De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice. This edition contains Book I: the prooemium and five preliminary disputations on Pelagian and Semi-Pelagian teaching, Manichaean and Reformation positions, Catholic theologians, and the authority of Augustine and Thomas Aquinas. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
✦ This work is being completed — add a section.
Liber Primus
Prooemium: divisio totius operis
Disputatio I: Utrum Pelagiani aliquando admiserint dari divinitus ad salutem, vel ad implendum legis praecepta aliquam gratiam interiorem, sive aliquod Dei auxilium supernaturale
Disputatio II: Quam gratiam tanquam necessariam ad salutem admiserint Semipelagiani, et in quo eorum sententia cum errore conveniat Pelagianorum, vel ab eo discedat
Disputatio III: Quid olim Manichaei, et his temporibus Lutherani et Calviniani circa necessitatem gratiae et vires naturales nostri arbitrii senserint
Disputatio IV: Quid nonnulli Doctores Catholici sentiant circa vires naturales Liberi arbitrii, ac illius concordiam cum divina praescientia, providentia, praedestinatione, et cum efficacia auxiliorum gratiae
Disputatio V: Quantam auctoritatem circa materiam praedestinationis et gratiae habeat sancti Augustini sententia, et utrum liceat ab ea discedere
Liber Secundus
Prooemium
Disputatio I: Utrum convenienter dividatur scientia Dei, in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis.
Disputatio II: Utrum Scientia Dei sufficienter dividatur in scientiam mere naturalem, et mere liberam: an praeter utramque sit in Deo scientia media constituenda, respectu futurorum conditionatorum, ab humana voluntate dependentium.
Disputatio III: Utrum omnes res futurae sint actu praesentes in aeternitate secundum proprias existentias, quas habebunt in propria mensura.
Disputatio IV: Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia, propter praesentialitatem realem in aeternitate,antequam fiant,et utrum huiusmodi existentia aliquid conducat ad certitudinem, et infallibilitatem cognitionis Divinae.
Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia, propter praesentialitatem realem in aeternitate,antequam fiant,et utrum huiusmodi existentia aliquid conducat ad certitudinem, et infallibilitatem cognitionis Divinae.
I. PARTEM negativam defendunt omnes illi Doctores,qui negant futura contingentia existere in aeternitate in esse reali proprio, antequam producantur in propria mensura, quorum loca adduximus, disput. praecedenti. sed praesertim istam sententiam modo defendunt multi moderni Theologi, pro qua proferunt omnia argumenta, quibus disputatione praecedenti contendebamus probare,futura contingentia, antequam producantur in propria mensura,solum existere in aeternitate in esse obiectivo, non autem secundum propriam, et realem existentiam.
Arguitur praeterea:In Deo vere et formaliter est praescientia1 futurorum certa, et infallibilis, ut constat ex illo, Sap. 19. praesciebas enim futura illorum, et ad Rom. 8. quos praescivit, et praedestinavit, et cap. 11. non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, et 1. Pet. 1. et Act. 2. tribuitur Deo praescientia, quod etiam asserit S. Aug. lib.5. de Civit. c. 8. et 9. et Magister sent. in primo,d.36. et 38. qui non solum scientiam, sed etiam praescientiam, docent esse in Deo : sed praescientia, formaliter loquendo, importat certam cognitionem rerum,antequam actu sint; ergo praescientia, quam Deus habet futurorum contingentium,est certa, et infallibilis,antequam intelligantur existere,etiam in aeternitate, ac per consequens talis existentia nihil conducit ad cognitionis divinae certitudinem,comparatione futurorum contingentium.
Confirmatur. Deus infallibiliter cognoscit futura contingentia formaliter loquendo;ergo cognoscit illa,ut infallibiliter futura:ergo ratio,propter quam ea cognoscit infallibiliter,non est existentia, quam habet in aeternitate,alias illa cognitio non esset formaliter futurorum, sed praesentium: ergo talis existentia impertinenter se habet ad certitudinem praescientiae futurorum.
