De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

IN QUO AGITUR DE GRATUITA Praedestinatione Sanctorum.

I. QUONIAM praedestinatio, ut supra diximus, pars est subiectiva providentiae Divinae: postquam de his, quae pertinent ad Dei providentiam egimus; ordo postulat doctrinae, ut quae his temporibus circa divinam praedestinationem controvertuntur, operosius discutiamus. Circa quod se offerunt decem disputanda.

I. Utrum omnes explicationes, quas S. Augustinus tribuit verbis illis Apostoli 1. ad Tim. 2. Deus vult omnes homines salvos fieri; sint legitimae.

II. Quid sit voluntas Dei antecedens, quid voluntas consequens: et utrum voluntas antecedens importet formaliter in Deo aliquem actum conditionatum, seu velleitatem.

III. Quid sit praedestinatio, et in quo actu formaliter consistat, in actu voluntatis, vel potius in actu intellectus.

IIII. Utrum bonus usus liberi arbitrii, quo praedestinatus consentit Deo vocanti, et excitanti, consideratus, in quantum emanat a libero arbitrio; sit effectus praedestinationis, an vero praesupponatur ex parte nostra ad ipsam praedestinationem.

V. Utrum bonus usus liberi arbitrii, procedens ex auxilio gratiae, sit causa, ratio, vel conditio, sine qua non, praedestinationis in adultis.

Ubi agitur de praedestinatione ad gratiam singulatim; et de praedestinatione ad gloriam.

VI. Utrum praedestinatio parvulorum fuerit dependens ex praescientia boni usus liberi arbitrii parentum, vel aliorum, per quos ad baptismi gratiam pervenerunt, et eam praesupponat.

VII. Utrum merita Christi Domini praevisa, sint causa praedestinationis nostrae, quantum ad integrum effectum illius.

VIII. Utrum gratia status innocentiae fuerit Adae collata ex meritis Christi.

IX. Utrum praedestinatio, quantum ad effectus assequutionem, sit in se certa, et infallibilis, non solum certitudine praescientiae; sed etiam certitudine ordinis, et causalitatis mediorum.

X. Utrum possit aliquis, seclusa divina revelatione, certitudine infallibili cognoscere, se, vel alium esse in numero praedestinatorum. Ubi quaedam signa praedestinatorum notantur.

Utrum omnes explicationes, quas S. Augustinus tribuit verbis illis Apostoli: Deus vult omnes homines salvos fieri; sint legitimae.¹

I. SANCTUS Augustinus quatuor adhibet explicationes verbis inductis Apostoli. Prima est secundum quandam distributionem accommodam; ita, ut sensus sit, non quod velit, universaliter omnes homines salvari;² sed quia nullus fit salvus, quem Deus non velit salvum fieri, eo modo loquendi, quo dici consuevit: Hic Magister docet omnes pueros in civitate, non quod universaliter omnes doceat, sed quia nullus addiscit litteras, nisi quem ipse docuerit.³ Sic explicat lib. 4. cont. Iulian. c. 8. lib. de corrept. et grat. c. 14. lib. de praedest. SS. c. 8. ubi adducit illud exemplum de Magistro: in Enchirid. ad Laur. c. 102. et lib. 6. Hypognost. ad finem, et epist. 107. ad Vitalem. Secunda explicatio est, iuxta quam illa distributio (omnes) accipitur incomplete pro generibus singulorum: non autem complete pro singulis generum:⁴ et sensus est, quod Deus ex omnibus statibus hominum vult aliquos salvos fieri, videlicet ex divitibus, pauperibus, Iudaeis, et Gentilibus, masculis, et foeminis, regibus, et subditis, etc. sicut quando dicimus: Omne animal fuisse in Arca Noe, non est sensus, omne animal absolute fuisse ibi, sed cuiuscunque speciei animalis aliquod animal fuisse in Arca Noe.⁵ Hanc expositionem tradit S. Aug. in Enchirid. ad Laur. c. 103. quam etiam sequitur Fulgent. lib. de Incarn. et grat. Christi c. 31. Beda, et Anselm. ad illum locum S. Pauli. Tertia explicatio est, quod Deus vult, idest facit, ut homines velint, omnes salvos fieri, eo sensu, quo dicitur ad Rom. 8. Spiritus postulat pro nobis, idest postulare nos facit, gemitibus inenarrabilibus.⁶ et Genes. 22. Nunc cognovi, idest cognoscere feci, quod timeas Dominum. Sic explicat S. Aug. lib. de corrept. et grat. c. 15. ubi ait: Potest etiam sic intelligi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri; quoniam nos facit velle, sicut misit spiritum filii sui clamantem: Abba Pater; idest nos clamare facientem: Nos ergo clamamus, sed illo clamare dictus est, qui efficit, ut clamemus. Si ergo clamantem spiritum recte dixit Scriptura, a quo efficitur, ut clamemus; recte etiam et volentem Deum, a quo efficitur, ut velimus. Quarta explicatio docet, loqui Apostolum de voluntate Dei antecedente;⁷ quae est voluntas signi, et voluntas secundum quid; ut dicetur disput. sequenti. Hanc explicationem etiam tradit S. Aug. lib. ad art. sibi falso impositos, art. 2. et c. 15. cit. de corrept. et grat. quam sequitur Damasc. lib. 2. de fide orthodox. c. 29. Prosp. lib. 2. de vocat. gent. c. 19. et c. 25. et in responsione secunda ad obiectiones Vincent. Theophylactus, et Oecumenius super eandem epist. et S. Thom. eodem loco, et in 1. p. q. 23. art. 4. ad 3. et q. 19. art. 6. in corp. ubi etiam admittit primam, et secundam explicationem S. Augustini. Denique S. Chrys. hom. 1. in epist. ad Ephes. et S. Ambros. ad c. 2. pri. ad Tim. hanc ultimam explicationem tradunt, et est satis communis inter Doctores.

II. Sed tres priores explicationes S. Aug. displicent quibusdam modernis Theologis, asserentibus, illas esse parum consentaneas sacris litteris: ac perconsequens probandas non esse, neque admittendas. Convincuntur sequentibus argumentis:

Primo: nam Deus ordinavit omnes homines, et Angelos, nullo excepto, ad vitam aeternam, et omnes posuit in manu consilii sui, ut adiuti gratia divina, salvari possent, si vellent; et de facto consequerentur illam, nisi per eos staret: ergo Deus vere, et proprie vult, omnes salvos fieri, nisi per eos staret: ergo non debet restringi auctoritas Apostoli, sicut eam restringit Sanctus Augustinus.

Secundo, Altera distributio, qua Apostolus in eodem contex. ait: Obsecro, fieri obsecrationes, orationes, etc. pro omnibus hominibus, nullam similem restrictionem patitur: ergo neque illa distributio: Vult omnes homines salvos fieri. Antecedens ab omnibus conceditur; alias soli esset orandum pro praedestinatis, vel pro aliquibus ex singulis generibus hominum, quod est plusquam falsum: et consequentia probatur; nam S. Paulus manifeste utramque distributionem aequiparat, et ex eo, quod Deus vult, omnes homines salvos fieri, infert, pro omnibus esse faciendas orationes, et obsecrationes. Sentit ergo, Deum velle omnes illos salvos fieri, pro quibus dicit orandum esse.

III. Tertio arguitur. In Deo est verus actus voluntatis, quo vult universaliter, quod omnes homines, nullo excepto, servent praecepta, et consilia, si velint: ergo etiam in illo est vera voluntas, qua universaliter vult, omnes homines salvos fieri, si ipsi velint, aut nisi per eos stet. Antecedens patet ex illo Matth. 6. Fiat voluntas tua, sicut in caelo, et in terra: quae oratio esset derisoria, nisi in Deo constitueretur praedictus actus voluntatis circa observantiam praeceptorum.

Quarto arguitur. Duae priores explicationes S. Augustini non bene consonant cum locis scripturae; in quibus habetur, quod Deus non vult mortem peccatoris, sed ut omnes convertantur, et vivant. Dicitur enim Ezech. 18. Nunquid voluntatis meae est mors impii, et non ut convertatur, et vivat? et c. 33. Vivo ego, dicit Dominus, nolo mortem impii: et Matt. 23.⁸ Quoties volui congregare filios tuos; quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alis, et noluisti? ergo.

Quinto probatur: nam alias invitationes ad poenitentiam, et observantiam mandatorum, quae ex parte Dei sunt omnibus hominibus, essent fictitiae, et irrisiones potius, quam veri animi insinuationes; etenim, si Deus non habeat veram voluntatem, ut omnes salvi fiant indifferenter, si velint, ut quid eos vocat, et invitat, ut ad caenam veniant, et salvi fiant?

Sexto arguitur: nam si consideretur salus, et gloria aeterna omnium hominum secundum se, et absolute; est bona: ergo non potest Deo non placere; ergo circa salutem omnium hominum non est solum in Deo voluntas signi, sed etiam voluntas beneplaciti: ergo voluntate beneplaciti vult, ut omnes salvi fiant, nisi per eos steterit. Confirmatur: nam Apostolus, cum ait, orationes esse faciendas pro omnibus, assignat rationem subdens: Hoc enim beneplacitum est coram Deo, qui vult, omnes homines salvos fieri:⁹ ergo loquitur de voluntate beneplaciti.

Septimo arguitur contra tertiam explicationem. Deus non facit, ut singuli velint salvari, et rectam vitam agere, ut compertum est: ergo recurrendum est ad aliquam ex prioribus explicationibus, ac per consequens tertia explicatio per se subsistere non potest.

