De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Quam gratiam tanquam necessariam ad salutem admiserint Semipelagiani, et in quo eorum sententia cum errore conveniat Pelagianorum, vel ab eo discedat.

I. COMMUNIS error Semipelagianorum (ut nonnulli recentiores Theologi bene adnotarunt) in hoc consistit, quod licet contra Pelagium faterentur, gratiam Dei esse necessariam ad opera sanctitatis praestanda: et gloriam promerendam: et ad obtinendam dispositionem convenientem ad remissionem peccati; aliquod tamen initium salutis reservarunt libero arbitrio: ut propria salus sit in potestate hominis constituta. Et ideo dicebant, necessarium esse, ut homo incipiat per aliquem bonum motum, quem Deus postea promoveat: et perficiat: et ita in hoc bono motu constituebant primam causam salutis ex parte nostra: et eamque dicebant esse meritum omnis gratiae supernaturalis. De quo autem merito id intellexerint, ex ipsismet eorum verbis patebit infra Asserebant etiam, fidem saltem quantum ad eius initium, non esse donum Dei: sed esse in nobis ex nobis, et propter illam reddi a Deo caetera dona, quae sunt ad salutem necessaria, ut ex Epistolis Prosperi, et Hilarii ad S. August. constat, et ex eodem Augustino in lib. de Praedestinatione Sanctorum, et de Dono perseverantiae; ubi respondens Epistolis Prosperi et Hilarii, probat ex professo evidentissimis sacrarum literarum testimoniis, nedum fidem perfectam: sed etiam fidem inchoatam, et quodcunque initium illius ex Deo esse, atque ex praevenientis gratiae auxilio. Sed ut ad particularia descendamus, et explicemus quousque Massilienses in confessione gratiae pervenerint: et quam gratiam ultra illam S. August. necessario esse confitendam contenderit: observandum est, Ducem Semipelagianorum fuisse Faustum Regiensem Episcopum, cuius errorem refert, et impugnat Maxentius in responsione ad Epist. Hormisdae Papae: ubi asserit libros Fausti esse haereticos, et acriter eos reprehendit, qui tales libros defendunt ut Catholicos: et praesertim Episcopum quendam Africanum, qui dicebatur Possessor.¹ Et Gelasius Papa in cap. Sancta Romana Ecclesia 15. distinct. Fausti Regiensis Galliarum Opuscula connumerat inter apocripha. Unde Petrus Diaconus apud Fulgentium de Incarnat. et gratia Domini nostri Iesu Christi, c. 8. in fine, ait: Quorum omnium Sanctorum Patrum imbuti doctrinis, anathematizamus Pelagium et Celestium, simulque; etiam Iulianum Edanensem, et qui illius similia sapiunt: praecipue libros Fausti Galliarum Episcopi, qui de Monasterio Lirinensi profectus est, quos contra praedestinationis sententiam scriptos esse non dubium est. In quibus non solum contra doctrinam horum Sanctorum Patrum (idest Aug. et discipulorum eius) verum etiam contra ipsius Apostoli contradictionem veniens, humano labori subiungit gratiae adiutorium²: Unde non sunt audiendi, qui Faustum inter Patres referunt, cum non inter Patres: sed inter hostes gratiae Christi sit computandus. Suam Faustus explicuit sententiam circa necessitatem gratiae, et naturales vires nostri arbitrii in duobus libris de libero arbitrio, quos in lucem edidit; et habentur in Bibliotheca SS. Patrum: ubi qui voluerit, poterit fusius explicatam eius sententiam perlegere.³

II.

Cassianus etiam in suis scriptis, sed praesertim collat. 13. per tot. eorundem Semipelagianorum sententiam tradit, et quamplurima eorum dicta constituit. Eius doctrinam refert, et impugnat S. Prosper in lib. quem, contra Collatorem, composuit: ubi quamplurimis Scripturae testimoniis, firmissimis, et acutissimis rationibus, et verbis elegantissimis ostendit, qualiter Cassianus, et aliae reliquiae Pelagianae haeresis, dum ab errore Pelagii se longe discedere proclamarent: in illum tandem inciderint. Collatoris nomen Cassianus, a collationibus Patrum, quas conscripsit, sortitus est. Igitur ex libris Fausti Regiensis, et Cassiani, quid et ipsi, et Semipelagiani senserint, haurire debemus: et sensum legitimum, in quo damnata est eorum doctrina, ex scriptis Prosperi, et Maxentii colligere: ac denique ex S. Patre Aug. qui spiritu divino potius, quam humana industria, et Pelagianorum, et Semipelagianorum errorem penetravit, detexit, impugnavit, expugnavit, et in extirpatione huius pestiferae haeresis plurimum laboravit. Unde scribens ad Innocentium: Non igitur, inquit, de uno Pelagio, qui iam fortasse correptus est, quod utinam ita sit, sed tam multis, quibus loquaciter contendentibus, et infirmas atque ineruditas animas, velut convictas trahentibus: firmas autem, et in fide stabiles ipsa contentione fatigantibus usquequaque iam plena sunt omnia.⁴ Ut autem clare, et distincte procedamus, colligenda sunt in primis ex libris Fausti eius dicta, quibus suam mentem aperuit, deinde Cassiani dicta ex eius pariter scriptis colligemus; ut tandem manifestum fiat, in quo Semipelagiani inter se, et cum Pelagio consenserint: et in quo unus ab alio: aut etiam a suo capite Pelagio dissenserint.

ERROR FAUSTI circa naturalem facultatem liberi arbitrii, et necessitatem gratiae explicatur.

UT notavit⁵ Sixtus Senensis, Faustus contra doctrinam Sancti Augustini, eius nomine suppresso, libros de libero arbitrio conscripsit,⁶ quod etiam non obscure docet Petrus Diaconus loco superius allegato. Et in primis, ut ab errore Pelagii longe discedere videretur, blasphemam illius redarguit sententiam asserentis, quod ad obtinendam salutem natura hominis sola sibi sufficiat: Ego, inquit, arbitror, quod libertas arbitrii sibi sola sufficere absque praesidio gratiae non potuerit, etiam antequam privilegium illius transgressio violaret. Quomodo vero nunc potest sibi sola sufficere, ad cuius arrogantiam dicitur: Quia sine me nihil potestis facere?⁷ Ad cuius praesumptionem divinus sermo dirigitur: Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam?⁸ Quod utique elationi sine gratia perficere denegatur, humilitati vero cum gratia implere conceditur.⁹ Unde Maxentius in responsione ad Epist. Hormisdae, eiusdem Fausti calliditatem observans, ait: Refutans nanque callide eiusdem Pelagii sensum, et quasi exprobrans, quod omnino Christi negaverit gratiam, necnon et illos, qui nullis praecedentibus meritis iuxta Apostolum gratiam Dei hominibus dari fatentur: ipse quasi sapientissimus, et prudentissimus novus novae pravitatis Apostolus, gratiam Dei secundum meritum fidei, et laboris dari nititur edocere: ut iam sic Dei gratia non sit gratia.¹⁰

