De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice. This edition contains Book I: the prooemium and five preliminary disputations on Pelagian and Semi-Pelagian teaching, Manichaean and Reformation positions, Catholic theologians, and the authority of Augustine and Thomas Aquinas. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
✦ This work is being completed — add a section.
Liber Primus
Prooemium: divisio totius operis
Disputatio I: Utrum Pelagiani aliquando admiserint dari divinitus ad salutem, vel ad implendum legis praecepta aliquam gratiam interiorem, sive aliquod Dei auxilium supernaturale
Disputatio II: Quam gratiam tanquam necessariam ad salutem admiserint Semipelagiani, et in quo eorum sententia cum errore conveniat Pelagianorum, vel ab eo discedat
Disputatio III: Quid olim Manichaei, et his temporibus Lutherani et Calviniani circa necessitatem gratiae et vires naturales nostri arbitrii senserint
Disputatio IV: Quid nonnulli Doctores Catholici sentiant circa vires naturales Liberi arbitrii, ac illius concordiam cum divina praescientia, providentia, praedestinatione, et cum efficacia auxiliorum gratiae
Disputatio V: Quantam auctoritatem circa materiam praedestinationis et gratiae habeat sancti Augustini sententia, et utrum liceat ab ea discedere
Liber Secundus
Prooemium
Disputatio I: Utrum convenienter dividatur scientia Dei, in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis.
Disputatio II: Utrum Scientia Dei sufficienter dividatur in scientiam mere naturalem, et mere liberam: an praeter utramque sit in Deo scientia media constituenda, respectu futurorum conditionatorum, ab humana voluntate dependentium.
Disputatio III: Utrum omnes res futurae sint actu praesentes in aeternitate secundum proprias existentias, quas habebunt in propria mensura.
Disputatio IV: Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia, propter praesentialitatem realem in aeternitate,antequam fiant,et utrum huiusmodi existentia aliquid conducat ad certitudinem, et infallibilitatem cognitionis Divinae.
Disputatio V: Utrum Deus certo, et infallibiliter cognoscat omnia futura contingentia in decreto,sive in praedeterminatione suae divinae voluntatis.
Disputatio VI: Utrum Deus cognoscat certo, et infallibiliter peccata futura, in aliquo decreto suae Divinae voluntatis.
Disputatio VII: Utrum Deus cognoscat certo et infallibiliter futura contingentia in praedeterminatione causarum secundarum, praesertim quando causae secundae sunt liberae.
Disputatio VIII: Utrum praescindendo omnem praedeterminationem Divinae voluntatis, et existentiam in aeternitate, possit assignari alia ratio certitudinis scientiae divinae, ex parte videlicet veritatis obiecti.
Disputatio IX: Utrum Deus ante decretum suae voluntatis certo cognoscat futura contingentia, ut futura sunt,in ideis eorum.
Disputatio X: Utrum sit in Deo coniecturalis cognitio. quid in particulari faciet creata voluntas, si in talibus circumstantiis constituatur.
Disputatio XI: Utrum haec causalis sit vera: Quia hoc futurum est, ideo praescitur a Deo; an vero e converso: Quia Deus praescit aliquid futurum esse, ideo sit futurum.
Disputatio XII: Utrum Deus immediate per suam scientiam, sive per suum intellectum producat res ad extra; an vero praeter intellectum, et voluntatem sit in illo constituenda tertia potentia exequutiva, per quam res immediate producantur.
Liber Tertius
Prooemium
Disputatio I: Utrum motio Dei actualis; qua indigent omnes causae secundae, ut suum effectum, vel operationem producant, sit influxus immediatus in ipsam causam secundam; an vero sit solum influxus immediatus cum causa secunda in eius effectum.
Disputatio II: Quidnam sit motio illa praeuia, qua Deus movet, et applicat causas secundas ad operandum.
Disputatio III: Utrum concursus Dei generalis, quo causas secundas constitutas in actu primo, per formas supernaturales adiuvat ad supernaturales actus producendos, sit supernaturalis; an vero eiusdem ordinis cum concursu generali ad actus mere naturales.
Disputatio IV: Utrum concursus Dei generalis, praesertim respectu actuum a libero arbitrio creato dependentium; sit secundum se indifferens.
Disputatio V: Utrum Deus, absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis vere efficienter, sive ad modum causae physicae, praedeterminet omnes causas secundas, tam naturales, quam liberas ad suas operationes, salva earum natura, et libertate.