Haec tamen argumenta nedum non convincunt, sed nec probabiliter suadent, tres hasce S. Augustini explicationes non esse admittendas: nam S. Thomas, et alii plures Doctores eas admittunt locis supra cit. et in materia de gratia, et praedestinatione, circa quam summi Pontifices hanc huius viri Sanctissimi doctrinam receperunt, ut disp. 5. ostensum est; nullus debet ab ea discedere. Sed quoniam sententia, quam praeallegati Theologi circa modum praedestinationis defendunt, cum duabus illis primis explicationibus S. Augustini cohaerere non potest; ideo tot argumentis eas conantur excludere. Sed ex eorum solutione non obscure patebit, quam sine causa S. Augustinum impugnent. Et praeterea id constare potest: nam voluntas beneplaciti Dei semper impletur, ut communiter docent Theologi, praesertim S. Tho. 1. p. q. 19. ar. 6. Caiet. super 1. ep. ad Tim. c. 2. Scotus in 1. d. 46. q. un. ad 1. S. Bonau. ead. dist. ar. 1. q. 1. sed non omnes salvantur: ergo Deus non vult voluntate beneplaciti, ut omnes salventur: ac per consequens explicationes illae S. August. et S. Thomae necessario sunt admittendae. Tota ergo difficultas in solutionibus argumentorum consistit.

IIII. AD primum argumentum respondetur, omnes electos, voluntate consequente, quae est voluntas simpliciter, ordinatos, seu praedestinatos esse ad vitam aeternam consequendam; quia, cum praedestinatio sit ratio ordinis mediorum in finem supernaturalem, qui est vita aeterna; impossibile est, aliquem simpliciter praeordinatum esse ad vitam aeternam, quin etiam sit praedestinatus: reprobi autem voluntate Dei antecedente, quae, ut dicit S. Tho. 1. p. q. 19. ar. 6. in c. est voluntas secundum quid, sunt ordinati per divinam providentiam ad vitam aeternam, ut disput. 30. num. 7. explicatum est.¹⁰ Unde Deus non simpliciter, sed secundum quid, vult, quod reprobi salvi fiant. Et cum obiicitur: nam omnes sunt positi in manu consilii sui; respondetur, omnes homines non ideo dici positos esse in manu consilii sui, quia Deus velit universaliter omnes salvari; sed, quia saltem per auxilium gratiae, quod omnibus quamdiu sunt in via, est possibile ex misericordia divina; possunt operari bonum, et salvari, vel ex sua malitia a bono discedere; sunt enim flexibiles in bonum, et in malum, ut supra dictum est.

Sed contra: nam quilibet, dum est in via, potest per auxilium gratiae salvari: ergo Deus vult voluntate beneplaciti, ut omnes salvi fiant, nisi per eos steterit. Respondetur, negando consequentiam: solum enim infertur, Deum velle, ut omnes salvari possint: quod quidem verissimum est, quia, quantum est ex parte sua, paratus est omnibus gratiam dare, ut disp. 112. et 113. manifestum fiet.

Ad secundum respondetur cum S. Augustino lib. de corrept. et gratia cap. 14. quod, cum nesciamus, quis pertineat ad praedestinatorum numerum, quis non pertineat; sic etiam affici debemus charitatis affectu, ut omnes velimus salvos fieri, et oremus pro omnibus, ut salvi fiant.

Secundo respondetur, orationes esse pro omnibus fundendas, etiam si Deus voluntate beneplaciti non velit omnes salvos fieri;¹¹ sed solum voluntate antecedente, seu voluntate signi: nam Christus Dominus oravit ad Patrem: Si possibile est, transeat a me Calix iste,¹² etiam si cognoverit certo, Patrem decrevisse, ut Christus mortem pateretur.

Respondetur tertio, quod cum Deus habeat universalem omnium providentiam, ad ipsum pertinet aliquos ordinare simpliciter ad vitam aeternam consequendam, et alios relinquere, et permittere, ut ab ea deficiant, et damnentur per peccatum; servetur maior pulchritudo in rebus, et divina misericordia magis splendeat in electis; et ideo non vult, universaliter omnes salvos fieri. Caeterum quilibet homo particularis solum habet particularem providentiam; unde ad ipsum pertinet pro omnibus indifferenter orare, et omnibus velle bonum illud vitae aeternae, quamdiu sunt capaces illius.

V. Ad tertium respondetur, Deum voluntate antecedente, seu voluntate signi, quae est voluntas secundum quid, velle, ut omnes universaliter observent eius praecepta;¹³ non autem id vult voluntate consequente; alias omnes adimplerent Dei praecepta: nam voluntas Dei absoluta, seu consequens semper impletur, ut 1. p. q. 19. ar. 6. docet S. Thomas: sed propter maius bonum vult permittere, quod aliqui praecepta transgrediantur: et idem dicendum est proportionabiliter de voluntate, qua vult omnes salvos fieri.

Ad quartum argumentum negatur antecedens, et ad loca Scripturae adducta respondetur, illa intelligi de morte spirituali, quae est per peccatum. Hanc enim non vult Deus, sed solum permittit. Colligitur haec explicatio ex contextu: ait enim: Sed ut magis convertatur, et vivat. Si autem explicentur de morte secunda, scilicet de damnatione aeterna, dicendum est, quod Deus non vult hanc mortem alicui inferre, nisi supposito peccato; ut disput. 109. et 110. patebit.

Ad quintum iam ex professo responsum est disp. 23. nu. 33. ubi testimoniis S. Hilarii, et S. Augustini ostendimus, similem obiectionem contra illas explicationes, et doctrinam eiusdem S. Augustini olim propositam fuisse, quam tamen idem S. Doctor dissolvit, ut ibi dictum est; et dicetur amplius disp. 109. nu. 9.

Ad sextum argumentum respondetur, quod, quamvis Deus velit universaliter salutem omnium secundum se, et absolute consideratam, si tamen consideretur secundum omnes circumstantias, quatenus videlicet si omnes salvarentur, non esset in universo tanta pulchritudo, neque ita splenderet misericordia Dei in electis; secundum hanc rationem non vult, omnes salvos fieri, ut dictum est, et patebit amplius disput. seq. Et quoniam voluntas fertur in res, ut sunt ad extra secundum omnes circumstantias; hinc fit, quod voluntas, qua Deus vult aliquem salvum fieri, pensatis omnibus circumstantiis, sit voluntas simpliciter; voluntas autem, qua vult salutem aeternam alicuius absolute consideratam, non autem consideratis omnibus circumstantiis; sit voluntas secundum quid: ut ait expresse S. Thom. 1. p. q. 19. ar. 6. ad 1. Et per haec respondetur ad confirmationem.

Ad septimum respondetur, quod Deus facit, ut velint salvari omnes, qui salvantur, et similiter facit, quod velint aliorum omnium salutem¹⁴, quotquot illam volunt: neque ex hoc sequitur, quod tertia explicatio non sit admittenda, aut quod per se subsistere non possit: nam, licet ex parte conveniat cum prima, et secunda explicatione; aliquid tamen super utramque addit, quod quidem argumento facto non impugnatur.

Quid sit voluntas Dei antecedens, quid voluntas consequens, et utrum voluntas antecedens importet formaliter in Deo aliquem actum conditionatum, seu velleitatem.

I. EST prima sententia asserentium, quod voluntas antecedens sit voluntas, quae ita a solo Deo procedit, ut nullam ex nostris malis operibus occasionem captet, aut illa praesupponat. Consequens vero voluntas est, quae a nostro vitio ortum habet, et illud praesupponit, pro qua sententia

Arguitur auctoritate S. Thomae 1. p. q. 19. ar. 6. ad 1. ubi ait, quod voluntate antecedente iudex iustus vult, omnem hominem vivere, sed consequenter vult homicidam suspendi; scilicet, supposito peccato, et hoc modo, inquit, Deus antecedenter vult, omnem hominem salvari, sed consequenter vult, quosdam damnari secundum ordinem suae iustitiae. Iustitia autem Dei vindicativa supponit peccatum: ergo secundum S. Thom. voluntas Dei consequens supponit mala nostra opera.

Confirmatur ex S. August. lib. 3. contra Iulian. c. 18. dicente: Potest Deus aliquos sine bonis meritis liberare, quia bonus est: non potest aliquos sine malis meritis damnare; quia iustus est. Et si quis interroget, quem actum importet voluntas Dei antecedens respectu salutis omnium; respondent, quod importat actum conditionatum, ex parte obiecti voliti, quo vult, omnes salvari, si ipsi voluerint, aut per eos non steterit. Ex quo inferunt, quod Deus semper voluntate antecedente vult oppositum eius, quod vult voluntate consequente. Dicunt enim, quod voluntas consequens est, qua, ex adiunctione aliquarum circumstantiarum, est aliquid absolute volitum, manente velleitate de opposito.

II. Haec tamen sententia non recte, neque adaequate explicat, quid sit voluntas Dei antecedens, quid consequens, neque est ad mentem S. Tho. 1. p. q. 19. ar. 6. citato, ubi de hac re agit ex professo. Pro cuius explicatione supponendum est primo, quod, ut docet S. Tho. ar. 6. citato, unumquodque, secundum quod est bonum, est volitum a Deo; nec sub hac ratione potest odio haberi, cum bonum sit, quod omnia appetunt. Notandum secundo, quod aliquid absolute, et secundum se consideratum, potest esse bonum, et amabile, quod tamen in individuo consideratum secundum omnes circumstantias adiunctas, quas habet, non sit bonum; sed induat rationem mali; quia videlicet privat alio maiori bono, quod est magis appetibile: nam minus bonum comparatione maioris boni induit quamdam rationem mali, sicut diligere, et conservare merces; est bonum secundum se; non tamen est bonum conservare merces cum detrimento vitae. Supponendum est tertio, voluntatem, quae respicit aliquod obiectum secundum se consideratum, esse voluntatem antecedentem: voluntatem autem, quae respicit obiectum cum omnibus adiunctis, et circumstantiis, dici consequentem, ut docet expresse S. Thom. art. 6. citato, ad 1. Et ratio, quam assignat S. Doctor est: nam consideratio obiecti secundum se, antecedit considerationem eiusdem obiecti, prout habet tales circumstantias adiunctas. Sit ergo

III. PRima Conclusio. Voluntas Dei antecedens est, quae fertur in obiectum aliquod absolute consideratum, et secundum se:¹ dicitur autem haec voluntas antecedens, non quia antecedat bonum, vel malum usum nostri arbitrii, ut arbitrantur auctores primae sententiae; sed quia antecedit voluntatem, qua Deus fertur in obiectum consideratum cum aliquo adiuncto, quae est consequens, et posterior consideratio eius. Hanc conclusionem non obscure docet S. Tho. ar. 6. citat.² et non aliter probatur, quam ex fundamentis positis, et ex ipsa verborum significatione.