Arguitur secundo. Scientia Dei libera est causa rerum, sive existentiae earum, ut patebit infra :2 ergo prius in signo rationis intelligitur certa et infallibilis talis scientia, quam intelligantur res contingentes actu existere etiam in aeternitate. ergo infallibilitas scientiae divinae non fundatur, neque desumitur ex rerum contingentium existentia,quam habent in aeternitate ab aeterno:prius enim non dependet a posteriori, nec fundatur in illo.
Arguitur tertio. Deus nullo modo accipit suam perfectionem a rebus creatis; sed certitudo et infallibilitas praescientiae divinae, qua cognoscit futura contingentia,est magna perfectio eiusdem scientiae: ergo non accipit illam ab existentia,quam habet in aeternitate,nec eam praesupponit: ergo non ideo est certa in Deo cognitio futurorum contingentium,quia actualiter existunt in aeternitate.ergo talis existentia nihil conducit ad certitudinem scientiae Divinae.
Arguitur quarto. Deus infallibiliter cognoscit futura conditionata, quae revera essent futura, si poneretur in esse talis, vel talis conditio, ut patet ex dictis in disput. 7. sed huiusmodi futura non habent aliquod esse existentiae in aeternitate,quia in propria mensura nunquam ponentur in esse: ergo ad infallibilem cognitionem futurorum conditionatorum impertinenter se habet actualis existentia in aeternitate. ergo similiter erit impertinens ad infallibilem cognitionem futurorum contingentium, quae futura sunt absolute.
Arguitur quinto.Absque existentia futurorum contingentium in aeternitate potest Deus certo,et infallibiliter cognoscere illa esse futura:ergo talis existentia saltem non erit necessaria ad certitudinem praescientiae divinae respectu futurorum contingentium. Antecedens probatur: nam etiam si excludamus huiusmodi existentiam, posito in Deo efficaci decreto, quo absolute vult futurum contingens fieri tali tempore,illud est infallibiliter futurum. etenim, ut docet S. Thom. 1.p.q.19.ar.8.3 haec conditionalis est necessaria, si Deus vult aliquid fieri,illud fiet:nam Deus:omnia quaecumque voluit, fecit in caelo,et in terra;4 ut canit Psalmista : ergo in efficacia sui decreti divini cognoscit Deus infallibiliter futurum esse tali tempore,quod decrevit facere,vel permittere, ut fiat: non ergo est necessaria actualis existentia futurorum in aeternitate ad certitudinem praescientiae divinae.
Confirmatur.Ut Deus cognoscat infallibiliter futura contingentia, sufficit ipsa veritas obiecti futuri: Deus enim cognoscit infallibiliter omnem veritatem. ergo superflue ponitur actualis existentia futurorum contingentium in aeternitate,ut Deus certo cognoscat illa, antequam fiant.
II. Oppositam sententiam tenet S. Thom. 1.p. q.14.ar.13. q.86.ar.4.in corp. 1.con. Gen. c.67.q.2.de verit.ar.10. et quodl.12. q.3.et ubicunque loquitur de certitudine cognitionis divinae : semper enim recurrit ad actualem existentiam, quam futura contingentia habent in aeternitate,ut ostendat, Deum certissime illa cognoscere,antequam fiant.quam sententiam sequuntur communiter Thomistae, sed pro eius explicatione supponenda sunt aliqua.
Notandum est primo, quod praesentia rerum in aeternitate5 potest considerari dupliciter, primo,ex parte ipsius aeternitatis, secundo,ex parte rerum contingentium; quae in aeternitate existunt.6 Cum enim praesentia quandam relationem importet, res dicuntur praesentes aeternitati, et aeternitas est praesens omnibus rebus,et habet illas sibi coexistentes,et praesentes; quia cum sit mensura infinita, et indivisibilis, ambit simul omne tempus,et quamcunque aliam mensuram inferiorem, et actu continet omnes res, quae esse habebunt in illa, ut supra dictum est.
