De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Name: De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Author: Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice. This edition contains Book I: the prooemium and five preliminary disputations on Pelagian and Semi-Pelagian teaching, Manichaean and Reformation positions, Catholic theologians, and the authority of Augustine and Thomas Aquinas. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.

This work is being completed — add a section.

Disputatio X: Utrum aliquis effectus possit dici formaliter contingens in ordine ad causalitatem Dei, praesertim quando immediate producitur ab illo.

Utrum aliquis effectus possit dici formaliter contingens in ordine ad causalitatem Dei, praesertim quando immediate producitur ab illo.

I. PARTEM affirmativam defendunt Scotus in primo sent. loco citato disp. praecedenti, Gabr. et alii nonnulli Theologi. Et probari potest eorum sententia: nam effectus immediate producti a Deo non sunt necessarii; alias Deus ex necessitate naturae produxisset mundum: ergo sunt contingentes; inter necessarium enim, et contingens non datur medium: ergo Deus est causa eorum contingens. Confirmatur. Non necessarium, et contingens idem omnino sunt, sed effectus producti a Deo sunt non necessarii, respectu causalitatis illius: ergo sunt contingentes, et ita Deus erit eorum causa contingens.

Secundo. Illud dicitur contingens, quod ex natura sua non est determinatum ad esse, sed indifferenter potest esse, et non esse; sed effectus producti immediate a Deo indifferenter possunt esse, et non esse: ergo sunt contingentes, ac per consequens causa eorum erit contingens.

Partem negativam tenent Caietanus 1. p. quaest. 14. art. 13. §. quo ad secundum igitur, Ferrar. 3. contra Gent. c. 67. et 70. et est expressa sententia S. Thomae in primo sent. dist. 43: quaest. 2. artic. 1. ad 4. et quaest. 16. de malo, art. 7. ad 15. et quaest. 23. de veritate, art. 1. ad 2. in quibus locis docet, Deum non esse causam rerum necessariam, neque contingentem, sed liberam,¹ et huius rei duplicem assignat rationem.

II. Prima est, quia necessarium, et contingens sunt conditiones propriae causae creatae, et limitatae, sed voluntas divina, cum sit causa universalissima omnium, est super omnem conditionem, et modum causae creatae: ergo non est formaliter causa contingens. Hanc rationem assignat quaest. 16. citata, de malo.

Secunda ratio est: nam de essentia causae contingentis est, quod sit mutabilis, et impedibilis, sed voluntas divina nec est mutabilis, nec impedibilis per aliam causam: ergo non est causa formaliter contingens. Hanc assignat in 1. sent. et q. 23. de verit. citata.

Confirmatur. Causa contingens, ut contingens, includit intrinsece imperfectionem: ergo non potest Deo formaliter competere, in quo nulla potest esse imperfectio.

Quidam Theologi existimant, quaestionem esse de nomine, et dicunt, quod, si contingentia solum significet indifferentiam quamdam, quam habet effectus in ordine ad suam causam, inquantum ex vi illius potest esse, et potest non esse: sic effectus sunt contingentes in ordine ad Deum, quia hoc nihil aliud est, quam non esse simpliciter necessarium: si autem contingentia, praeter indifferentiam praedictam, includat aliquam imperfectionem, secundum hoc Deus non est causa contingens, sed libera.

Nihilominus dicendum est, quaestionem non esse de nomine, sed de re; nisi quis velit terminos, et nomina confundere, et causam liberam pro contingenti sermone inproprio usurpare; a quo tamen omnis Metaphysicus debet, et Theologus abstinere. Unde Caiet. loco citato, postquam dixit, quod contingentia imperfectionem in libertate importet, quia ponit mutabilitatem; subdit: Et idcirco D. Thomas in 1. sent. distinct. 38. praeveniens inepta modernorum vocabula, negat, Deum causare contingenter. et rationes adductae ex S. Thoma hoc ipsum efficaciter probant.

III. AD primum argumentum negatur consequentia, quia necessarium, et contingens non opponuntur immediate, nisi in ordine ad causas creatas: in ordine autem ad causam increatam, inter necessarium, et contingens, datur medium, scilicet liberum.

Ad confirmationem respondetur eodem modo: dicimus enim, non necessarium competere non solum causis contingentibus, sed etiam liberis:² causa autem libera non habet, quod sit formaliter contingens, nisi sit mutabilis, vel impedibilis, sicut est causa libera creata, ut ex dictis patet.