Secunda Conclusio. Si consideretur salus reproborum secundum se, et absolute, sic est a Deo volita:³ si autem consideretur, secundum quod habet adiunctam privationem, aut carentiam maioris boni, videlicet boni universalis providentiae divinae, pulchritudinis universi, manifestationis iustitiae divinae in reprobis, et maioris splendoris misericordiae eius in electis; sic non est volita a Deo. Et secundum hoc asserimus, quod, voluntate consequente, Deus non velit omnes salvos fieri, sed solum praedestinatos. Prima pars huius conclusionis ab omnibus conceditur; secunda autem negatur ab assertoribus primae sententiae; est tamen de mente S. Thomae 1. p. q. 23. ar. 3. ad 1. ubi ait, quod Deus omnes homines diligit, et etiam omnes creaturas, inquantum omnibus vult aliquod bonum: non tamen quodcunque bonum vult omnibus. Inquantum igitur quibusdam non vult hoc bonum, quod est vita aeterna, dicitur eos habere odio, vel reprobare. Et art. 5. eiusdem quaest. ad 3. idipsum confirmat. Probatur ex fundamentis positis: nam bonum particulare cum detrimento maioris boni, non est appetibile, cum ex adiunctis induat rationem mali; sed, si omnes universaliter salvarentur, impediretur bonum universale providentiae divinae, ac perfectio universi, ad quam requiruntur diversi gradus in rebus, et quod ex illis quaedam supremum, quaedam infimum locum teneant: impediretur etiam manifestatio iustitiae divinae, et maior splendor misericordiae eius circa electos: quae bona sunt multo maiora, quam salus aliquorum: ergo.

IIII. Tertia Conclusio. Non est necesse, quod Deus voluntate antecedente velit oppositum eius, quod vult voluntate consequente.⁴ Conclusio est contra auctores primae sententiae, sed probatur manifestissimis rationibus. Primo: nam Deus voluntate consequente voluit, S. Petrum salvari; siquidem salvus factus est, et etiam voluit salutem illius voluntate antecedente: nam hac voluntate vult omnes salvos fieri: ergo non semper vult Deus voluntate consequente oppositum eius, quod vult voluntate antecedente, nec e converso. Secundo probatur. S. Petrum salvari, est bonum secundum se consideratum: ergo volitum a Deo voluntate antecedente. Consequentia patet: nam voluntas antecedens est, quae fertur in obiectum absolute consideratum, et secundum se; similiter etiam, S. Petrum salvari, si consideretur cum omnibus adiunctis, et circumstantiis, est bonum, siquidem fuit iustus, et sanctus, et in illo maxime splenduit misericordia Dei, et pulchritudo universi: ergo est volitum a Deo voluntate consequente; et idem argumentum procedit de omnibus praedestinatis: ergo idem, quod prius. Probatur denique: nam praedestinatio includit voluntatem antecedentem, et consequentem de alicuius salute, ut docet expresse S. Tho. in primo sent. ad Annibaldum dist. 46. q. un. ar. 2. ad 1. ergo Deus voluntate antecedente, et consequente vult aeternam salutem omnium praedestinatorum. Non ergo Deus semper vult voluntate consequente oppositum eius, quod vult voluntate antecedente.

V. Quarta Conclusio. Voluntas antecedens importat formaliter in Deo actum conditionatum, quo vellet salutem omnium, nisi ex hoc impediretur pulchritudo universi, et bonum universale divinae iustitiae, et misericordiae.⁵ Prima pars conclusionis defenditur, tamquam probabilis a M. Bañes, et Zumel art. 6. citato; quamvis illi asserant, probabiliorem esse oppositam sententiam. Dicunt enim, quod actus conditionatus, seu velleitas solum eminenter reperitur in Deo. Nostram tamen sententiam defendunt alii plures Thomistae, et probatur auctoritate S. Thom. ar. 6. cit. ubi docet, quod, sicut iudex habet illam voluntatem antecedentem: Vellem omnes homines vivere; ita Deus vult, omnes homines salvos fieri: et idem dicit q. 23. de ver. ar. 2.⁶ sed in iudice reperitur formaliter voluntas antecedens et velleitas, respectu conservationis vitae omnium: ergo etiam in Deo. Probatur secundo. Deus amore actuali amicitiae, amat reprobum, dum existit in gratia: ergo volitione formali vult illi beatitudinem. Patet consequentia: nam beatitudo est bonum, quod Deus vult amicis suis, sed illa volitio beatitudinis non est absoluta, quia non impletur: ergo est formaliter volitio conditionalis ex parte obiecti voliti, videlicet, si perseveraverit usque in finem. Ista consequentia probatur: nam omnis volitio formalis debet esse absoluta, vel non absoluta, et consequenter conditionalis. Secunda pars conclusionis patet ex dictis tum in secunda conclusione, tum in disput. praecedenti, et praeterea probari potest auctoritate S. Augustini dicentis, quod multi salvi non fiunt, non quia ipsi nolint, sed quia Deus non vult; quod absque ulla controversia manifestatur in parvulis:⁷ ergo conditio, quae includitur in voluntate antecedente, qua Deus vult omnes homines salvos fieri, non est ista, si ipsi voluerint, aut per eos non steterit.

VI. Sed contra primam partem huius conclusionis est argumentum. Velleitas dicit intrinsecam imperfectionem: ergo non reperitur formaliter in Deo; sed solum eminenter.

Secundo arguitur. In Deo non est formaliter desiderium: ergo nec voluntas conditionalis, aut velleitas. Probatur consequentia: nam velleitas quoddam desiderium videtur importare.

Tertio arguitur auctoritate Agathonis Papae in quadam epist. decretali, quae refertur in sexta Synodo generali, actione 4. ubi dicitur, Christum Dominum habuisse duas voluntates, divinam scilicet, et humanam, inter quas haec assignatur differentia, quod voluntas divina Christi semper impletur, non autem humana, ut patet, quando Marc. 7. voluit latere, et non potuit.⁸ Ex quo desumitur argumentum, si in Deo esset formaliter velleitas, differentia assignata inter voluntatem divinam, et humanam Christi Domini esset nulla; etenim voluntas humana Christi absoluta semper fuit impleta, non autem voluntas conditionalis, ut quando dixit: Pater, si possibile est, transeat a me calix iste.⁹ Si autem in voluntate divina reperitur formaliter velleitas, eodem modo voluntas divina Christi, quando est absoluta, semper impletur; non autem conditionalis: ergo.

AD primum argumentum respondetur, quod velleitas non dicit intrinsecam imperfectionem ex parte actus voluntatis in ipso Deo; sed solum ex parte obiecti; quia videlicet non est amabile a Deo, prout habet adiunctam privationem maioris boni: sed solum est amabile absolute, et secundum se consideratum. Est exemplum in voluntate divina, quae quidem necessario amat suam bonitatem; non autem bonitatem creaturarum, sed libere, non quidem propter imperfectionem actus divinae voluntatis, sed propter imperfectionem obiecti secundario voliti; quia videlicet non habet necessariam connexionem cum bonitate divina; ac per consequens non est diligibile a Deo ex necessitate, sed libere.

VII. Ad secundum respondetur, in Deo non esse formaliter desiderium respectu boni proprii, quia semper habet illud praesens,¹⁰ non tamen repugnat, quod habeat formaliter desiderium conditionale de aliquo bono creaturarum secundum rationem eius antecedentem.

Ad tertium respondetur, quod voluntas divina Christi Domini per se, et ex propria natura habet omnipotentiam, et est efficax ad perficiendum omnia, quaecunque voluit in caelo, et in terra, sive per seipsam immediate, sive ministerio creaturarum operetur; voluntas autem humana Christi Domini etiam absoluta, non erat efficax per se, et ex sua natura ad faciendum omnia, quae volebat fieri, sed virtute ei communicata ex coniunctione ad Verbum, ut disputatur tertia parte, quaest. 13. art. 4. Unde non est eadem ratio de utraque voluntate.

AD argumentum autem factum a principio pro prima sententia respondetur, Sanctum Thomam ibi constituisse exemplum in quodam obiecto particulari, quod Deus vult voluntate consequente, supposito peccato; non tamen est necessarium, ut id, quod Deus vult voluntate consequente, semper praesupponat peccatum, ut dictum est in tertia conclusione. Et per haec respondetur ad auctoritatem S. Augustini.

Quid sit praedestinatio, et in quo actu formaliter consistat, an in actu voluntatis, vel potius in actu intellectus.

I. PRO introductione huius disputationis, explicandae sunt in primis variae acceptiones, quibus solent accipi haec nomina, Praedestinatio, seu Praedestinatus; Praescientia, seu Praescitus. Deinde statuenda est legitima Praedestinationis definitio: tandem inquirendum, num in actu intellectus, an voluntatis formaliter consistat Praedestinatio.

Circa primum notandum, quod praedestinare (quod attinet ad etymologiam nominis) idem significat, quod ante destinare, vel praemittere, aut praeordinare, destinando aliquid in finem, tanquam in scopum, sicut sagitta praemittitur a sagittante in signum destinatum.¹ Et licet in amplissima significatione accipiatur hoc nomen, pro Praedestinatione, qua quaelibet res in suum finem etiam naturalem ordinatur; apud Theologos tamen sumitur magis stricte, et proprie, secundum quod significat praeordinationem creaturae intellectualis in finem supernaturalem, cum proposito eam transmittendi efficaciter in talem finem, sicut sagitta transmittitur a sagittante. Ad hanc similitudinem alludere videtur Propheta, cum loquens de praedestinatis, praesertim de Apostolis ait: Sicut sagittae in manu potentis, ita filii excussorum.² In hac acceptione sumitur praedestinatio ad Roman. 1. Qui praedestinatus est filius Dei in virtute. et cap. 8. Quos praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis filii sui. Et ad Eph. 1. Qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum per Iesum Christum, in ipsum, secundum propositum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae, in qua gratificavit nos in dilecto filio suo. Verum est, quod aliquando SS. Doctores utuntur nomine praedestinationis cum addito, ad significandam reprobationem. Sic S. Augustinus lib. 15. de civit. Dei, cap. 1.³ ait: Civitates mysticae duae sunt, atque duae hominum societates, quarum una praedestinata est in aeternum regnare cum Deo, altera in perpetuum subire supplicium cum diabolo. Et in Concilio Trident. sess. 6. decreto de Iustif. can. 17. Si quis dixerit iustificationis gratiam nonnisi praedestinatis ad vitam contingere; reliquos vero omnes, qui vocantur, vocari quidem, sed gratiam non accipere, utpote divina potestate praedestinatos ad malum; anathema sit. Sed tamen, cum praedestinatio ponitur sine addito, semper accipitur in bonam partem.