Notandum est secundo, quod dupliciter possumus ostendere certitudinem cognitionis futurorum contingentium, quae est in Deo, primo, a priori, vel quasi a priori per propriam causam, sive rationem illius certitudinis. Secundo modo a posteriori per effectum, ex quo per evidentem consequentiam infertur,scientiam Dei respectu futurorum contingentium esse infallibilem.
Notandum est ultimo, quod praesens quaestio potest procedere de infallibilitate scientiae divinae, ut scientia infallibilis est; aut vero de scientia ipsa, secundum quod formaliter dicitur scientia visionis.
PRima ergo Conclusio sit. Actualis praesentia rerum in aeternitate considerata ex parte divinae aeternitatis,est propria ratio, propter quam Deus certo cognoscit omnia futura.7 Haec conclusio est S. Thomae locis cit. ubi ex eo probat cognitionem futurorum contingentium esse in Deo infallibilem,quia intuitus Dei fertur ab aeterno super omnia,prout sunt in sua praesentialitate, eo quod aeternitas, qua mensuratur cognitio divina, habet sibi praesentes omnes res futuras propter eminentiam, et infinitam perfectionem ipsius aeternitatis : ergo ex parte ipsius perfectionis aeternitatis assignanda est ratio propria certitudinis cognitionis divinae,respectu futurorum contingentium. Nec potest explicari S. Thomas de praesentialitate tantum obiectiva, alias enim probaret idem per idem.
Probatur praeterea conclusio auctoritate Ecclesiastici, c.39. ubi dicitur: Opera omnis carnis coram illo,a seculo usque in seculum respicit, et nihil est novum in oculis eius. ubi ratio,quare Deus omnia contingentia respicit,et certo ab aeterno omnia cognoscit, ita ut nihil sit novum, aut futurum respectu illius, assignatur ex parte aeternitatis, qua mensuratur divina cognitio: quia videlicet habet praesentes in se omnes res, quae futurae sunt in propria mensura.
Probatur praeterea ratione: nam ut docet S.Tho.aeternitas ambit omne tempus;8 ergo actu continet omnia futura in tempore,tanquam sibi praesentia;ergo ex parte perfectionis ipsius aeternitatis assignatur propria, et sufficiens ratio, propter quam aeterna Dei cognitio respectu futurorum contingentium sit infallibilis, quamvis futura in seipsis sint contingentia. patet consequentia: nam ea,quae sunt praesentia cognoscenti,quamvis secundum se contingentia sint, iam considerantur, ut determinata, et ut determinate vera in ordine ad illam mensuram, in qua sunt praesentia, et in ordine ad cognitionem, qua,ut praesentia sibi,cognoscuntur.
III. Secunda conclusio. Si consideretur praesentia futurorum contingentium in aeternitate ex parte ipsarum rerum contingentium,non est ratio,quare Deus certo cognoscat futura: per illam tamen existentiam ostenditur a posteriori certitudo infallibilis cognitionis divinae.9 Prima pars huius conclusionis probatur efficaciter secundo et tertio argumento ex factis a principio: Praeterea probatur : Perfectio essentialis scientiae Divinae,non debet desumi ex obiecto secundario,sed ex primario: etenim esse ipsius scientiae desumitur ex obiecto primario, ac per consequens omnis perfectio essentialis debet desumi ex eodem obiecto primario; sed certitudo, et infallibilitas est perfectio essentialis scientiae : cognitio enim, quae non est certa, non est scientifica : ergo certitudo cognitionis divinae non debet desumi ex ipsis creaturis existentibus in aeternitate : creaturae enim pertinent ad obiectum secundarium cognitionis divinae. Secunda pars conclusionis est expressa sententia Sancti Thom.1.p.q.14. ar.8. ad primum. et probatur: nam per effectum proprium potest a posteriori demonstrari causa, sicut per creaturas demonstramus a posteriori Deum esse, et omnipotentem esse; sed existentia, quam res habent sive in tempore, sive in aeternitate, est proprius effectus scientiae Dei infallibilis,ut disput. 16. et 17. patebit: ergo. Praeterea probatur. Certitudo cognitionis praesertim divinae optime colligitur ex certitudine,et determinatione obiecti, et veritate illius; sed futura contingentia, ut sunt praesentia in aeternitate iam considerantur,ut determinata ad unum, ut S. Thom. docet 1. par. quaest. 14. art. 13. ergo ex determinatione veritatis,quam habent in aeternitate, potest colligi per evidentem consequentiam a posteriori, quod Deus infallibiliter illa cognoscat,cum sit evidens, quod nulla Deum ipsum veritas lateat.