IIII. Dicit secundo, non esse totum tribuendum gratiae: sed aliquid labori humano relinquendum: contendebat enim, conatibus et labori humano gratiae donum esse subiungendum, concedique a Deo petentibus, quaerentibus, desiderantibus. Verba Fausti sunt: Hoc itaque loco gemini inter se colluctantur errores, quorum unus solam gratiam, alter solum laborem, relicto tramite, atque mensura veritatis, insinuat, sectarum: genere dispares: sed impietate consimiles, diverso quidem studio, sed spiritu unius serpentis insibilant. Quorum unus, idest solius gratiae praedicator, prima quidem fronte venenum suum sub specie pietatis occultat, Alter, idest laboris assertor, protinus extantem tumorem improba elatione manifestat. Haec professio insinuando solum laborem, ipso sui titulo detestanda: illa magis sub religioso colore metuenda est.¹¹ Et circa finem eiusdem cap. subdit: Merito contra huius arrogantia¹² praesumptionem sermo divinus vim suae auctoritatis, vel increpationis exseruit. Nemo, inquit, venit ad me, nisi Pater traxerit eum.¹³ Et iterum: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei:¹⁴ Quod merito ad se dictum esse reputabit, qui salutem suam cum Pelagio propria in voluntate, ac virtute constituit: quod utique illi obiici non necesse est, qui non de solo labore praesumit: sed conatibus suis quotidianam Dei misericordiam, et iugem gratiam implorandam esse cognovit, et auxilium Domini pervigili obsecratione deposcit. Et, c. 4. et 5. eos impugnat qui totum, inquiunt, solius est gratiae; et ipse fatetur, gratiam esse omnibus necessariam: sic tamen, ut ei vigilantiae humanae studium per omnia iudicemus adiungi. Idem docet cap. 6. et cap. 10. Ex quibus verbis constat Faustum sensisse, quod naturae conatus gratiam praevenientem praeveniant: quibus lib. arb. iugem Dei gratiam implorat, petit, desiderat. Quod etiam constat ex Conc. Arausicani can. 6. ubi contra hunc Fausti, et aliorum Semipelag. errorem diffinitur: Si quis, sine gratia Dei, credentibus, volentibus, desiderantibus, etc. pulsantibus nobis misericordiam dicit conferri divinitus: non autem, ut credamus, velimus, vel haec omnia, (sicut oportet) agere valeamus: etc. aut humilitati, aut obedientiae humanae subiungit gratiae adiutorium; nec ut obedientes, et humiles simus, ipsius gratiae donum esse consensit, resistit, Apostolo dicenti: Quid habes quod non accepisti? et, Gratia Dei sum id, quod sum.¹⁵

V. Dicit tertio, gratiam, et liberum arbitrium pariter sociari in his, quae pertinent ad salutem, gratiamque esse comitem, non praeviam humanorum meritorum.¹⁶ Ita dicit Faust. lib. 1. cit. cap. 5. ubi explicans illud Rom. 4. Si enim Abraham ex operibus iustificatus est, habet gloriam: sed non apud Deum: Et illud 1. ad Cor. 3. Unusquisque propriam mercedem accipiet secundum suum laborem, inquit, Iuxta catholicam regulam opera legis evacuantur, quae secundum literam sunt, et, ea, quae post gratiam (comitante gratia) gerenda sunt, asseruntur. Quibus verbis concedit, gratiam comitem, et cap. 18. concedit gratiam cooperantem. Sed specialiter hoc dictum explicat Faustus c. 17. eiusdem libri, sub his verbis: Et ita se duo ista coniungunt, attrahentis virtus, et obedientis affectus: quomodo se aeger aliquis assurgere conetur, et facultas animum non sequatur: et propterea sibi porrigi dexteram deprecetur: Clamat voluntas: quia sola per se elevari nescit infirmitas: Ita dominus invitat volentem, attrahit desiderantem, erigit adnitentem . et lib.2. cap.4. explicans illud 2. ad Thimot.2.¹⁷ Laborantem agricolam oportet de fructibus accipere; Ecce, inquit, quomodo sibi admirabili commercio divina et humana sociantur; ad obedientiam pertinet labor, fructus vero laboris ad gratiam. Unde Maxentius in respons. ad epist. Hormisdae Papae, errorem Fausti referens, ait: Nam cum nemo obediat, sive laboret, nisi volens, nemo velit, nisi scierit, quid ei conveniat laborare; iste post scientiam et voluntatem, seu obedientiam, humano labori adiungit gratiae adiutorium; ut videlicet, gratia et labor humanus (cuius possibilitatem non per eandem gratiam, sed naturaliter inesse omnibus asserit, pariter sociari) reliqua perficiant opera: et hoc quidem se pollicetur defendere.¹⁸ Et S.Prosper in epist. ad Aug. Pelagianae haereseos reliquias commemorans, hoc dictum tertium illis tribuit, cum ait: Nec considerant se gratiam Dei, quam comitem, non praeviam humanorum volunt esse meritorum: etiam illis voluntatibus subdere, quas ab ea, secundum suam phantasiam non negant esse praeventas. Pro intelligentia huius dicti est advertendum, quod cum Faustus dicit, gratiam esse comitem, non praeviam humanorum meritorum: loquitur manifeste de gratia efficaci, non autem de excitante, et illuminante: hanc enim concedit praecedere opus meritorium, et alia pietatis opera, ut ex sequenti dicto erit perspicuum.¹⁹ Dixi pietatis opera: nam fidem, viribus naturae, sicut et alii Semipelag. tribuebat, ut ex Aug. lib. de Praedestinatione Sanctorum constat, et ex iis, quae in dicto 12. subiiciemus, cuius merito, lib. arbitrium priora auxilia gratiae impetrare fatebantur. De quo autem merito id intelligerent, inferius erit explicandum.