II. Similiter etiam nomen praescientiae, seu praescitus solet accipi in ampla significatione, ut designat illud, quod cognoscitur, antequam fiat:⁴ sic dicitur Deus praescire omnia futura contingentia, quia certo, et infallibiliter ea cognoscit, antequam producantur in propria mensura: et ipsum obiectum praecognitum a Deo ab aeterno dicitur praescitum. Unde esse praescitum, seu praecognitum in hac acceptione, est quaedam denominatio rationis, proveniens a reali cognitione cognoscentis, sicut esse visum, est denominatio rationis in obiecto, proveniens a reali visione, quae est in vidente. Sed tamen ex accommodatione usus apud Theologos hoc nomen, praescitus, communiter significat, reprobos, qui supposita praescientia peccati, praeordinati sunt ad aeternum supplicium. Verum est, quod aliquando in Scriptura sacra, et apud SS. Doctores praedestinatio significatur nomine praescientiae, et Electi dicuntur praesciti, seu praecogniti a Deo, sicut ad Rom. 8. Quos praescivit, et praedestinavit. et cap. 11. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, idest, quam elegit, et praedestinavit, ut explicat S. August. lib. de dono persev. cap. 18. cuius verba haec sunt: Aliquando eadem praedestinatio significatur etiam nomine praescientiae, sicut ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Hoc, quod ait, praescivit, non recte intelligitur, nisi praedestinavit; quod circumstantia ipsius loquutionis ostendit: loquebatur enim de reliquiis Iudaeorum, quae salvae factae sunt pereuntibus caeteris: Hinc etiam Apostolus ait: Novit Dominus, qui sunt eius,⁵ idest approbavit, et dilexit. E contrario autem, Deus dicitur nescire reprobos, quia neque eos approbat, nec eorum opera, ut patet ex illo Matth. 25. Nescio vos, discedite a me operarii iniquitatis.

III. Quod attinet ad definitionem praedestinationis, notandum, quod quidam Theologi, ut praedestinationem, quae fit a Deo, non sine praescientia meritorum defendant, sic eam definiunt. Praedestinatio est ratio ordinis mediorum in Deo, quibus praevidet, creaturam rationalem perducendam in vitam aeternam, cum proposito eumdem ordinem exequendi. Quam definitionem magis explicant, asserentes, quod ratio ordinis mediorum, quibus Deus per scientiam naturalem, et mediam inter liberam, et mere naturalem praevidet, creaturam aliquam mente praeditam perventuram in vitam aeternam cum proposito, determinationeve Divinae voluntatis ex parte sua id exequutioni mandandi; est praedestinatio. Ex quo inferunt, praedestinationem non esse certam, quantum ad assequutionem effectus, certitudine ordinis, seu causalitatis mediorum, sed solius praescientiae, ita videlicet, ut, si secludamus illam scientiam mediam, certum non sit, effectum praedestinationis talis adulti esse futurum. Haec tamen definitio praedestinationis definitioni, quam SS. Augustinus, et Thomas tradiderunt, non est consona, ut patebit infra, nec gratuitae praedestinationis proprietates satis explicat: nam praeterquam quod certitudinem praedestinationis revocat ad fundamentum, quod a parte rei non est, videlicet ad scientiam mediam; quam impossibilem esse disp. 7. ostendimus: sequeretur ex eadem definitione, quod praedestinatio divina, formaliter loquendo, in ratione praedestinationis, et efficacia illius, ac omnium auxiliorum gratiae, quae Deus noster in tempore confert praedestinatis, penderent, tamquam a conditione, sine qua non ex libera cooperatione nostri arbitrii a Deo praecognita per scientiam mediam; quod tamen esse falsum, et contra doctrinam SS. August. et Thomae ostendam inferius.

Legitima ergo definitio praedestinationis est, quam tradit S. Augustinus lib. de bono persev. cap. 14. et S. Thom. 1. p. q. 23. art. 1. videlicet, Praedestinatio est praescientia, et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicunque liberantur. Hac definitione saepissime utitur S. Thom. quamvis aliquando sub his terminis eam tradat: Praedestinatio est praescientia, et praeparatio gratiae in praesenti, et gloriae in futuro. aliquando vero sub istis: Praedestinatio est ratio transmissionis creaturae rationalis in vitam aeternam, in mente Dei existens, ut 1. p. q. 23. ar. 2. in c. et 3. p. q. 24. ar. 1. in c. et q. 6. de verit. ar. 1. Pro cuius explicatione notandum, quod praescientia in definitione praedestinationis, non sumitur pro scientia media, ut eius defensores contendunt,⁶ sed pro scientia simplicis intelligentiae, seu naturali, qua Deus cognoscit creaturas possibiles; haec enim praescientia praesupponitur in Deo in signo rationis ad praedestinationem; vel pro scientia libera, qua Deus praecognovit subiectum praedestinandum: nam etiam haec praescientia nostro modo intelligendi praedestinationem antecedit. Unde S. Th. 3. par. q. 1. art. 3. ad 4. Praedestinatio, inquit, praesupponit praescientiam futurorum, quod quidem communiter interpretantur Thomistae, praesertim Caiet. non quidem de praescientia omnium futurorum, sed aliquorum, eorum videlicet, quae non constituuntur, vel efficiuntur per ipsam praedestinationem, qualis fuit praescientia futuri peccati primi parentis, in cuius remedium praedestinatus est Christus. Potest etiam nomine praescientiae in definitione praedestinationis intelligi praescientia beneficiorum, quibus certissime liberantur, quicunque liberantur. Sed in hac sententia, quam pluribus in locis Augustinus sequitur; dicendum est, eiusmodi praescientiam non antecedere in signo rationis, sed potius subsequi liberum decretum Dei praedestinantis. Ideo quippe Deus haec praescivit, quia praedestinavit, ut apertissimis testimoniis S. August. disp. 7. ostensum est. Ex quibus potissimum est illud de praedestinatione SS. cap. 10. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus, unde dictum est: Fecit, quae futura sunt. Et cap. 17. Electi sunt itaque ante mundi constitutionem ea praedestinatione, in qua Deus sua futura facta praescivit. Et cap. 19. Cum ergo nos praedestinavit; opus suum praescivit; qui nos sanctos, et immaculatos facit. et idem repetit lib. de dono persev. c. 14. 17. et 18. et de hac praescientia loquitur Apost. ad Rom. 8. cum ait: Nam quos praescivit, et praedestinavit. Per haec manet exclusa eorum sententia, qui definitionem S. Augustini sic explicant: Praedestinatio est praescientia, quid facturum sit liberum arb. ex hypothesi, quod tali gratia, in talibus circumstantiis excitaretur; et beneficiorum praeparatio, quibus certissime liberantur, quicunque liberantur. Nam, iuxta nostram ultimam explicationem definitionis S. Augustini, ad idem prorsus obiectum refertur praescientia, et praedestinatio; scilicet ad beneficia Dei, quibus certissime liberantur electi. At praescientia media non habet pro immediato obiecto haec Dei beneficia, sed affectionem, et inclinationem humanae voluntatis, in talibus circumstantiis constitutae: ergo nomine praescientiae non intelligit S. Augustinus praescientiam mediam, seu conditionatam, sed absolutam, quae sequitur praedestinationem.

Praeterea est observandum, quod, ut 1. p. q. 23. ar. 2. ad 3. docet S. Tho. praeparatio est duplex, altera, quae est in praeparato; et haec reperitur in homine, vel Angelo praedestinato;⁷ altera est in praeparante, et haec non reperitur in passo, scilicet in praedestinato, sed in agente, idest in Deo praedestinante. Praeparatio ergo in definitione praedestinationis non accipitur formaliter pro ea, quae reperitur in praeparato; sed pro illa, quae est in Deo praeparante, eo modo, quo aliquis dicitur se praeparare ad aliquid agendum, cum disponit, ordinat, et se accingit ad illud exequendum.

IIII. His suppositis restat explicandum: An praedestinatio formaliter, et essentialiter consistat in actu intellectus Divini, vel in actu voluntatis.

Sunt circa hoc duae sententiae. Prima est Scoti in 1. sent. d. 40. q. un. in princ. S. Bonaventurae ead. dist. ar. 1. q. 2. Gregorii Ariminen. q. 1. ar. 1. qui asserunt, praedestinationem essentialiter consistere in actu voluntatis, quo Deus vult electis vitam aeternam. Potissimum argumentum huius sententiae desumitur ex illis verbis Apost. ad Eph. 1. Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti, etc. Ubi praedestinatio vocatur electio: electio autem essentialiter est actus voluntatis, ut 1. 2. q. 13. ar. 1. docet S. Thomas: ergo.

Confirmatur ex illo ad Rom. 9. Ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est; quia maior serviet minori. Quibus verbis praedestinatio dicitur propositum Dei; propositum autem est actus voluntatis: ergo.

Secundo: nam licet praedestinatio includat actum intellectus, et voluntatis divinae; principaliter tamen importat actum voluntatis, et solum in obliquo connotat actum intellectus practici, quo Deus ordinat media in finem: ergo praedestinatio substantialiter, et essentialiter supponit pro actu voluntatis. Antecedens probatur: nam, (ut 1. p. q. 23. ar. 1. notavit Caietanus) ordo mediorum in finem a divino intellectu excogitatus, ut antecedit approbationem, et acceptationem voluntatis, solum habet rationem excogitati, et non praedestinationis: ergo constituitur formaliter in ratione praedestinationis per approbationem, et acceptationem divinae voluntatis; ac per consequens in actu voluntatis consistit principaliter, et formaliter ipsa praedestinatio.