Ad secundum respondetur, quod, ut aliquid sit contingens respectu alicuius causae, non sufficit, ut ex natura sua non sit determinatum ad unum; sed ultra hoc, requiritur, quod causa, quae dicitur contingens, sit defectibilis, vel impedibilis:³ nam effectus contingens, ut sic, dicit formalem ordinem ad causam defectibilem; sicut motus deficiens dicit intrinsecum ordinem ad causam secundam deficientem. Unde, sicut Deus non potest immediate per seipsum producere motum, aut alium effectum deficientem, nisi interveniat causa secunda deficiens, cui tribuatur defectus; ita non potest immediate per seipsum producere effectum formaliter contingentem, sed solum media causa secunda defectibili: nisi contingens in ampla significatione accipiatur pro eo, quod potest esse, et potest non esse, saltem per potentiam Dei absolutam, iuxta acceptionem disp. praecedenti num. 3. explicatam. In hac enim acceptione, quaelibet res creata potest dici contingens, seu contingenter esse, quia ipsum esse existentiae non competit creaturae ab intrinseco, et ex natura sua, sed per gratuitam Dei communicationem; cum, habere esse per essentiam, sit proprium, et quidditativum praedicatum solius Dei. Unde et Moysi interroganti: Si dixerint mihi: Quod est nomen eius; quid dicam eis?⁴ Respondit Dominus, Ego sum, qui sum. Sic dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos. Et si quis interroget: An actus divinae voluntatis, quo statuit res producere ad extra, possit dici contingens in ampla illa significatione, qua contingens appellatur illud, quod potest esse, et potest non esse; respondetur, quod in Deo volitio efficax producendi creaturas duo includit, scilicet absolutum, quod est ipsa essentia divina; et quantum ad hoc volitio praedicta nullo modo potest dici contingens, sed omnino necessaria; quia, quantum ad absolutum, non potuit non esse in Deo. Alterum est respectivum, scilicet habitudo rationis ad creaturas producendas, et quantum ad huiusmodi respectum illa volitio potuit non esse in Deo; quia, ut dicit S. Tho. voluntas divina, licet ex se necessitatem habeat; in ordine tamen ad creaturas producendas; dicit habitudinem non necessariam.⁵ Quia tamen voluntas divina est omnino immutabilis, utpote nullam dicens potentialitatem ad esse, et non esse; quam tamen importat, saltem in ordine ad potentiam Dei absolutam, quaelibet res creata; ideo actus divinae voluntatis nullo modo debet dici contingens, sed liber, comparatione creaturarum, ut ex supradictis constat.

Finis Libri Tertii.

↑ Top of work

Liber Primus

Prooemium: divisio totius operis

Disputatio I: Utrum Pelagiani aliquando admiserint dari divinitus ad salutem, vel ad implendum legis praecepta aliquam gratiam interiorem, sive aliquod Dei auxilium supernaturale

Disputatio II: Quam gratiam tanquam necessariam ad salutem admiserint Semipelagiani, et in quo eorum sententia cum errore conveniat Pelagianorum, vel ab eo discedat

Disputatio III: Quid olim Manichaei, et his temporibus Lutherani et Calviniani circa necessitatem gratiae et vires naturales nostri arbitrii senserint

Disputatio IV: Quid nonnulli Doctores Catholici sentiant circa vires naturales Liberi arbitrii, ac illius concordiam cum divina praescientia, providentia, praedestinatione, et cum efficacia auxiliorum gratiae

Disputatio V: Quantam auctoritatem circa materiam praedestinationis et gratiae habeat sancti Augustini sententia, et utrum liceat ab ea discedere

Liber Secundus

Prooemium

Disputatio I: Utrum convenienter dividatur scientia Dei, in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis.

Disputatio II: Utrum Scientia Dei sufficienter dividatur in scientiam mere naturalem, et mere liberam: an praeter utramque sit in Deo scientia media constituenda, respectu futurorum conditionatorum, ab humana voluntate dependentium.

Disputatio III: Utrum omnes res futurae sint actu praesentes in aeternitate secundum proprias existentias, quas habebunt in propria mensura.

Disputatio IV: Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia, propter praesentialitatem realem in aeternitate,antequam fiant,et utrum huiusmodi existentia aliquid conducat ad certitudinem, et infallibilitatem cognitionis Divinae.

Disputatio V: Utrum Deus certo, et infallibiliter cognoscat omnia futura contingentia in decreto,sive in praedeterminatione suae divinae voluntatis.

Disputatio VI: Utrum Deus cognoscat certo, et infallibiliter peccata futura, in aliquo decreto suae Divinae voluntatis.

Disputatio VII: Utrum Deus cognoscat certo et infallibiliter futura contingentia in praedeterminatione causarum secundarum, praesertim quando causae secundae sunt liberae.

Disputatio VIII: Utrum praescindendo omnem praedeterminationem Divinae voluntatis, et existentiam in aeternitate, possit assignari alia ratio certitudinis scientiae divinae, ex parte videlicet veritatis obiecti.

Disputatio IX: Utrum Deus ante decretum suae voluntatis certo cognoscat futura contingentia, ut futura sunt,in ideis eorum.