VI. Dicit quarto, quod ad opera meritoria vitae aeternae, et ad humanam salutem, requiritur gratia praeveniens: quam S.Aug. lib. de correct. et gratia cap.12. vocat adiutorium, sine quo res non fit. Constat hoc, nam lib. primo cit. cap.1. inquit: Ego arbitror, quod libertas arbitrii sibi sola sufficere sine praesidio gratiae non potuerit, etiam antequam privilegium illius, transgressio violaret. Quomodo vero nunc potest sibi sola sufficere, ad cuius arrogantiam dicitur: Quia sine me nihil potestis facere.²⁰ Ad eius praesumptionem divinus sermo dirigitur: Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam!²¹ Quod utique elationi sine gratia perficere denegatur, humilitati cum gratia implere conceditur. Et cap.11. subdit: Qui vero, vel initium operis sibi praesumit arrogare, vel finem, ad illum merito dicitur: Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam.²² Et cap.14. per totum idipsum docet, inter alia inquiens: Asserit Propheta, voluntatis propriae facultatem, de semetipso dicens: Inclinavi cor meum ad faciendas iustificationes tuas,²³ sed nihil de solis viribus eius intelligit praesumendum, cum proclamat ad Deum: Inclina, inquit, cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.²⁴ Quod autem istam gratiam in illuminatione intellectus, et excitatione voluntatis constituat, patebit ex dicto.5. Hinc est, quod Sanctus Augustinus de Semipelagianis loquens, et hoc quartum dictum illis tribuens, ait: Pervenerunt autem isti fratres nostri, pro quibus solicita est pia Charitas vestra, ut credant cum Ecclesia Christi peccato primi hominis obnoxium nasci genus humanum: nec ab isto malo, nisi per iustitiam secundi hominis aliquem liberari. Pervenerunt etiam, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur: atque ut ad nullum opus bonum, vel incipiendum, vel perficiendum, sibi quemquam sufficere posse consentiant: Retenta ergo ista, in qua pervenerunt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt.²⁵ Quod et S.Prosper epist. ad August. notavit, cum dixit: Quidam vero horum intantum a Pelagianis semitis non declinant, ut cum ad confitendam tam Christi gratiam, quae omnia praeveniat merita humana, cogantur, ne si meritis redditur, frustra gratia nominetur, etc.²⁶ Ex quibus verbis satis constat, Semipelagianos admittere tanquam necessariam, nedum ad perficiendum: sed etiam ad incipiendum bona opera aliquam gratiam praevenientem. Verum est, quod ad fidem nullam gratiam posuerunt tanquam necessariam, cum senserint, fidem non esse donum Dei: sed esse in nobis ex nobis, ut patebit infra:

VII. Dicit quinto, gratia, quae praevenit humanas voluntates, est, qua illuminatur a Deo intellectus, et voluntas excitatur: et ratione huius illuminationis, fatetur esse totum imputandum gratiae: Pro eo vero, inquit, quod totum ad auctorem gratiae referendum est legimus: Qui docet hominem scientiam. vel, Dominus illuminat caecos. et iterum, Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in morte. et, Beatus homo, quem tu erudieris Domine, et de lege tua docueris eum. Et iterum ait: Quid est autem attrahere: nisi praedicare, nisi scripturam²⁷ consolationibus excitare, increpationibus deterrere, desideranda proponere, intentare metuenda, iudicium comminari, praemium polliceri. Audi Dominum, non duris nexibus, sed manibus attrahentem, et dilectionis brachiis invitantem: sicut ait Propheta: Attraxi eos in vinculis charitatis. et illud, Post te in odorem unguentorum currimus,²⁸ et ideo dicit: Venite ad me omnes, qui laboratis, et onerati estis, et ego reficiam vos;²⁹ ne ullus se excusare possit exclusus, qui convincitur invitatus.³⁰ Hinc est, quod cap. 11. eiusdem primi libri docet, initium, et finem boni operis, Deo esse attribuenda: quia, videlicet, ipse incipit, illuminando intellectum, et excitando voluntatem. Explicans enim illud Psal. 126. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt, qui aedificant eam. inquit: Sed inter haec cum usque ad omnium malorum tolerantiam, vitaeque iacturam, laborare debeat famulus: ad Dominum tamen semper est referendus laboris effectus: qui vero vel initium operis sibi praesumit arrogare, vel finem, ad illum merito dicitur: Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam.³¹ Et lib.2.cap.6.explicans illud ad Rom. 9. Non ex operibus, sed ex vocante dictum est, inquit, Cum ergo audis, ex vocante dictum est, invitantem intellige, non cogentem: id est efficaciter moventem: putabat enim, hoc sine coactione voluntatis fieri non posse. Quia vero superius dixerat, gratiam, et liberum arbitrium pariter sociata nostram perficere salutem: ne quis existimaret, per hanc doctrinam inferri praeiudicium gratiae divinae, subiungit sequens dictum.

VIII. Sextum dictum, Primas partes soli gratiae in opere nostrae salutis debemus tribuere: ita dicit lib. 1. c. 6. ubi explicans illud 1. ad Corinth. 15. Gratia Dei sum id quod sum, etc. inquit, Primas partes soli gratiae pie subiectus adscripsi, media quaeque labori magister obedientiae deputavit. Et cap.9.inquit, Nunc ista dicentes, non laborem gratiae coaequamus: sed omnino gratiam sine comparatione praeponimus. Unde Maxentius; Sed gratiam, inquit, cui hoc loco Faustus primas partes tribuit, non eam, quae per Spiritum Sanctum fit, ut verbum Dei forinsecus intonanti assensum praebeamus, et obedientes efficiamur: sed praedicationem divinorum asserit eloquiorum: ut, videlicet, gratiae sit, quod nobis divina eloquia praedicantur: nostrum autem sit, ut eidem praedicationi consentiamus.³²

IX. Dicit septimo, Deus expectat voluntatem nostram, ut purgari velimus, et currere: nam lib.1.c.7.in fin. Fidem, inquit, expectat a parvulis: opera etiam cum fide a confirmatis requirit. Et c. 10. Si non est, inquit, voluntas expectanda currentis, quare ergo dicitur, Ego igitur sic curro, non quasi in incertum?³³ et iterum: Cursum consummavi, fidem servavi?³⁴ Et cap.11. Caeterum sicut ab homine indefessae servitutis expectanda devotio est, ita operis consummati, Domino est deputanda perfectio, Et c.19.subdit: Porro pro ratione iustitiae per se effectum non peragit, quia voluntatem eius, qui est purgandus, expectat. Et lib.2.de lib.arb.c.10. Invitus homini pondus damnationis imponis, qui remedium satisfactionis ostendit, et sedula obsequium servitutis expectat.³⁵ In quo autem sensu intellexerit Faustus, Deum expectare nostram voluntatem, ut purgari velimus: disp.95. patebit.

X. Octavo, admittit esse necessariam ad salutem gratiam comitem, quam variis nominibus explicat: aliquando eam, cooperantem gratiam: aliquando, gratiae adiutorium, appellant. Ita dicit lib.1.de lib.arb.c.5.ubi ait: Verum iuxta Catholicam regulam, opera legis evacuantur, quae secundum literam sunt, et ea, quae post gratiam, comitante gratia, gerenda sunt, asseruntur. Et cap.11 ait: Quod Deus praecepta divina, per laboriosae servitutis officia, gratia cooperante servantibus, regnum caeleste promisit. Et cap.13 Nam cum homo per gratiam, esse coeperit vas electionis et honoris, invigilandum est, ut acceptus honor, divina cooperatione servetur: Et paulo inferius: Et quoties homo ad meliora, (deterioribus repudiatis) gratia iuvante, convertitur, toties de vase contumeliae, vas honoris efficitur. Et paulo ante praemiserat: Ostendamus vas contumeliae, in vas honoris, adiutorio Dei, et studio suo posse transire. Et lib. 2. cap.4.in fine sic concludit: Tu vero divinae ne invideas bonitati, si opus, quod a me (illo adiuvante) bene gestum est, vel etiam accepta perdiderim ..³⁶ Et cap. 10. explicans illud Rom. 9. Non volentis, neque currentis, etc. Hic, inquit, evidenter eum notat, et arguit, qui solum se sibi sufficere, sine manu adiuvantis, existimat. Et circa finem inquit. Quin potius cooperante adiutoria³⁷ etiam suo opere sit dignus, et cum bona conscientia beatus.