Tertio: nam praedestinatio, et reprobatio sunt actus eiusdem potentiae, cum unus sit alteri oppositus, sicut velle, et nolle: ac per consequens procedunt ab eadem potentia; sed reprobatio non est essentialiter, et formaliter actus intellectus, sed voluntatis, ad quam pertinet approbare, et reprobare aliquid: ergo et praedestinatio.

V. Secunda sententia est S. Tho. 1. p. q. 23. art. 1. et q. 6. de ver. ar. 1. ubi docet, quod praedestinatio est actus intellectus, quamvis connotet, et habeat adiunctum actum voluntatis. Defendunt eius sententiam Duran. in 1. sen. dist. 40. q. 1. Alexan. Alens. 1. p. q. 28. memb. 2. ar. 1. et 2. Caiet. M. Bañes, et omnes Thomistae. Ad cuius evidentiam notandum, quod, quamvis Deus sit simplicissimus, et non reperiatur in illo multiplicitas actuum, qui inter se realiter, aut formaliter sint diversi; nihilominus ratione ratiocinata distinguimus in eo plures actus tam ex parte intellectus, quam ex parte voluntatis, qui ad praedestinationem concurrunt: et ex illis quidam se habent antecedenter ad ipsam praedestinationem, quidam vero consequenter. Primus est actus intellectus, quo Deus per scientiam simplicis intelligentiae cognovit omnes homines, et Angelos possibiles. Secundus est actus voluntatis, quo ex omnibus creaturis intellectualibus possibilibus, libere elegit, et dilexit quasdam, ut essent, tam secundum esse naturale, quam supernaturale. Tertius est, dispositio activa, qua Deus res productas in diversis gradibus collocavit. Quartus est actus divinae voluntatis circa finem, quo Deus efficaciter voluit aliquibus vitam aeternam conferre. Quintus est actus providentiae supernaturalis, seu praedestinationis, quo res inter se dispositae efficaciter ordinantur per talia media ad finem supernaturalem, qui in clara Dei visione consistit. Qualiter autem dispositio partium se habeat respectu ordinis earum in finem, explicat S. Tho. q. 5. de ver. ar. 1. ad 9. et in 1. sent. dist. 39. q. 1. art. 1. in corp. et ad 4. Sextus, et ultimus actus est exequutio istius ordinis, quem Deus adimplet in tempore, vocando, iustificando praedestinatos, et glorificando, secundum illud ad Rom. 8. Quos autem praedestinavit, hos et vocavit: et quos vocavit, hos et iustificavit; quos autem iustificavit, illos et magnificavit.

Dicendum est ergo, praedestinationem essentialiter, et formaliter consistere in actu intellectus, quamvis antecedenter supponat actum voluntatis. Probatur ex definitione praedestinationis superius tradita: nam praedestinatio est ratio ordinis mediorum in finem supernaturalem in mente divina existens, sed ratio ordinis essentialiter, et formaliter pertinet ad intellectum: nam ordinare est rationis, et intellectus; unde ordinare pertinet ad sapientem, ut in principio libri 1. con. Gent. docet S. Thom. ergo, etc.

Confirmatur ex illo Actor. 13. Crediderunt, quotquot praeordinati erant ad vitam aeternam, ubi praedestinati praeordinati dicuntur; quia praedestinatio in praeordinatione mediorum ad vitam aeternam consistit. Unde S. Aug. li. de dono pers. c. 17. Praeordinare (inquit) est in praescientia disponere futura, et ordinare. et Auctor libri Hypognosticon lib. 6. in prin. ait: Praedestinatio a praevidendo, et ordinando id, quod futurum est, dicitur. Cum ergo ordinatio mediorum in finem sit essentialiter actus intellectus, relinquitur, praedestinationem essentialiter, et formaliter in actu intellectus consistere.

Praeterea probatur: nam praedestinatio est prima causa omnium beneficiorum, quae Deus in tempore confert praedestinatis, ut patet ex verbis Apostoli supra inductis: Quos autem praedestinavit, hos et vocavit, etc. sed Deus omnia causat per actum intellectus, quamvis praesupponat actum voluntatis: nam, ut disp. 16. et 17. ostensum est, Deus operatur omnia per intellectum, ut movetur a voluntate: ergo praedestinatio essentialiter, et formaliter in actu Divini intellectus consistit.

VI. AD primum argumentum pro sententia Scoti respondetur, quod etiam in sacra Scriptura praedestinatio appellatur praeordinatio, et praedestinati dicuntur praeordinati ad vitam aeternam, ut ex praemissis patet. Aliquando autem eadem praedestinatio significatur nomine electionis, vel propositi divini, quod pertinet ad voluntatem; non quia praedestinatio sit formaliter, et substantialiter electio, seu actus voluntatis; sed quoniam est electio antecedenter, eo modo, quo S. Th. 1. 2. q. 13. allegata, inquit, quod electio est actus rationis, non quidem substantialiter, sed antecedenter, quia videlicet actum rationis praesupponit. Et per haec patet ad confirmat.

Ad secundum negatur antecedens. Ad probationem respondetur, solum concludere, praedestinationem, quae in actu intellectus consistit, intrinsece connotare actum divinae voluntatis, tum antecedenter, quatenus supponit dilectionem Dei, et electionem, tum etiam consequenter, secundum quod approbat, et acceptat rationem ordinis transmittendorum in vitam aeternam.

Ad tertium respondetur, quod, ut docet S. Tho. 1. p. q. 23. ar. 3. in c. reprobatio est pars providentiae, sicut praedestinatio, quamvis in hoc differant inter se: nam praedestinatio est causa et eius, quod expectatur in futura vita a praedestinatis, scilicet gloriae, et eius, quod percipitur in praesenti, scilicet gratiae. Reprobatio vero non est causa eius, quod est in praesenti, scilicet culpae, sed est causa derelictionis a Deo: est tamen causa eius, quod redditur in futuro, scilicet poenae aeternae. Sed culpa provenit ex lib. arb. eius, qui reprobatur, et a gratia deseritur. Providentia autem est formaliter, et essentialiter actus intellectus; quamvis praesupponat actum voluntatis. Unde, sicut praedestinatio est actus divini intellectus, habens antecedenter, et consequenter adiunctum actum voluntatis; ita reprobatio est essentialiter, et principaliter actus intellectus, quo Deus ad ostensionem suae iustitiae, in ipsis reprobis, et maioris misericordiae in electis, quosdam permittit a fine supernaturali deficere: et, supposito peccato, aeternis ordinavit suppliciis punire; quamvis adiunctum habeat actum voluntatis, quo vult peccatum permittere, et poenam propter illud inferre. Notandum tamen, reprobationem formaliter non consistere in deordinatione positiva ab ultimo fine, (haec enim ex peccato ipsius reprobi procedit) sed in ordinatione permissionis peccati, et punitionis reproborum pro peccato, ad ostensionem divinae iustitiae in reprobis, et misericordiae in electis, ut dictum est. Ad illud autem, quod in eodem argumento obiicitur: nam approbatio est formaliter actus voluntatis: ergo et reprobatio: Respondetur, quod approbatio est actus intellectus, cum sit quaedam examinatio simul cum iudicio rationis, ut patet ex illo 2. Cor. 13. Vos ipsos tentate, si estis in fide, vos ipsos probate. et 1. ad Cor. 11. Probet autem seipsum homo, et sic de pane illo edat, et de calice bibat. Unde S. Thom. q. 5. de verit. art. 4. in cor. et ad 1. duplicem distinguit Dei providentiam, approbationis alteram, alteram concessionis. Primam docet esse bonorum tantum; secundam vero malorum. Sed tamen etiam actus approbationis connotat actum voluntatis, sicut de reprobatione, et praedestinatione dictum est.

Utrum bonus usus auxiliorum gratiae, ut emanat a libero arbitrio, sit effectus Praedestinationis.

I. HUIUS difficultatis resolutio praeambula est ad illam, quam disputatione sequenti discutiemus: An videlicet detur ex parte boni usus liberi arbitrii, causa, ratio, vel conditio, sine qua non, praedestinationis. Si enim bonus usus liberi arbitrii est praedestinationis effectus, esse non potest causa, ratio, vel conditio ipsius praedestinationis: nam, ut docet S. Thomas,¹ impossibile est, ut id, quod sub praedestinatione cadit, sit causa, aut ratio ipsius: alias idem, respectu eiusdem, esset causa, et effectus, prius, et posterius in eodem genere causae; quod est impossibile. Si autem bonus usus auxiliorum gratiae, ut emanat a libero arbitrio, non est praedestinationis effectus; poterit esse causa, ratio, vel conditio, sine qua non, eiusdem praedestinationis. Illi ergo auctores, qui docent, dari ex parte nostri arbitrii conditionem, sine qua ratio ordinis mediorum in finem supernaturalem non sortiretur rationem praedestinationis, comparatione talium hominum, sed retineret rationem tantum communis providentiae supernaturalis; defendunt consequenter, bonum usum liberi arbitrii, quo Deo excitanti, et vocanti consentit, quatenus praecise emanat a libero arbitrio; computandum non esse inter effectus praedestinationis. Argumenta huius sentent. sunt, quae sequuntur.

II. Primo: nam bonus usus lib. arbit. est id, quod se tenet ex parte praedestinati, et Deus ab illo exigit, ut ipso Deo cooperante, adultus quoque ipse libere consentiat; et cooperetur, ut ea ratione opera praedestinati sint libera, et meritoria vitae aeternae: et quaedam dispositiones praedestinati, quibus sua libertate seipsum disponit ad gratiam: ergo talis bonus usus sub ea ratione praecise, qua emanat a libero arbitrio; non est effectus praedestinationis.

Confirmatur, et explicatur magis vis huius argumenti. Nam quemadmodum in destinatione sagittae in scopum, aliud est sagitta, quae destinatur, aliud vis, quae illi a sagittante imprimitur, qua in scopum ab eo destinari dicitur: sic etiam in praedestinatione, aliud est id, quod ita destinatur, nempe adultus ipse, sua innata libertate praeditus, in manuque consilii sui constitutus; aliud vero media, quibus a Deo destinatur, adiuvarique dicitur, ut, cooperando per suum liberum influxum, in vitam aeternam perveniat. Ergo, sicut ex parte Dei praedestinantis, se tenent omnia auxilia, quibus praedestinatum adiuvare, et in vitam aeternam perducere constituit: ita ex parte praedestinati se tenet innata libertas arbitrii, seu bonus usus auxiliorum gratiae, quatenus est liber, sive ut a libero arbitrio, tamquam ab una parte causae integrae, emanat.