Disputatio VI: Utrum Deus, praeuia motione, voluntati creatae inhaerente, eam ad modum causae physicae moveat, applicet, seu praedeterminet ad omnes suos actus bonos in particulari, salva ipsius libertate.
Disputatio VII: Utrum Deus praeuia motione liberum arbitrium vere efficienter, sive ad modum causae physicae praemoveat ad actum peccati, inquantum actus, et ut ens est.
Disputatio VIII: Utrum omnes actus contingentes, et liberi, a Deo praedeterminati, necessario fiant necessitate infallibilitatis, sive ex suppositione praedeterminationis divinae voluntatis.
Disputatio IX: Utrum prima radix contingentiae sit efficacia, sive omnipotentia divinae voluntatis.
Disputatio X: Utrum aliquis effectus possit dici formaliter contingens in ordine ad causalitatem Dei, praesertim quando immediate producitur ab illo.
Liber Quartus
Prooemium
Disputatio I: Utrum Deus habeat providentiam, non solum omnium generum, et specierum; sed etiam omnium individuorum in particulari, secundum omnes circumstantias loci, temporis, etc.
Disputatio II: Utrum mala poenae sint per divinam providentiam absoluta, et efficaci voluntate volita, et praedeterminata in particulari, an solum permissa.
Disputatio III: Utrum sit de ratione providentiae Divinae non solum ordinatio mediorum in finem, sed etiam assequutio finis a Deo intenti.
Disputatio IV: Utrum causae secundae contingentes, et liberae possint se subtrahere, vel exire ab ordine, qui per Divinam Providentiam est eis praefixus.
Disputatio V: Utrum liberum arbitrium creatum omnipotenti Deo valeat resistere, vel contra ordinem divinae providentiae reniti.
Liber Quintus
Prooemium
Disputatio I: Utrum omnes explicationes, quas S. Augustinus tribuit verbis illis Apostoli: Deus vult omnes homines salvos fieri; sint legitimae.
Disputatio II: Quid sit voluntas Dei antecedens, quid voluntas consequens, et utrum voluntas antecedens importet formaliter in Deo aliquem actum conditionatum, seu velleitatem.
Disputatio III: Quid sit praedestinatio, et in quo actu formaliter consistat, an in actu voluntatis, vel potius in actu intellectus.
Disputatio IV: Utrum bonus usus auxiliorum gratiae, ut emanat a libero arbitrio, sit effectus Praedestinationis.
Disputatio V: Utrum bonus usus liberi arbitrii, procedens ex auxilio gratiae, sit causa, ratio, vel conditio, sine qua non, praedestinationis in Adultis.
Disputatio VI: Utrum praedestinatio Parvulorum fuerit dependens ex praescientia boni usus liberi arbitrii parentum, vel aliorum, per quos ad baptismi gratiam pervenerunt; et eam praesupponat.
Disputatio VII: Utrum merita Christi praevisa sint causa praedestinationis nostrae, quantum ad integrum effectum.
Disputatio VIII: Utrum gratia status innocentiae fuerit Adae collata ex meritis Christi.
Utrum gratia status innocentiae fuerit Adae collata ex meritis Christi.
I. PRO explicatione huius difficultatis notandum est, gratiam status innocentiae dupliciter considerari posse: primo, secundum quod post peccatum fuit reparata per poenitentiam Adae; et secundum istam rationem omnes Theologi fatentur, fuisse ex meritis Christi. Cuius ratio est: nam illa gratia, quatenus reparata per poenitentiam, fuit hominis redempti per Christum, et per illam, ut sic reparatam, fuit Adam efficaciter perductus ad vitam aeternam: nam ratione illius habet aliquem gradum gloriae: et idem dicendum est de actibus meritoriis, quos produxit Adam in statu innocentiae: nam, ut docet S. Thomas 3. p. quaest. 89. art. 5. opera meritoria, per sequens peccatum mortificata, reviviscunt per poenitentiam. Quod autem Adam egerit poenitentiam, habetur Sap. 10. Haec illum, qui primus formatus est a Deo, patrem orbis terrarum, custodivit, et eduxit illum a delicto suo. Secundo considerari potest illa gratia secundum substantiam, et secundum quod formaliter pertinebat ad statum innocentiae: Et secundum hanc etiam rationem quidam dixerunt, illam datam fuisse Adae ex meritis Christi. Addunt, hanc sententiam esse valde consentaneam ordini praedestinationis Christi, pertinereque ad eius honorem, et excellentiam. Eamdem doctrinam, tamquam probabilem defendit Asturicensis in relectione de gratia Christi.1
Prima ratio huius sententiae est: nam Christus est fons universalis, et origo totius gratiae, quae hominibus confertur: ergo etiam gratia status innocentiae fuit ex influxu meritorum Christi: alias non esset fons universalis gratiae.