XI. Nono dicit, ad Deum pertinere quod vocemur: ad hominem vero, quod obediat, quod quaerat, quod petat, quod pulset. Explicans enim illud ad Hebr. 11. Et inquirentibus se remunerator est: Quam bene, inquit, et Domini officium coniunxit, et famuli: dicendo, et inquirentibus se remunerator sit: sicut enim ad Deum, largitio remunerandi, ita ad hominem, devotio respicit inquirendi,³⁸ Et cap. 10. circa finem ait: Orantibus, et vigilantibus, misericordiae benignitate succurritur: quae utique pulsantibus magis ex devotione, quam ex praedestinatione defertur. Et iterum ait: Nam sicut sui criminis est, quod longe pii Parentis refugit oculos; ita suae est devotionis, quod per insitum sibi bonum deliberans, et assurgens, ad paternos recurrit amplexus.³⁹ Et alio in loco docet esse insita homini bonae voluntatis semina: quod probat ex illo: Si volueris mandata, conservabunt te.⁴⁰⁴¹ Et cap. 16. inquit: Nam Deum, quolibet tempore, qui quaesivit, invenit, et qui invenisse non visus est, non quaesivit. Et cap. 17. subdit: Ita Dominus invitat volentem, attrahit desiderantem, erigit adnitentem. Et ideo, sicut gratiae est, quod attrahitur: ita obedientiae probatur esse, quod sequitur. Volens sane non gratiae divinae, nisi quatenus invitavit: sed nostrum tantum esse, quod sequimur. Et post pauca: Sed is, quem perspicis attrahentem; requirit omnimodis praecepta servantem: ut per quandam voluntatis ansulam comprehendi, et attrahi valeat, qui vocatur: quod si eum putas, attrahere nolentes, caelesti iustitiae iniquitatis pondus imponis. Et cap. 19. Sicut Dei est, ut provocans adhortetur, ita obedientiae hominis reservatum est, ut sequatur.⁴² Et lib. 2. cap. 28. explicans illud Mar. 10. Quid tibi vis faciam? Et Ioann. 5. Vis sanus fieri? ait: Vides, quia non tribuitur munus salutis, nisi prius interrogetur desiderium voluntatis: sed et cum venitur ad baptismum, prius accedentis voluntas inquiritur, ut regenerantis gratia subsequatur. Et in Cornelio Centurione, quia praecessit voluntas gratiam, ideo praevenit et gratia regenerationem.⁴³ Et post pauca: De Dei bonitate est, quod vocatur: de propria voluntate, quod promptus obsequitur. Et cap. 9. explicans illud Matth. 7. Quaerite et invenietis: inquit: Cum enim mens humana, ad videndum, aperit oculos, statim se desideranti quaesita lux ingerit. Et cap. 10. explicans illud Ps. 69. Deus in adiutorium meum intende: ait: Ipsum ergo adiutorii vocabulum, laborantis requirit officium. Adiutorii itaque sermo duo indicat: operantem, et cooperantem: petentem, et promittentem: pulsantem, et aperientem: quaerentem pariter et retribuentem. Hoc solum nostrum est, ut qui pro fragilitate idonei non sumus, saltem quaerendi, et pulsandi importunitate placeamus. Et post pauca: Nisi fuerit obedientiae praemissa devotio, gratiae vilescit oblatio: simulque verecundia remunerantis est, si honoretur otiosus: remuneretur ingratus.

XII. Decimo dicit, quod homo potest ex facultate naturae credere, ita ut fides sit in nobis ex nobis, perfectio autem illius ex Deo. Explicans enim illud, Quia maior serviet minori: In seniore, inquit, Iudaei arrogantia reprobatur: In iuniore fides Gentilis eligitur.⁴⁴ Et cap. 7. explicans illud ad Eph. 2. Gratia salvi facti estis per fidem, inquit, Tempus gratiae, quo redempti sumus, merita hominum non expectavit: opera penitus non quaesivit: sola Deus fidei nostrae devotione contentus est: secundum illud Apostoli: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad iustitiam.⁴⁵ Et in fine eiusd. cap. Fidem, inquit, expectat a parvulis, opera etiam cum fide a confirmatis requirit: ita tamen, ut credulitatis affectum proficientibus augeat: et laborantibus adiutor quotidianus adsistat. Hanc eandem consummationem virtutis, gratiae deputat libro 1. cap. 11. cum ait: Caeterum sicut ab homine indefessae servitutis expectanda devotio est, ita operis consummati, Deo est deputanda perfectio. Et libro 2. cap. 6. in fine: Vides, bonum credulitatis non novellum esse privilegium, sed vetustum: et inter ipsa mundi coalescentis exordia mentem hominis, sicut intellectu, et ratione, ita etiam fide, a summo auctore dotatam. Et cap. 8. inquit: Unde obiicitur incredulitas, nisi quia in promptu fuit credendi facultas? Liberi itaque arbitrii ratio facit, ut remuneretur credens: et damnetur incredulus . Et Maxentius in responsione ad Epistolam Hormisdae, hunc errorem tribuit Fausto, et adducit verba illius ex libro 1.cap.15. Ubi agens Faustus contra eos, qui non generale, sed speciale afferunt donum esse credulitatis, ita inter caetera loquitur: Sed dicis, inquit, quia non omnibus detur, sed donum sit personale credulitas, et illis tantum credere suppetat, quibus Deus specialiter donavit, ut crederent; non ita est. Nondum⁴⁶ eam Dominus etiam ab incredulis exigit, omnibus eam insertam esse demonstras. Cui autem etiam ipsa naturae lege non suppetat credere? quando et Daemones credunt, et contremiscunt?⁴⁷ Quibus verbis, ex eo probat Faustus, fidem esse in nobis, ex nobis: nam absque ullo prorsus auxilio gratiae, Daemones credunt, et contremiscunt. Sed hanc probationem esse inanem, ex eo constat: quia (ut docet Sanctus Thomas) fides Daemonum non est fides laudabilis, sed coacta ex evidentia signorum: neque innititur revelationi Divinae tanquam rationi formali credendi ex pia affectione voluntatis.⁴⁸ Unde non est vera fides, sicut est fides Christiana, cuius initium, quodcunque illud sit, tribuendum est gratiae divinae, ut Disp.49. manifestum fiet.