Sed contra primam partem conclusionis est argumentum difficile. Praesentia rerum in aeternitate ex parte ipsarum rerum existentium, est ratio, vel conditio, propter quam scientia Dei sit intuitiva, respectu futurorum contingentium : ergo est ratio certitudinis cognitionis intuitivae, ac per consequens per illam existentiam potest demonstrari a priori certitudo scientiae intuitivae, quae est in Deo. Antecedens probatur : nam scientia Dei respectu futurorum contingentium est intuitiva,quia terminatur ad actualem existentiam earundem rerum, quam habent in aeternitate, et per hoc distinguitur a scientia simplicis intelligentiae, quae terminatur ad res possibiles : ergo ex ipsa existentia rerum demonstratur a priori, quod scientia Dei sit intuitiva, respectu earundem rerum.
Confirmatur idem antecedens: nam probatio, quae fit per propriam rationem eius, quod demonstratur, est a priori; et similiter probatio, quae fit per conditionem necessariam, reducitur ad argumentum a priori; sicut conditio causae reducitur ad causam. sed praesentia actualis, quam habent res in aeternitate, est ratio, vel conditio, quod scientia Dei sit intuitiva creaturarum; ergo probatio,quae desumitur ab existentia rerum in aeternitate, ad concludendum, quod scientia Dei sit intuitiva, erit probatio a priori.
Respondetur,admittendo per existentiam rerum in aeternitate, ostendi a priori, quod scientia futurorum contingentium sit intuitiva in Deo; ex hoc tamen non infertur, quod certitudo, quam habet scientia illa intuitiva,probetur a priori per existentiam rerum in aeternitate ex parte ipsarum rerum : haec enim est differentia inter scientiam visionis, seu intuitivam nostram, et scientiam intuitivam Dei : nam scientia nostra intuitiva super rationem communem cognitionis, et supra scientiam abstractivam,addit aliquam perfectionem realem ex parte cognitionis,scilicet certitudinem maiorem,et claritatem obiecti cogniti.10 addit etiam relationem realem ipsius cognitionis ad obiectum cognitum : nam cognitio intuitiva creata dependet ab obiecto viso, et mensuratur ab illo; unde in cognitione intuitiva creata obiectum praesens, quod est causa, vel ratio, propter quam cognitio sit intuitiva, est etiam ratio, et conditio, quod talis cognitio sit magis certa, et magis clara : caeterum in Deo scientia visionis non est certior, neque clarior scientia eius abstractiva; nec talis scientia visionis dicit relationem realem ad obiectum praesens, seu visum, nec dependet ab illo, nec ab illo mensuratur, quin potius, cum talis cognitio creaturarum in Deo sit practica,causat ipsas res existentes; ut disput. 16. et 17. manifestum fiet; respectus autem rationis ad creaturas existentes, quem addit scientia Dei intuitiva supra scientiam simplicis intelligentiae,dependet ab existentia actuali earundem rerum, tanquam a termino; quae dependentia reducitur ad genus causae formalis. Unde quamvis possit a priori probari per existentiam rerum, quod scientia Dei est intuitiva; non tamen potest probari a priori per eandem existentiam, quod sit certa, et infallibilis scientia Dei intuitiva.
IIII. Tertia conclusio.Scientia,quam Deus habet futurorum contingentium, fuit ab aeterno intuitiva.11 Conclusio est contra aliquos modernos, asserentes scientiam futurorum contingentium non esse in Deo intuitivam, antequam res existant in propria mensura: quando enim non existunt in propria mensura, censent solum esse abstractivam. et ratio potissima illorum est : nam ad scientiam intuitivam requiritur necessario,quod terminetur ad actualem rei existentiam: sed res creatae, vel creandae nullam habent actualem existentiam etiam in aeternitate, antequam sint in propria mensura: ergo scientia Dei respectu creaturarum tantum incipit esse, intuitiva, quando res incipiunt esse in propria mensura. Sed nostra conclusio colligitur ex Sancto Thoma locis superius allegatis.
