De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Name: De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Author: Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice. This edition contains Book I: the prooemium and five preliminary disputations on Pelagian and Semi-Pelagian teaching, Manichaean and Reformation positions, Catholic theologians, and the authority of Augustine and Thomas Aquinas. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.

This work is being completed — add a section.

Disputatio XII: Utrum Deus immediate per suam scientiam, sive per suum intellectum producat res ad extra; an vero praeter intellectum, et voluntatem sit in illo constituenda tertia potentia exequutiva, per quam res immediate producantur.

Utrum Deus immediate per suam scientiam, sive per suum intellectum producat res ad extra; an vero praeter intellectum, et voluntatem sit in illo constituenda tertia potentia exequutiva, per quam res immediate producantur.

I. EST prima sententia asserentium, esse constituendam in Deo potentiam immediate exequutivam, seu productivam creaturarum fundamentaliter distinctam, sive eminenter formaliter ab eius intellectu, et voluntate. ita docet Durand. in 1. d. 38. et Magister Zumel 1. p. q. 25. ar. 1. concl. 3. et pro hac sententia arguitur.

Primo, auctoritate S. Thom. 1. p. q. 19. ar. 4. ad 4. ubi ait: Eiusdem effectus scientia est causa, ut dirigens, et voluntas, ut imperans; sed potentia est causa exequens, quia nominat immediatum principium operationis. Et expressius id docet q. 25. ar. 1. ad 4. in 1. solut. ubi ait: Potentia non ponitur in Deo, ut aliquid distinctum a scientia, et voluntate secundum rem, sed solum secundum rationem, inquantum scilicet potentia importat rationem principii exequentis id, quod voluntas imperat, et ad quod scientia dirigit: quae tria Deo secundum idem conveniunt. ubi clare docet, potentiam exequutivam Dei, ratione distingui ab intellectu, et voluntate: ergo loquitur de distinctione rationis ratiocinatae, non autem ratiocinantis solum; alias nullam constituisset maiorem differentiam inter potentiam exequutivam et intellectum, quam esset inter intellectum, et ipsum intellectum. nam etiam intellectus potest distingui a seipso ratione ratiocinante.

Arguitur secundo. Potentia exequutiva in nobis realiter distinguitur ab intellectu, et voluntate: ergo in Deo distinguitur fundamentaliter, sive ratione ratiocinata. patet consequentia: nam propterea attribuimus Deo intellectum, et voluntatem diversis conceptibus; quia in nobis realiter distinguuntur, et ita in Deo distinguuntur ratione ratiocinata.

Arguitur tertio. Potentia exequutiva in Deo habet distinctum obiectum immediatum ab eius intellectu, et voluntate; etenim immediatum obiectum intellectus, et voluntatis divinae est ipsa essentia divina: immediatum autem obiectum potentiae exequutivae sunt creaturae factibiles: ergo. Patet consequentia: nam potentiae, sicut et habitus, distinguuntur per actus, et actus per obiectum immediatum.

II. Secunda sententia est aliorum, asserentium, neque intellectum, neque scientiam Dei esse potentiam exequutivam producentem immediate creaturas, sed solum actum divinae voluntatis immediate eas producere; pro qua sententia militat sequens argumentum.

Arguitur quarto. Productio, et creatio rerum tribuitur in scriptura Dei voluntati, ut patet in Psalm. 134. Omnia, quaecunque voluit Dominus, fecit in coelo, et in terra. et Apoc. 4. Tu fecisti omnia, et propter voluntatem tuam ea creata sunt. unde Aug. lib. de speculo inquit: Deus sola voluntate omnia creavit: ergo.

Confirmatur. Secluso quocunque alio principio activo, et posito in Deo, solo actu efficacis voluntatis, quo vult, ut res tali, vel tali tempore sint; eo ipso res producuntur, cum voluntas Dei sit efficacissima: ergo per solum actum voluntatis exequitur Deus immediate id, quod scientia sua cognovit esse futurum.

III. Tertia sententia magis communis inter Thomistas, et probabilior, ac subinde a nobis defendenda, consistit in sequentibus conclusionibus.

