde conditionalis, negativa est vera: facit enim istum sensum, non sequitur, quod si Petrus constituatur in tali ordine rerum, peccabit, qui sensus est verus, cum voluntas adhuc in illis circumstantiis posita ante decretum divinae voluntatis sit omnino indifferens ad actum peccati, vel ad actum oppositae virtutis producendum.

XXXI. Secundo respondetur, quod quando propositiones sunt in materia contingenti, non oportet quod ex duabus contradictoriis, altera sit secundum se determinate vera, altera determinate falsa,⁷⁸ sed sufficit, quod si una est vera, altera sit falsa, ita ut repugnet ambas simul esse veras, vel falsas: et quoniam peccare, vel non peccare, contingenter competit Petro, hinc est, quod non sit magis vera secundum se haec propositio: Petrus in talibus circumstantiis positus peccabit, quam opposita.

Ad octavum argumentum negatur antecedens: verius enim dici potest, quod illa concordia liberi arbitrii cum divina gratia, et praedestinatione per scientiam mediam quamplurimas pariat difficultates circa libertatem arbitrii; circa efficaciam auxiliorum gratiae; circa divinam causalitatem, providentiam, et praedestinationem gratuitam,⁷⁹ ut constat ex dictis, et ex dicendis infra patebit amplius.

XXXII. Ad nonum argum. respondetur, quod cum auxilii efficax sit effectus divinae voluntatis, decernentis quod homo convertatur, eius conversio habet infallibilem connexionem cum eodem auxilio, sicut eam habet cum absoluta voluntate Dei volentis, ut homo, cuius cor movet, convertatur:⁸⁰ dicit enim S. Tho. Impossibile est haec duo esse simul vera, quod Spiritus sanctus velit aliquem movere ad actum charitatis, et quod ipse charitatem amittat peccando.⁸¹ et iterum ait, quod si ex intentione Dei moventis, est, quod homo, cuius cor movet gratia consequatur, infallibiliter ipsam consequitur, secundum illud Ioannis 6. Omnis qui audivit a Patre, et didicit, venit ad me.⁸² Unde ante decretum suae voluntatis absolutum, cognoscit certo et infallibiliter, quod si dedisset auxilium efficax Iudae, fuisset conversus, sed hoc conditionatum non cognoscitur a Deo per scientiam mediam, sed per scientiam mere naturalem, per quam comprehendit omnipotentiam suae voluntatis, et virtutem intrinsecam efficacis auxilii, ut supra dictum est, et patebit clarius ex his, quae in disputatione 25. dicenda erunt.

Ad decimum respondetur, non solum non demonstrare, sed nec probabiliter suadere, quod intendit. Etenim principium assumptum in maiori, voluntarium est et manifeste falsum, etiam in sententia defendentium scientiam mediam. nam ipsi fatentur, quod Deus decrevit concurrere cum voluntate creata ad actus liberos concursu generali indifferenti, si ipsa videlicet voluerit influere, et tamen hoc decretum in nulla re ponit necessario mutationem realem: nam Deus habet hoc decretum (in eorum sententia) etiam respectu eorum, qui nihil operantur, in quibus tamen per illud decretum nulla fit realis mutatio. Et ad probationem respondetur, quod quando decretum Dei est absolutum ex parte obiecti voliti, resultat ex illo pro aliquo tempore realis mutatio in creatura; quando autem est conditionatum ex parte obiecti voliti, non est necesse, quod inferat mutationem realem in creatura: sed sufficit, quod ex vi illius decreti aliter mutaretur creatura, si conditio fuisset impleta, et haec realis mutatio, quae futura esset, si adimpleretur conditio, est etiam sufficiens, ut divina voluntas aliter comparetur ad creaturas post illud decretum actuale, quam antea: eo, vel maxime, quod respectus rationis, qui involvitur in decreto Dei actuali in ordine ad obiecta secundario volita, ut obiecta sunt, non est respectus praedicamentalis, sed transcendentalis; nec est respectus realis, sed rationis; etiam ex parte creaturarum, quando creaturae non existunt, sed existerent, si adimpleretur conditio.

Secundo respondetur, non esse necessarium etiam in decreto Dei absoluto ex parte obiecti voliti, quod semper inferat mutationem realem in creatura, pro aliqua differentia temporis. Etenim decretum, quo Deus vult sua lege naturali obligare sub peccato mortali creaturam rationalem, est absolutum ex parte obiecti voliti, et tamen ex hoc decreto nulla resultat mutatio realis in eadem creatura.

XXXIII Et per haec respondetur ad primam confirmationem, quod quando decretum Dei actuale est absolutum ex parte obiecti voliti, connotat aliquid existens in creatura pro aliqua differentia temporis, quod possit non esse; at quando decretum est conditionatum ex parte obiecti voliti, solum connotat aliquid, quod ex vi illius decreti existeret in creatura, si adimpleretur conditio; quod tamen poterat non esse: nam adimpleta conditione produceretur a Deo, non quidem ex necessitate absoluta, sed solum necessitate ex suppositione immutabilitatis decreti divini, ut dicetur infra.

Ad secundam confirmationem respondetur, quod locus Aug. ex lib. de gratia, et lib. arb. c. 8. non adducitur ad propositum: nam ibi loquitur expresse de futuris quae revera futura erant, scilicet de peccatis futuris eorum, qui rapti non sunt, quando erant in gratia; haec autem peccata fuerunt quidem certo et infallibiliter cognita a Deo ut futura, antequam fierent, sed non fuerunt cognita ante actuale decretum divinae voluntatis, sicut arguens praetendit: sed post decretum, quo Deus statuit peccata illa futura permittere, et ad ipsam actionem peccati in quantum est actio concurrere ad modum explicandum disputatione vigesimaquinta. De his futuris perversissime, et insanissime dicitur, quod Deus ea non cognoverit, antequam fierent: sicut perversissime et insanissime dicitur, quod Deus ea impedire non potuerit. De aliis autem futuris conditionatis, de quibus procedit praesens controversia, non perversissime, et insanissime, sed rectissime, et verissime dicitur, quod ante decretum divinae voluntatis, non sint scibilia, ut determinate futura, etiam ex hypothesi, quod voluntas creata constitueretur in talibus circumstantiis; sed solum ut possibilia fieri, ut supra dictum est. Si dicatur: Sanctum Augustinum non solum docere, Deum cognovisse peccata futura, sed etiam illud futurum conditionatum, si isti diutius vivant, peccabunt. Respondetur, quod etiam illud conditionatum cognovit Deus, sed post decretum actuale suae voluntatis, ut dictum est.

Similiter etiam locus adductus ex cap. 8. de praedestinatione Sanctorum non est ad propositum: nam in ipsa conditione, quae importatur in antecedenti, videlicet, si eos docere voluisset, includitur voluntas Dei conditionata ex parte actus volendi: ita ut sensus sit; si Deus voluisset eos efficaciter ad se trahere, venirent utique et ipsi; hoc autem conditionatum certo cognoscitur a Deo per scientiam mere naturalem, qua cognoscit efficaciam et omnipotentiam suae voluntatis, sicut certo cognoscit, quod si voluisset creare alium mundum, creasset illum. Nec est aliquis Theologus qui neget esse in Deo scientiam infallibilem horum et similium conditionatorum, quae simpliciter sunt necessaria: quia, ut docet S. Thom. eorum consequens, infallibiliter, sive ex necessitate consequentiae, sequitur ex antecedenti, si ponatur in esse.⁸³ Ad alium locum Augustini ex cap. 14. de Dono persever. iam supra responsum est.

Ad tertiam confirmationem respondetur, quod, ut supra dictum est ex S. Th. ad veritatem propositionis conditionalis necessario requiritur, quod posito antecedenti, ponatur in esse infallibiliter, et consequens: et ad impugnationem respondetur, illo consilio significari, quod benignitas Regis magnam vim habet ad alliciendum, et trahendum moraliter populum ad obsequium et servitutem eius, in quo verum dixerunt, qui dederunt illud consilium, quoniam moraliter ita solet contingere; de facto tamen non habet infallibilem veritatem illud conditionatum antecedenter ad decretum, quo Deus statuit, per benignitatem Regis facere populum servum eius: nam secluso tali decreto, stabit aliquando, quod ponatur conditio illa, et quod populus sit ingratus et rebellis Regi: et idem dicendum proportionabiliter de aliis consimilibus consultationibus, et consiliis.

Utrum omnes res futurae sint actu praesentes in aeternitate secundum proprias existentias, quas habebunt in propria mensura.

I. HAEC difficultas est praecipua inter illas, quae, ad declarandam certitudinem praescientiae divinae comparatione futurorum contingentium, conducunt. Si enim semel statuatur, omnia futura contingentia actu existere ab aeterno, in mensura aeternitatis, nedum in esse cognito, et obiectivo: sed etiam secundum proprias et actuales existentias; aperitur via facilis ad explicandam infallibilitatem eiusdem scientiae divinae. Sunt ergo in hac parte duae oppositae sententiae. Prima est multorum Theologorum asserentium, res non esse praesentes Deo in aeternitate in esse reali, et secundum proprias existentias, nisi quando actu eas habent in propria, et immediata mensura. Sequuti sunt hanc sententiam Scotus in 1. d. 39. et eius discipuli. idem tenet Aureolus apud Capr. Dur. eodem lib. d. 38. q. 3. Gabr. Ocham. et Palatius ibidem. Eandem sententiam tuentur multi ex recentioribus Theologis, qui contendunt, in eadem opinione esse S. Thomam. Argumenta, quibus convincuntur, sunt haec.

Primo, argumentantur ex locis Scripturae, in quibus habetur, solum Deum esse ab aeterno; alia vero omnia fuisse in tempore ab illo producta, ut patet Genes. 1. In principio creavit Deus caelum et terram. et Psal. 89. Priusquam montes fierent et formaretur terra et orbis, a saeculo, et usque in saeculum tu es Deus. Haec autem loca, et similia debent intelligi in sensu proprio; ergo proprie loquendo, nulla res creata habet ab aeterno in ipsa aeternitate propriam, et actualem existentiam; sed solum est praesens Deo ab aeterno in esse cognito, sive in esse obiectivo.

Arguitur secundo ex auctoritatibus S. Thomae, in quibus solum concedit ab aeterno realem praesentiam in aeternitate secundum esse obiectivum: etenim 1. p. q. 14. ar. 13. inquit, quod futura in tempore sunt Deo ab aeterno praesentia: quia eius intuitus fertur ab aeterno super omnia, prout sunt in sua praesentialitate. et 12. q. 91. ar. 1. ad 1. ait, quod ea, quae in seipsis non sunt, apud Deum existunt, inquantum sunt ab ipso cognita, et praeordinata. et idem docet 1. cont. Gen. c. 66. ratione 6. item etiam 1. p. q. 8. ar. 3. inquit, quod Deus est praesens omnibus rebus, et omnia sunt in conspectu eius praesentia; quia intuetur omnia: ubi S. Thom. non ponit aliam praesentiam rerum in ordine ad Deum antequam sint, nisi solum obiectivam.

Arguitur tertio: Futura non existunt ab aeterno in aeternitate: ergo non coexistunt Deo in aeternitate. Patet consequentia: nam coexistere alicui, est simul existere cum illo. Antecedens probatur. Omnes res creatae incipiunt existere in aeternitate: nam incipiunt existere in seipsis secundum mensuram propriam, et consequenter incipiunt existere in quacunque alia mensura superiori; ergo non existunt ab aeterno in aeternitate.

Confirmatur primo. Si res ab aeterno existerent in aeternitate, sequeretur, quod non essent creatae a Deo. probatur: nam, cum creatio sit productio totius entis ex nihilo, ad veram creationem requiritur, quod res habeat esse post non esse: quod autem est ab aeterno in aeternitate, non habet esse post non esse; ergo.

Confirmatur secundo: nam in Conc. Nicen. in simb. fide damnatur illa impia vox Arrii, asserentis de Filio Dei, quod erat, quando non erat, et quod incoeperat sicut creaturae: si autem vera est sententia, quae asserit, omnes res creatas fuisse ab aeterno in aeternitate, nulla esset differentia quantum ad ipsam aeternitatem inter generationem Verbi, et productionem creaturarum secundum proprias existentias: ergo.

Arguitur quarto: Sequeretur ex opposita sententia, quod in aeternitate darentur duae contradictoriae verae, probatur manifeste: Istae sunt contradictoriae, Petrus est albus, et Petrus non est albus: sed istae sunt verae, si res futurae existant ab aeterno in aeternitate, ergo: minor probatur: In casu quod Petrus hodie sit albus, et cras niger: affirmativa est vera; etenim cum in nostro tempore verificetur modo, quod Petrus sit albus, etiam est albus in mensura aeternitatis. negativa vero probatur: nam cras Petrus revera non erit albus, sed futura existunt in aeternitate secundum proprias existentias, iuxta oppositam sententiam, ergo etiam erit vera ab aeterno in aeternitate; Petrus non est albus, et ita erit simul albus et non albus in aeternitate.

Arguitur quinto: Implicat quod idem bis producatur; sed si res existunt in aeternitate, antequam in propria mensura, idem bis produceretur realiter; ergo. Minor probatur: nam, si Antichristus coexistit Deo ab aeterno in ipsa aeternitate; ergo iam est productus in aeternitate: alias enim non posset existere, cum non habeat esse a seipso, sed ab alio. Item, etiam Antichristus revera est futurus: ergo iterum erit producendus, atque adeo idem bis produceretur.

Arguitur sexto: Creaturae futurae in nostro tempore, non coexistunt Angelo in mensura aevi; ergo nec Deo in mensura aeternitatis. Antecedens probatur: nam alias Angelus cognosceret naturaliter omnia futura contingentia, antequam producerentur, quia essent illi praesentia; et coexisterent illi in mensura aevi, qua mensuratur Angelus. Consequentia vero probatur: nam aevum est mensura superior ad nostrum tempus, sicut aeternitas: ergo si futura contingentia existunt in aeternitate, quia est mensura superior, etiam existunt in mensura aevi, antequam producantur in tempore.

Confirmatur: Deus propterea habet certam notitiam futurorum contingentium, quia coexistunt illi in mensura aeternitatis, secundum illud esse reale, quod habebunt in tempore: sed etiam futura contingentia coexistunt Angelo in mensura aevi, cum illa mensura sit superior ad nostrum tempus, et sit invariabilis et tota simul; ergo etiam Angelus habebit certam cognitionem futurorum contingentium.

Arguitur septimo: Impossibile est, quod aliquid existat in mensura superiori secundum suum esse reale, nisi prius existat in mensura inferiori secundum idem esse reale; ergo implicat, quod aliquid habeat propriam existentiam in aeternitate, nisi eam habeat in propria mensura: sed res futurae non existunt in propria mensura; ergo neque in mensura aeternitatis. Antecedens probatur: nam res non comparantur ad mensuram superiorem, nisi mediante inferiori. Sicut ergo implicat, quod aliquid sit sub caelo tanquam sub mensura inadaequata, et superiori, nisi existat in aliquo loco inferiori sibi proprio et adaequato: ita erit implicatio, quod aliquid existat realiter in aeternitate, antequam habeat esse in propria mensura.

Arguitur octavo. Si res iam habent esse in aeternitate, et propriam existentiam; sequitur, quod nulla remaneat libertas arbitrii, neque contingentia rerum: hoc autem non est dicendum; ergo. Sequela probatur: nam si existunt in aeternitate; ergo iam omnia futura sunt producta secundum omnes circumstantias, quas habebunt in nostro tempore; ergo non erit modo in potestate liberi arbitrii aliquid facere, vel alio modo, quam factum sit in aeternitate; ergo nulla remanet libertas.

Confirmatur: Futurum contingens, et liberum, non est in aeternitate, nisi per idem esse, quod habiturum est in tempore: sed si in tempore haberet esse, antequam fieret a libero arbitrio, non esset contingens neque liberum: ergo similiter non erit contingens, neque liberum, si habet esse in aeternitate, antequam a libero arbitrio producatur in tempore.

II. Secunda sententia, est praecedenti opposita, quam sequitur Capr. in 1. d. 36. q. unica, ar. 1. et d. 38. q. un. art. 2. Ferrar. 1. contra Gent. c. 66. et 67. Aegidius in 1. d. 38. q. 1. Caiet. 1. p. q. 14. ar. 13. et omnes Thomistae, et est expressa sententia S. Th. ut inferius patebit. Pro cuius explicatione sunt aliqua supponenda.