XIII. Undecimo constituit quaedam in natura bonae voluntatis semina, cum ait: Inter haec solicite nobis apud haereticos requirendum est, Utrum homo bonum non possit, an nolit insita homini bona semina voluntatis, quod evidenter assignat, ita dicens: Si volueris mandata servare, conservabunt te.⁴⁹⁵⁰ Et post pauca: Videmus ergo et in bonam, et in contrariam partem posse humanae mentis transire consensum. Et iterum ait: Sicut omni homini manum, oculum, gressumque donavit: ita similiter omni homini voluntatem, ut eam in quamlibet partem versaret, indulsit. Iustitia ergo in homine non personale, sed generale, et publicum Dei munus est, aditus capessendae salutis.⁵¹ Haec tamen bonae voluntatis semina, quae in natura constituit, per Dei gratiam perfici, et consummari docet, ut ex locis adductis dicto praecedenti patet.

XIIII. Duodecimo dicit: Facienti quod in se est ex viribus naturae, credendo, petendo, quaerendo, pulsando, divinis praeceptis obtemperando, Deus confert gratiam suam et misericordiam. Colligitur hoc manifeste ex his, quae dicit lib.1.cap.15. ubi explicans illud ad Rom.9. Miserebor cui voluero, ait: Haec loquutio ita intelligenda est: Miserebor cui voluero, idest, quem iustum esse cognovero: cuius promptam fidem videro: quem praeceptis meis obedire perspexero: quem meam facere probavero voluntatem. Et cap.16. Nam Deum quolibet tempore, qui quaesivit, invenit: et qui invenisse non visus est, non quaesivit. Et lib.2.cap.8. inquit: In Centurione Cornelio, quia praecessit voluntas gratiam, ita praevenit et gratia regenerationem.⁵² Et cap.19. explicans illud Matth.7. Quaerite et invenietis, inquit: Cum enim mens humana ad videndum oculos aperuerit, statim se desideranti quaesita lux ingerit.

XV. Hanc autem assertionem ita moderatur, ut dicat, laborem hominis et bona opera auxilia gratiae antecedentia non esse meritoria eiusdem gratiae, ita dicit lib.1.cap.17. Sed ante omnia arrogantiam laboris refugiamus, nec nobis quicquam de eius meritis vindicemus: ne Pharisaeum imitari mortifera instantia⁵³ praesumptione videamur. Nam cum ille orans indubitanter verum diceret: Ieiuno bis in sabbato, decimas do omnium, quae possideo,⁵⁴ evacuit⁵⁵ veri fidem, quia veritati miscuit vanitatem: non ergo operatio, sed cordis elatio declinanda est.⁵⁶⁵⁷ Eandem moderationem adhibet Cassianus, ut patebit infra n.26.et 28.

XVI. Decimotertio dicit: Neminem Deus praedestinavit, aut reprobavit antecedenter ad praescientiam boni, vel mali usus creati arbitrii, alias induceretur fatalis necessitas; et tolleretur arbitrii libertas: essetque Deus iniustus. In hac assertione est perpetuus Faustus, et eam statuit, ac saepius repetit tanquam praecipuum fundamentum suae sententiae. Etenim lib.1.de gratia et humanae mentis arbitrio, cap.4.in fine, inquit: Quomodo si sub praelato mentiti Civis habitu, subito hostis appareat, aut si se inimici dolosa subtilitas transfiguret in Angelum lucis; ita sub pietatis fronte, gentilitatis malum, et intra gratiae vocabulum, absconditum erat fatale decretum. Si ergo unus ad vitam, alter ad perditionem (ut asserunt) deputatus est: sicut quidam Sanctorum dixit, non iudicandi nascimur, sed iudicati: neque ulla sibi iuxta haec poterit aequitas constare iudicii: Nam si nihil Deus famulo dedit, a famulo quid reposcit? Et cap.9. Neque enim in unam partem trahit praedestinatio, ubi utriusque partis defertur electio. Et cap. 10. explicans illud: Et tunc reddet unicuique secundum opera sua,⁵⁸ inquit, Adverte, quia dum dicit, secundum opera sua, salutem hominis, non in praedestinatione factoris, sed in operatione famulantis largitor gratiae collocavit. Et cap. 11. subdit: Igitur dum liberi interemptor arbitrii in alterutram partem omnia ex praedestinatione statuta, et definita esse pronunciat: etiam suprema remedia poenitentiae; sensu abruptae impietatis, evacuat. Et cap. 10. in fin. explicans illud, Potens est enim Deus statuere illum,⁵⁹⁶⁰ ait: Aperte ostendit, statum hominis in diversa, non pro constitutione Dei, sed pro arbitrii libertate, posse versari. Et cap. 13. obiiciens contra suam sententiam illud, Miserebor cui voluero,⁶¹ ex quo praedestinatio Dei, vel praedefinitio praedicta colligitur, inquit, locum illum esse intelligendum: Miserebor cui voluero, id est, quem iustum esse cognovero. Quibus verbis manifeste praesupponit, praescientiam boni usus liberi arbitrii ante decretum, quo Deus statuit hominem salvare. Et cap. 16. subdit: Si quemadmodum abruptae blasphemat impietas, alii ad mortem praeordinati, alii praedestinati videntur ad vitam: nullam Christus veniendi causam, nullam moriendi, quam pietas eius invenit, habuit necessitatem. Novum ergo remedium nihil agere potuit, si ante secula res humanas definitio vetusta praefixit. Et lib. 2. cap. 2. in principio, ait: Praescientiam, et praedestinationem Dei male intelligunt, asseruentes, quod inde humanorum actuum causa nascatur. Et post pauca: Sed revoluis, et dicis, Praescientia, et praedestinatio humanorum actuum, et meritorum praefixit, et excitat causas. Non ita est, magis de origine voluntatis humanae genus praescientiae derivatur; et paucis interiectis: Sed adhuc dicis, quia opera, ac voluntates hominum de nutu, et impulsu praescientiae caelestis incipiant. Non ita est, hoc potius agnosce, quod praescientia Dei de materia humanorum actuum sumat exordium. Quid de nobis praefixa, ac praeordinare debeat Deus, quantum pertinet ad futurum, in profectu hominis, defectuque consistit. Et cap. 3. post multa verba, in quibus docet praescientiam futuri consensus, praedestinationem praecedere, concludit: Ac sic nisi prae-scientia exploraverit, praedestinatio nihil decernit. Et cap. 6. explicans illud, Ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est, etc.⁶² Impietatem Gentilicam vocat eorum sententiam, qui asserunt, Deum ita unum eligere, et alium reprobare: ut inter duos perditos nulla consideratio laboris, nulla devotionis habeatur. Et post pauca, loquens de diversitate electorum, et reproborum, inquit: In qua tamen partium diversitate multi, et de Iudaeis reprobis eliguntur, et de electis gentibus reprobantur: ut intelligas in utroque populo iustum iudicem non decreta observare, sed merita.