Probatur. Ut scientia sit simpliciter intuitiva,sufficit, quod terminetur ad obiectum actualiter existens, et prout existens est in illa mensura, qua mensuratur ipsa cognitio: sed omnia futura contingentia ab aeterno existunt in aeternitatis mensura, ut disput. praecedenti ostensum est; ergo.
Probatur praeterea. Repugnat perfectioni scientiae divinae,quod in tempore incipiat esse intuitiva, quando incipit esse futurum contingens. mutaretur enim scientia divina de abstractiva in intuitivam, et quando postea desinit esse obiectum in propria mensura,scientia Dei mutaretur de intuitiva in abstractivam. quod sic ostenditur; quia licet haec differentia oriatur ex mutabilitate obiecti, transit tamen in diversum modum ipsius cognitionis Dei, et actualis repraesentationis, quam habet essentia Divina in esse speciei intelligibilis,respectu futurorum contingentium;quod tamen in eius imperfectionem cederet.
V. AD primum argumentum respondetur, in Deo esse praescientiam respectu futurorum, si considerentur secundum esse, quod habent in propria mensura.12 Si autem considerentur secundum esse, quod habent in aeternitate,cognitio illorum respectu eorundem non dicitur proprie praescientia, sed praesentium scientia, ut dicit August.quaest.2.ad Simplicium,et S. Anselm. de casu diab.cap.21. et ratio est: quia respectu aeternitatis, qua mensuratur Dei cognitio, nihil est futurum, sed omnia futura sunt praesentia, ut supra dictum est.
Ad confirmationem respondetur similiter;Deum cognoscere futura contingentia, ut futura in propria mensura, si dictio, UT, importet conditionem ex parte obiecti cogniti :13 quia revera obiectum cognitum a Deo, est futurum in propria mensura; non tamen cognoscit illa,ut futura in aeternitate,sed ut praesentia,secundum actualem eorum existentiam.
Ad secundum, et tertium argumentum respondetur, tantum probare secundam conclusionem.
Ad quartum respondetur,quod licet futura conditionata, quae Deus cognoscit scientia libera, non habeant esse existentiae in aeternitate; tamen ab aeterno praecessit in Deo actuale decretum illa producendi ex hypothesi, quod conditio fuisset impleta, ut disput. 7. ostensum est. Unde ex vi illius decreti, existerent in aeternitate,si conditio esset implenda.
Ad quintum patebit ex professo disputatione sequenti.Pro nunc dicimus,quod eo ipso quod Deus absoluta, et efficaci voluntate statuit aliquid producere in tempore,sit actualiter praesens illi in mensura aeternitatis secundum propriam existentiam: unde talis praesentia non est separabilis a praedicto decreto. Secundo respondetur, quod, quamvis ex alio capite possit cognitio futurorum esse infallibilis, tamen ex ipsa praesentia actuali rerum in aeternitate, ex parte ipsius aeternitatis, est certa et infallibilis cognitio Dei, respectu futurorum contingentium; et, ut supra diximus, talis praesentia ad minus est necessaria, ut scientia Dei respectu futurorum sit ab aeterno intuitiva: quia de ratione cognitionis intuitivae est, ut terminetur ad obiectum praesens, ut praesens est ipsi cognoscenti.
Ad confirmationem respondetur,quod praescindendo decretum divinum, et existentiam actualem, quam ex tali decreto habent in aeternitate futura contingentia, nulla propositio simplex de futuro contingenti habet secundum se determinatam veritatem, ut disput. 13. manifestum fiet. unde secluso praedicto decreto, et existentia in aeternitate,non est cognoscibilis, etiam a Deo; neque obiectum illius propositionis est scibile, ut futurum determinate, sed solum, ut possibile.