Disputatio X: Utrum sit in Deo coniecturalis cognitio. quid in particulari faciet creata voluntas, si in talibus circumstantiis constituatur.

Disputatio XI: Utrum haec causalis sit vera: Quia hoc futurum est, ideo praescitur a Deo; an vero e converso: Quia Deus praescit aliquid futurum esse, ideo sit futurum.

Disputatio XII: Utrum Deus immediate per suam scientiam, sive per suum intellectum producat res ad extra; an vero praeter intellectum, et voluntatem sit in illo constituenda tertia potentia exequutiva, per quam res immediate producantur.

Liber Tertius

Prooemium

Disputatio I: Utrum motio Dei actualis; qua indigent omnes causae secundae, ut suum effectum, vel operationem producant, sit influxus immediatus in ipsam causam secundam; an vero sit solum influxus immediatus cum causa secunda in eius effectum.

Disputatio II: Quidnam sit motio illa praeuia, qua Deus movet, et applicat causas secundas ad operandum.

Disputatio III: Utrum concursus Dei generalis, quo causas secundas constitutas in actu primo, per formas supernaturales adiuvat ad supernaturales actus producendos, sit supernaturalis; an vero eiusdem ordinis cum concursu generali ad actus mere naturales.

Disputatio IV: Utrum concursus Dei generalis, praesertim respectu actuum a libero arbitrio creato dependentium; sit secundum se indifferens.

Disputatio V: Utrum Deus, absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis vere efficienter, sive ad modum causae physicae, praedeterminet omnes causas secundas, tam naturales, quam liberas ad suas operationes, salva earum natura, et libertate.

Disputatio VI: Utrum Deus, praeuia motione, voluntati creatae inhaerente, eam ad modum causae physicae moveat, applicet, seu praedeterminet ad omnes suos actus bonos in particulari, salva ipsius libertate.

Disputatio VII: Utrum Deus praeuia motione liberum arbitrium vere efficienter, sive ad modum causae physicae praemoveat ad actum peccati, inquantum actus, et ut ens est.

Disputatio VIII: Utrum omnes actus contingentes, et liberi, a Deo praedeterminati, necessario fiant necessitate infallibilitatis, sive ex suppositione praedeterminationis divinae voluntatis.

Disputatio IX: Utrum prima radix contingentiae sit efficacia, sive omnipotentia divinae voluntatis.

Disputatio X: Utrum aliquis effectus possit dici formaliter contingens in ordine ad causalitatem Dei, praesertim quando immediate producitur ab illo.

Liber Quartus

Prooemium

Disputatio I: Utrum Deus habeat providentiam, non solum omnium generum, et specierum; sed etiam omnium individuorum in particulari, secundum omnes circumstantias loci, temporis, etc.

Disputatio II: Utrum mala poenae sint per divinam providentiam absoluta, et efficaci voluntate volita, et praedeterminata in particulari, an solum permissa.

Disputatio III: Utrum sit de ratione providentiae Divinae non solum ordinatio mediorum in finem, sed etiam assequutio finis a Deo intenti.

Disputatio IV: Utrum causae secundae contingentes, et liberae possint se subtrahere, vel exire ab ordine, qui per Divinam Providentiam est eis praefixus.

Disputatio V: Utrum liberum arbitrium creatum omnipotenti Deo valeat resistere, vel contra ordinem divinae providentiae reniti.

Liber Quintus

Prooemium

Disputatio I: Utrum omnes explicationes, quas S. Augustinus tribuit verbis illis Apostoli: Deus vult omnes homines salvos fieri; sint legitimae.

Disputatio II: Quid sit voluntas Dei antecedens, quid voluntas consequens, et utrum voluntas antecedens importet formaliter in Deo aliquem actum conditionatum, seu velleitatem.

Disputatio III: Quid sit praedestinatio, et in quo actu formaliter consistat, an in actu voluntatis, vel potius in actu intellectus.

Disputatio IV: Utrum bonus usus auxiliorum gratiae, ut emanat a libero arbitrio, sit effectus Praedestinationis.

Disputatio V: Utrum bonus usus liberi arbitrii, procedens ex auxilio gratiae, sit causa, ratio, vel conditio, sine qua non, praedestinationis in Adultis.

Disputatio VI: Utrum praedestinatio Parvulorum fuerit dependens ex praescientia boni usus liberi arbitrii parentum, vel aliorum, per quos ad baptismi gratiam pervenerunt; et eam praesupponat.

Disputatio VII: Utrum merita Christi praevisa sint causa praedestinationis nostrae, quantum ad integrum effectum.

Disputatio VIII: Utrum gratia status innocentiae fuerit Adae collata ex meritis Christi.

Disputatio IX: Utrum praedestinatio, quantum ad effectus assequutionem, sit certa, et infallibilis, certitudine ordinis, et causalitatis mediorum.