Secunda, quia, ut docet S. Thomas 2. 2. quaest. 2. art. 7. et 3. p. q. 1. art. 3. ad 5. Adam ante peccatum habuit fidem explicitam incarnationis Christi, ut ordinabatur ad consummationem gloriae: ergo iustificatus est per fidem Christi, ac per consequens ex meritis eius. Patet consequentia: nam iustificatio, quae fit per fidem Iesu Christi, fit ex meritis eius, eo quod per fidem applicantur merita Christi; ut patet ex illo ad Rom. 3. Quem proposuit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius.
Tertio. Gratia collata Adae in statu innocentiae erat subiecti praedestinati: ergo erat effectus praedestinationis eius; ergo ex meritis Christi. Patet consequentia: nam cum Christus Dominus meruerit nostram praedestinationem, ut supra dictum est; omnis gratia, quae est effectus praedestinationis, est ex meritis eius.
Quarto. Christus, inquantum homo, est caput omnium hominum, ut docet S. Th. 3. p. q. 8. ar. 3. in corp. ergo fuit caput primorum parentum in statu innocentiae; sed de ratione capitis est, quod influat motum, et vitam in membra: ergo gratia status innocentiae fuit ex influxu meritorum Christi.
Quinto. Ut docet Caietanus, gratia collata est Angelis ex meritis Christi,2 quod etiam docere videtur S. Bernard. ser. 22. in cant. ubi explicans illud Apost. Factus est nobis iustitia, sanctificatio, et redemptio, inquit: Qui erexit hominem lapsum, dedit stanti Angelo, ne laberetur; sic illum de captivitate eruens, sicut hunc a captivitate defendens; et hac ratione fuit aeque utrique redemptio, solvens illum, et servans istum. Unde ad Ephes. 1. dicitur: Instaurare omnia in Christo, quae in caelis, et quae in terra sunt in ipso: ergo a fortiori gratia Adae collata in statu innocentiae fuit ex meritis Christi.
II. OPpositam sententiam reputo probabiliorem, et magis ad mentem S. Thomae, quam tenet M. Soto lib. 1. de natura, et gratia, c. 6. et est communis inter Thomistas, colligiturque manifeste ex S. Thoma 3. p. q. 1. ar. 3. ubi docet, quod, si Adam non peccasset, Verbum incarnatum non fuisset;3 sed si gratia status innocentiae fuisset ex meritis Christi, secundum quod gratia illa pertinebat ad statum innocentiae, etiam non existente peccato, Verbum Divinum fuisset incarnatum ad consummandam illam gratiam Adae, et perducendum ipsum ad vitam aeternam per merita ipsius Christi: ergo.
Probatur praeterea; quia, ut docet S. Tho. in 3. sent. d. 13. q. 2. ar. 2. quaestiunc. 1. in corp. gratia collata Angelis non fuit ex meritis Christi, eo quod illa gratia non fuit subiecti redempti, cum nullum in Angelis bonis fuerit peccatum:4 sed etiam gratia status innocentiae, formaliter loquendo, non erat hominis redempti, aut captivi; quia nullum praecesserat peccatum: ergo.
Confirmatur: nam Christus, in quantum homo, fuit causa meritoria illius dumtaxat gratiae, per quam liberantur homines a peccato; venit enim, tamquam medicus, et ut redemptor salvare, et liberare, quod perierat, ut dicitur Matth. 9. et 18. et Luc. 5. sed gratia status innocentiae non erat hominis infirmi, sed sani: ergo.
III. AD primum argumentum oppositae sententiae respondetur, Christum, in quantum Deus, fontem esse universalem, et causam efficientem principalem totius gratiae: sed in quantum homo, idest secundum humanitatem, solum esse fons, et causa meritoria, atque efficiens secundaria, et instrumentalis illius gratiae, quae hominibus lapsis, et redemptis confertur.
Ad secundum argumentum respondetur, quod, ut quis iustificetur fide Christi, et meritis illius, requiritur, quod prius fuerit captivus, et infirmus, ut patet in Angelis, qui iustificati non sunt ex meritis Christi, ut docet S. Thom. in 3. d. 13. cit. et tamen a principio suae creationis habuerunt fidem incarnationis Christi, quantum ad substantiam, ut docet idem S. Tho. 1. p. q. 64. ar. 1. ad 4. Unde, licet Adam ante peccatum habuerit fidem incarnationis Christi; non sequitur, quod habuerit gratiam in statu innocentiae ex meritis Christi.