Prima Conclusio. Praeter intellectum, et voluntatem, non est constituenda in Deo ad rerum productionem tertia potentia exequutiva eminenter formaliter distincta ab eius voluntate, et intellectu.¹ Hanc conclusionem, tanquam probabiliorem tenet Caiet. 1. p. q. 25. ar. 1. et q. 54. ar. 3. et eam docet expresse S. Thom. eadem q. 25. art. 1. ad 4. in 2. solut. per quam correxit primam. Ibi enim ait: Ipsa scientia, vel voluntas divina, secundum quod est principium effectivum, habet rationem potentiae. Idem colligitur ex q. 54. cit. et q. 57. ar. 2. in corp. ubi in Angelis non constituit aliam potentiam, nisi intellectum, et voluntatem: ergo a fortiori idem de Deo dicendum erit, cum Deus sit simplicissimus.

Probatur praeterea ratione eiusdem S. Thom. quodl. 6. q. 2. art. 2. Omnis potentia naturalis debet esse secundum modum naturae illius, cuius est potentia, sed natura divina est pure intellectualis: ergo omnis potentia illius est pure intellectualis. ergo debet esse vel intellectus, vel voluntas. Patet consequentia; quia naturae pure intellectuali solum competit intellectus, et voluntas, ut dicit Aug. 21. de Trinit. c. 2.²

IIII. Secunda Conclusio. In Deo potentia immediate exequutiva non est sola voluntas, sed est intellectus, seu scientia practica, ut movetur a voluntate. Conclusio est contra secundam sententiam; est tamen conformis doctrinae S. Thomae.

Probatur primo auctoritate Apostoli dicentis: Qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae.³ ubi, ut notavit Glos. prius ponitur consilium, quod pertinet ad intellectum; deinde additur: voluntatis suae; ubi significatur, quod intellectus divinus, seu scientia eius, ut determinatur a voluntate, est causa rerum. Item etiam Genes. 1. Dixit Deus: Fiat lux; et facta est lux. et Psalm. 148. Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt: ubi intellectui Dei, atque imperio eius tribuitur immediate rerum productio: imperium autem essentialiter est actus intellectus, ut movetur a voluntate, sicut docet S. Thom. p. 2. q. 17. ar. 1. ergo.

Confirmatur. Ut docet S. Thom. de malo q. 15. ar. 1. ad 14. et 15. Angeli suo imperio movent corpora caelestia, et inferiora, et addit: Movent illa solo imperio. ergo similiter Deus, solo imperio, qui est actus intellectus, ut movetur a voluntate, res producit. Item etiam in opusc. 11. art. 3. inquit: Virtus motiva Angeli est eius intellectus. ergo similiter potentia Dei operativa est eius intellectus.

Probatur denique rationibus factis disput. 16. nu. 3. quia modus causandi per intellectum, et artem, est perfectissimus: ergo debet competere perfectissimae causae, qualis est Deus.

Ad primum argumentum respondetur primo, quod S. Tho. utramque sententiam disputative defendit, sed tandem in nostram inclinat, ut constat ex dictis. unde 1. p. q. 25.⁴ cit. primam solutionem correxit per secundam, quae verior est, ut ibi notavit Caiet.

Respondetur secundo. Quando S. Tho. inquit, quod potentia exequutiva in Deo ratione distinguitur a scientia illius, intelligitur de scientia speculativa: haec enim non est causa exequens, sed dirigens. scientia autem practica, et ars est, quae immediate exequitur id, quod dirigit scientia speculativa, et ad quod movet voluntas.

Ad secundum argumentum negatur consequentia: et ratio discriminis est, quia natura hominis non est pure intellectualis. unde in illo datur potentia exequutiva distincta ab intellectu, et voluntate; natura autem Divina, et Angelica est pure intellectualis; unde non est simile.

Ad tertium argumentum respondetur. Etiam in Deo obiectum immediatum scientiae practicae, ut sic, non est ipse Deus, sed res operabiles, seu factibiles ab ipso Deo.

Ad quartum pro secunda sententia respondetur, quod etiam tribuitur in aliis scripturae locis, intellectui divino rerum productio, ut dictum est, de quo videndus est S. Thom. locis allegatis. Voluntati ergo divinae tribuitur productio rerum, tanquam moventi, et determinanti scientiam Dei ad exercitium operis; intellectui autem tribuitur, tanquam exequenti immediate id, ad quod movet voluntas. Est simile in Sacerdote consecrante Eucharistiam, consecratio enim producitur effective a charactere, qui est in intellectu, praesupposita tamen motione voluntatis. Similiter etiam actus fidei producitur effective ab intellectu, praesupposita motione voluntatis. ita proportionabiliter dicimus, quod intellectus divinus, seu scientia practica exequitur immediate productionem rerum, praesupposita determinatione divinae voluntatis. et iuxta hanc doctrinam explicanda est auctoritas S. Aug. in argumento inducta.