Disputatio X: Utrum possit aliquis, seclusa divina revelatione, certitudine infallibili cognoscere, se, vel alium esse in numero Praedestinatorum, aut ex aliquibus signis id colligere.

Disputatio XI: Utrum saltem ex fidelibus sint plures electi, quam reprobi.

Liber Sextus

Prooemium

Disputatio I: Utrum per seminalem propagationem filii Adae contrahant peccatum originale, quod in illis vere, et proprie habeat rationem culpae.

Disputatio II: Utrum per originale peccatum solum fuerit homo spoliatus originali iustitia, et supernaturalibus donis; an etiam in naturalibus vulneratus.

Disputatio III: Quae sint vulnera, quae homo per originale, vel actuale peccatum incurrat.

Disputatio IV: Utrum liberum arbitrium in natura lapsa, seclusis auxiliis gratiae, habeat easdem vires naturales ad bonum, quas habiturum esset, si in puris naturalibus conditum fuisset.

Disputatio V: Utrum homo possit ex solis viribus naturae, absque auxilio gratiae, cognoscere omne verum pertinens ad ordinem naturae.

Disputatio VI: Utrum homo per solas vires naturae possit omnibus mysteriis supernaturalibus sibi propositis, et explicatis assentiri, tamquam revelatis a Deo, assensu certo, et firmo, ex parte credentis.

Disputatio VII: Utrum absque auxilio gratiae possit Homo in natura lapsa operari aliquod opus morale, quod, comparatione ultimi finis naturalis, sit vere bonum, ac verae virtutis opus.

Disputatio VIII: Utrum in natura lapsa possit homo ex solis viribus naturae cum concursu Dei generali elicere actum absolutum mere naturalem dilectionis Dei super omnia, cum absoluto proposito illi in omnibus placendi.

Disputatio IX: Utrum liberum arbitrium cum solo concursu generali attritionem, vel contritionem, quo ad solam actus substantiam, elicere valeat.

Disputatio X: Utrum Homo possit per vires naturales liberi arbitrii, reparare bonum sibi connaturale, quod per peccatum amisit.

Disputatio XI: Utrum Homo lapsus possit, absque auxilio gratiae, servare omnia mandata, et resistere pro quolibet temporis momento omnibus tentationibus, etiam gravissimis, sibi occurrentibus, quas, pro servanda lege naturali, necesse sit vincere.

Liber Septimus

Prooemium

Disputatio I: Utrum absque Auxilio Gratiae possit homo, saltem remote, se disponere ad consequendam gratiam, petendo, quaerendo, pulsando, etc.

Disputatio II: Utrum facientibus totum, quod in se est, ex solis viribus naturae, dentur a Deo infallibiliter, et ex certa lege auxilia praevenientis gratiae, quibus id, prout oportet ad salutem, exequantur.

Disputatio III: Utrum ratione maioris conatus liberi arbitrii consequatur homo auxilia maiora, seu intensiora excitantis, et praevenientis gratiae.

Disputatio IV: Utrum facienti totum, quod in se est, ex prioribus auxiliis praevenientis gratiae, dentur infallibiliter, et ex certa lege posteriora auxilia.

Disputatio V: Utrum facienti totum, quod in se est ex auxilio efficaci, hoc est elicienti actum charitatis, et contritionis; detur infallibiliter, et ex certa lege gratia iustificans.

Disputatio VI: Utrum per actus Charitatis, aequales habitui praeexistenti, aut etiam per actus remissos, consequatur homo infallibiliter, et ex certa lege augmentum gratiae habitualis, charitatis, et gloriae essentialis.

Disputatio VII: Utrum propter merita mortificata consequatur poenitens infallibiliter, et ex lege statuta, maiorem gratiam habitualem, et ius ad gloriam essentialem magis intensam.

Disputatio VIII: Utrum ratione maioris conatus, vel influxus liberi arbitrii cum aequali auxilio gratiae adiuvantis, unus consequatur maiorem gratiam iustificantem, quam alius.

Disputatio IX: Utrum intellectus naturaliter perfectior, cum aequali lumine gloriae, producat actum visionis beatificae magis intensum, quam alius.

Disputatio X: Utrum Visio beatifica, inquantum est formaliter actio vitalis, procedat effective, ut quo, a lumine gloriae; an a solo intellectu, secundum suam innatam virtutem.

Disputatio XI: Utrum actus credendi, sperandi, et diligendi Deum, inquantum est auctor gratiae, sint supernaturales, secundum substantiam, et in esse naturae; an solum quantum ad modum, et in genere moris.

Disputatio XII: Utrum ultima dispositio ad gratiam habitualem procedat effective ab ipsa gratia; an a solo auxilio actuali, sive a voluntate elevata per tale auxilium.