Notandum est primo, quod quando dicimus, res futura est, sive existit in aeternitate secundum propriam existentiam; adverbium, nunc, quod includitur in illo verbo, est, non denotat nunc temporis nostri; ita ut sensus sit, quod in mensura, qua nos mensuramur secundum esse successivum, quod habet, res futurae existant in aeternitate, sed solum importat nunc aeternitatis; quod est invariabile, et totum simul.¹

Notandum secundo, aeternitatem comparari ad nostrum tempus, sicut mensura communis ad particularem:² Est quid simile in naturalibus. Sicut enim caelum in ratione loci comparatur ad istam aulam, et ad omnia, quae continentur in illa, tanquam mensura communis, et universalis ad particularem: ita proportionabiliter aeternitas comparatur aevo, et nostro tempori. Unde sicut omnia, quae continentur in ista aula, continentur sub caelo, et non e converso: ita quicquid continetur in nostro tempore, continetur in aeternitate, et non e contra.

Notandum tertio ex Ferrar. c. 66. cit. §. considerandum, quod ut docet Arist. 4. phy. tex. 114. aliter dicuntur duae res mensuratae aliqua duratione coexistere inter se, et aliter dicuntur ipsae durationes coexistere.³ Etenim, quae mensurantur duratione, dicuntur inter se coexistere, quando ambo coexistunt in eadem mensura praesenti; sicut duo individua dicuntur coexistere in hac die, quia in ordine ad mensuram huius diei habent simul esse, duae autem mensurae dicuntur coexistere: quia una continetur in alia, sicut praesens dies coexistit mensi Martio, et anno 1610. quia continetur in illo. Ut ergo res futurae coexistant Deo in aeternitate, sufficit et requiritur, quod Deus et futura simul habeant esse in illa mensura aeternitatis, qua mensuratur Deus: quamvis aeternitas sit propria et adaequata mensura Dei; aliarum autem rerum sit communis, et inadaequata.

III. Conclusio ergo nostra sit: Res futurae non solum sunt praesentes Deo in aeternitate secundum esse obiectivum, sive in esse cognito; sed etiam secundum realem praesentiam, et actualitatem, quam habebunt in nostro tempore.⁴ Haec conclusio est contra auctores primae sententiae: asseritur tamen a S. Thoma, ar. 13. cit. et 1. cont. Gent. c. 66. ratione 6. ubi dicit, quod Deus cognoscit omnia contingentia, non solum, prout sunt in suis causis, sed etiam prout unumquodque eorum est actu in seipso. et 1. p. q. 14. ar. 13. c. inquit, quod omnia, quae sunt in tempore, sunt Deo ab aeterno praesentia, non solum ea ratione, qua habet rationes rerum apud se praesentes, ut quidam dicunt, sed quia eius intuitus fertur ab aeterno super omnia; prout sunt in sua praesentialitate.

Respondent auctores oppositae sententiae, S. Thomam intelligi de praesentialitate obiectiva tantum, non autem de praesentialitate reali, quae est secundum proprium suum esse, et propriam existentiam.

Sed haec explicatio videtur pugnare, cum verbis S. Thomae, nam quod est praesens solum obiective, nondum habet esse in seipso, vel saltem non est praesens secundum quod habet esse in seipso; at S. Tho. aperte dicit, quod futurum est praesens Deo, prout actu habet esse in seipso, in ordine ad mensuram aeternitatis: ergo. Addo: nam S. Thom. ait expresse, quod futura non solum dicuntur praesentia Deo in aeternitate: Secundum quod Deus habet rationes rerum apud se praesentes, quod pertinet ad praesentialitatem obiectivam; sed etiam, quia unumquodque eorum habet esse in aeternitate, quae est tota simul. et 1. con. Gen. c. 66. cit. addit, quod quicquid est in quacunque parte temporis coexistit aeternitati, quasi praesens eidem, etiam si respectu alterius partis temporis sit praeteritum, vel futurum: et idem docet, q. 2. de verit. ar. 12. in corp. et 1. p. q. 57. ar. 3. et q. 86. ar. 4. et 22. q. 171. ar. 6. ad primum, et secundum, quae loca sunt necessario videnda. Hanc doctrinam magis explicat S. Thom. in 1. d. 38. q. 1. ar. 5. in corpore, ubi ait: quod Deus non tantum cognoscit ab aeterno de rebus se cognoscere causas, quod est esse in cognitione sua: sed etiam ab aeterno videt uno intuitu singula tempora, et rem talem esse in hoc tempore, et in hoc deesse.⁵ Quibus verbis aperte fatetur, res futuras habere praesentialitatem, non solum obiectivam in ordine ad divinum intuitum: sed etiam secundum realem praesentiam, quam habebunt in propria mensura.

IV. Probatur haec sententia, primo ex sacris literis, in quibus non obscure insinuatur nostra conclusio, praesertim Iob. 14. cum dicitur: et numerus mensium eius apud te est, quem locum explicans S. Greg. ait: quoniam apud omnipotentem Deum etiam labentia stant, apud eum esse numerum nostrorum mensium perhibuit:⁶ sed in mensibus sunt tempora futura, et praeterita: ergo, haec stant praesentialiter apud Deum. Item ad Haebr. 1. dicitur de verbo divino: Per quem fecit, et saecula: in seculis autem, quaedam sunt praeterita, quaedam futura: sed omnia dicuntur esse facta a Deo: quoniam in aeternitate, omnia sunt praesentia. Item etiam Isaiae 45. dicitur de Deo, quod fecit ventura,⁷ sive quae futura sunt, ubi futura in seipsis dicuntur facta a Deo: quia in aeternitate eius, omnia sunt praesentia tanquam facta, nec respectu illius est aliquid futurum, aut praeteritum: quamvis aliquid dicatur praeteritum in ordine ad unam partem temporis nostri, et futurum in ordine ad aliam. Denique, pro hac sententia est notandus locus Apostoli ad Rom. 4. ubi dicitur de Abraham: Patrem multarum gentium posui te ante Deum, qui vocat ea, quae non sunt, tanquam ea quae sunt,⁸ ubi per hoc quod dicitur, Ante Deum, explicat, quod dixerat de praeterito, Posui te: etenim licet illud esset futurum, quia tamen in aeternitate Deo erat praesens, ideo dixit, Posui te, et rationem subdit, cum ait: Qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt. quasi diceret: Ideo de futuro loquitur per modum praesentis: quoniam futura sunt Deo praesentia in aeternitate, et eodem modo intuetur quae sunt facienda in tempore nostro, sicut quae facta sunt, aut fiunt: sic explicat locum illum Apostoli S. Ambros. et alii plures Doctores sancti.

Probatur secundo, auctoritate Sanctorum, et primo ex S. Aug. lib. 4. de Trinit. c. 17. ubi ait. Apud Deum praeterita, et futura stant. Et lib. 5. c. 16. Apud Deum (inquit) nec praeterita transierunt, et futura iam facta sunt. idem dicit lib. 15. c. 7. sed specialiter ad idem probandum, est insignis locus eiusdem S. Augustini in Soliloquiis, c. 26. ubi ait: Antequam enim nascerer ego filius ancillae tuae, Domine, spes mea ab uberibus matris meae, tu praevidisti, praeparasti mihi semitas, quibus incederem, et venirem ad gloriam domus tuae. Prius quam me formares in utero, novisti me: et antequam exirem de vulva, quidquid tibi placuit, praeordinasti de me. Quae, et qualia sunt in libro tuo scripta de me in secreto consistorii tui, ego quidem ignoro, unde et valde timeo: Tu vero nosti; quoniam, quod ego per successus dierum; et temporalium, hinc ad mille annos huius temporalitatis expecto, in conspectu aeternitatis tuae, iam factum est, et quod futurum est, iam factum est. Haec autem verba explicari non possunt de sola praesentialitate obiectiva: nam futura, si solum essent obiective praesentia in aeternitate, non dicerentur iam esse facta in eadem aeternitate. Idemque tenet Hieron. ad Ephes. 1. Ambros. ubi supra, et lib. 8. de fid. ad Gratianum, c. 7. Greg. hom. Dominicae in passione, Anselm. lib. de casu Diab. c. 18. et 20. et lib. de concordia praescientiae, et praedestinationis c. 1. Isidorus lib. 2. de summo bono c. 6. gloss. super Psalm. 89. et S. Prosper lib. 1. de voc. Gent. c. 24.

Probatur tertio, ratione: Deus habet claram et distinctam cognitionem intuitivam omnium futurorum contingentium: ergo omnia illa sunt praesentia in aeternitate secundum propriam existentiam, et non tantum in esse obiectivo, sive in esse cognito. patet consequentia: nam cognitio intuitiva est rei praesentis, prout praesens est secundum propriam existentiam. Antecedens autem probatur: nam cognitio, quam Deus habet futurorum contingentium est perfectissima; ergo intuitiva: alias mutaretur Dei cognitio, quando futura producerentur in esse; nam inciperet cognoscere intuitive, quod antea cognoscebat abstractive.

Probatur quarto, ratione Ferrar. ubi supra: Adam, et Antichristus, vel coexistunt Deo in nunc aeternitatis, secundum proprias existentias reales, vel non coexistunt: sed Adam coexistit Deo de praeterito, et Antichristus de futuro. si detur primum, habemus intentum: si secundum, sequitur dari in aeternitate futurum, et praeteritum: nihil enim dicitur praeteritum, et futurum in ordine ad aliquam durationem, nisi illa duratio habeat in se partes praeteritas, et futuras, ut patet in nostro tempore: si enim in illo solum esset unum instans indivisibile, nihil esset praeteritum, aut futurum in ordine ad illud; sed praeteritum, et futurum repugnant aeternitati, ut docet S. Thom. 1. p. q. 10. ar. 4. et 5. nam aeternitas est indivisibilis, et tota simul: ergo.

V. Probatur quinto: Illud quod aliquando coexistit aeternitati, semper illi coexistit; nam aeternitas est tota simul; ut dictum est: sed nato Antichristo erit verum dicere, Antichristus, coexistit Deo in aeternitate, secundum suum esse reale; ergo ab aeterno habet hanc coexistentiam in ipsa aeternitate. minor conceditur ab auctoribus oppositae sententiae, et consequentia probatur: nam aeternitas non habet successionem.

Ad hoc argumentum respondet quidam, distinguendo maiorem propositionem, si intelligatur enim de tota aeternitate, prout aeternitas est res quaedam simplex, nullis constans ex partibus, vera (inquit) est propositio: nam, cum aeternitas re ipsa careat in se partibus, fieri non potest, ut aliquid coexistat aeternitati, et non coexistat toti aeternitati, secundum rem ipsam aeternitatis: si autem intelligatur de aeternitate tota, prout potest aeternitas alios, et alios conceptus nostros terminare, quibus vere affirmetur, ipsam aeternitatem existere, sic falsa est propositio.

Sed haec solutio, non evacuat vim argumenti: secludamus enim nostros conceptus, et loquamur de ipsa existentia a parte rei: nam, ut iste auctor fatetur, quod semel existit a parte rei in aeternitate, coexistit toti aeternitati; ergo ita est a parte rei, quod Antichristus habet ab aeterno, in tota ipsa aeternitate actualem existentiam.

Probatur ultimo, et explicatur ista doctrina aliquibus exemplis. Primum exemplum est, quo utitur S. Tho. ar. 13. cit. ad 3. Nam ita se habet Deus in ordine ad futura contingentia, sicut existens in alta specula, ex qua intuetur totam viam in ordine ad transeuntes per illam: licet enim unus pergat post alium, et posterior non videat priorem; ille tamen qui est in specula omnes simul intuetur, et habet praesentes sibi: ergo similiter Deus habet sibi praesentes in specula aeternitatis omnes res, praeteritas et futuras; licet istae succedant illis. Secundum exemplum est eiusdem S. Thomae primo contra g. c. 66. ratione 6. ubi aeternitatem comparat centro. Sicut enim centrum indivisibile cum sit, adest cuicunque puncto opposito signato in circumferentia, et omnibus lineis ab eadem circumferentia ad centrum deductis: ita aeternitas, cu sit indivisibilis, adest omnibus existentibus in quacunque differentia temporis; et omnia habet sibi praesentia. Tertium exemplum est, quo utitur S. Anselm. lib. de concordia praescientiae, et praedestinationis Dei, c. 1. ubi dicit: quod sicut idem nunc temporis, cum sit indivisibile, attingit omnia loca divisibilia, et omnia locata quantumvis sint inter se distantia, et omnem durationem quantumcunque divisibilem: ita similiter aeternitas, quamvis sit indivisibilis, et tota simul, potest esse praesens multis durationibus divisibilibus, et inter se distantibus. Quartum exemplum desumitur ab anima rationali, quae est indivisibilis; et tamen est praesens simul, et tota in pluribus partibus corporis divisibilibus, et inter se distantibus; haec autem omnia amplius patebunt ex solutionibus argumentorum.

VI. AD primum argumentum ex factis a principio, respondetur, loca Scripturae adducta, et alia consimilia tantum docere, creaturas non fuisse ab aeterno in propria mensura; neque habuisse in se ipsis esse ab aeterno in propria mensura, solum autem Deum esse ab aeterno in propria mensura, quae est aeternitas: cum hoc tamen stat, quod omnia futura producenda in tempore, et similiter praeterita sint praesentia in aeternitate secundum proprias existentias, ut ex dictis patet.

Ad secundum argumentum ex auctoritatibus S. Thomae, respondetur, quod S. Doct. fatetur quidem futura contingentia esse praesentia Deo obiective in aeternitate, non tamen negat in illis locis esse praesentia secundum proprias existentias, quin potius, id expresse asserit in aliis locis supra inductis, pro nostra sententia, et quodl. 12. ar. 3. ad 3.

Ad tertium argumentum, negatur antecedens. Ad probationem dicitur, quod, ut futura coexistant Deo in aeternitate, non requiritur, quod prius existant in propria mensura; cuius ratio est, nam existentia, quam habent in aeternitate non dependet ab existentia futura, ut futura est: quoniam aeternitas est mensura infinita, et illimitata, in qua subinde potest Deus existentias omnium rerum intueri, antequam in propria mensura existant. Unde quamvis futura incipiant existere in propria mensura, in aeternitate tamen non incipiunt existere: quoniam aeternitas non habet prius et posterius, cum sit indivisibilis, et tota simul; unde non possumus in aeternitate signare aliquod instans, in quo res non sit, et aliud in quo incipiat esse, sive in quo primo sit.

Sed contra est argumentum: In hoc instanti nostri temporis, est verum dicere, nunc Antichristus coexistit Deo in aeternitate; ergo existentia rerum in aeternitate dependet ab existentia, quam habent in propria mensura; ergo implicat, quod haec propositio; Antichristus est in aeternitate, verificetur in mensura aeternitatis; quin etiam verificetur in nostro tempore, et in quolibet instanti illius.

Respondetur cum Ferrar. 1. cont. Gent. c. 49. et 66. istam propositionem: In hoc instanti nostri temporis, Futura sunt praesentia in aeternitate, habere duplicem sensum: primus est; quod illa determinatio in hoc instanti, sive in hoc tempore nostro, importet mensuram veritatis illius enunciationis; et in hoc sensu, illa propositio verissima est: nunc enim verum est dicere, quod Antichristus est praesens Deo in mensura aeternitatis, et similiter heri fuit vera illa enunciatio, et pro quolibet instanti futuro erit vera. Secundus sensus est; ut illa determinatio in hoc tempore, importet non mensuram veritatis propositionis; sed mensuram actualis existentiae Antichristi, aut alterius rei futurae, et tunc propositio est falsa: sensus enim illius est, quod in hoc instanti praesenti, res omnes futurae, sunt in se ipsis, et a Deo intuentur in ipsa aeternitate, tanquam coexistentes sibi, et habentes esse in propria mensura: Hanc eandem doctrinam sequitur Caiet. ar. 13. cit. Advertit enim, res esse praesentes in aeternitate, posse intelligi dupliciter: primo, ita, quod coexistentia rerum temporalium in aeternitate, mensuretur quolibet instanti nostri temporis; et hic sensus est falsus, nec intentus a S. Thoma. Secundo, ita, ut in quolibet nunc aeternitatis res temporales sint praesentes Deo in ipsa aeternitate, et in hoc sensu intelligendus est S. Thom. Cum ergo aeternitas ipsa comprehendat omnia tempora, in quolibet etiam instanti nostri temporis verificatur, quod omnia temporalia sint praesentia Deo in aeternitate.