Ad confirmationem respondetur, quod, cum nihil sit volitum, quin praecognitum, impossibile est, Dei voluntatem velle aliquid producere; nisi intellectus eius ostendat finem, et ars, seu scientia practica eius ponat formam conceptam. Unde non soli voluntati divinae tribuenda est productio rerum, sed intellectui, ut a voluntate determinatur ad eas producendas.

Libri Secundi Finis.

↑ Top of work

Liber Primus

Prooemium: divisio totius operis

Disputatio I: Utrum Pelagiani aliquando admiserint dari divinitus ad salutem, vel ad implendum legis praecepta aliquam gratiam interiorem, sive aliquod Dei auxilium supernaturale

Disputatio II: Quam gratiam tanquam necessariam ad salutem admiserint Semipelagiani, et in quo eorum sententia cum errore conveniat Pelagianorum, vel ab eo discedat

Disputatio III: Quid olim Manichaei, et his temporibus Lutherani et Calviniani circa necessitatem gratiae et vires naturales nostri arbitrii senserint

Disputatio IV: Quid nonnulli Doctores Catholici sentiant circa vires naturales Liberi arbitrii, ac illius concordiam cum divina praescientia, providentia, praedestinatione, et cum efficacia auxiliorum gratiae

Disputatio V: Quantam auctoritatem circa materiam praedestinationis et gratiae habeat sancti Augustini sententia, et utrum liceat ab ea discedere

Liber Secundus

Prooemium

Disputatio I: Utrum convenienter dividatur scientia Dei, in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis.

Disputatio II: Utrum Scientia Dei sufficienter dividatur in scientiam mere naturalem, et mere liberam: an praeter utramque sit in Deo scientia media constituenda, respectu futurorum conditionatorum, ab humana voluntate dependentium.

Disputatio III: Utrum omnes res futurae sint actu praesentes in aeternitate secundum proprias existentias, quas habebunt in propria mensura.

Disputatio IV: Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia, propter praesentialitatem realem in aeternitate,antequam fiant,et utrum huiusmodi existentia aliquid conducat ad certitudinem, et infallibilitatem cognitionis Divinae.

Disputatio V: Utrum Deus certo, et infallibiliter cognoscat omnia futura contingentia in decreto,sive in praedeterminatione suae divinae voluntatis.

Disputatio VI: Utrum Deus cognoscat certo, et infallibiliter peccata futura, in aliquo decreto suae Divinae voluntatis.

Disputatio VII: Utrum Deus cognoscat certo et infallibiliter futura contingentia in praedeterminatione causarum secundarum, praesertim quando causae secundae sunt liberae.

Disputatio VIII: Utrum praescindendo omnem praedeterminationem Divinae voluntatis, et existentiam in aeternitate, possit assignari alia ratio certitudinis scientiae divinae, ex parte videlicet veritatis obiecti.

Disputatio IX: Utrum Deus ante decretum suae voluntatis certo cognoscat futura contingentia, ut futura sunt,in ideis eorum.

Disputatio X: Utrum sit in Deo coniecturalis cognitio. quid in particulari faciet creata voluntas, si in talibus circumstantiis constituatur.

Disputatio XI: Utrum haec causalis sit vera: Quia hoc futurum est, ideo praescitur a Deo; an vero e converso: Quia Deus praescit aliquid futurum esse, ideo sit futurum.

Disputatio XII: Utrum Deus immediate per suam scientiam, sive per suum intellectum producat res ad extra; an vero praeter intellectum, et voluntatem sit in illo constituenda tertia potentia exequutiva, per quam res immediate producantur.

Liber Tertius

Prooemium

Disputatio I: Utrum motio Dei actualis; qua indigent omnes causae secundae, ut suum effectum, vel operationem producant, sit influxus immediatus in ipsam causam secundam; an vero sit solum influxus immediatus cum causa secunda in eius effectum.

Disputatio II: Quidnam sit motio illa praeuia, qua Deus movet, et applicat causas secundas ad operandum.