Secundo. Quod actus a gratia praeveniente, et ab arbitrio elicitus liber sit, eaque de causa capax rationis, virtutis, laudis, et honoris, quae propter eum homini, libere eo pacto influenti, tribuuntur; profecto non est effectus gratiae praevenientis, sed arbitrii per eum influxum. Gratia namque praeveniens determinata est ad unum, eoque ipso, quod tunc in arbitrio praedestinati recipitur, ex necessitate naturae movet, ac sollicitat: ipsum autem arbitrium est, quod sua innata libertate per eum influxum sibi proprium libere agit, ex eoque solo influxu habet actus ille, quod libere ab homine praedestinato elicitur, eaque ratione in laudem, et honorem ipsi cedit: ergo bonus usus liber, quatenus emanat a libero arbitrio, non est effectus praedestinationis. Probatur consequentia; quia bonus usus liber non potest esse effectus praedestinationis, nisi etiam sit effectus praevenientis gratiae.

Confirmatur. Quod e duobus, qui aequali motu gratiae praeveniuntur, ac moventur, unus consentiat, concurrat cum gratia, eliciat actum, et convertatur; alter vero non; certe solum provenit ab innata, et propria, et intrinseca libertate utriusque, bonis, et malis, reprobis, et praedestinatis communi. Gratia namque praeveniens ex parte sua aequaliter utrumque movet, naturaeque necessitate ex parte sua agit: ex eo autem, quod unus eorum libere adhibere vult influxum illum sui arbitrii proprium, et alter non; unus eorum convertitur, alter non item: ergo bonus usus gratiae, ut emanat a libero arbitrio, non est effectus ipsius gratiae; ac per consequens nec praedestinationis. Alias enim ille, qui convertitur, semper haberet maius auxilium praevenientis gratiae, quam alter; quod tamen est contra hypothesim factam.

Confirmatur secundo. Quod auxilia praevenientis gratiae efficacia sint, aut inefficacia ad conversionem, pendet ex influxu proprio liberi arbitrii: propter quod unus cum aequali auxilio gratiae praevenientis intensius, aut remissius operatur, dignusque efficitur, cui plura peccata quo ad poenam remittantur, et cui tribuantur dona, quae a segnibus auferuntur, quod ab influxu ipsi arbitrio proprio emanat, rationeque illius, dicitur unus magis, aut minus strenue uti gratia, quam alius: ergo talis bonus usus, ut emanat a lib. arb. esse non potest effectus praedestin. aut gratiae.

III. Tertio. Nam ratione huius influxus ipsis praedestinatis proprii, dixit S. Bernardus: Quod in nobis minus est, ipse supplet, (Deus scilicet) modicum tamen illud, quodcumque nostrum est², non patitur reservari.³ et propter eumdem influxum docet Conc. Trid. quod, tangente Deo cor hominis per Spiritus sancti illuminationem, homo ipse aliquid agit, inspirationem illam recipiens, quippe qui illam et abiicere potest;⁴ ergo idem, quod prius.

Quarto. Gratia, et liberum arbitrium sunt duae causae partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim. Si enim Deus per auxilia praevenientis gratiae, non influat in piam operationem, talis operatio non erit in rerum natura: et similiter, si liberum arbitrium creatum pro innata sibi libertate nolit in eandem operationem influere; illa operatio non erit: ergo pia operatio considerari potest, ut praecise emanat a libero arbitrio, tamquam ab una parte integrae causae: ergo sub hac consideratione bonus usus liberi arbitrii tribuendus est eidem arbitrio pro sola, et innata eius libertate, et non gratiae; ac per consequens sub eadem consideratione, non erit effectus praedestinationis, sed aliquid ad illam praerequisitum ex parte nostra.

IIII. Contrariam sententiam defendunt ex mente S. Augustini, et S. Thomae, omnes Thomistae, qui sentiunt, nullam dari ex parte nostra causam, rationem, vel conditionem, sine qua non, praedestinationis divinae; quorum testimonia disput. seq. adducenda erunt. Ad cuius evidentia, ut aperimus id, in quo punctum difficultatis consistit; supponenda sunt ea, in quibus utriusque sententiae auctores conveniunt. Primo conveniunt, Deum per auxilia praevenientis gratiae, et lib. arb. a Deo motum, et excitatum efficienter concurrere ad quemlibet supernaturalem bonum usum liberi arbitrii; ac per consequens, eumdem bonum usum, et singulas illius partes effectum esse praedestinationis, et gratiae, absolute loquendo: eo quod nihil omnino reale, aut formale in eo reperitur, quod non sit totum a Deo, et ab ipsa gratia, totalitate effectus, et totum a lib. arb. a Deo moto, et excitato. Hoc enim auctores, cum quibus disputamus expresse fatentur; quamvis asserant, non ex eo habere, quod sit effectus praedestinationis; quia arbitrium, et libertas humana ad illum cooperatur; sed quia Deus per praedestinationem, et auxilia gratiae eumdem bonum usum cooperatur. Conveniunt secundo, bonum usum auxiliorum gratiae, etiam ut emanat ab arbitrio creato, in Deum referri, tum ut in auctorem ipsius arbitrii, qui in similes bonos usus vim illam hominibus contulit, tum ut in eum, ex cuius generali concursu quicunque arbitrii influxus pendet; tum etiam tamquam in eum, qui suis supernaturalibus donis, auxiliisve praevenientis gratiae, arbitrium ipsum invitat, et allicit, ut consensum praebeat in eiusmodi bonos usus supernaturales.

V. Tota ergo differentia inter auctores utriusque sententiae in hoc consistit: An bonus usus auxiliorum gratiae, quatenus emanat a libero arbitrio, procedat efficienter a Deo praedestinante; ac per consequens, sub ea ratione, qua dependet a libero arbitrio, sit effectus praedestinationis. Sub hac enim ratione, qui defendunt primam sententiam, negant eumdem bonum usum esse praedestinationis effectum.

NOS autem, qui cum S. Augustino, et S. Thoma defendimus, nullam dari causam ex parte nostra, rationem, vel conditionem, sine qua ratio ordinis mediorum in finem, in mente Divina praeexistens, non haberet rationem praedestinationis; consequenter affirmamus, bonum usum auxiliorum gratiae, etiam ut emanat a libero arbitrio, et ab illo dependet, esse effectum praedestinationis, et gratiae, atque in Deum ipsum esse referendum, non solum ut in auctorem ipsius arbitrii, qui vim illam hominibus contulit, nec solum ut in eum, ex cuius generali concursu quicunque arbitrii influxus dependet; aut tamquam in eum, qui suis supernaturalibus donis, auxiliisve praevenientis gratiae arbitrium ipsum invitat, et allicit, ut consensum praebeat; haec enim etiam Pelagiani, ut supra dictum est, non negarunt;⁵ sed etiam referendum esse in Deum, tamquam in causam vere efficientem, quae per auxilium praeoperantis gratiae efficit, liberum arbitrium influere in ipsum bonum usum auxiliorum gratiae, ita videlicet, ut actualis dependentia, et emanatio eiusdem boni usus a libero arbitrio, seu consensus, quatenus procedit a libero arbitrio, referendus sit in divinam praedestinationem, et gratiam, tamquam causam per se efficientem.

VI. Probari potest in primis haec doctrina omnibus argumentis, quibus disp. 18. 22. et 23. ostensum est, concursum Dei generalem tam naturalis, quam supernaturalis ordinis esse influxum immediatum in causas secundas, easque praemovere, ac praedeterminare ad actualiter operandum, unamquamque conformiter ad suam naturam. Ex hoc enim principio evidenter infertur, bonum usum auxiliorum gratiae, et quamcunque aliam piam operationem, etiam ut emanat a libero arbitrio, effectum esse praedestinationis, et gratiae, non solum in genere causae moralis, sed etiam efficientis. Probari id etiam potest omnibus testimoniis Scripturae, summorum Pontificum, et Sanctorum Patrum, ac rationibus Theologicis, ex eis desumptis, quibus inferius manifestum fiet, Deum, sive auxilium efficax esse causam adaequatam, quod homo convertatur;⁶ ac per consequens gratiam, et liberum arbitrium non esse causas partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim; sed Deum per auxilium efficax divinae gratiae, non solum moraliter, sed etiam ad modum causae physicae facere, ut faciamus, et operari, ut operemur. Ex his enim manifeste sequitur, bonum usum auxiliorum gratiae, etiam quatenus emanat a libero arbitrio, effectum esse praedestinationis divinae. Denique id ipsum probari potest argumentis, quibus sequenti disputatione ostendam, nullam dari causam, rationem, vel conditionem, sine qua non, ex parte nostra, a qua praedestinatio in ratione praedestinationis dependeat.

VII. Secundo probatur auctoritate Sancti Thomae prima parte, quaestione vigesima tertia, articulo quinto, in corpore, ubi eorum sententiam impugnans, qui dixerunt, merita sequentia praedestinationis effectum, esse rationem praedestinationis, inquit: Isti videntur distinxisse inter id, quod est ex gratia, et id, quod est ex libero arbitrio, quasi non possit esse idem ex utroque. Manifestum est autem, quod id, quod est gratiae, est praedestinationis effectus, et hoc non potest poni, ut ratio praedestinationis, cum hoc sub praedestinatione concludatur. Si igitur aliquid aliud ex parte nostra sit ratio praedestinationis, hoc erit praeter effectum praedestinationis. Non est autem distinctum, quod est ex libero arbitrio, et ex praedestinatione; sicut nec est distinctum, quod est ex causa secunda, et causa prima; Divina enim providentia producit effectus per operationes causarum secundarum. Unde et id, quod est per liberum arbitrium, est ex praedestinatione. Et prima secundae, quaest. 111. art. 2. ad secundum, inquit, quod Deus non sine nobis nos iustificat, quia per motum liberi arbitrii, dum iustificamur, Dei iustitiae consentimus: ille tamen motus non est causa gratiae, sed effectus, unde tota operatio pertinet ad gratiam. Quibus verbis manifeste docet, cooperationem liberi arbitrii esse effectum gratiae, et praedestinationis divinae. Et quaest. 6. de verit. art. 2. ad 11. ait: Hoc ipsum, quod est velle accipere gratiam, est nobis ex praedestinatione divina.