Ad primam confirmationem respondetur ex dictis, creationem proprie, et absolute loquendo, respicere propriam mensuram, in qua res producuntur de non esse, ad esse, cuius ratio est: nam in tempore, reperitur prius, et posterius, unde in illo possumus signare aliquod instans, in quo res non sit, et aliud in quo res incipiat esse, quod quidem non habet locum in aeternitate, cum sit indivisibilis, et tota simul.

Respondetur secundo, quod, ut dicit S. Augustinus, locis superius allegatis, et colligitur ex Isaiae cap. 45, cit. quae futura sunt,dicuntur facta apud Deum,quoniam respectu illius nihil est futurum. Sed tamen est advertendum, quod eadem actione, qua futura fient in tempore, dicuntur facta in aeternitate : quoniam actio futura est semper praesens in mensura aeternitatis.

Ad secundam confirmationem respondetur ex dictis, differentiam, quam constituit Concilium contra Arrium inter filium Dei, et creaturas, consistere in hoc, quod filius Dei in mensura propria non incepit esse, neque habuit esse post non esse; creaturae autem inceperunt esse in propria mensura : nam in tempore productae sunt a Deo de non esse ad esse. Unde ista consequentia non valet : Antichristus est in aeternitate; ergo Antichristus est : argumentamur enim a minus restricto, ad magis restrictum affirmative, sive ab amplo, ad non amplum. Unde sicut non sequitur, Petrus est, vel fuit, vel erit ; ergo Petrus est:ita non sequitur, Petrus est in aeternitate ; ergo Petrus est : nam ad hoc, ut sit in aeternitate; sufficit, quod in aliqua differentia temporis nostri habeat esse, sive sit in tempore praesenti, sive in tempore praeterito, sive futuro : ad hoc autem quod verificetur ista propositio ; Petrus est,oportet, quod in propria mensura sit.

VII. Ad quartum argumentum, Caiet.1.p. q.14. ar.13. et Magister Bañes in q. 10. art. 1. ad ultimum argumentum, et alii plures Thomistae non reputant inconveniens, quod in mensura aeternitatis dentur duae contradictoriae verae. Quorum ratio est, quoniam illud instans indivisibile aeternitatis, secundum omnium Theologorum sententiam,quamvis formaliter sit indivisibile,propter suam tamen eminentiam,continet virtualiter successionem, et diversa instantia nostri temporis: unde in illa mensura aeternitatis verificantur una contradictoria per habitudinem ad unum instans nostri temporis, et similiter alia per habitudinem ad aliud instans extrinsecum.

Sed haec solutio patitur impugnationem : nam contradictoriae, si vere contradictoriae sint, debent accipi in ordine ad idem instans. nam contradictio est affirmatio, et negatio eiusdem de eodem, et secundum idem; ergo implicat, quod duae contradictoriae sint verae, etiam in aeternitate.

Respondetur ergo ad argumentum, illas contradictorias non esse veras, etiam in aeternitate;⁹ negativa enim est falsa:sensus enim illius est, quod Petrus in instanti aeternitatis, secundum quod illud instans correspondet cuilibet instanti nostri temporis non est albus, qui quidem sensus est falsus. Et si fiat argumentum: nam Petrus in instanti aeternitatis est niger ; ergo in instanti aeternitatis non est albus, negatur consequentia:nam,ut affirmativa verificetur, sufficit,quod in aliquo instanti nostri temporis sit niger, ad hoc autem, quod verificetur illa negativa: Petrus non est albus in aeternitate,requiritur, quod in instanti aeternitatis secundum quod correspondet cuilibet instanti nostri temporis,non sit albus : Si autem una propositio accipiatur pro instanti aeternitatis, secundum quod correspondet uni instanti nostri temporis; altera vero accipiatur pro instanti aeternitatis, secundum quod correspondet extrinsece alteri instanti nostri temporis, tunc non sunt contradictoriae.sicut etiam istae non sunt contradictoriae, in ordine ad nostrum tempus : Petrus nunc est albus, Petrus cras non erit albus:nam utraque potest esse simul vera, et falsa.

Ad quintum argumentum negatur, quod bis producantur res futurae, et ad probationem respondetur,quod Antichristus semel tantum producitur in tempore, sed tamen eius productio, quae respectu huius diei dicitur futura, respectu aeternitatis est praesens : quoniam,ut dictum est, aeternitas toti tempori nostro coexistit praesens : cum nullam admittat successionem.

VIII. Ad sextum argumentum respondetur, cum Caiet. ar.13.cit. in solutione ad tertiam rationem Scoti,cognitionem Angeli,qua cognoscit futura contingentia,non mensurari aevo.¹⁰ Cuius ratio est ; nam actualis repraesentatio singularium contingentium,quae fit per species inditas,non mensuratur aevo, sed de novo advenit quando in esse producuntur futura : non ergo sequitur, quod Angelus cognoscat futura contingentia, antequam producantur in esse.

Sed contra hanc solutionem est argumentum. Nam illa cognitio futurorum, saltem mensuratur instanti Angelico, quod est indivisibile, et totum simul; ergo futura possunt habere coexistantiam in ordine ad illud instans Angelicum,antequam existant in propria mensura, atque adeo Angelus poterit cognoscere futura,antequam sint.

Respondetur,quod instans Angelicum licet non admittat variationem, et successionem in substantia operationis, quam mensurat, eam tamen admittit, quantum ad aliqua accidentia, ut docet S.Thom. quodl. 9. ar.8. et Ferrar. 3. cont.Gent.c. 100. et Magister Bañes 1. p. q. 63. ar.6. in fin.aeternitas autem nullam prorsus variationem admittit,sicut neque ipse Deus. unde Deus absque ulla successione simul intuetur omnia,prout sunt praesentia in aeternitate; Angelus autem successive cognoscit futura contingentia,quando sunt in propria mensura. Est etiam alia differentia : nam instans Angelicum, licet sit mensura perfectior,non tamen est mensura superior ad mensuram nostri temporis, neque eam continet,quemadmodum aeternitas continet omnes alias mensuras.Unde non sequitur, quod futura contingentia coexistant Angelo in ordine ad propriam mensuram ipsius Angeli,sicut coexistunt Deo in ordine ad mensuram aeternitatis : et per haec patet ad confirmationem.

Ad septimum argumentum respondetur,quod quando superior mensura est finita,et limitata,nihil existit in superiori mensura, et inadaequata,nisi prius existat in mensura inferiori propria, et adaequata; ut contingit in exemplo adducto in argumento. caeterum, quando mensura superior est infinita, et illimitata ; qualis est aeternitas, bene potest aliquid existere,secundum realem existentiam in superiori mensura, antequam existat in mensura inferiori sibi propria, et adaequata.¹¹ Cuius ratio est, quia mensura infinita, nullam potest admittere in se successionem, aut mutabilitatem: unde eminentiori modo.continet in se in unico instanti, quicquid continetur successive, in mensuris inferioribus.

Ad ultimum argumentum respondetur, supposito quod Deus praesentialiter videat in aeternitate aliquem actum nostri liberi arbitrii futurum tali tempore, simul esse incompossibile, quod actus ille non fiat: simpliciter autem,et in ordine ad suam causam proximam, quae defectibilis est, potest non esse. Unde, quando in tempore producitur a voluntate, libere producitur, et contingenter : libertas enim, et contingentia rerum desumitur formaliter ex habitudine ad causam proximam. Et si argumentum aliquid concluderet, etiam probaret,quod praescientia Dei tolleret libertatem,et contingentiam rerum. Nam, supposito,quod Deus praescivit, aliquid esse futurum,implicat in sensu composito, quod illud non sit futurum. Confirmatur haec solutio : nam supposito, quod ego video Petrum loquentem, impossibile est, quod non loquatur,et tamen libere loquitur, et contingenter; ergo eodem modo,licet Deus praesentialiter videat omnes actiones futuras liberi arbitrii, nihilominus producuntur libere, et contingenter suo tempore : ergo existentia rerum in aeternitatem non impedit earum contingentiam.

Ad confirmationem respondetur,quod idem esse, quod habet futurum contingens in tempore,habet etiam in nunc aeternitatis : sed respectu nostri temporis, illud esse est futurum,respectu autem aeternitatis est praesens. Unde, quamvis in aeternitate sit praesens, fiet nihilominus contingenter suo tempore. et cum arguitur: Si futurum haberet esse in tempore, antequam produceretur a sua causa libera,et contingenti,tolleretur libertas respectu illius actus; ergo etiam tollitur, si habet esse in aeternitate, prius quam a sua causa contingenti producatur in tempore. Respondetur, negando consequentiam:nam si futurum contingens haberet esse in tempore, antequam produceretur a libero arbitrio,respectu illius se haberet mere passive, ut dixit Lutherus: quia solum reciperet actionem productam ab alio, et non a se ipso; unde respectu illius non esset causa libera : hoc autem non sequitur ex hoc, quod futura contingentia, et libera habeant esse in aeternitate, antequam producantur in tempore : Etenim, sicut Deus intuetur in sua aeternitate actum nostrum liberum, qui futurus est tali tempore,ita etiam intuetur in eadem aeternitate causam liberam illius actus, libere illum producentem,quamvis respectu nostri temporis, illa productio sit futura.

IX. Unum tamen argumentum difficile restat dissolvendum. Sequeretur ex nostra sententia, quod daretur in actu, multitudo infinita, quae esset actu praesens in aliqua duratione; consequens est impossibile; ergo.¹² sequela probatur : nam omnes cognitiones futurae Beatorum sunt infinitae;ergo si omnes illae sunt actu praesentes Deo in mensura aeternitatis secundum proprias existentias, dabitur multitudo infinita in actu respectu alicuius durationis. minor autem probatur : nam in duratione temporis limitata non potest dari multitudo actu infinita : quia quaelibet multitudo constans ex omnibus suis partibus,est proportionabilis speciebus numerorum, ac per consequens est finita, sicut est finita quaecunque species numeri, cum specificetur per ultimam unitatem ; sed haec ratio etiam procedit de multitudine existente in aeternitate; ergo implicat, quod in aeternitate detur aliqua multitudo actu infinita.

Ad hoc argumentum Respondetur ; in aeternitate posse existere infinita :¹³ quoniam illa non sunt praesentia sibi, licet sint praesentia in aeternitate; sicut Adam, et Antichristus sunt praesentes Deo in aeternitate, et coexistunt in ipsa aeternitate, non tamen sunt praesentes inter se: quoniam in ordine ad propriam mensuram, Adam est praeteritus,et Antichristus futurus. Implicatio autem infiniti in actu, solum est respectu eorum, quae sunt inter se praesentia: quia tunc darentur infinita sibi invicem praesentia, et multitudo aliqua in actu rerum coexistentium, quae non esset proportionabilis speciebus numerorum, quod implicat contradictionem.

Sed contra hoc,est argumentum: Quae sunt eadem uni tertio, sunt eadem inter se; ergo quae sunt praesentia uni tertio, sunt praesentia inter se.sed Adam,et Antichristus, et omnes cogitationes futurae sunt actu praesentes uni tertio, videlicet aeternitati; ergo sunt praesentes inter se,ac per consequens omnes cogitationes futurae erunt actu praesentes inter se, et ita dabitur infinitum in actu in rebus praesentibus inter se. Respondetur, maiorem assumptam verificari solum in his, quae sunt eadem uni tertio, re et ratione;¹⁴ non autem in illis, quae licet realiter identificentur uni tertio; differunt tamen ab illo ratione, ut patet in divinis. Etenim Pater, et Filius sunt idem realiter Essentiae divinae,et tamen inter se distinguuntur personaliter: Pater enim non est Filius. Similiter etiam actio, et passio identificantur motui,et tamen inter se distinguuntur. Proportionabiliter dicimus in praesenti,quod quamvis existentia Antichristi, et Adae sit praesens in aeternitate,tamen inter se non sunt praesentes: quoniam praesentia inter se desumuntur ex habitudine ad propriam mensuram, in ordine ad quam non coexistunt : unde non sequitur,quod detur in actu infinita inter se praesentia.

Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia, propter praesentialitatem realem in aeternitate,antequam fiant,et utrum huiusmodi existentia aliquid conducat ad certitudinem, et infallibilitatem cognitionis Divinae.

I. PARTEM negativam defendunt omnes illi Doctores,qui negant futura contingentia existere in aeternitate in esse reali proprio, antequam producantur in propria mensura, quorum loca adduximus, disput. praecedenti. sed praesertim istam sententiam modo defendunt multi moderni Theologi, pro qua proferunt omnia argumenta, quibus disputatione praecedenti contendebamus probare,futura contingentia, antequam producantur in propria mensura,solum existere in aeternitate in esse obiectivo, non autem secundum propriam, et realem existentiam.

Arguitur praeterea:In Deo vere et formaliter est praescientia¹ futurorum certa, et infallibilis, ut constat ex illo, Sap. 19. praesciebas enim futura illorum, et ad Rom. 8. quos praescivit, et praedestinavit, et cap. 11. non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, et 1. Pet. 1. et Act. 2. tribuitur Deo praescientia, quod etiam asserit S. Aug. lib.5. de Civit. c. 8. et 9. et Magister sent. in primo,d.36. et 38. qui non solum scientiam, sed etiam praescientiam, docent esse in Deo : sed praescientia, formaliter loquendo, importat certam cognitionem rerum,antequam actu sint; ergo praescientia, quam Deus habet futurorum contingentium,est certa, et infallibilis,antequam intelligantur existere,etiam in aeternitate, ac per consequens talis existentia nihil conducit ad cognitionis divinae certitudinem,comparatione futurorum contingentium.

Confirmatur. Deus infallibiliter cognoscit futura contingentia formaliter loquendo;ergo cognoscit illa,ut infallibiliter futura:ergo ratio,propter quam ea cognoscit infallibiliter,non est existentia, quam habet in aeternitate,alias illa cognitio non esset formaliter futurorum, sed praesentium: ergo talis existentia impertinenter se habet ad certitudinem praescientiae futurorum.

Arguitur secundo. Scientia Dei libera est causa rerum, sive existentiae earum, ut patebit infra :² ergo prius in signo rationis intelligitur certa et infallibilis talis scientia, quam intelligantur res contingentes actu existere etiam in aeternitate. ergo infallibilitas scientiae divinae non fundatur, neque desumitur ex rerum contingentium existentia,quam habent in aeternitate ab aeterno:prius enim non dependet a posteriori, nec fundatur in illo.

Arguitur tertio. Deus nullo modo accipit suam perfectionem a rebus creatis; sed certitudo et infallibilitas praescientiae divinae, qua cognoscit futura contingentia,est magna perfectio eiusdem scientiae: ergo non accipit illam ab existentia,quam habet in aeternitate,nec eam praesupponit: ergo non ideo est certa in Deo cognitio futurorum contingentium,quia actualiter existunt in aeternitate.ergo talis existentia nihil conducit ad certitudinem scientiae Divinae.

Arguitur quarto. Deus infallibiliter cognoscit futura conditionata, quae revera essent futura, si poneretur in esse talis, vel talis conditio, ut patet ex dictis in disput. 7. sed huiusmodi futura non habent aliquod esse existentiae in aeternitate,quia in propria mensura nunquam ponentur in esse: ergo ad infallibilem cognitionem futurorum conditionatorum impertinenter se habet actualis existentia in aeternitate. ergo similiter erit impertinens ad infallibilem cognitionem futurorum contingentium, quae futura sunt absolute.

Arguitur quinto.Absque existentia futurorum contingentium in aeternitate potest Deus certo,et infallibiliter cognoscere illa esse futura:ergo talis existentia saltem non erit necessaria ad certitudinem praescientiae divinae respectu futurorum contingentium. Antecedens probatur: nam etiam si excludamus huiusmodi existentiam, posito in Deo efficaci decreto, quo absolute vult futurum contingens fieri tali tempore,illud est infallibiliter futurum. etenim, ut docet S. Thom. 1.p.q.19.ar.8.³ haec conditionalis est necessaria, si Deus vult aliquid fieri,illud fiet:nam Deus:omnia quaecumque voluit, fecit in caelo,et in terra;⁴ ut canit Psalmista : ergo in efficacia sui decreti divini cognoscit Deus infallibiliter futurum esse tali tempore,quod decrevit facere,vel permittere, ut fiat: non ergo est necessaria actualis existentia futurorum in aeternitate ad certitudinem praescientiae divinae.