XVII. Sed dicis. Cum adhuc non egissent aliquid boni, aut mali, iam praefinitis partibus deputantur. Quid mirum: si quorum actus praevidit, eorum exitus praesignavit? et ideo sicut eos cursum vivendi pro arbitrio proprio dispositos esse constabat: ita pro Dei potentia praenoscuntur, pro iustitia praeordinantur: hoc totum de eis praedicitur, non praefinitur.⁶³ Et cap. 7. eiusdem lib. in fin. sic concludit: Illud ergo, quod asseris, speciale decretum excluditur per generale iudicium. Unde S. Prosp. epist. ad August. hanc sententiam Semipelagianis adscribit, cum ait: Haec enim ipsorum definitio, ac professio est: Omnem quidem hominem (Adam peccante) peccasse; et neminem per opera sua: sed per Dei gratiam regeneratione salvari. Universis tamen hominibus propitiationem, quae est in Sacramento Sanguinis Christi, sine exceptione esse propositam: ut quicunque ad Fidem, et ad Baptismum accedere voluerint, salvi esse possint: qui autem credituri sunt, quive in ea fide, qua deinceps per Dei gratiam sit iuvandi⁶⁴, mansuri sunt, praescisse ante mundi constitutionem Deum; et eos praedestinasse in regnum suum, quos gratis vocatos, dignos futuros electione, et de hac vita bono fine excessuros esse praeviderit. Et post pauca: Removeri itaque omnem industriam, tollique virtutes, si Dei constitutio humanas praeveniat voluntates: et sub hoc praedestinationis nomine fatalem quamdam induci necessitatem: aut diversarum naturarum dici Dominum conditorem, si nemo aliud possit esse, quam factus sit.

ERROR CASSIANI circa necessitatem gratiae, et vires naturales nostri arbitrii aperitur.

XVIII. ANTEQUAM dicta Cassiani subiiciamus, advertere oportet, ipsum in collat. 13. Abbatis Cheremonis, mentem eiusdem Abbatis aperuisse circa gratiam, et liberum arbitrium. Cuius sententiam, quia non reprobat eam, visus est sequi: ac propterea S. Prosp. in lib. quem, contra Collatorem, composuit, eum vehementer impugnat, et a Pelagianorum semitis non discedere evidentissimis demonstrat argumentis ex Scriptura sacra, et Augustini scriptis, depromptis. Unde et Gelasius Pontifex d. 15. cap. Sancta Romana Ioannis Cassiani librum, qui appellatur, Pastoris, inter apochripha numerat. Et Doctores Lovanienses, qui in doctrina Augustini sunt eruditissimi, adnotationes quasdam, et censuram in varia dicta Cassiani subiecerunt, in fine impressionis Antverpiae 1578.

Est ergo primum dictum Cassiani: Homo in natura lapsa habet naturale iudicium ad cognoscendum bonum et malum, et naturalem facultatem ad utrumque amplectendum. Verba eius sunt: Nec enim talem Deus hominem fecisse credendus est, qui nec velit umquam, nec possit bonum: alioquin nec ei liberum permisit arbitrium, si ei tantummodo malum ut velit, et possit: bonum vero a semetipso, nec velle, nec posse, concessit.⁶⁵ Et post pauca, probat non amisisse genus humanum, post praevaricationem Adae, scientiam boni: ex illo ad Rom. 2. Cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter ea quae legis sunt, faciunt, etc. Ait enim: Concepit ergo Adam, post praevaricationem, quam non habuerat scientiam mali: boni vero, quam acceperat, scientiam non amisit. Denique non amisisse humanum genus, post praevaricationem, scientiam boni, etiam Apostoli sententia evidentissime declaratur, quae dicit: Cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter ea quae legis sunt, faciunt.⁶⁶ Et paulo inferius subdit: Denique ut possibilitatem in eis esse signaret, increpans Pharisaeos: Quid autem, inquit, etiam ex vobis ipsis non iudicatis, quod iustum est?⁶⁷ quod utique eis non dixisset, nisi eos iudicio naturali id quod aequum est, scisset posse discernere. Unde cavendum est nobis, ne ita ad Deum omnia Sanctorum merita referamus, ut nisi quod malum, atque perversum est, naturae adscribamus humanae. Et paucis interiectis, inquit: Manet in homine liberum semper arbitrium, quo gratiam Dei possit, vel negligere, vel amare.

XIX. Dicit secundo. Hominem habere naturaliter quaedam virtutum semina, quae tamen, nisi per gratiam ad perfectionem pervenire non possunt: Dubitari ergo, inquit, non potest, inesse quidem omni animae naturaliter virtutum semina, beneficio creatoris inserta: sed nisi haec opitulatione Dei fuerint excitata, ad incrementum perfectionis non poterunt pervenire, quia secundum Apostolum: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat: sed qui incrementum dat Deus.⁶⁸⁶⁹⁷⁰ Et cap. 8. Qui cum in nobis Deus ortum quendam bonae voluntatis inspexerit, illuminat eam confestim, atque confortat, et incitat ad salutem: incrementum tribuens ei, quam vel ipse plantavit, vel nostro conatu viderit emersisse.

XX. Dicit tertio, Hominem posse ex sola facultate liberi arbitrii habere charitatem. Colligitur haec assertio ex eius dictis, collat. 13. cap. 14. ubi explicans illud Deuteron. 13. Tentat te Dominus Deus tuus, ut palam fiat, utrum diligas eum in toto corde tuo, et tota anima tua; an non,⁷¹ inquit. Sed utique nec tentari eos iustitia Domini permisisset, nisi parem in eis scisset inesse resistendi virtutem, qua possent aequitatis iudicio in utroque merito, vel rei, vel laudabiles iudicari. Idem colligitur ex cap. 10. ubi fatetur, inesse omni animae naturaliter virtutum semina, in quibus etiam comprehendit charitatem, cum absolute loquatur de virtutibus. Unde S. Prosp. hoc dictum tribuit Cassiano, cum ait: Et tanta est, secundum istum, liberi arbitrii, vel incolumitas, vel facultas, ut charitatem, quae in omnium arce virtutum est, non ex Dei munere: sed ex sola habeat voluntate.⁷² De quo Disp. 51. agendum est.