Tertio probatur ratione. Omne illud, quod conducit ad salutem, et ut praedestinatus vitam aeternam consequatur, est effectus praedestinationis, ut patet ex definitione praedestinationis traditae ab Augustino: Praedestinatio est praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicunque liberantur:⁷ sed bonus usus auxiliorum gratiae, etiam ut emanat a libero arbitrio, est aliquid conducens ad salutem, et ut praedestinatus vitam aeternam consequatur: ergo sub eadem ratione, est effectus praedestinationis. Confirmatur. Deus per gratiam efficacem, quae est praedestinationis effectus, non solum concurrit ad bonum illum usum liberi arbitrii, cooperando, et influendo in eum actum, una cum eodem arbitrio; sed etiam efficienter movendo arbitrium, ut, ad eliciendum eum actum, concurrat: ergo actus ille etiam ut est a libero arbitrio, est effectus gratiae praevenientis, et per consequens praedestinationis.

VIII. Respondent ad hoc argumentum, distinguendo antecedens; si enim intelligatur ita, ut per solum motum gratiae praevenientis, arbitrium influat, et concurrat, neque necessarius insuper sit proprius, et peculiaris influxus, seu concursus ipsius arbitrii, quem, nihil impediente tali motu gratiae, possit suspendere, cassumque gratiae motum reddere; negandum est, inquiunt, antecedens. Si vero intelligatur ita, ut non per solum gratiae motum, arbitrium influat, et concurrat, sed necessarius insuper sit proprius, ac peculiaris ipsius arbitrii influxus, seu concursus, quem, nihil impediente motu gratiae praevenientis, libere insuper adhibeat; concedunt antecedens, sed tunc negant consequentiam, qua infertur: ergo actus ille etiam, ut est a libero arbitrio, est effectus gratiae praevenientis, et per consequens praedestinationis, si consequens intelligatur de eo actu praecise spectato, ut emanat a peculiari illo, et proprio influxu liberi arbitrii insuper necessario: nam eo modo spectatus, non est, inquiunt, effectus gratiae praevenientis, sed solius arbitrii.

Haec tamen solutio non evacuat vim argumenti. Fatemur quidem, praeter concursum Dei, seu praevenientis gratiae, esse necessarium ad piam operationem liberum concursum nostri arbitrii, quod ita consentiat Deo vocanti, ut possit dissentire, si velit, idque esse definitum in Conc. Trid. Contendimus tamen, eumdem influxum arbitrii esse quidem illi proprium; quia procedit a principio intrinseco, se movente, et libere movente; non tamen ita esse proprium, ut sub ea ratione, qua emanat a libero arbitrio, non dependeat a Deo, tamquam a causa efficiente, ipsum arbitrium concurrere, et libere consentire, ac per consequens, eumdem influxum arbitrii spectari non posse, ut praecise emanat a libero arbitrio. Sicut enim conceptus ultimae differentiae considerari non potest, ut praescindit ab ente; quia conceptus entis est universalissimus, ac per consequens intrinsece intimus cuiusque rationi formali particularis entis:⁸ propter quod, si ab ultima differentia praescindatur ratio entis, nihil remanet: sic operatio divina, quia est operatio primae, et universalissimae causae, ita est intima cuiusque rationi formali cooperationis, seu concursus agentis particularis, ut actio creata considerari non possit, ut procedit a particulari agente, quin in eadem ratione formali intime includatur operatio divina, et dependentia a Deo, ut a causa universali. Unde, si praescindamus dependentiam ab operatione divina, nullus poterit concursus particularis causae remanere. Sed de hac ratione disput. 97. plura sunt dicenda.

Quidam Theologi etiam ex iis, qui scientiam mediam defendunt, fatentur quidem, veram esse sententiam, quae docet, omnia opera supernaturalia electorum, quae cum effectu aliquid conferunt ad consequutionem vitae aeternae, esse effectum praedestinationis, quo ad totum id, quod in eiusmodi operibus invenitur, et sub omni habitudine sive ad Deum, sive ad aliam priorem gratiam, sive ad liberum arbitrium. Addunt tamen, quod, formaliter loquendo, non dicitur aliquis actus, praedestinationis effectus, quia procedit ex speciali voluntate absoluta: qua ille effectus, vel actus est in particulari praedefinitus cum omnibus circumstantiis suis; sed quia media, seu principia necessaria ad illum dantur ex intentione efficaci salvandi hominem: vel certe, quia sunt ex tali providentia Dei erga hominem, qua tandem perducitur cum effectu ad ultimam salutem. Addunt etiam, hanc ipsam cooperationem esse effectum gratiae efficacis, quae sine dubio est effectus praedestinationis: id quod explicant, et declarant tum de causalitate morali (nam Deus per vocationem, et auxilia excitantia trahit hominem moraliter, ut velit, et cooperetur, et hoc modo, inquiunt, facit, ut velimus, et faciamus) tum etiam de causalitate physica, quod probant; quia illa cooperatio aliquid reale est ad pietatem pertinens, et ad salutem valde necessarium: ergo non potest esse a nobis sine Deo, et gratia eius iuxta illud: Sine me nihil potestis facere.⁹ et: Quid habes, quod non accepisti?¹⁰ quae vera sunt etiam secundum realem, et physicam efficientiam.

Sed hic modus dicendi non satis explicat, an cooperatio nostri arbitrii ita sit effectus Dei, et praedestinationis ipsius secundum physicam causalitatem; ut non solum esse non possit sine Dei influxu supernaturali, sed etiam sit effectus operationis divinae in genere causae efficientis. Non enim admittunt, quod actio Dei antecedat, ordine causalitatis, nostram cooperationem, nisi accipiendo actionem Dei pro illa, qua in nobis producit vocationem, qua moraliter facit, ut velimus, et faciamus. Denique hic modus dicendi fundatur in illa sententia disp. 86. impugnanda, quod scilicet Deus, per gratiam efficacem, solum moraliter facit, nos facere, seu cooperari, non autem vere efficienter, sive ad modum causae physicae. Nos autem credimus, Deum per gratiam efficacem vere efficienter, sive ad modum causae physicae facere, nos cooperari, et libere cooperari; ac per consequens in eodem genere causae fatemur, cooperationem nostri arbitrii, etiam ut manat ab ipso arbitrio, effectum esse praedestinationis; quamvis non fiat sine nobis libere consentientibus.

IX. AD primum argumentum respondetur, bonum usum liberi arbitrii tenere se ex parte praedestinati, non quidem, tamquam aliquid ad praedestinationem praesuppositum ex parte nostra, sed tamquam liber actus a praedestinato elicitus, ut a causa proxima, qui et in Deum, tamquam in primam causam efficientem, et in gratuitam eius praedestinationem, et gratiam est referendus; et hac ratione ille bonus usus informatus gratia, est meritorius vitae aeternae, et per illum seipsum disponit adultus ad infusionem gratiae, vel ad augmentum illius.

Ad confirmationem respondetur, quod illud exemplum potius nostrae sententiae favet, quam illam impugnet. Sicut enim ad destinationem sagittae in scopum, supponitur sagitta destinanda cum suis naturalibus proprietatibus; sed omnis vis, et motus, quo tendit in scopum, est illi a sagittante, seu destinante; ita homo cum sua innata libertate, et reliquis potentiis, pertinentibus ad naturam; supponitur ad praedestinationem: sed tamen actualis motus, et usus eiusdem libertatis, quo in vitam aeternam tendit, est illi a praedestinante, ut a primo movente, et dirigente: propter quod S. Dionysius Areopagita dixit, quod Deus est causa amoris, sicut sagittator, et sicut emissor.¹¹ Cum ergo cooperatio, seu bonus usus auxiliorum gratiae, etiam secundum quod emanat a libero arbitrio, sit aliquid, quo praedestinatus movetur ad vitam aeternam, relinquitur, quod sub eadem ratione sit a praedestinante, ut a primo movente, et consequenter sit etiam effectus praedestinationis, et gratiae.

X. Ad secundum respondetur, quod actus elicitus a gratia praeveniente, et libero arbitrio, habet, ut sit liber a gratia ipsa, et creato arbitrio, aliter tamen, et aliter: nam ab arbitrio id habet, ut a principio, quod; a gratia vero, ut a principio quo: nam gratia non solum facit, ut homo consentiat; sed etiam, ut libere consentiat, eo quod Deus per gratiam non destruit; sed perficit naturam, et attingit actum cum modo libertatis sibi proprio, sicut etiam vitalitas proxima, et formalis actus supernaturalis est, ut quo, a principio supernaturali, et ut quod, a potentia naturali elevata per supernaturalem formam, ut disput. 64. patebit. Nec est admittendum, gratiam determinare ad unum ex necessitate; aut ex necessitate naturae movere ad actum; quia non efficit liberum arbitrium operari ex necessitate naturae, sed secundum modum suae libertatis, nisi sermo fiat de gratia praeveniente excitante, qua ratione movet voluntatem, ut natura est ad quosdam actus imperfectos, et indeliberatos. Sed ultra istam praevenientem gratiam constituenda est gratia praeveniens efficax, quae non ex necessitate naturae, sed cum modo libertatis moveat, et praedeterminet liberum arbitrium ad consensum, ut disp. 18. et 23. dictum est, et inferius explicabitur.

Ad primam confirmationem respondetur, negando antecedens: semper enim ille, qui convertitur, accipit a Deo aliquid maius auxilium praevenientis gratiae, quam ille, qui non convertitur: maius, inquam, non solum in ratione extrinseca beneficii; quia videlicet datur in illis circumstantiis, in quibus Deus praescit, quod, si liberum arbitrium per illud praemoveatur, sit praestiturum consensum; sed etiam secundum realem virtutem eiusdem auxilii, ut procedit a Deo, ut disput. 108. manifestum fiet.