Confirmatur.Ut Deus cognoscat infallibiliter futura contingentia, sufficit ipsa veritas obiecti futuri: Deus enim cognoscit infallibiliter omnem veritatem. ergo superflue ponitur actualis existentia futurorum contingentium in aeternitate,ut Deus certo cognoscat illa, antequam fiant.

II. Oppositam sententiam tenet S. Thom. 1.p. q.14.ar.13. q.86.ar.4.in corp. 1.con. Gen. c.67.q.2.de verit.ar.10. et quodl.12. q.3.et ubicunque loquitur de certitudine cognitionis divinae : semper enim recurrit ad actualem existentiam, quam futura contingentia habent in aeternitate,ut ostendat, Deum certissime illa cognoscere,antequam fiant.quam sententiam sequuntur communiter Thomistae, sed pro eius explicatione supponenda sunt aliqua.

Notandum est primo, quod praesentia rerum in aeternitate⁵ potest considerari dupliciter, primo,ex parte ipsius aeternitatis, secundo,ex parte rerum contingentium; quae in aeternitate existunt.⁶ Cum enim praesentia quandam relationem importet, res dicuntur praesentes aeternitati, et aeternitas est praesens omnibus rebus,et habet illas sibi coexistentes,et praesentes; quia cum sit mensura infinita, et indivisibilis, ambit simul omne tempus,et quamcunque aliam mensuram inferiorem, et actu continet omnes res, quae esse habebunt in illa, ut supra dictum est.

Notandum est secundo, quod dupliciter possumus ostendere certitudinem cognitionis futurorum contingentium, quae est in Deo, primo, a priori, vel quasi a priori per propriam causam, sive rationem illius certitudinis. Secundo modo a posteriori per effectum, ex quo per evidentem consequentiam infertur,scientiam Dei respectu futurorum contingentium esse infallibilem.

Notandum est ultimo, quod praesens quaestio potest procedere de infallibilitate scientiae divinae, ut scientia infallibilis est; aut vero de scientia ipsa, secundum quod formaliter dicitur scientia visionis.

PRima ergo Conclusio sit. Actualis praesentia rerum in aeternitate considerata ex parte divinae aeternitatis,est propria ratio, propter quam Deus certo cognoscit omnia futura.⁷ Haec conclusio est S. Thomae locis cit. ubi ex eo probat cognitionem futurorum contingentium esse in Deo infallibilem,quia intuitus Dei fertur ab aeterno super omnia,prout sunt in sua praesentialitate, eo quod aeternitas, qua mensuratur cognitio divina, habet sibi praesentes omnes res futuras propter eminentiam, et infinitam perfectionem ipsius aeternitatis : ergo ex parte ipsius perfectionis aeternitatis assignanda est ratio propria certitudinis cognitionis divinae,respectu futurorum contingentium. Nec potest explicari S. Thomas de praesentialitate tantum obiectiva, alias enim probaret idem per idem.

Probatur praeterea conclusio auctoritate Ecclesiastici, c.39. ubi dicitur: Opera omnis carnis coram illo,a seculo usque in seculum respicit, et nihil est novum in oculis eius. ubi ratio,quare Deus omnia contingentia respicit,et certo ab aeterno omnia cognoscit, ita ut nihil sit novum, aut futurum respectu illius, assignatur ex parte aeternitatis, qua mensuratur divina cognitio: quia videlicet habet praesentes in se omnes res, quae futurae sunt in propria mensura.

Probatur praeterea ratione: nam ut docet S.Tho.aeternitas ambit omne tempus;⁸ ergo actu continet omnia futura in tempore,tanquam sibi praesentia;ergo ex parte perfectionis ipsius aeternitatis assignatur propria, et sufficiens ratio, propter quam aeterna Dei cognitio respectu futurorum contingentium sit infallibilis, quamvis futura in seipsis sint contingentia. patet consequentia: nam ea,quae sunt praesentia cognoscenti,quamvis secundum se contingentia sint, iam considerantur, ut determinata, et ut determinate vera in ordine ad illam mensuram, in qua sunt praesentia, et in ordine ad cognitionem, qua,ut praesentia sibi,cognoscuntur.

III. Secunda conclusio. Si consideretur praesentia futurorum contingentium in aeternitate ex parte ipsarum rerum contingentium,non est ratio,quare Deus certo cognoscat futura: per illam tamen existentiam ostenditur a posteriori certitudo infallibilis cognitionis divinae.⁹ Prima pars huius conclusionis probatur efficaciter secundo et tertio argumento ex factis a principio: Praeterea probatur : Perfectio essentialis scientiae Divinae,non debet desumi ex obiecto secundario,sed ex primario: etenim esse ipsius scientiae desumitur ex obiecto primario, ac per consequens omnis perfectio essentialis debet desumi ex eodem obiecto primario; sed certitudo, et infallibilitas est perfectio essentialis scientiae : cognitio enim, quae non est certa, non est scientifica : ergo certitudo cognitionis divinae non debet desumi ex ipsis creaturis existentibus in aeternitate : creaturae enim pertinent ad obiectum secundarium cognitionis divinae. Secunda pars conclusionis est expressa sententia Sancti Thom.1.p.q.14. ar.8. ad primum. et probatur: nam per effectum proprium potest a posteriori demonstrari causa, sicut per creaturas demonstramus a posteriori Deum esse, et omnipotentem esse; sed existentia, quam res habent sive in tempore, sive in aeternitate, est proprius effectus scientiae Dei infallibilis,ut disput. 16. et 17. patebit: ergo. Praeterea probatur. Certitudo cognitionis praesertim divinae optime colligitur ex certitudine,et determinatione obiecti, et veritate illius; sed futura contingentia, ut sunt praesentia in aeternitate iam considerantur,ut determinata ad unum, ut S. Thom. docet 1. par. quaest. 14. art. 13. ergo ex determinatione veritatis,quam habent in aeternitate, potest colligi per evidentem consequentiam a posteriori, quod Deus infallibiliter illa cognoscat,cum sit evidens, quod nulla Deum ipsum veritas lateat.

Sed contra primam partem conclusionis est argumentum difficile. Praesentia rerum in aeternitate ex parte ipsarum rerum existentium, est ratio, vel conditio, propter quam scientia Dei sit intuitiva, respectu futurorum contingentium : ergo est ratio certitudinis cognitionis intuitivae, ac per consequens per illam existentiam potest demonstrari a priori certitudo scientiae intuitivae, quae est in Deo. Antecedens probatur : nam scientia Dei respectu futurorum contingentium est intuitiva,quia terminatur ad actualem existentiam earundem rerum, quam habent in aeternitate, et per hoc distinguitur a scientia simplicis intelligentiae, quae terminatur ad res possibiles : ergo ex ipsa existentia rerum demonstratur a priori, quod scientia Dei sit intuitiva, respectu earundem rerum.

Confirmatur idem antecedens: nam probatio, quae fit per propriam rationem eius, quod demonstratur, est a priori; et similiter probatio, quae fit per conditionem necessariam, reducitur ad argumentum a priori; sicut conditio causae reducitur ad causam. sed praesentia actualis, quam habent res in aeternitate, est ratio, vel conditio, quod scientia Dei sit intuitiva creaturarum; ergo probatio,quae desumitur ab existentia rerum in aeternitate, ad concludendum, quod scientia Dei sit intuitiva, erit probatio a priori.

Respondetur,admittendo per existentiam rerum in aeternitate, ostendi a priori, quod scientia futurorum contingentium sit intuitiva in Deo; ex hoc tamen non infertur, quod certitudo, quam habet scientia illa intuitiva,probetur a priori per existentiam rerum in aeternitate ex parte ipsarum rerum : haec enim est differentia inter scientiam visionis, seu intuitivam nostram, et scientiam intuitivam Dei : nam scientia nostra intuitiva super rationem communem cognitionis, et supra scientiam abstractivam,addit aliquam perfectionem realem ex parte cognitionis,scilicet certitudinem maiorem,et claritatem obiecti cogniti.¹⁰ addit etiam relationem realem ipsius cognitionis ad obiectum cognitum : nam cognitio intuitiva creata dependet ab obiecto viso, et mensuratur ab illo; unde in cognitione intuitiva creata obiectum praesens, quod est causa, vel ratio, propter quam cognitio sit intuitiva, est etiam ratio, et conditio, quod talis cognitio sit magis certa, et magis clara : caeterum in Deo scientia visionis non est certior, neque clarior scientia eius abstractiva; nec talis scientia visionis dicit relationem realem ad obiectum praesens, seu visum, nec dependet ab illo, nec ab illo mensuratur, quin potius, cum talis cognitio creaturarum in Deo sit practica,causat ipsas res existentes; ut disput. 16. et 17. manifestum fiet; respectus autem rationis ad creaturas existentes, quem addit scientia Dei intuitiva supra scientiam simplicis intelligentiae,dependet ab existentia actuali earundem rerum, tanquam a termino; quae dependentia reducitur ad genus causae formalis. Unde quamvis possit a priori probari per existentiam rerum, quod scientia Dei est intuitiva; non tamen potest probari a priori per eandem existentiam, quod sit certa, et infallibilis scientia Dei intuitiva.

IIII. Tertia conclusio.Scientia,quam Deus habet futurorum contingentium, fuit ab aeterno intuitiva.¹¹ Conclusio est contra aliquos modernos, asserentes scientiam futurorum contingentium non esse in Deo intuitivam, antequam res existant in propria mensura: quando enim non existunt in propria mensura, censent solum esse abstractivam. et ratio potissima illorum est : nam ad scientiam intuitivam requiritur necessario,quod terminetur ad actualem rei existentiam: sed res creatae, vel creandae nullam habent actualem existentiam etiam in aeternitate, antequam sint in propria mensura: ergo scientia Dei respectu creaturarum tantum incipit esse, intuitiva, quando res incipiunt esse in propria mensura. Sed nostra conclusio colligitur ex Sancto Thoma locis superius allegatis.

Probatur. Ut scientia sit simpliciter intuitiva,sufficit, quod terminetur ad obiectum actualiter existens, et prout existens est in illa mensura, qua mensuratur ipsa cognitio: sed omnia futura contingentia ab aeterno existunt in aeternitatis mensura, ut disput. praecedenti ostensum est; ergo.

Probatur praeterea. Repugnat perfectioni scientiae divinae,quod in tempore incipiat esse intuitiva, quando incipit esse futurum contingens. mutaretur enim scientia divina de abstractiva in intuitivam, et quando postea desinit esse obiectum in propria mensura,scientia Dei mutaretur de intuitiva in abstractivam. quod sic ostenditur; quia licet haec differentia oriatur ex mutabilitate obiecti, transit tamen in diversum modum ipsius cognitionis Dei, et actualis repraesentationis, quam habet essentia Divina in esse speciei intelligibilis,respectu futurorum contingentium;quod tamen in eius imperfectionem cederet.

V. AD primum argumentum respondetur, in Deo esse praescientiam respectu futurorum, si considerentur secundum esse, quod habent in propria mensura.¹² Si autem considerentur secundum esse, quod habent in aeternitate,cognitio illorum respectu eorundem non dicitur proprie praescientia, sed praesentium scientia, ut dicit August.quaest.2.ad Simplicium,et S. Anselm. de casu diab.cap.21. et ratio est: quia respectu aeternitatis, qua mensuratur Dei cognitio, nihil est futurum, sed omnia futura sunt praesentia, ut supra dictum est.

Ad confirmationem respondetur similiter;Deum cognoscere futura contingentia, ut futura in propria mensura, si dictio, UT, importet conditionem ex parte obiecti cogniti :¹³ quia revera obiectum cognitum a Deo, est futurum in propria mensura; non tamen cognoscit illa,ut futura in aeternitate,sed ut praesentia,secundum actualem eorum existentiam.

Ad secundum, et tertium argumentum respondetur, tantum probare secundam conclusionem.

Ad quartum respondetur,quod licet futura conditionata, quae Deus cognoscit scientia libera, non habeant esse existentiae in aeternitate; tamen ab aeterno praecessit in Deo actuale decretum illa producendi ex hypothesi, quod conditio fuisset impleta, ut disput. 7. ostensum est. Unde ex vi illius decreti, existerent in aeternitate,si conditio esset implenda.

Ad quintum patebit ex professo disputatione sequenti.Pro nunc dicimus,quod eo ipso quod Deus absoluta, et efficaci voluntate statuit aliquid producere in tempore,sit actualiter praesens illi in mensura aeternitatis secundum propriam existentiam: unde talis praesentia non est separabilis a praedicto decreto. Secundo respondetur, quod, quamvis ex alio capite possit cognitio futurorum esse infallibilis, tamen ex ipsa praesentia actuali rerum in aeternitate, ex parte ipsius aeternitatis, est certa et infallibilis cognitio Dei, respectu futurorum contingentium; et, ut supra diximus, talis praesentia ad minus est necessaria, ut scientia Dei respectu futurorum sit ab aeterno intuitiva: quia de ratione cognitionis intuitivae est, ut terminetur ad obiectum praesens, ut praesens est ipsi cognoscenti.

Ad confirmationem respondetur,quod praescindendo decretum divinum, et existentiam actualem, quam ex tali decreto habent in aeternitate futura contingentia, nulla propositio simplex de futuro contingenti habet secundum se determinatam veritatem, ut disput. 13. manifestum fiet. unde secluso praedicto decreto, et existentia in aeternitate,non est cognoscibilis, etiam a Deo; neque obiectum illius propositionis est scibile, ut futurum determinate, sed solum, ut possibile.

Utrum Deus certo, et infallibiliter cognoscat omnia futura contingentia in decreto,sive in praedeterminatione suae divinae voluntatis.

I. CIRCA istam difficultatem tot fere sunt sententiae, quot capita : sed tres sunt praecipuae,ad quas possunt aliae, quae circumferuntur, reduci.

Prima sententia est Capr. in primo, d. 38.ar.2.q.1. ad argumenta Dur. contra primam conclusionem;quam sequitur Franciscus a Christo,eodem lib. d.39. q.6. et Palat. d.38. q.2. circa finem, et nonnulli alii Theologi, qui sentiunt, totam rationem, propter quam Deus certo cognoscit futura contingentia,esse actualem praesentiam, quam habent ab aeterno in aeternitate; ita videlicet, ut si tollatur per possibile, vel impossibile talis praesentialitas, non posset cognitio Dei, respectu futurorum, esse certa et infallibilis. et pro hac sententia militant argumenta sequentia.

Arguitur primo. nam ut patet ex locis adductis,disputat.praecedenti S. Thomas, ad probandam infallibilitatem cognitionis futurorum contingentium; quae est in Deo,semper recurrit ad praesentiam actualem eorum in aeternitate. sentit ergo, quod seclusa huiusmodi praesentia, non est cognoscibile, etiam a Deo, aliquod contingens, ut infallibiliter futurum: alias enim assignasset aliam causam, et rationem certitudinis cognitionis divinae, respectu futurorum contingentium.

Arguitur secundo. Futurum contingens, secundum quod est in sua causa libera,non habet esse determinatum, nec determinatam veritatem,quia causa libera se habet indifferenter ad opposita. ergo ut est in causa libera,non potest certo et infallibiliter cognosci,ut futurum, sed solum, ut possibile : sed divina voluntas est causa libera omnium futurorum; ergo in solo decreto divinae voluntatis non potest Deus certo cognoscere, aliquid esse infallibiliter futurum.

Confirmatur. Alius mundus possibilis habet esse in sua prima causa, scilicet in potentia Dei infinita, qua potest illum producere, et tamen Deus non cognoscit illum mundum,ut futurum, sed solum, ut possibilem; ergo.

Arguitur tertio. Adhuc posita praedeterminatione divinae voluntatis, manet omnino libera creata voluntas, et indifferens ad operandum, et non operandum; est enim de essentia causae liberae, quod positis omnibus requisitis ad agendum, possit agere, et non agere. ergo si voluntas creata non operetur, sicut revera potest non operari, etiam posito decreto divinae voluntatis, reddetur falsa scientia Dei, ergo in suo solo decreto non potest Deus cognoscere certo, quod liberum arbitrium creatum sit operaturum hoc, vel illud in particulari.