Ad tertium respondetur, quod, ut gratia hominis praedestinati sit effectus praedestinationis eius, requiritur, quod per illam gratiam efficaciter sit transmittendus ad vitam aeternam.5 Per gratiam autem status innocentiae, secundum quod erat status innocentiae, non fuit Adam efficaciter transmissus ad vitam aeternam, neque ad illam efficaciter ordinatus; unde non fuit effectus praedestinationis eius, sed cuiusdam supernaturalis providentiae divinae, sicut gratia, quae ad tempus datur reprobis, non est praedestinationis eorum effectus; quia per illam non transmittuntur efficaciter ad vitam aeternam.
Respondetur secundo, solum concludere argumentum, illam gratiam status innocentiae secundum aliquam rationem fuisse effectum praedestinationis Adae, et consequenter ex meritis Christi, quatenus scilicet reparata est per poenitentiam Adae, ut supra dictum est.
Ad quartum respondetur primo, quod Christus, in quantum homo, fuit caput fidelium in statu innocentiae; quia licet non meruerit gratiam illis collatam in eo statu, quantum ad substantiam; habuit tamen influxum in eamdem gratiam secundum aliqua accidentia, ut dictum est.6 Ad rationem autem capitis praesertim mystici, non est necesse, quod influat eodem modo in omnia membra. Respondetur secundo, quod Christus, in quantum homo, est universale caput totius Ecclesiae etiam triumphantis; supposito tamen mysterio Incarnationis; si enim Adam non peccasset, Verbum carnem humanam non assumpsisset, ut docet S. Thom.7 et consequenter Christus, ut homo, non esset caput Ecclesiae, sed solum, inquantum Deus, ut expresse docet S. Thom. q. 29. de ver. ar. 4. ad 3. et quia status innocentiae praeintelligitur prius, quam intelligatur Verbi incarnatio, vel decretum divinum, circa incarnationem; ideo non oportet, quod Christus, inquantum homo, fuerit caput status innocentiae, nisi ex consequenti, sicut de Angelis dicit S. Thomas q. citata de veritate, art. 4. ad 5.
IIII. Ad quintum respondetur, gratiam Angelorum secundum substantiam consideratam non fuisse ex meritis Christi, ut in 3. d. 13. cit. dicit S. Tho. sed solum quantum ad aliqua accidentia, scilicet quantum ad illuminationem.8 Christus enim, etiam inquantum homo, illuminat Angelos, ut S. Dionysius c. 1. caelest. hierar. colligit ex illo Esai. 63. ubi ascendente Christo introducitur Angelorum interrogatio dicentium: Quis est iste, qui venit de Edon, tinctis vestibus de Bosrha? cui interrogationi Christus, in quantum homo, respondet: Ego, qui loquor iustitiam, et propugnator sum ad salvandum. Item etiam, in quantum homo, mittit Angelos ad nos, ut S. Thom. 3. p. q. 59. art. 6. colligit ex illo Haebr. 1. Omnes sunt administratorii spiritus in ministerium missi propter eos, qui haereditatem capiunt salutis. Praeterea, in quantum homo, habet iudicare Angelos, et conferre illis accidentalia praemia: unde S. Thom. eod. art. 6. docet, quod iudiciaria potestas, quae est in Christo Domino, in quantum homo, etiam se extendit ad Angelos. Addit tamen in eodem art. quod, in quantum homo, non habuit influentias in praemium essentiale bonorum Angelorum, sed solum, in quantum Deus. Ex quo manifeste colligitur, quod gratia Angelorum, et merita, per quae ad illud praemium essentiale pervenerunt, non fuerint ex influentia Christi, in quantum homo, neque ex meritis eius. Et ad auctoritatem S. Bernardi inductam respondetur, esse intelligendam de Christo, inquantum Deus. Et sensus illius est, quod per Christum, inquantum Deus, steterunt Angeli boni, sicut per eumdem Christum, in quantum Deus homo, reparatus est, et redemptus homo lapsus. Ad locum Apostoli respondetur, quod Christus, in quantum homo, instauravit, quae in caelis sunt, quatenus redimendo, et salvando homines lapsos, sedes vacuas Angelorum, qui ceciderunt, implevit.