Disputatio III: Utrum concursus Dei generalis, quo causas secundas constitutas in actu primo, per formas supernaturales adiuvat ad supernaturales actus producendos, sit supernaturalis; an vero eiusdem ordinis cum concursu generali ad actus mere naturales.

Disputatio IV: Utrum concursus Dei generalis, praesertim respectu actuum a libero arbitrio creato dependentium; sit secundum se indifferens.

Disputatio V: Utrum Deus, absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis vere efficienter, sive ad modum causae physicae, praedeterminet omnes causas secundas, tam naturales, quam liberas ad suas operationes, salva earum natura, et libertate.

Disputatio VI: Utrum Deus, praeuia motione, voluntati creatae inhaerente, eam ad modum causae physicae moveat, applicet, seu praedeterminet ad omnes suos actus bonos in particulari, salva ipsius libertate.

Disputatio VII: Utrum Deus praeuia motione liberum arbitrium vere efficienter, sive ad modum causae physicae praemoveat ad actum peccati, inquantum actus, et ut ens est.

Disputatio VIII: Utrum omnes actus contingentes, et liberi, a Deo praedeterminati, necessario fiant necessitate infallibilitatis, sive ex suppositione praedeterminationis divinae voluntatis.

Disputatio IX: Utrum prima radix contingentiae sit efficacia, sive omnipotentia divinae voluntatis.

Disputatio X: Utrum aliquis effectus possit dici formaliter contingens in ordine ad causalitatem Dei, praesertim quando immediate producitur ab illo.

Liber Quartus

Prooemium

Disputatio I: Utrum Deus habeat providentiam, non solum omnium generum, et specierum; sed etiam omnium individuorum in particulari, secundum omnes circumstantias loci, temporis, etc.

Disputatio II: Utrum mala poenae sint per divinam providentiam absoluta, et efficaci voluntate volita, et praedeterminata in particulari, an solum permissa.

Disputatio III: Utrum sit de ratione providentiae Divinae non solum ordinatio mediorum in finem, sed etiam assequutio finis a Deo intenti.

Disputatio IV: Utrum causae secundae contingentes, et liberae possint se subtrahere, vel exire ab ordine, qui per Divinam Providentiam est eis praefixus.

Disputatio V: Utrum liberum arbitrium creatum omnipotenti Deo valeat resistere, vel contra ordinem divinae providentiae reniti.

Liber Quintus

Prooemium

Disputatio I: Utrum omnes explicationes, quas S. Augustinus tribuit verbis illis Apostoli: Deus vult omnes homines salvos fieri; sint legitimae.

Disputatio II: Quid sit voluntas Dei antecedens, quid voluntas consequens, et utrum voluntas antecedens importet formaliter in Deo aliquem actum conditionatum, seu velleitatem.

Disputatio III: Quid sit praedestinatio, et in quo actu formaliter consistat, an in actu voluntatis, vel potius in actu intellectus.

Disputatio IV: Utrum bonus usus auxiliorum gratiae, ut emanat a libero arbitrio, sit effectus Praedestinationis.

Disputatio V: Utrum bonus usus liberi arbitrii, procedens ex auxilio gratiae, sit causa, ratio, vel conditio, sine qua non, praedestinationis in Adultis.

Disputatio VI: Utrum praedestinatio Parvulorum fuerit dependens ex praescientia boni usus liberi arbitrii parentum, vel aliorum, per quos ad baptismi gratiam pervenerunt; et eam praesupponat.

Disputatio VII: Utrum merita Christi praevisa sint causa praedestinationis nostrae, quantum ad integrum effectum.

Disputatio VIII: Utrum gratia status innocentiae fuerit Adae collata ex meritis Christi.

Disputatio IX: Utrum praedestinatio, quantum ad effectus assequutionem, sit certa, et infallibilis, certitudine ordinis, et causalitatis mediorum.

Disputatio X: Utrum possit aliquis, seclusa divina revelatione, certitudine infallibili cognoscere, se, vel alium esse in numero Praedestinatorum, aut ex aliquibus signis id colligere.

Disputatio XI: Utrum saltem ex fidelibus sint plures electi, quam reprobi.

Liber Sextus

Prooemium

Disputatio I: Utrum per seminalem propagationem filii Adae contrahant peccatum originale, quod in illis vere, et proprie habeat rationem culpae.