Arguitur quarto. Deus certo cognoscit omnia peccata futura, secundum omnes suas circumstantias, et tamen non cognoscit illa in decreto, et praedeterminatione suae voluntatis. nam Deus non praedeterminat peccata futura; nec vult illa esse, sed solum permittit; ut habetur in Concil. Araus. 2. can.23. et 25. et in Conc. Trident. sess. 6. de Iustif. can. 10. et 17. ergo.

II. Secunda sententia est Scoti in primo, d. 39. quaest. unic. quam defendunt omnes eius discipuli; quod scilicet Deus certo et infallibiliter cognoscat omnia futura contingentia in praedeterminatione suae divinae voluntatis, sive futura illa sint naturalia, sive libera. Eandem sententiam tenet Ioannes Maior in primo, d.38. et 39. quaest. 1. ar.4. Durand. dist. 38. quaest. 3. Ricard. quaest. 1. Herveus, quaest. unica. quam sententiam (si consequenter loquantur) tenentur defendere, omnes illi auctores, qui asserunt,Deum ab aeterno absoluta, et efficaci voluntate, nulla praesupposita scientia media, determinasse in particulari, et secundum omnes suas circumstantias,omnia futura contingentia, etiam libera. quorum testimonia, et fundamenta adducemus, infra disp. 22. et duabus sequentibus.

Tertia sententia est media, asserentium quaedam futura contingentia¹ cognosci a Deo in determinatione suae voluntatis, quaedam vero non; sed est differentia inter auctores huius sententiae. Quidam dicunt, quod futura contingentia, quae proveniunt a causis naturalibus, certo cognoscuntur a Deo in determinatione suae voluntatis; ea tamen, quae procedunt a causis liberis, non cognoscuntur a Deo in eodem decreto. et convincuntur tertio argumento ex factis a principio. Alii autem docent futura libera, quae pendent ex sola Dei operatione, sine ulla cooperatione alicuius causae secundae, certo cognosci a Deo in praedeterminatione suae voluntatis, ut creatio caeli, creatio primi hominis, et alia huiusmodi, quae dependent a solo Deo. Isti enim effectus respectu Dei, dicuntur liberi: quia non ex necessitate naturae sunt producti; illa autem futura contingentia, vel libera, quae dependent a Deo, et producuntur ab illa media causa secunda contingente, et libera, dicunt non cognosci a Deo certo, in absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis. et ratio illorum est, quia Deus non praedeterminat efficaciter huiusmodi futura contingentia, nec illa vult esse antecedenter ad scientiam mediam, qua cognoscit, quid liberum arbitrium ex sua innata libertate sit operaturum ex hypothesi, quod constitueretur in talibus circumstantiis, ut contr. 7. notavimus.

III. Pro resolutione huius difficultatis supponendum est in primis, id quod ex professo in Disput. 22. et 23. probandum erit, Deum videlicet ab aeterno antecedenter ad praescientiam cooperationis arbitrii futurae, etiam ex hypothesi, praedeterminasse absoluto, et efficaci decreto omnia futura contingentia, tam ea, quae pertinent ad ordinem naturae, sive sint necessaria, sive libera, quam ea, quae pertinent ad ordinem gratiae, cuius ratio est: nam omne illud, quod Deus operatur in tempore, praedeterminavit ab aeterno, se facturum in tempore; alias, vel Deus mutaretur, de novo producendo volitionem, quam ab aeterno non habet, sive ut melius loquamur, habendo volitionem novam; vel futura contingentia evenirent praeter eius intentionem, et praedeterminationem, et ita fierent a casu, respectu illius. Hoc autem intelligendum est de futuris contingentibus secundum omnem rationem entitatis et bonitatis, quam habent. Peccata enim absolute loquendo, non sunt a Deo praedeterminata, intenta, aut volita, sed solum permissa, ut patebit disput. 24.

Supponendum est secundo, ex doctrina S. Thomae 1. p. quaest. 19. art. 3. quod licet Deus ab aeterno libere statuerit producere res ad extra, et libere producat omnes effectus, quos producit: supposito tamen, quod ab aeterno decrevit efficaci voluntate eos producere; impossibile est in sensu composito, quod eos effectus non producat, tempore per suam providentiam statuto. Haec enim duo sunt simul incompossibilia, quod Deus ab aeterno statuerit producere tali tempore talem effectum, et quod talis effectus non producatur tempore determinato, etiam si sit effectus liber: alias vel voluntas Dei esset inefficax vel impedibilis per liberum arbitrium creatum, quod est contra Fidem Catholicam, ut ex professo ostendit S. Augustinus in enchirid. ad Laur. c. 65. vel sequeretur, quod voluntas Dei esset mutabilis, quod etiam repugnat perfectioni divinae. Ipse enim ait: Ego Deus, et non mutor; et ad Haebreos 1. Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient: Sit ergo

IIII. PRima Conclusio. Deus in decreto absoluto, et efficaci suae voluntatis, praedeterminantis in particulari, omnia futura contingentia, etiam libera; cognoscit certo et infallibiliter, illa esse futura, quantum ad omnes circumstantias, et quantum ad² substantiam illorum.³ Itaque; ex parte huius decreti potest assignari sufficiens ratio certitudinis scientiae divinae respectu omnium futurorum, quae non sunt mala moraliter. conclusio est contra auctores tertiae sententiae; quam tamen asserunt auctores secundae, et est expressa sententia S. Thomae primo cont. Gent. c. 66. post 6. rationem, ubi ait: Ea quae sunt praesentia, praeterita, vel futura nobis, cognoscit Deus secundum quod sunt in potentia sua, et in propriis causis, et in seipsis. Et horum cognitio dicitur notitia visionis: non enim Deus rerum, quae apud nos nondum sunt, videt solum esse, quod habent in suis causis, sed etiam illud, quod habent in seipsis, inquantum eius aeternitas est praesens sua indivisibilitate omni tempori. Et cap. 68. ratione 4. seipsum referens ad praeallegatum caput, ait: Deus non solum cognoscit res secundum quod in seipsis sunt, sed etiam, secundum quod sunt in causis suis, ut ex supradictis patet. Cognoscit enim ordinem causae ad suum effectum. Et post quintam rationem ex iis, quae proposuerat in discursu capitis, et praesertim ex eo quod Deus est prima causa, sub cuius dominio et potestate est nostrum velle et nolle etc. Concludit, quod Deus seipsum cognoscendo, nostrae voluntatis motus cognoscere possit: quia videlicet cognoscit decretum suae voluntatis, quo statuit in nobis, atque nobiscum tales actus liberos tali tempore operari. Sentit ergo S. Thom. Deum certo cognoscere omnia futura contingentia etiam libera in decreto suae divinae voluntatis. Item etiam in cap. 67. praesertim ratione tertia, docet quod effectus possunt certo cognosci in causa determinata completa, et non impedita: sed decretum divinae voluntatis est efficacissima causa omnium futurorum, et non impeditur, sed neque impediri potest per aliquam causam secundam, aut per aliquam mutationem voluntatis divinae, ut in secundo fundamento dictum est; ergo. Idem docet 2. 2. q. 171. ar. 6. ad 2. ubi ait, quod Deus dupliciter intuetur effectus contingentes et futuros: uno modo ut sunt in seipsis praesentes in aeternitate; alio modo ut sunt in suis causis secundis determinatis. quod etiam docet 1. p. q. 14. ad 13. cum ait: Deus non tantum cognoscit futura contingentia, ut sunt in seipsis, sed etiam ut sunt in suis causis, scilicet determinatis; ergo a fortiori id erit verum, loquendo de determinatione primae, et universalissimae causae, quae per suum aeternum decretum determinat omnes causas secundas ad operandum, et efficit, quod licet possint impediri per concursum aliarum causarum secundarum; de facto tamen non impediantur, sed infallibiliter producant effectus praedeterminatos a Deo, eo modo, quo praedeterminati sunt. Eandem conclusionem docet S. Thom. Opusculo de praedestinatione, cap. 3. circa finem.

V. Probatur praeterea conclusio insigni testimonio Isaiae Prophetae cap. 14. Iuravit Dominus exercituum dicens, si non, ut putavi, ita fiet, et quomodo mente tractavi, ita eveniet, ut conteram Assirium in terra mea, etc. et statim subdit: Hoc consilium, quod cogitavi super omnem terram, et haec manus extensa super universas gentes. Dominus exercituum decrevit, et quis poterit infirmare? et manus eius extensa, et quis avertet eam? ubi Dominus ex eo ait esse certo futuram contritionem Assiriorum: quoniam ipse eam decrevit, et manus eius extensa causabat illam. talis autem contritio dependebat ex actu libero Assiriorum advenientium in terram Domini; quoniam si non venissent, non fuissent contriti in terra Domini; ergo futura contingentia libera potest Deus certo cognoscere in praedeterminatione suae voluntatis.

Praeterea idem probatur ratione. Causa determinata, quae ita est efficax, ut impediri non possit per aliam causam, producit infallibiliter suum effectum; sed decretum divinae voluntatis est causa efficacissima omnium futurorum contingentium, nec potest impediri ab alia causa etiam libera, ne producat effectum determinatum, ergo eo ipso, quod Deus cognoscit, se determinasse efficaci voluntate, quod fiant futura contingentia, certo cognoscit illa esse futura. Maior patet: nam si causa est efficacissima et immutabilis, non potest assignari aliqua ratio, propter quam non producat effectum.⁴ minor autem est expressa Sancti Augustini in Enchirid. ad Laur. cap. 95. ubi id probat ex illo Psal; Omnia, quaecunque voluit Dominus fecit in caelo et in terra: Quod, inquit, non est verum, si aliqua voluit facere, et non fecit; et quod est indignius, ideo non fecit, quia ne fieret, quod volebat omnipotens, voluntas hominis impedivit. Et post pauca: Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostrae fidei confessionis initium, quo nos in Deum Patrem omnipotentem credere confitemur. Neque enim veraciter ob aliud vocatur omnipotens, nisi quia quicquid vult, potest; neque voluntate cuiuspiam creaturae, voluntatis omnipotentis impeditur effectus.

VI. AD primum argumentum respondetur, quod S. Thomas etiam ex parte determinationis divinae voluntatis assignat rationem certitudinis scientiae futurorum contingentium in Deo; ut patet ex locis inductis pro prima conclusione.

Ad secundum respondetur. Futurum habere esse determinatum in causa determinata, quando est efficax; et impediri non potest ab alia causa, sicut est decretum divinae voluntatis.

Ad confirmationem respondetur, quod voluntas divina non habet, neque habuit ab aeterno decretum determinatum producendi alium mundum, unde non est simile.

Ad tertium respondetur, quod etsi posita praedeterminatione divina, qua praedeterminavit futura contingentia libera, adhuc voluntas creata maneat libera, et possit non operari actum praedeterminatum a Deo; tamen infallibiliter producet illum.⁵ hoc enim efficit voluntas Dei, quod, cum liberum arbitrium creatum possit operari, et non operari talem actum, infallibiliter operetur illum et libere, iuxta conditionem suae naturae. Unde haec duo sunt simul incompossibilia, quod Deus decreverit, ut Petrus convertatur tali tempore, et tamen Petrus non convertatur. Verum est, quod haec duo sunt simul compossibilia, quod scilicet Deus decreverit conversionem futuram Petri, et quod Petrus possit non converti. Etenim decretum Dei non tollit a Petro potentiam ad oppositum actum, sed solum tollit actum oppositum conversioni. ut disp. 18. nu. 23. dicetur latius, et disp. 22. et 23.

Ad quartum patebit controversia seq.

Utrum Deus cognoscat certo, et infallibiliter peccata futura, in aliquo decreto suae Divinae voluntatis.

I. PARTEM negativam defendunt quidam moderni Theologi, quam probant his argumentis.

Primo. In Deo triplex decretum possumus fingere, respectu actus peccati. primum est decretum physice praedeterminans liberum arbitrium ad futurum actum peccati, inquantum actus, et ens est. secundum est decretum concurrendi simul cum voluntate ad eundem actum, si voluntas voluerit ad illum se applicare. tertium est decretum permittendi malitiam moralem ipsius peccati. sed in nullo decreto istorum, nec in omnibus simul cognoscit Deus certo, et infallibiliter peccata futura; ergo Deus non cognoscit illa in aliquo decreto suae voluntatis. Minor, quoad primum decretum, probatur: nam in Deo nullum esse potest absolutum et efficax decretum physice praedeterminans liberum arbitrium creatum ad actum peccati, etiam inquantum est actus: tum etiam quoniam peccatum ipsum tribueretur Deo, ut primo auctori et motori; ergo Deus non cognoscit peccata futura in praedicto decreto suae voluntatis. Quod autem ea non cognoscat in decreto concurrendi simul cum libero arbitrio creato ad actum peccati, probatur: nam sola voluntas Dei non est integra causa actus peccati; sed ad illum etiam requiritur liber concursus creatae voluntatis; ergo nisi voluntas concurrat, non erit certo futurus actus peccati; ergo in decreto, quo Deus statuit concurrere simul cum voluntate ad actum peccati, non potest certo cognoscere actum peccati futurum. Quod vero in decreto permittendi malitiam peccati, non cognoscat illud, probatur: nam Deus ea ratione dicitur permittere peccatum, inquantum non confert auxilium praedeterminans voluntatem ad actum oppositum virtutis. quod si conferret, homo non peccaret sed huiusmodi auxilium non est necessarium, ut homo producat actus virtutis; ergo in negatione, vel carentia talis auxilii, non potest certo cognosci peccatum futurum.

Secundo arguitur. Voluntas permittendi peccatum duo includit; alterum est propositum non impediendi peccatum, nec dandi auxilium efficax ad actum virtutis, quo vitatur peccatum; alterum est voluntas concurrendi ad actum positivum voluntatis, quo peccatum libere committitur. nam secundum S. Thom. non datur pura omissio culpabilis.¹ sed in proposito non dandi praedictum auxilium efficax, cognosci non potest peccatum infallibiliter esse futurum; quia sequeretur voluntatem humanam suae naturae, et efficacitati relictam cum generali influentia primae causae, esse ex se determinatam ad operandum actum malum; quod videtur dogma Manichaeorum et Lutheranorum, ut Disput. 3. ostensum est; ergo. Probatur hoc. nam illa voluntas sibi relicta cum communi influentia in omnibus actibus, infallibiliter operatur malum; erit ergo ex se determinata ad malum. In causa enim proxima contingenti non potest certo cognosci effectus futurus, nisi sit praedeterminata ad illum, et non impedita. Similiter etiam in decreto concurrendi simul cum voluntate creata ad actum peccati, non potest Deus certo cognoscere actum illum esse futurum: nam voluntas pro sua libertate potest talem actum non producere, alias ex se esset determinata ad actum malum producendum. ergo in sola voluntate permittendi peccatum non potest Deus certo cognoscere illud esse futurum, nisi recurramus ad scientiam mediam, per quam Deus certo cognoscit voluntatem esse consensuram in peccatum ex hypothesi, quod in tali ordine rerum, et in talibus circumstantiis constitueretur.

II. Contrariam sententiam defendunt consequenter omnes Doctores, qui tenent scientiam mediam non dari, etiam in Deo. Si enim huiusmodi scientia non est, non poterit ex illa desumi certitudo infallibilis, quod Petrus, verbi gratia, peccabit, nec in eadem scientia talis certitudo fundari. Unde ex alio capite desumenda erit haec certitudo et infallibilitas, videlicet ex reali existentia, quam peccata futura habent in aeternitate, ut disp. 8. et 9. dicebamus; vel ex aliquo decreto divinae voluntatis. quod in praesenti intendimus explicare.

Igitur pro resolutione huius difficultatis notandum est, quod in peccato reperiuntur duo. Primo reperitur actio positiva peccati, quae, ut est ens, bona est, et consequenter procedit efficienter a primo bono, scilicet a Deo, tanquam a primo auctore, et prima causa, ut probat S. Thom. 1. 2. q. 79. art. 2. et in 2. d. 37. q. 2. art. 2. de quo ex professo a nobis disputandum erit disput. 24. ubi ex sententia S. Augustini, et S. Thomae manifestum fiet, Deum suo concursu generali physice praemovere, et praedeterminare creatam voluntatem ad actum peccati, inquantum actus est, quantumvis alias sit intrinsece malus in ordine ad voluntatem creatam, quae deficienter operatur. Secundo reperitur in peccato ratio formalis peccati, seu malitia moralis, et deordinatio a recta ratione: et hanc Deus non causat, sed solum permittit, quatenus videlicet non praebet auxilium efficax ad vitandum peccatum, quod quidem auxilium si Deus praeberet homini, non peccaret, ut 1. 2. q. 79. ar. 1. in corp. dicit S. Thomas.