XXI. Dicit quarto, quod homo in natura lapsa sufficientes vires habeat ad resistendum tentationibus etiam gravioribus, et superandas quascunque difficultates. Ita dicit collat. 13. cap. 14. ubi loquens de tentationibus Iob, quae gravissimae fuerunt, inquit: Sed cum nullam eiusmodi querimoniam calumniosus hostis post conflictum audeat iterare, non Dei, sed illius se victum viribus confitetur. Licet etiam gratia Dei, non in totum illi defuisse credenda sit, quae tantam tentatori tentandi tribuit potestatem, quantam et illum resistendi noverat habere virtutem, non tamen ab illius impugnatione sic protegens, ut nullum virtuti humanae relinqueret locum.⁷³ Et paucis interiectis, Et quid eos necesse est vel tentari, quos ita infirmos novit, ac fragiles ut nequaquam virtute sua valeant resistere tentatori? Sed utique nec tentari eos iustitia Domini permisisset, nisi parem in eis resistendi scisset inesse virtutem: qua possent aequitatis iudicio in utroque merito vel rei, vel laudabiles iudicari. Et collat. 7. cap. 7. Germano dicenti: Resisti illis, (scilicet tentationibus terribilibus adversariorum) ab hac praesertim fragili carne impossibile crederemus, nisi ad hanc opinionem, vestris sententiis, vel, ut caelestibus animaremur oraculis: Respondet cap. 8. eiusdem collat. Quamobrem sicut in illis est instigationis copia, ita et in nobis virtus resistendi, sive acquiescendi libertas est attributa. Unde cap. 14. explicat illud: Fidelis autem Deus, qui non permittet vos tentari supra id, quod potestis, de potestate resistendi tentationibus ex facultate naturae: Ait enim: Fidelis autem Deus, qui non permittet vos tentari supra id, quod potestis, sed faciet, cum tentatione et proventum, ut sustinere possitis:⁷⁴ Cum enim dicit, qui stat videat ne cadat,⁷⁵ solicitam reddit arbitrii libertatem; quam utique noverat percepta gratia, vel sponte per industriam, vel cadere per negligentiam posse. Et post pauca: Fidelis autem Deus, qui non permittet vos tentari supra id, quod potestis: non utique optat; ne eos Dominus tentari permitteret, sed non supra id quod sustinere poterant, tentarentur. Illud enim indicat humani arbitrii facultatem: hac vero Divinitatis gratiam, tentationum sustinentiae moderantis ostendit.

XXI.⁷⁶ Dicit quinto, Deus expectat nostros conatus: et aliquando nos praevenit.⁷⁷ Primam partem huius dicti expressis verbis tradit Cassianus collat. 13. c. 13. cum ait: Et ita semper gratia Dei nostro in bonam partem cooperatur arbitrio, atque in omnibus illud adiuvat, protegit, ac defendit, ut nonnunquam etiam ab eo quosdam conatus bonae voluntatis, vel exigat, vel expectet: ne penitus dormienti, aut inerti otio dissoluto sua dona conferre videatur: occasiones quodammodo quaerens, quibus humanae segnitiae torpore discusso, non irrationabilis munificentiae suae largitas videatur: Et cap. 12. inquit: Expectat nos, cum dicitur per Isaiam Prophetam: Propterea expectat Dominus, ut misereatur nostri.⁷⁸

Quod autem aliquando Deus nos praeveniat, affirmat eodem cap. 12. cum ait: Praevenit ergo hominis voluntatem misericordia Domini, de qua dicitur: Deus meus misericordia eius praeveniet me.⁷⁹ Et rursus Dominum removentem, atque utiliter quodammodo subsistentem, ut nostrum experiatur arbitrium, voluntas praevenit nostra, cum dicitur: Et mane oratio mea praeveniet te.⁸⁰ Et cap. 17. docet Deum quorumdam quidem volentium, et sitientium, cursum ad maiorem incitare flagrantiam: quosdam vero etiam nolentes, invitosque compellere. Eo idem repetit cap. 18. ubi ait: Et alios quidem volentes, currentesque suscipere, alios quidem nolentes, renitentesque pertrahere, et ad bonam cogere voluntatem.

XXIII. Dicit sexto, Non esse ita totum tribuendum gratiae, quin aliqua laus, et industria servanda sit libero arbitrio. Ait enim: Nullius enim laudis esset, ac meriti, si id in eo Christus quod ipse donaverat, praestitisset, alioquin dixisset: Non dedi tantam fidem in Israel.⁸¹ Hanc etiam assertionem tribuit Cassiano S. Prosper, cum ait: Impias sensas, qui putat beatiorem esse hominem, cui Deus nihil dederit, quam cui universa contulerit.⁸² Sed de hoc Disp. 63. nu. 6. et Disp. 97. nu. 7. et Disp. 100. agendum erit.

XXIIII. Dicit septimo, hominem ex facultate naturae posse medicum quaerere, et sanitatem desiderare: Nec enim, inquit, cum voluerit quis sanitate perfruitur, aut de aegritudinis morbo, pro arbitrii sui desiderio, liberatur. Quid autem prodest sanitatis gratiam concupisse, nisi Dominus, qui vitae ipsius usum tribuit, etiam vigorem incolumitatis impartiat?⁸³ Quae verba Sanctus Prosper impugnans, ait: Doces ergo non posse hominem per semetipsum apprehendere sanitatem,⁸⁴ sed habere eum a semetipso desiderium sanitatis, et sua tantum sponte venire ad medicum; non etiam hoc ipsum medici esse, quod veniat. Hoc dictum Disp. 55. impugnabitur.

XXV. Dicit octavo, homini ex naturalibus conanti facere, quod in se est, gratiam dari: qua Deus bonos conatus naturae dirigit, confortat , et voluntatem incitat ad salutem. Ne autem cum Pelagio consentire videatur, sic istam assertionem temperat: ut dicat, conatus illos non esse meritorios gratiae, nec semper necessarios: Et quidem quod homini conanti ex naturae viribus detur gratia, affirmat collat. 13. cap. 8. cum ait: Qui cum in nobis ortum quendam bonae voluntatis conspexerit, illuminat eam confestim, atque confortat, et incitat ad salutem: incrementum tribuens ei, quam vel ipse plantavit, vel nostro conatu viderit emersisse. Et cap. 11. Nam cum videt nos Deus ad bonum velle deflectere: occurrit, dirigit, atque confortat: ad vocem enim clamoris tui statim ut audierit, respondebit tibi.⁸⁵

XXVI. Quod autem illi conatus non sint meritorii gratiae, asserit in cap. 16. eiusdem collationis statim in principio, cum inquit: Nemo autem existimet, hac a nobis ob hoc fuisse prolata, ut nitamur astruere, summam salutis in nostrae fidei ditione consistere secundum quorundam prophanam opinionem: qui totum libero arbitrio deputantes, gratiam Dei dispensari secundum meritum uniuscuiusque, definiunt. Et cap. 13. postquam dixerat nonnunquam Deum exigere, vel expectare quosdam conatus bonae voluntatis, subdit: et nihilominus gratia Dei semper gratuita perseverat, dum exiguis quibusdam, parvisque conatibus, tantam immortalitatis gloriam, tanta perennis beatitudinis dona inestimabili tribuit largitate. Et post pauca: Quantumlibet ergo enixa fuerit humana fragilitas, futurae retributioni par esse non poterit: nec ita laboribus suis divinam imminuit gratiam, ut non semper gratuita perseveret.