Disputatio II: Utrum per originale peccatum solum fuerit homo spoliatus originali iustitia, et supernaturalibus donis; an etiam in naturalibus vulneratus.

Disputatio III: Quae sint vulnera, quae homo per originale, vel actuale peccatum incurrat.

Disputatio IV: Utrum liberum arbitrium in natura lapsa, seclusis auxiliis gratiae, habeat easdem vires naturales ad bonum, quas habiturum esset, si in puris naturalibus conditum fuisset.

Disputatio V: Utrum homo possit ex solis viribus naturae, absque auxilio gratiae, cognoscere omne verum pertinens ad ordinem naturae.

Disputatio VI: Utrum homo per solas vires naturae possit omnibus mysteriis supernaturalibus sibi propositis, et explicatis assentiri, tamquam revelatis a Deo, assensu certo, et firmo, ex parte credentis.

Disputatio VII: Utrum absque auxilio gratiae possit Homo in natura lapsa operari aliquod opus morale, quod, comparatione ultimi finis naturalis, sit vere bonum, ac verae virtutis opus.

Disputatio VIII: Utrum in natura lapsa possit homo ex solis viribus naturae cum concursu Dei generali elicere actum absolutum mere naturalem dilectionis Dei super omnia, cum absoluto proposito illi in omnibus placendi.

Disputatio IX: Utrum liberum arbitrium cum solo concursu generali attritionem, vel contritionem, quo ad solam actus substantiam, elicere valeat.

Disputatio X: Utrum Homo possit per vires naturales liberi arbitrii, reparare bonum sibi connaturale, quod per peccatum amisit.

Disputatio XI: Utrum Homo lapsus possit, absque auxilio gratiae, servare omnia mandata, et resistere pro quolibet temporis momento omnibus tentationibus, etiam gravissimis, sibi occurrentibus, quas, pro servanda lege naturali, necesse sit vincere.

Liber Septimus

Prooemium

Disputatio I: Utrum absque Auxilio Gratiae possit homo, saltem remote, se disponere ad consequendam gratiam, petendo, quaerendo, pulsando, etc.

Disputatio II: Utrum facientibus totum, quod in se est, ex solis viribus naturae, dentur a Deo infallibiliter, et ex certa lege auxilia praevenientis gratiae, quibus id, prout oportet ad salutem, exequantur.

Disputatio III: Utrum ratione maioris conatus liberi arbitrii consequatur homo auxilia maiora, seu intensiora excitantis, et praevenientis gratiae.

Disputatio IV: Utrum facienti totum, quod in se est, ex prioribus auxiliis praevenientis gratiae, dentur infallibiliter, et ex certa lege posteriora auxilia.

Disputatio V: Utrum facienti totum, quod in se est ex auxilio efficaci, hoc est elicienti actum charitatis, et contritionis; detur infallibiliter, et ex certa lege gratia iustificans.

Disputatio VI: Utrum per actus Charitatis, aequales habitui praeexistenti, aut etiam per actus remissos, consequatur homo infallibiliter, et ex certa lege augmentum gratiae habitualis, charitatis, et gloriae essentialis.

Disputatio VII: Utrum propter merita mortificata consequatur poenitens infallibiliter, et ex lege statuta, maiorem gratiam habitualem, et ius ad gloriam essentialem magis intensam.

Disputatio VIII: Utrum ratione maioris conatus, vel influxus liberi arbitrii cum aequali auxilio gratiae adiuvantis, unus consequatur maiorem gratiam iustificantem, quam alius.

Disputatio IX: Utrum intellectus naturaliter perfectior, cum aequali lumine gloriae, producat actum visionis beatificae magis intensum, quam alius.

Disputatio X: Utrum Visio beatifica, inquantum est formaliter actio vitalis, procedat effective, ut quo, a lumine gloriae; an a solo intellectu, secundum suam innatam virtutem.

Disputatio XI: Utrum actus credendi, sperandi, et diligendi Deum, inquantum est auctor gratiae, sint supernaturales, secundum substantiam, et in esse naturae; an solum quantum ad modum, et in genere moris.

Disputatio XII: Utrum ultima dispositio ad gratiam habitualem procedat effective ab ipsa gratia; an a solo auxilio actuali, sive a voluntate elevata per tale auxilium.