Notandum secundo, quod aliud est dicere liberum arbitrium creatum esse defectibile ex natura sua, et aliud est dicere liberum arbitrium esse determinatum ex se ad malum; illud enim est veritas Catholica, hoc autem est error etiam contra lumen naturale. Illud possibilitatem dicit a fine deficiendi, et lege Dei; quia facultas liberi arbitrii non est ipsa regula suarum actionum; hoc autem refert determinationem ad malum in auctorem naturae, qui liberum arbitrium produxit, quod est haeresis blasphema. Illud, ut saepe docent SS. Aug. et Thomas, competit libero arbitrio; quia est productum ex nihilo,²³⁴ quod etiam docent Cyrillus lib. 1. in Ioan. cap. 25. Nyssenus lib. 7. de libero arb. cap. ult. S. Greg. lib. 25. moral. cap. 5. Damascenus lib. 2. fidei orthodoxae, cap. 27. et Rupertus lib. 1. in Gen. cap. 15. hoc autem inclinationi naturali eiusdem arbitrii repugnat: nam semper tendit ad bonum verum, vel apparens, cum malum sub ratione mali, etiam dum peccat, velle non possit. Sit ergo

III. PRima Conclusio. Deus certo, et infallibiliter cognoscit omnia peccata futura in decreto, quo statuit praedeterminare voluntatem creatam ad entitatem actus peccati, inquantum actio, et ens est, et permittere malitiam moralem peccati, seu peccatum ipsum ut peccatum est, non dando auxilium efficax ad illud vitandum.⁵

Probatur conclusio ex illo Psalm. 80. Dimisi eos secundum desideria cordis eorum: ibunt in adinventionibus suis. Quibus verbis significatur, Deo deserente, et non adiuvante peccatorem, ne cadat, infallibiliter esse peccaturum. Unde S. August. explicans differentiam inter recessum Christi corporalem, et spiritualem, ait:⁶ Discessit de ipsa Civitate Dominus, vel de illo loco: nunquid Lazarus non vixit? Non sic anima suscitatur: suscitat illam Deus, moritur, si discesserit Deus. Dicam enim audacter, fratres, sed tamen verum. Duae vitae sunt; una corporis, altera animae. Sicut vita corporis anima, sic vita animae Deus. Quomodo si anima deserat, moritur corpus, sic anima moritur, si deserat Deus.

Confirmatur auctoritate Conc. Araus. 2. can. 19. ubi dicitur: Natura humana etiam si in illa integritate, in qua est condita, permaneret, nullo modo seipsam, creatore suo non adiuvante, servaret. ergo secundum mentem Concilii, Deo non adiuvante hominem, ne cadat, infallibiliter cadet; alias seipsum in bono conservaret, creatore suo illum non conservante. Idem probatur ex Innocent. Papa, epist. 25. ad Concilium Carthaginen. quae est apud August. 91. ubi sic loquitur: Quotidiana praestat ille remedia, quibus nisi freti, confisique nitamur, nullatenus vincere humanos poterimus errores: necesse est enim, ut, quo auxiliante vincimus, eo iterum non adiuvante, vincamur. Quo nihil dici potuit clarius pro nostra sententia.

Secundo probatur ratione. Deus certo scit, quod, si non conservaret creaturas in suo esse, statim redigerentur in nihilum: quoniam creatura seipsam conservare non potest, creatore suo illam non conservante: ergo etiam scit, quod si ipse non conservet hominem in bono rationis, homo ipse non conservabit se. ergo in decreto, quo Deus statuit non dare auxilium efficax tali tempore alicui, quo bonum operando, vel abstinendo a peccato, bonum rationis conservet, certo scit, quod homo ab eodem bono rationis, peccando, deficiet.

Tertio probatur. Sine auxilio efficaci praedeterminante liberum arbitrium ad actum virtutis, nunquam homo producet illum actum, ut disp. 18. et 23. manifestum fiet: ergo in decreto, quo Deus statuit non dare Petro, verbi gratia, tali tempore auxilium efficax ad actum virtutis, qui est in praecepto, scit, quod Petrus non producet illum actum, ac per consequens scit, quod peccabit omissionis peccato.

Praeterea idipsum probatur de peccato commissionis. nam in decreto, quo Deus praedeterminavit voluntatem Petri ad actum peccati, inquantum actus est, certo cognoscit, quod producet illum actum, ut disp. 24. fiet manifestum. ergo si ex alia parte permittat eiusdem actus malitiam moralem, et quod Petrus, deficiendo a regula rationis, eundem actum producat; erit infallibile, quod Petrus peccet, ac per consequens id certo cognoscet Deus.

IIII. Secunda Conclusio. Simpliciter et absolute dicendum est, Deum non cognoscere certo et infallibiliter peccata futura in aliquo decreto suae voluntatis, quo praedeterminaverit liberum arbitrium ad eadem peccata committenda. Haec conclusio est de fide, quam ut plurimum probant argumenta facta a principio.

Praeterea probatur omnibus locis Scripturae, Conciliorum Araus. et Trident. et auctoritatibus SS. Patrum; quibus disput. 24. ostendemus, Deum, absolute loquendo, non praedeterminare voluntatem hominis ad malum, sive ad peccatum.

Ad argumenta igitur facta a principio respondetur, tantum probare hanc secundam conclusionem: quatenus vero contra primam videntur militare, singulis est occurrendum.

AD primum respondetur, quod in primo et tertio decreto cognoscit Deus peccata futura, videlicet in decreto praemovendi efficienter voluntatem creatam ad entitatem actus peccati, inquantum actus est, et in decreto permittendi, quod voluntas creata deficiat a ratione, ut ex dictis constat. Nec huiusmodi decretum repugnat humanae libertati, aut propter illud, ipsum peccatum refunditur in Deum, tanquam in primum auctorem, absolute loquendo, sed solum cum addito diminuente, inquantum scilicet actus, et ens est, de quo ex professo disp. 24. erit agendum. Ad aliud, quo in eodem argumento probatur, Deum in decreto permittendi malitiam, non posse cognoscere peccatum futurum; respondetur, quod, ut infra patebit, ad quemlibet actum virtutis praerequiritur Dei decretum, et auxilium efficienter praedeterminans liberum arbitrium creatum ad talem actum, neque ex hoc licet inferre, quod, qui non habet actu auxilium illud, non possit operari talem actum virtutis: nec etiam licet inferre, quod, qui habet illud auxilium, non possit non operari eundem actum. defectus huius illationis iam supra a nobis explicatus est; et disp. 18. demonstrabimus, quam sit fallax haec argumentatio.

Ad secundum argumentum respondetur per ea, quae dicta sunt in secundo fundamento: diximus enim, voluntatem creatam ex natura sua, esse inclinatam ad bonum. nam eius inclinatio naturalis a Deo est, ut opusc. 2. c. 29. et 30. et alibi saepe docet S. Thom. Unde talis inclinatio non potest tendere ad malum: cum hoc tamen asserendum est, voluntatem creatam esse ex natura sua defectibilem, et, nisi manu creatoris in bono rationis conservetur, se per seipsam non conservabit, et ita Deo deserente, infallibiliter deficiet, et libere deficiet, sicut Deo ipsam conservante, infallibiliter et libere seipsam conservabit, ut sup. ex S. August. dictum est. Unde in decreto, quo Deus occulto suo iudicio, sed absque ulla dubitatione iustissimo, statuit voluntatem creatam in bono rationis non conservare, sed permittere, ut ab illo deficiat, atque ad actum peccati, inquantum actus est, modo superius explicato, concurrere, certo cognoscit peccata futura.

Utrum Deus cognoscat certo et infallibiliter futura contingentia in praedeterminatione causarum secundarum, praesertim quando causae secundae sunt liberae.

I. PARTEM negativam defendunt illi auctores, qui negant Deum efficaciter praedeterminasse suo aeterno decreto huiusmodi futura contingentia antecedenter ad praescientiam liberae cooperationis arbitrii futurae ex hypothesi, quod in talibus circumstantiis constituatur: quorum argumenta adducemus disputatione 22. et 23.

Praeterea etiam probatur haec sententia. Multoties contingit, quod causae secundae sint determinatae ad producendum aliquem effectum, et tamen de facto non producant illum, ut patet in Ezechia, cui dictum est Isai. 38. Dispone domui tuae, quia morieris tu, et non vives, In illo enim causae naturales mortis erant iam determinatae, et tamen mors non fuit tunc subsequuta: ergo in causis determinatis non potest certo cognosci effectus futurus.

Arguitur secundo, Primus actus liber tam hominum, quam Angelorum sequitur infallibiliter ad iudicium determinatum, et naturale ipsorum, quo iudicant tale obiectum esse prosequendum; huiusmodi enim iudicium oportet, quod sit naturale, et non liberum. alias enim actus voluntatis, qui sequitur ad illud iudicium, non esset primus actus liber, sed supponeret alium actum liberum ex parte intellectus, et ita daretur processus in infinitum. sed in huiusmodi iudicio non potest certo cognosci actus liber futurus; ergo in causis determinatis non possunt certo cognosci futura contingentia. Minor probatur: nam alias quilibet Angelus per virtutem suae naturae cognosceret omnes actus primos liberos aliorum Angelorum, et hominum; nam cognoscit naturaliter omnes actus naturales aliorum, et omnia, quae pertinent ad ordinem naturae, ergo cognoscit iudicium illud naturale, ex quo infallibiliter sequitur primus actus liber, ergo si in determinatione causarum secundarum certo possunt cognosci actus futuri contingentes et liberi, relinquitur, quod Angelus, qui naturaliter cognoscit illud iudicium naturale, cognoscat etiam primum actum liberum cuiuscunque alterius Angeli; vel hominis, quod tamen nullus concedit.

Oppositam sententiam tenet S. Thom. locis cit. in disp. praeced. concl. 1. quam sequuntur communiter Thomistae, et alii Theologi, qui docent Deum praedeterminare omnes causas secundas ad suas operationes.

II. Conclusio ergo nostra sit. In determinatione causarum secundarum, quae impediendae non sunt per concursum aliarum causarum, cognoscit Deus certo omnia futura contingentia etiam libera.¹ Itaque eo ipso quod Deus cognoscit determinationem causae secundae, et omnium aliarum causarum concursum, per quem non impedietur effectus contingens, certo cognoscit illum esse futurum.

Probatur haec conclusio. Effectus certo cognoscitur in causa simpliciter necessaria, eo quod talis causa habet infallibilem ordinem ad talem effectum, sicut cognoscimus infallibiliter, quod omnis homo sit risibilis, quia est rationalis: sed causa contingens complete determinata, et non impedienda, quantumvis sit libera, et possit non agere; de facto tamen infallibiliter operabitur, et producet suum effectum. ergo etiam in tali causa potest certo cognosci eius effectus contingenter futurus.

III. Probatur secundo. Deus in decreto absoluto, et efficaci suae voluntatis certo cognoscit futura contingentia etiam libera, ut disput. praecedenti ostensum est. ergo etiam illa cognoscit in determinatione completa causarum secundarum non impediendarum. Patet consequentia: nam in ipsa motione, qua Deus determinat causas secundas ad suos effectus contingentes et liberos, est intentio Dei, quae deficere non potest, ut docet S. Th. p. 2. q. 112. art. 3. in corp. et 2. 2. q. 24. art. 11. in corp.

IIII. AD primum argumentum respondetur, quod quamvis causae naturales mortis Ezechiae essent determinatae, impeditae fuerunt speciali Dei dispensatione, ne tunc ex illis sequeretur mors Ezechiae, unde in illis non poterat certo cognosci mors Ezechiae.

Ad secundum respondetur, quod primus actus voluntatis sequitur infallibiliter ad primum imperium, quod quidem non est omnino actus naturalis, sed aliquo modo est liber, saltem quoad exercitium. Pro quo notandum est, dupliciter posse aliquem actum esse liberum.² Primo, quia est expresse volitus, tanquam obiectum, et in hoc sensu primus actus imperii non est liber, alias daretur processus in infinitum, ut argumentum probat. secundo modo potest dici liber, quoniam versatur circa obiectum, ad quod non est naturaliter determinata potentia eliciens illum actum: et in hoc sensu primum imperium est actus liber, quoad exercitium: quia intellectus non est a natura determinatus ad obiectum illud particulare, circa quod versatur primum imperium. Unde unus Angelus non potest naturaliter cognoscere primum actum imperii aliorum Angelorum, vel hominum, neque primum actum liberum, qui sequitur ad huiusmodi imperium.

Respondetur secundo, quod primus actus voluntatis debet versari circa bonum in communi, ad quod naturaliter determinatur voluntas, quantum ad specificationem. nam, ut docent graves auctores, voluntas non potest velle aliquod bonum in particulari, nisi prius habuerit aliquem actum circa bonum in communi.³ unde Angelus per virtutem suae naturae potest certo cognoscere, quod primus actus, quem voluntas hominis producet, erit appetitus, seu volitio boni in communi; non tamen potest cognoscere, in quo tempore producet talem actum, eo quod quamvis actus ille sit necessarius quoad specificationem; quoad exercitium tamen aliquam habet libertatem.⁴

Utrum praescindendo omnem praedeterminationem Divinae voluntatis, et existentiam in aeternitate, possit assignari alia ratio certitudinis scientiae divinae, ex parte videlicet veritatis obiecti.

I. EST prima sententia quorundam recentiorum, asserentium, Deum cognoscere haec futura solum per simplicem intuitum veritatis rei, quae futura est: unde secundum istam sententiam, ideo Deus certo cognoscit futura contingentia; quia ipsum futurum habet veritatem determinatam, quam subinde Deus certo cognovit. Alii moderni ex veritate futurorum contingentium, et ex infinitate intellectus Dei, colligunt certitudinem scientiae ipsius, qua ab aeterno cognoscit futura contingentia. Potissima huius sententiae argumenta sunt, quae sequuntur.

Argumentatur primo. In illo priori signo rationis; antequam intelligatur aliquod decretum divinae voluntatis, et antequam futura existant in aeternitate, haec propositio de futuro contingenti: Antichristus erit, est determinate vera, vel determinate falsa; ergo in illo priori cognoscit Deus determinate: utrum Antichristus sit futurus; vel non sit futurus, in ipsa veritate obiecti. patet consequentia: nam Deus in quolibet signo rationis cognoscit omnem veritatem determinatam, alias in illo signo eius cognitio non esset infinita. Antecedens probatur: nam etiam in illo signo rationis istae duae propositiones sunt contradictoriae: Antichristus erit: Antichristus non erit. ergo altera illarum est determinate vera, et altera est determinate falsa. de ratione enim contradictoriarum est, quod altera sit vera, altera falsa. ergo in illo signo cognoscit Deus contradictoriam, quae est vera.

Confirmatur idem antecedens. Haec disiunctiva est vera, et necessaria: Petrus peccabit, vel non peccabit; ut docet Arist. 1. de interpraet. c. 8. ergo altera pars eius est determinate vera; ad veritatem enim disiunctivae requiritur, quod altera pars sit vera. ergo illa cognoscitur a Deo ante actum suae voluntatis.

Confirmatur secundo. Verum, et falsum sunt passiones propositionis, sicut par, et impar sunt passiones numeri; sed impossibile est, quod in aliquo signo rationis detur numerus, qui non sit par, vel impar: ergo impossibile est, quod in aliquo signo rationis detur propositio de futuro contingenti, quae non sit determinate vera, vel falsa.

Confirmatur tertio. Ut docet Arist. 6. metaph. verum, et falsum respectu propositionis sunt contraria immediata, sicut sanum, et aegrum respectu animalis. sed inter contraria immediata non datur medium: ergo in quocunque signo rationis quaelibet propositio de futuro contingenti vel est vera, vel falsa, ac per consequens a Deo certo cognita.