XXVII. Quod vero conatus illi non sint semper necessarii, affirmat cap. 13 cit. inquiens: Et ita semper gratia Dei nostro in bonam partem cooperatur arbitrio, atque in omnibus illud adiuvat, protegit, ac defendit; ut nonnunquam etiam ab eo quosdam conatus bonae voluntatis, vel exigat, vel expectet. Nonnunquam (inquit) non semper. Et cap. 17. Per haec igitur exempla, quae de Evangelicis protulimus monumentis, evidentissime poterimus advertere, diversis atque innumeris modis, et inscrutabilibus viis Deum salutem humani generis procurare, et quorundam quidem volentium, et sitientium cursum ad maiorem invitare flagrantiam: quosdam vero etiam nolentes, invitosque compellere. Et nunc quidem, ut impleantur ea, quae utiliter a nobis desiderata perspexerit adiuvare: nunc vero etiam ipsius sancti desiderii inspirare principia: vel initium boni operis, vel perseverantiam condonare. Dicens utique: Quorundam quidem volentium, et sitientium cursum ad maiorem invitare flagrantiam: quosdam vero nolentes compellere, satis indicat, praecedentes conatus bonae voluntatis non semper esse necessarios, ut auxilium gratiae homini conferatur.

XXVIII Dicit nono, gratiam praevenientem pendere ex operibus naturae, et causalem istam esse veram: quia initium bonae voluntatis praebet homo, ideo Deus miseretur ei. Constat hoc ex collat. 13. cap. 1. in principio, ubi ait: Et ita sunt haec quodammodo indiscrete permixta, atque confusa, ut quid ex quo pendeat inter multos magna quaestione volvatur, idest: Utrum, quia initium bonae voluntatis praebuerimus, miseratur nostri Deus: an quia Deus miseretur, consequamur bonae voluntatis initium: multi enim singula haec credentes, ac iusta amplius asserentes, variis, sibique contrariis sunt erroribus involuti. Et in discursu eiusdem collat. docet, aliquando quia initium bonae voluntatis praebemus, miseretur nostri Deus: aliquando vero, quia Deus miseretur, consequimur bonae voluntatis initium: Satis aperte indicans, quod propter bonum illum usum nostrae voluntatis, datur auxilium praevenientis gratiae. Idem colligitur ex eadem collat. cap. 9. ubi de operibus naturae praecedentibus gratiam intelligit illud Apostoli: Deus reddet unicuique secundum opera eius.⁸⁶ Unde S. Prosp. hanc assertionem tribuit Cassiano, cum ait: Quomodo autem non advertis, te in illud damnatum incidere, quod velis, nolis, convinceris dicere, gratiam Dei secundum merita nostra dari, cum aliquid praecedere boni operis ex ipsis hominibus, propter quod gratiam consequantur, asseras.⁸⁷ Hoc autem dictum, sicut et praecedens, ita temperatur Cassianus, ut dicat, gratiam non dari propter bona illa opera, ut propter merita: sed tanquam propter solam occasionem, ut patet ex lib. 12. institut. c. 14. ubi ait: Praesto est, namque (scilicet Deus) occasione sibi tantummodo a nobis bonae voluntatis oblata, ad haec omnia conferenda. Quibus verbis ab operibus naturae omne meritum excludit tam de condigno, quam de congruo: cum dicat, illa opera solum esse occasionem, qua accepta, Deus conferat priora auxilia praevenientis gratiae. Et expresse in eodem capite excludit meritum de condigno: nam inter alia inquit. Dicimus enim secundum Salvatoris sententiam, dari quidem petentibus, et aperiri pulsantibus, et a quaerentibus inveniri: sed petitionem et pulsationem et inquisitionem nostram non esse condignam: nisi misericordia Dei, id quod petimus, dederit. Et hoc sensu, Semipelagianorum errorem Hilarius epist. ad August. intellexisse videtur, cum refert ipsos asseruisse. Nec negari gratiam, si praecedere dicatur talis voluntas, quae tantum medicum quaerat: non autem quicquam ipsa iam valeat. In eodem sensu loquitur Concil. Arausicanum, c. 6. Si quis sine gratia Dei credentibus, volentibus, desiderantibus, et pulsantibus nobis misericordiam dicit conferri. Misericordiam, inquit: nam Massilienses fatebantur, auxilia praevenientis gratiae adiuvantis dari ex misericordia: non ex debito iustitiae petentibus, quaerentibus, pulsantibus ex facultate naturae licet occasione horum conatuum naturae tribueretur a Deo.

Eumdem fuisse Semipelagianorum sensum fatentur quidam Theologi recentiores ex illis, qui negant Deum actuali gratia adiuvante praemovere, applicare, seu praedeterminare efficaciter voluntatem creatam ad consentiendum: quod confirmant authoritate Sanctorum Patrum, praesertim Aug. lib. de praed. SS. c. 2. dicentis. Videte si aliquid agitur, ista modo, nisi ut gratia secundum merita nostra detur quolibet modo, ac sic gratia, non sit gratia. Ubi ponderant particulam illam, quolibet modo: nam ampliat meritum ad quemcunque modum meriti.

XXIX. Ultimo dicit, praedestinationem Dei esse generalem respectu omnium, et non gratuitam respectu aliquorum. Constat hoc ex collat. 13. cap. 7. ubi ait. Cuius benignitas cum bonae voluntatis quantulamcunque scintillam emicuisse prospexerit: vel quam ipse tanquam de dura silice nostri cordis excusserit, confovet eam, et exsuscitat: suaque inspiratione confortans, vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire.⁸⁸ Et post pauca: Qui enim, ut pereat unus ex pusillis non habet voluntatem, quomodo sine ingenti sacrilegio putandus est, non universaliter omnes: sed quosdam salvos fieri velle pro omnibus? Alia quae pertinent ad errores Cassiani, dicentur inferius in particularibus controversiis: nunc in communi haec dicta sufficiant de errore Pelagianorum, et Semipelagianorum. Ex quibus facile poterit unusquisque colligere, in quo Semipelagiani a Pelagianis differant: vel cum illis conveniant. Hoc unum est in calce huius disputationis notandum, quod Faustus, et Cassianus (sicut de Pelagio dictum est supra) quamlibet vel qualemlibet praevenientem gratiam admiserint; eam tandem re ipsa negaverunt, cum asseruerint secundum meritum Fidei nobis dari. Unde Maxentius loquens contra Faustum, qui in suo libro promiserat se probaturum contra Pelagium: gratiam non secundum merita nostra dari; inquit: Postea autem immemor sui promissi, totam plenius gratiam evacuare convincitur.