Arguitur secundo. Deus in Scriptura sacra revelavit multa futura contingentia, antequam fiant, sicut Isaiae 7. Ecce virgo concipiet, et pariet filium. et quod resurrectio mortuorum sit futura; et Petro Apostolo dixit Christus Dominus: Antequam gallus cantet, ter me negabis.¹ ergo antequam fierent, erant determinate vera, et consequenter Deo certo cognita.

Arguitur tertio. Omnis propositio de futuro contingenti habet suam de inesse determinate veram, vel determinate falsam; ergo est vera, vel falsa. patet consequentia: nam veritas, vel falsitas propositionis de futuro debet regulari, et probari per propositionem de inesse. unde illa propositio de futuro est vera, quae aliquando habebit unam de inesse veram; falsa autem, si nunquam sit habitura unam de inesse veram. Antecedens autem probatur: nam haec propositio, Antichristus est; vera erit, nato Antichristo: haec autem propositio: Mons aureus est; nunquam erit vera. et ideo propositio illa de futuro: Mons aureus erit, est determinate falsa. et idem contingit in omnibus aliis consimilibus propositionibus; ergo.

Confirmatur. Aliquando ita erit, sicut significatur per propositionem de futuro contingenti: ergo talis propositio erit vera. patet consequentia. Nam ab eo, quod res est, vel non est secundum exigentiam copulae, propositio dicitur vera, vel falsa.

Arguitur quarto. Hoc complexum: Antichristus erit, est volitum a Deo, ut futurum: ergo ante actum divinae voluntatis fuit cognitum a Deo, ut futurum. patet consequentia; quia nihil est volitum sub quacunque ratione, quin sub eadem ratione sit praecognitum.

Arguitur quinto. Ante omnem actum suae voluntatis cognoscit Deus certo, quid sit ipse voliturus, et ad quas creaturas producendas sit determinanda eius voluntas: ergo ante omnem actum suae voluntatis cognoscit certo, quae res sint determinate futurae, quae vero non sint futurae. Antecedens patet: nam Verbum divinum procedit ex cognitione omnium veritatum,cum producatur per actum perfectissimum intellectus.ergo procedit ex cognitione huius veritatis: Antichristus nascetur,et ex cognitione omnium aliorum futurorum contingentium.ergo ante omnem actum voluntatis divinae erat verum hoc complexum: Antichristus nascetur. Verbum enim divinum procedit ante omnem actum divinae voluntatis,ac per consequens veritas illius futuri,antecedit omnem actum divinae voluntatis. vel dicendum erit, quod Verbum divinum non procedit ex cognitione omnium veritatum.

Arguitur sexto.Ideae creaturarum,quae sunt in Deo, repraesentant ante omnem actum divinae voluntatis omnia futura, ut futura sunt. nam ut docet S.Thom.1. p.q.15. ideae,proprie loquendo, repraesentant futura,ut futura sunt,cum sint rationes rerum,quas Deus est operaturus. sed huiusmodi ideae ante omnem actum divinae voluntatis habent actualiter repraesentare, alias idea non esset attributum divinum. quia nullum attributum, praesertim si pertineat ad intellectum, supponit in Deo liberum actum suae voluntatis; ergo per huiusmodi ideas certo cognoscit Deus in illo priori signo rationis, quae sint determinate futura, et quae non sint futura.

Confirmatur haec ratio auctoritate S. Thomae 1. p. q. 14. art. 13.c. ubi ait: Deus non tantum cognoscit futura, quia habet rationes rerum apud se praesentes; sed etiam quia eius intuitus fertur ab aeterno super omnia, prout sunt in sua praesentialitate. Quibus verbis docere videtur,quod etiam per ideas,quae sunt rationes rerum, Deus certo cognoscat omnia futura contingentia. cum ergo ideae ante actum divinae voluntatis repraesentent futura contingentia, relinquitur,quod ante praedictum actum possit Deus illa cognoscere, ut futura.

II. Secunda sententia, inter Thomistas communis, asserit, Deum ante omnem actum suae voluntatis non cognoscere certo et infallibiliter, quid sit determinate futurum, nec propositionem de futuro contingenti habere determinatam veritatem: quae sententia certa est,atque ad mentem S.Thomae, pro cuius explicatione

Notandum est, quod in praesenti loquimur de prioritate tantum secundum diversa signa rationis. etenim quicquid Deus decrevit producere in tempore, ab aeterno decrevit, nec potest reperiri aliquis actus in Deo etiam liber, qui ab aeterno in illo non fuerit:alias enim esset mutabilis.

Notandum secundo,quod sicut actualis creatio rerum ad extra, et actualis volitio creandi,vel iustificandi hominem,nullam perfectionem addit in Deo supra potentiam creandi,aut iustificandi, sed solum importat eandem perfectionem realem, cum novo respectu rationis ad creaturam: ita cognitio futurorum nihil perfectionis addit in Deo supra cognitionem possibilium, sed dicit eandem perfectionem, cum novo respectu rationis ad eadem futura, ut sunt in suis causis determinatis;² alias enim in Deo esset aliqua realis perfectio dependens ex actu libero suae voluntatis, ac per consequens, si Deus voluisset creare alium mundum, esset magis perfectus in seipso, quam de facto sit. nam cognosceret plura futura,ut futura sunt; hoc autem nullatenus est dicendum; ergo.

Notandum tertio, quod quando aliqua duo opponuntur contradictorie,vel sunt contraria immediate opposita, necesse est, quod pro quolibet instanti temporis,alterum illorum conveniat proprio subiecto; non tamen requiritur, quod alterum eorum conveniat eidem subiecto pro quolibet signo rationis.³ Est exemplum manifestum. nam gratia et peccatum in homine ordinato ad vitam aeternam sunt opposita immediate, atque adeo necesse est, quod in quolibet instanti temporis,homo, vel habeat gratiam, vel habeat peccatum;sed tamen id non est necessarium, in quolibet priori signo rationis,vel naturae. etenim in illo priori naturae, in quo contritio antecedit gratiam in genere causae materialis, non intelligitur homo habere peccatum mortale; quia cum contritione non compatitur peccatum mortale;et tamen in illo priori nondum intelligitur gratia habitualis. at vero si sermo sit de instanti temporis, in illo instanti habet gratiam habitualem. Sit ergo

III. PRima Conclusio. Si loquamur de instanti temporis, omnis propositio de futuro contingenti est determinate vera, vel falsa, antequam futura ponantur in esse. Hanc conclusionem probant efficaciter aliqua argumenta ex factis a principio: praesertim argumentum secundum,et tertium.

Praeterea probatur.Deus iam ab aeterno decrevit, quid sit futurum, et quid non sit futurum: ergo pro quolibet instanti temporis,antequam futura ponantur in esse, verum erit dicere, quod erit futurum id, quod revera futurum est; et quod non erit futurum id,quod revera futurum non est;ergo id cognoscitur a Deo ab aeterno, antequam in tempore fiat, vel non fiat.

Confirmatur. Ex illo instanti temporis,in quo futura ponentur in esse, propositio de futuro incipit esse falsa; etenim tunc res iam non est futura, sed praesens, vel praeterita: ergo antequam ponantur in esse, propositiones de futuro sunt determinate verae, vel determinate falsae pro quolibet instanti temporis praecedentis.

Secunda conclusio. Ante omne decretum divinae voluntatis, sive in illo priori signo rationis,antequam intelligatur in Deo huiusmodi decretum determinans, quid sit futurum, quid non sit futurum; nulla propositio de futuro contingenti habet determinatam veritatem, ac per consequens in illo priori signo non est cognoscibile etiam a Deo ex ipsa veritate obiecti, quid sit determinate futurum.⁴ Haec conclusio est directe contra auctores primae sententiae; videtur tamen esse de mente S. Thomae locis citatis disputatione praecedenti. Etenim Sanctus Doctor ex dupplici cap. ostendit, Deum certo cognoscere futura contingentia, videlicet,quia actualiter existunt in aeternitate,antequam fiant in propria mensura, et in determinatione causarum; quae quidem esse non potest ante decretum divinae voluntatis, per quod omnes causae secundae determinantur ad producendos suos effectus: ergo etc.

Praeterea probatur ratione.In illo priori signo rationis futura non habent determinatam entitatem,neque in seipsis,quia non intelliguntur existere etiam in aeternitate. nam talis existentia intrinsece dependet ex decreto divinae voluntatis, ut patet ex illo Apocalyp. 4. Propter voluntatem tuam erant, et creata sunt: Et iterum dicit Scriptura: Quomodo aliquid esset⁵, nisi tu voluisses? nec habent determinatum esse in suis causis. nam in illo priori nondum intelligitur determinata prima causa ad productionem alicuius futuri: ergo in illo priori nullam habent determinatam veritatem, si considerentur, ut futura; quia quod non habet determinatam entitatem, non habet determinatam veritatem.

Probatur secundo.Ante decretum divinae voluntatis haec propositio: Antichristus erit, non est determinate vera ex natura subiecti. nam actualis existentia solum Deo competit ex natura rei, nec est determinate vera ex aliqua causa efficiente. nam in illo priori nondum intelligitur decretum divinae voluntatis, sine quo esse non potest, nec intelligi causalitas alicuius causae secundae, cum essentialiter dependeat a causalitate primae causae,ergo in illo priori signo rationis non intelligitur illud praedicatum competere subiecto, atque adeo in obiecto significato per illam propositionem nulla reperitur determinata veritas.

Probatur tertio auctoritate Arist. lib. 1.de interpret. cap.8.quem locum adduximus, et expendimus disputatione 7. praesertim in secundo argumento facto pro nostra sententia.⁶ docet enim,quod tolleretur contingentia rerum, et consequenter libertas arbitrii, si propositiones de futuro contingenti essent secundum se determinate verae, vel determinate falsae. Quod etiam videtur sequi, si ponantur determinate verae in illo priori signo rationis.quod sic ostenditur: nam si ante decretum divinae voluntatis, haec propositio: Antichristus erit, vel Antichristus loquetur,est determinate vera;ergo praedicatum illud ex natura rei, et per se, competit illi subiecto. patet consequentia: nam in illo priori signo rationis non potest illi competere ex aliqua causa efficiente, ut ostensum est; ergo competeret illi per se, et ab intrinseco: atque adeo non poterit postea in tempore praedicari de illo contingenter et libere; quia quod competit alicui per naturam,non competit ei libere.

Confirmatur haec ratio argumento illo tertio, quo eadem disp.7. nu. 16.scientia media impugnata est.

Ex hac conclusione sequitur, quod propositiones de futuro contingenti etiam non sunt determinate falsae in illo priori signo rationis, antequam intelligatur decretum divinae voluntatis. probatur iisdem argumentis:nam in illo priori causae non sunt determinatae ad non producendum hoc,vel illud contingens;ergo in illo priori signo non est determinate falsum asserere,quod hoc,vel illud sit futurum.

Confirmatur.Si in illo priori essent determinate falsae propositiones de futuro contingenti, sequeretur, quod essent determinate falsae ex natura rei,ac per consequens Deus non posset per decretum suum illas reddere veras: sicut Deus non potest efficere,quod haec propositio: Homo non est rationalis, sit determinate vera; quia ex natura rei antecedenter ad omne decretum voluntatis Dei est determinate falsa.

Confirmatur secundo id ipsum in conditionatis propositionibus disparatis contra illos,qui sentiunt, omnia haec conditionata habere ante omne decretum divinae voluntatis determinatam veritatem,vel determinatam falsitatem. Hoc conditionatum, si equus est animal, Antichristus nascetur, ante decretum divinae voluntatis non est secundum se determinate verum,alias Deus non potuisset determinare seipsum ad non producendum Antichristum,sed ex necessitate absoluta produceret illum suo tempore. Nec etiam est ante illud decretum determinate falsum propter eandem rationem: quia sequeretur, quod Deus non posset producere Antichristum, quia non potest mutare veritatem,aut falsitatem propositionum, quae antecedenter ad eius decretum sunt determinate verae secundum se, aut determinate falsae. Idem argumentum fieri potest proportionabiliter de quocunque alio futuro conditionato disparato, cuius consequens nullam habet connexionem cum antecedenti, nec infertur ex illo, etiamsi antecedens ponatur in esse, ut in hac assertione: Si tali die pluat in Hispania, Petrus disputabit in Italia, et similibus. Etenim si dicatur,hoc conditionatum ante omne decretum divinae voluntatis esse determinate verum, sequitur, quod posito in esse antecedenti,Deus non posset facere, ut consequens non ponatur in esse,quod nullatenus est dicendum. Si autem e contrario asseratur, conditionatum illud ante omne decretum divinum esse determinate falsum, sequeretur aliud inconveniens, quod scilicet posito in esse antecedenti, Deus non posset facere, ut Petrus disputet⁷ Romae, quod tamen dici non potest.

AD primum argumentum respondetur, quod, ut constat ex dictis, praesertim in tertio fundamento,haec propositio:Antichristus erit, nec est determinate vera, nec determinate falsa in illo priori signo rationis,in quo consideratur ante omne decretum divinae voluntatis: et ad probationem respondetur, quod ex duabus contradictoriis, etiam de futuro contingenti, oportet quod altera sit determinate vera, altera determinate falsa pro quolibet instanti temporis; non tamen oportet,quod altera sit determinate vera, altera determinate falsa pro quolibet signo rationis. Si dicatur: nam etiam in illo priori signo rationis, illae duae propositiones sunt contradictoriae: ergo etiam pro eodem signo altera est determinate vera, et altera falsa; respondetur negando consequentiam. nam ad essentiam contradictoriarum id non requiritur pro quolibet signo rationis, sed sufficit, quod repugnet, ambas simul esse veras, vel falsas; et quod si una est vera,altera sit falsa. quod quidem competit illis propositionibus etiam pro illo priori signo: vel dicendum, quod vera contradictio attenditur secundum instans temporis, non autem secundum instans naturae, quia instans naturae non est instans, in quo, sed a quo.

IIII. Ad primam confirmationem respondetur, quod sicut illa disiunctiva: Petrus peccabit, vel non peccabit est necessaria, quamvis neutra pars illius sit necessaria: ita etiam eadem disiunctiva est determinate vera, eo quod ambae partes sunt incompossibiles in falsitate, quamvis neutra pars sit determinate vera in illo primo signo rationis; ad veritatem quippe disiunctivae non requiritur, quod altera pars sit determinate vera, sed sufficit,quod repugnet,utramque partem esse simul falsam.

Ad secundam confirmationem respondetur primo, quod par, vel impar sunt passiones,seu proprietates,quae consequuntur numerum ex natura rei, sicut risibile consequitur ad naturam hominis:⁸ unde signato quocunque numero,oportet etiam in illo priori signo rationis, quod sit par, vel impar. Veritas autem determinata, vel falsitas in futuris contingentibus non consequitur propositionem de futuro contingenti ex natura rei;quia futurum contingens ex natura sua non habet esse determinatum, nec etiam non esse; sed id consequitur ex decreto divinae voluntatis; unde non est simile.

Secundo respondetur,solum concludere argumentum, quod pro quolibet instanti temporis omnis propositio de futuro contingenti,est determinate vera, vel determinate falsa; non autem pro quolibet signo rationis, et hoc etiam reperitur in numero: nam in illo priori signo rationis, in quo a nobis consideratur numerus secundum suam praecisam quidditatem, non attribuimus illi,quod sit par, vel impar determinate; sed hoc competit numero in secundo signo rationis, in quo consideratur etiam secundum passiones, quae consequuntur ad eius naturam, praescindendo ab actuali existentia. si tamen par, vel impar accipiantur,secundum quod in exercitio actualis existentiae competunt numero; neutrum praedicatur determinate de numero, ante decretum divinae voluntatis; quoniam ante illud nullus datur numerus a parte rei, ac per consequens etiam non dabitur numerus par, vel impar. et per haec patet ad tertiam confirmationem.

Ad secundum,et tertium argumentum cum sua confirmatione respondetur, quod tantum probant primam conclusionem. videatur S. Thom. quaest.6. de verit.ar.3. ad sextum, ubi explicat dictum Arist. supra inductum,videlicet: Propositiones de futuro contingenti non habent certam, et determinatam veritatem, antequam ponantur in esse.

Ad quartum argumentum respondetur,quod, ut Deus velit illud futurum esse, sufficit quantum ex parte intellectus, quod per scientiam simplicis intelligentiae illud cognoscatur ut possibile, vel ut futurum secundum suam quidditatem; non autem requiritur, ut praecognoscat illud, ut futurum est in actu exercito; quia rationem futuritionis habet a determinatione divinae voluntatis. Obiectum enim potentiae activae non praecedit, sed consequitur operationem eiusdem potentiae.

Ad quintum argumentum negatur antecedens, ut constat ex dictis disput.7.de scientia media, ubi ostendimus, Deum ante actualem determinationem suae voluntatis, non posse certo cognoscere, quid in particulari sit voliturus, vel facturus, etiam ex hypothesi, quod crearet alium mundum, vel constitueret hominem in talibus circumstantiis. Et ad probationem respondetur,quod Verbum divinum procedit ex cognitione necessaria omnium veritatum; quam habet Pater per scientiam simplicis intelligentiae; non autem ex cognitione libera.⁹ haec enim non addit novam perfectionem in Deo supra scientiam simplicis intelligentiae, ut in secundo fundamento ostensum est. Unde etiam si Verbum non procedat ex cognitione futurorum contingentium, ut futura sunt in actu exercito, adhuc procedit ex cognitione infinite perfecta. Pro maiori explicatione huius solutionis notandum,futura contingentia,et eorum existentiam posse dupliciter considerari. Primo,quantum ad exercitium actuale ipsius existentiae: et secundum hanc rationem cognoscuntur a Deo per solam scientiam liberam, et non per scientiam simplicis intelligentiae. et in hoc sensu loquitur Sanctus Thomas quaest. 8. de verit. art.4.et in 3. sent.dist.14.quaest.1. ar. 2. quaestiunc. 2. cum ait, Deum non cognoscere scientia simplicis intelligentiae, res quandoque existentes,sed solum eas, quae nunquam existent.unde Verbum divinum non procedit ex cognitione futurorum contingentium, secundum quod exercent actum existentiae. Secundo modo possunt considerari futura contingentia, et eorum existentia secundum quidditatem, et sub hac ratione cognoscuntur a Deo per scientiam simplicis intelligentiae,¹⁰ ut expresse docet S.Tho.in 3. sent. ad Annibaldum dist.14. q.un. art.2.in corp. ubi ait: In Verbo,sive in Deo distinguitur duplex cognitio, una quae dicitur visionis, per quam videt Deus quasi praesentia omnia, quae sunt, erunt,et fuerunt. Alia dicitur simplicis intelligentiae, per quam non solum illa scit, sed etiam omnia,quae potest facere. Et ratio est: nam quidditas talis existentiae non dependet ex decreto divinae voluntatis,cum essentiae rerum sint perpetuae. Et sub hac ratione verbum divinum non solum procedit ex cognitione creaturarum possibilium, sed etiam existentium in quacunque differentia temporis, si talis existentia consideretur secundum quidditatem, et non ut exercet actualiter actum existentiae.

Ad sextum argumentum patebit ex his,quae in disput. seq. dicenda erunt.

Utrum Deus ante decretum suae voluntatis certo cognoscat futura contingentia, ut futura sunt,in ideis eorum.

I. SCOTUS in primo,dist. 39. et omnes eius discipuli tenent, per ideas divinas non posse repraesentari, neque cognosci a Deo futura contingentia, neque ante decretum divinae voluntatis, praedeterminantis futura, nec post illud. idem docet Durand. in 1.dist. 35. quaest. 2.Aureol.apud Capr.in 1.d.38.ad argumenta contra secundam conclusionem. Gabr.et Ocham. eadem d.q.1.ar.2.Cordub. lib.1.q.55.dub.8. et hanc sententiam quidam Theologi attribuunt S.Tho.1.p. q. 14. ar. 13. Sed profecto S. Tho. tenet contrariam, ut infra patebit. Et quidem quod ante decretum divinae voluntatis ideae non repraesentent futura, ut futura sunt; sed solum possibilia, probatur manifeste; quia quod non est, neque in seipso, neque in suis causis,repraesentari non potest; sed ante omne decretum divinae voluntatis nullum futurum habet esse determinatum, neque in seipso,neque in suis causis, ut supra ostensum est: ergo.

Confirmatur:nam alias Deus ante omnem actum suae voluntatis certo cognosceret, quae res sint futurae, quae non sint futurae. nam cognoscit omnia,quae repraesentantur per ideas; repraesentatio enim competit ideis naturaliter: ergo si ante decretum divinae voluntatis per divinas ideas repraesentantur futura, ut futura sunt; sequitur, quod ante idem decretum Deus cognoscat futura, quod est inconveniens. alias enim futura non penderent ex decreto divinae voluntatis,contra illud Apocalypsis 4.Tu creasti omnia, et propter voluntatem tuam erant,et creata sunt.

II. Quod autem etiam post decretum non repraesententur futura, probatur. nam quicquid repraesentant ideae divinae, repraesentant naturaliter, et necessario, cum repraesentatio idearum pertineat ad essentialem perfectionem intellectus divini: ergo nihil repraesentant post decretum divinae voluntatis, quod non repraesentarent ante illud decretum. alias enim repraesentatio idearum esset variabilis in Deo, et aliqua perfectio divina, qualis est repraesentatio futurorum contingentium, quae competit ideis, penderet ex libero decreto divinae voluntatis.

Oppositam sententiam tenet Sanctus Thomas 1.p.quaest.15.ar.3. ad quartum, et de verit. quaest.2. art.7.ad sextum, et quaest.3. art.6. in quibus locis aperte docet, ideas esse formas, quibus cognoscuntur res non solum secundum suam quidditatem, sed etiam secundum omnia sua accidentia, et dispositionem, quam habent. Eandem sententiam docet Capr. art.2. cit. ad argumenta Scoti contra primam conclusionem, Caietanus, et Magister Bañes 1.p.q. 14.art.13. et communiter Thomistae. pro cuius explicatione sit

III. PRima Conclusio. Ante decretum divinae voluntatis,ideae divinae non repraesentant actu futura, ut futura sunt; sed solum ut possibilia.¹ Probatur hoc argumentis factis pro sententia Scoti,et ultimo argumento,quod proposuimus: sequeretur enim,Deum cognoscere futura contingentia ante actum divinae suae voluntatis,cuius contrarium dictum est supra.

Secunda conclusio. Post decretum divinae voluntatis praedeterminantis futura,ideae divinae actu repraesentant illa, ut futura sunt: ac per consequens per huiusmodi ideas cognoscuntur a Deo, supposito praedicto decreto.

Probatur haec conclusio. Ideae divinae repraesentant creaturas, secundum quod diversimode imitantur essentiam divinam, sed creaturae futurae diverso modo imitantur essentiam divinam,quam creaturae possibiles, etenim futura imitantur Deum secundum actualem existentiam, quam non participant creaturae possibiles: ergo debent constitui ideae, quae repraesentent creaturas, ut futurae sunt post decretum divinae voluntatis.

Probatur secundo. Omnia, quae Deus producit, revera producit tanquam artifex, ut ex se patet: ergo omnium illorum habet ideas:patet consequentia: nam omnis artifex praehabet in intellectu ideas rerum, non solum quas potest producere, sed etiam quas producit.

Probatur tertio: nam alias futura contingentia non haberent in Deo causam exemplarem, et formalem,quod est falsum. probatur sequela: nam idea est causa exemplaris, ad quam respiciens artifex operatur: ergo si non sunt ideae repraesentativae futurorum contingentium in Deo, non erunt in illo causae exemplares futurorum: non enim potest esse in Deo alia causa exemplaris, nisi idea.

IIII. AD Argumenta facta pro sententia Scoti respondetur ex doctrina Caietani; quod repraesentatio rerum, quantum ad essentiam, vel possibilitatem essendi, pertinet ad naturalem perfectionem intellectus divini: et haec repraesentatio competit ideis antecedenter ad decretum divinae voluntatis. Repraesentatio autem rerum,quantum ad futuritionem,vel conditiones accidentales,non competit ideis naturaliter, si loquamur de repraesentatione in actu exercito; sed supponit decretum divinae voluntatis.cuius ratio est; nam ideae, sicut essentia divina in ratione speciei intelligibilis necessario repraesentant omnia, quae habent determinatam veritatem, et entitatem. et quoniam ante actum divinae voluntatis res habent determinatam entitatem, quantum ad quidditatem,et essentiam,et quantum ad possibilitatem, non supponunt quantum ad hoc, decretum divinae voluntatis; ideo ante talem actum,repraesentantur haec naturaliter per ideas. Quia vero futura, in quantum futura, non habent ante actum divinae voluntatis determinatam entitatem, et veritatem, quam tamen habent, supposito divino decreto; ideo futura, ut futura, non repraesentantur per ideas ante actum divinae voluntatis, sed solum post talem actum.Neque ex hoc sequitur, quod ideae divinae non sint naturaliter infinitae in repraesentando: quoniam, ut supra diximus, repraesentatio futurorum, ut futura sunt,sicut et cognitio, non addit novam perfectionem supra repraesentationem possibilium:et praeterea,quia non provenit ex imperfectione idearum, quod ante decretum divinae voluntatis non repraesentent actu futura, ut futura sunt in exercitio, sed ex imperfectione futurorum contingentium, quae ante idem decretum repraesentabilia non sunt.

V. Sed contra hanc doctrinam adhuc urget argumentum pro sententia Scoti.Idea supponit cognitionem creaturarum: ergo non potest esse principium cognitionis earum, ac per consequens,neque poterit repraesentare creaturas. repraesentatio enim obiecti praecedit eius cognitionem. Antecedens probatur: nam idea habet rationem obiecti cogniti: ex eo enim, quod Deus cognoscit suam essentiam, ut diversimode imitabilem a creaturis, consurgunt ideae diversae in mente divina; ergo idea supponit cognitionem creaturarum:

Respondetur,Deum prius nostro modo intelligendi cognoscere suam divinam essentiam,ut a creaturis imitabilem,secundum diversos gradus perfectionis, quam cognoscat creaturas, quae imitantur tales gradus. Ideae namque divinae sunt quasi quoddam medium inter primam,et secundam cognitionem. unde quamvis ideae supponant cognitionem divinae essentiae diversimode imitabilis; non tamen supponunt cognitionem creaturarum, diversimode imitantium essentiam divinam; sed potius illam antecedunt in signo rationis: et per haec manet solutum sextum argumentum principale praecedentis disputationis cum sua confirmatione.

Circa futura conditionata se offerebat magna difficultas,qualiter cognoscantur a Deo; sed de hoc iam egimus ex professo,disput. 7. ubi explicuimus, quaenam conditionata cognoscantur a Deo, et per quam scientiam. et disput.13. aliqua diximus de conditionatis disparatis, quorum consequens nullam conexionem habet cum antecedente, etiam si ponatur in esse.

Utrum sit in Deo coniecturalis cognitio. quid in particulari faciet creata voluntas, si in talibus circumstantiis constituatur.

PRAESENS difficultas potest procedere tum de futuris, quae revera sunt futura, tum etiam de futuris conditionatis, quae nunquam erunt: et controversia consistit in hoc; Utrum Deus, antequam determinet in particulari actum futurum creatae voluntatis,habeat coniecturalem cognitionem,quod voluntas posita, vel si poneretur in talibus circumstantiis,et proponeretur ei tale obiectum, sit illud volitura. Pars affirmativa probatur.

Primo. Talis complexio, dispositio,et inclinatio huius voluntatis, et talis propositio obiecti convenientis, et amabilis, est magna coniectura, quod voluntas prosequetur illud; sed Deus comprehendit omnem complexionem, dispositionem, et inclinationem cuiuscunque voluntatis creatae: ergo antequam decernat actum illius futurum, habet coniecturalem cognitionem, quod si proponatur ei in talibus circumstantiis tale obiectum sibi conveniens, prosequetur illud.

Secundo. Ex his, quae regulariter contingunt, desumitur optima coniectura, quid in casibus consimilibus accidet; sed regulariter loquendo,homines iracundi cum provocantur iniuriis, prorumpunt in appetitum vindictae: ergo Deus ante omne decretum suae voluntatis habet coniecturalem cognitionem, quod talis homo iracundus appetet vindictam, si ab alio iniuriis afficiatur.

Tertio. Ut docet S. Thom. 1.p.q.14. ar. 13. in corp. quicunque cognoscit effectum contingentem in sua causa,habet de eo coniecturalem cognitionem; sed Deus cognoscit omnia futura contingentia in suis causis, ut in eodem articulo docet S. Thomas,et constat ex dictis in praecedentibus disputationibus: ergo habet de illis coniecturalem cognitionem.

Confirmatur: nam ut 1. p. q. 57. ar.3. in corp. docet S.Thomas, Angeli habent coniecturalem cognitionem futurorum contingentium, quae ex suis causis proveniunt, ut in pluribus; quia rerum causas universalius,et perfectius cognoscunt: sicut medici, qui acutius vident causas, melius de futuro statu aegritudinis prognosticantur. Cum ergo Deus perfectissime cognoscat omnium causarum contingentium naturam,propensionem, seu inclinationem; sequitur, ipsum habere coniecturalem cognitionem futurorum contingentium,antequam de illis aliquid determinet.

In contrarium est. nam coniecturalis cognitio, sicut et opinativa, intrinsece includit imperfectionem; Dei autem cognitio imperfecta esse non potest: ergo in illo non reperitur coniecturalis cognitio alicuius futuri.

PRo resolutione huius difficultatis notandum est, quod dupliciter potest cognitio alicuius esse coniecturalis. Primo modo ex parte ipsius cognitionis, et in ordine ad cognoscentem,qui coniecturis ducitur ad proferendum iudicium de aliqua re, sicut medicus ex aliquibus signis iudicat coniecturaliter de infirmitate futura: et isto modo non potest in Deo reperiri coniecturalis cognitio alicuius futuri contingentis, tum propter rationem factam; tum etiam nam qui per coniecturas iudicat de aliquo futuro contingenti, non est omnino certus de illo. unde et cognitioni coniecturali potest subesse falsum. Cum ergo Dei cognitio incerta esse non possit, nec illi subesse falsum; relinquitur,nullam in eo esse cognitionem coniecturalem ex parte cognoscentis id, quod praesertim verum habet antecedenter ad decretum suae voluntatis, eo quod Deus certo scit, nihil esse futurum in rerum natura,nisi prius ipse decernat, ut sit futurum, ipso faciente, vel permittente, ut fiat. qui autem habet coniecturalem cognitionem alicuius, non est certus,illud non esse futurum. nam ubi est omnimoda certitudo,quod aliquid non sit futurum,omnes coniecturae evanescunt, quibus inclinatur intellectus ad iudicandum coniecturaliter, id esse futurum.

Secundo modo potest cognitio esse coniecturalis ex parte obiecti cogniti secundum se; quod contingit, quando aliquis cognoscit habitudinem, quam habent causae ad effectus, qui ex eisdem causis regulariter proveniunt; et simul scit, quod intellectus humanus, qui coniecturis inclinatur ad iudicandum de aliquo eventu futuro, ex eisdem causis desumit sufficientes coniecturas ad ferendum iudicium de aliquo futuro;quamvis aliunde ille, qui habet coniecturalem cognitionem solum ex parte obiecti, certo sciat illud non esse futurum; et isto modo potest Deo attribui coniecturalis cognitio futurorum contingentium, et saltem aliquorum. cuius ratio est; nam huiusmodi cognitio, non est simpliciter, et intrinsece coniecturalis, sed solum extrinsece ex parte obiecti cogniti,sicut scientia, quam Deus habet contingentium, non est scientia contingens, nisi extrinsece; quia videlicet obiectum secundario cognitum est secundum se contingens, quod subinde potest impediri per concursum alterius causae. Ergo sicut Deo tribuitur cognitio omnium futurorum contingentium, absque eo quod scientia Dei sit in seipsa contingens, ita erit illi attribuenda certa cognitio omnium coniecturarum alicuius futuri contingentis, absque eo quod ipsa Dei cognitio sit in se coniecturalis.

Unde simpliciter, et absolute non est Deo attribuenda coniecturalis cognitio alicuius obiecti: nam haec propositio significat cognitionem esse coniecturalem ex parte cognoscentis. Si autem cum addito dicamus,cognitionem Dei esse coniecturalem, ex parte videlicet obiecti secundario cogniti, solum significatur in ipso obiecto cognito esse coniecturam eventus futuri in ordine ad intellectum, qui coniecturis movetur ad iudicandum de aliqua re. Et per haec patet ad omnia argumenta superius facta.