XI. Ad secundam confirmationem respondetur, quod, ut patebit disp. 73. et 90. efficacia auxiliorum gratiae non dependet ex cooperatione nostri arbitrii cum illis, sed est a solo Deo; similiter etiam maior intensio cooperationis arbitrii non est mensuranda ex sola, et innata eius libertate, sed reducenda est in Dei misericordiam, et in auxilium magis intensum, quod recipit ille, qui intensius operatur, ut disp. 62. et 78. manifestum fiet.

Ad tertium argumentum respondetur, quod S. Bern. appellavit influxum arbitrii, nostrum proprium, non quia sit in nobis, ex nobis, sed quia est efficienter ex nostro libero arbitrio, ut a causa secunda: sed tamen quod liberum arbitrium influat cooperando Deo vocanti, habet aliam causam priorem efficientem, videlicet ipsum Deum, qui per auxilium efficax praeoperantis gratiae efficit, ut liberum arbitrium influat, et libere consentiat, ut ipsemet S. Bern. expresse docet in tract. de gratia, et libero arb. cum ait: Quod sola gratia coeptum est, pariter ab utroque, scilicet a gratia, et a voluntate: perficitur, ut mixtim, non singillatim, simul, non vicissim per singulos profectus operentur. Non partim gratia, partim liberum arbitrium; sed totum singula, opere individuo, peragunt. Totum quidem hoc, et totum ex illa, sed ut totum in illo, sic totum ex illa. Et similiter intelligendum est Concil. Trid. circa cuius explicationem plura dicenda erunt, disp. 115. nu. 12. et disp. 116. nu. 10.

XII. Ad quartum, quod est potissimum fundamentum sententiae contrariae, respondendum erit latius disp. 85. ubi ostendemus, gratiam, et liberum arbitrium non esse duas causas partiales supernaturalis consensus, sicut duo trahentes navim, sed unamquamque esse totalem in suo genere, ex quibus liberum arbitrium subordinatur gratiae, sive Deo moventi per gratiam, a quo, ut a causa efficiente, habet, quod actualiter influat, et cooperetur. Haec autem omnia ex iis, quae dicemus disputatione sequenti dilucidiora fient.

Utrum bonus usus liberi arbitrii, procedens ex auxilio gratiae sit causa, ratio, vel conditio, sine qua non, praedestinationis in Adultis.

I. OMISSIS Henrici, Iavelli, et aliorum Theologorum variis sententiis, quas referunt, et impugnant M. Bañes, et Zumel 1. p. q. 23. art. 5. et alii expositores S. Thomae, solum erunt adducendae, et impugnandae sententiae Ambrosii Catherini, et quorumdam ex recentioribus Theologis: est ergo

Prima sententia Ambrosii Catherini, qui (ut refert Sixtus Senensis eius discipulus)¹ asseruit, Deum ab aeterno sua gratuita bonitate, omnes homines nemine excluso, novisse, dilexisse, elegisse, destinasse, ita videlicet, ut salva arbitrii libertate, ordinarentur ad vitam aeternam, non tamen eodem modo.² Distinguit enim duas classes praedestinatorum, in quarum prima constituit Deus (ut ipse arbitratur) quosdam specialiter praedestinatos, specialiter praeelectos, et praevocatos, ut B. Virginem, Apostolos, et alios, paucissimos tamen, quos Deus ab aeterno absoluto decreto, et efficaci voluntate praedestinavit, et tot auxilia gratiae conferre decrevit, ut, salva arbitrii libertate, a salute aeterna excidere nequeant. Et in his affirmat, non dari causam praedestinationis ex parte boni usus liberi arbitrii praevisi; quod probat: nam aliter non possent salvari loca Scripturae, quae de praedestinatis loquuntur, sicut est illud: Quis nos separabit a charitate Christi?³ et illud: Praedestinavit nos ante mundi constitutionem, ut essemus sancti.⁴ et illud: Non ex operibus iustitiae, quae fecimus nos.⁵ Secunda classis est aliorum omnium, qui salvi fiunt de facto. De his enim, inquit, illos esse quidem praedestinatos a Deo, non absoluto, immobili, et efficaci decreto suae voluntatis, sed sub conditione quadam mutabili boni usus liberi arbitrii, videlicet, si ipsi voluerint bene operari:⁶ quod probat multis argumentis, quae fere sunt eadem cum his, quae adducemus pro secunda sententia. Hanc doctrinam Ambrosii Catherini sequutus est Sixtus Senensis, ut ipse refert, et eam, inquiens, per decem annos praedicavi in multis, et praecipuis Italiae urbibus: sed tamen postea, cum animadvertissem, huiusmodi assertionem difficultatibus, et angustiis non paucis premi, et ob id a plerisque⁷ doctis, et piis Theologis non probari, satius duxi ab eius praedicatione desistere, quam pio eruditorum iudicio improbata docere.⁸ Hanc sententiam sufficienter impugnant recentiores Theologi, quam prius in antiquis Pelagianis August. damnavit, cum dixit: Praedestinationem igitur negare, quam apud Deum esse breviter probavimus, immanis blasphemia est, quam non tantum, sicut soletis dicere, in Apostolis debemus accipere, sed in Patriarchis, et Prophetis, et Martyribus, et Confessoribus, et in omnibus Sanctis, et digne servientibus Deo.⁹

II. Secunda sententia est, quorumdam Theologorum; quam ut explicent, et defendant, sequentes statuunt propositiones.

Dicunt primo, Deum ex aeternitate voluisse omnes homines, et Angelos, nullo excepto, salvos fieri; sub conditione, tamen, si per ipsos, aut primum parentem non staret: extenduntque hanc Dei volitionem ad omnes illos, qui posita constitutione huius universi exitissent, si pro hominum arbitrio mundus hic, quoad generationes hominum, alium cursum teneret, et alii homines diversi numero gignerentur. Hos omnes, inquiunt, voluit etiam Deus salvos fieri, sub conditione, si (ut naturaliter esse potuit) gignerentur.

Dicunt secundo, quod, quamvis Deus omnibus conferat auxilia ad salutem, et gratiam excitantem, ac praevenientem sufficientem: nihilominus, regulariter loquendo, nisi praecedant aliqui actus liberi arbitrii; conferre eam non solet. Addunt, quod Christus Dominus suis meritis nobis obtinuit, et hanc legem cum Patre constituit: ut quoties ex nostris viribus naturalibus conaremur facere, quod in nobis est, praesto nobis essent auxilia gratiae, quibus id, ut oportet ad salutem, efficeremus.

Dicunt tertio, quod auxilia praevenientis gratiae, per quae praedestinati reipsa perveniunt ad vitam aeternam, non sunt efficacia secundum se, neque ex qualitate, et virtute intrinseca, quam habent, ut veniunt a Deo; sed dicuntur efficacia ab effectu, qui simul ab arbitrii libertate pendet. Ex quo inferunt, quod ut auxilia praevenientis, atque adiuvantis gratiae; quae lege ordinaria viatoribus conferuntur; efficacia, aut inefficacia ad conversionem, et iustificationem sint; pendet a libero consensu, et cooperatione arbitrii nostri cum illis: atque adeo in libera nostra potestate est positum, illa reddere efficacia, consentiendo, aut inefficacia, continendo consensum.

Dicunt quarto, Praedestinationem non esse certam certitudine causalitatis mediorum, sed solius praescientiae, quod etiam extendunt ad confirmatos in gratia; sed de hoc dicto agendum erit disp. 41.

Dicunt quinto, praedestinationem non fuisse factam propter praescientiam boni usus liberi arbitrii, ita videlicet, ut bonus usus illius, praecognitus a Deo, sit causa, ratio, vel conditio, propter quam Deus ex aeternitate decreverit conferre praedestinatis ea media, per quae praesciebat, illos pro sua libertate perventuros ad vitam aeternam. Et ratio, quam eiusdem scientiae auctores assignant, est: nam Deus de multis praescivit, quod, si constituerentur in tali ordine rerum, vel cum talibus auxiliis, ipsi pro sua libertate bene uterentur libero arbitrio suo, et salvi fierent: et tamen Deus neque constituit illos in tali ordine rerum, neque praedestinavit. Addunt tamen, praedestinationem factam non fuisse sine praescientia boni usus liberi arbitrii, futuri ex hypothesi, quod in talibus circumstantiis constitueretur.

Dicunt sexto, quod praescientia boni usus liberi arbitrii futuri est conditio, sine qua decretum conferendi adultis media ad salutem, non habuisset rationem praedestinationis: sed retineret dumtaxat rationem communis providentiae supernaturalis. Et nomine praescientiae intelligunt scientiam mediam, quam disput. 7. impugnavimus.

III. Probatur haec sententia primo auctoritatibus Scripturae: dicitur enim ad Rom. Quos praescivit, et praedestinavit, conformes fieri, etc.¹⁰ Quae verba de nulla alia praescientia commodius intelligi possunt, quam de illa, quae praevia necessario est ad praedestinationem: haec autem est scientia media, qua Deus cognovit, quid liberum arbitrium cuiusque hominis pro sua libertate esset operaturum ex hypothesi, quod constitueretur in tali ordine rerum, et cum talibus auxiliis. Item etiam ad Rom. 11. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Ergo praescientia boni usus liberi arbitrii supponitur ad praedestinationem. Praeterea 1. Petri 1. dicitur: Petrus Apostolus Iesu Christi secundum praescientiam Dei Patris in sanctificationem spiritus, etc. Quibus verbis innuitur, quod praedestinatio in sanctificationem, et gloriam est secundum praescientiam boni usus liberi arbitrii. Denique in 2. epist. c. 1. inquit: Satagite, Fratres, ut per bona opera certam vestram vocationem, et electionem faciatis: Ergo certitudo electionis, et praedestinationis pendet ex praescientia bonorum operum; ac per consequens praedestinatio sine illa esse non potest: praedestinatio enim est certa, quantum ad effectus assequutionem.

Secundo. Patres Graeci, qui ante S. August. scripserunt, unanimi consensu docuerunt, praedestinationem esse factam secundum praescientiam boni usus liberi arbitrii, ut constat ex S. Prosp. epist. ad August. dicente: Pene omnium (scilicet antiquorum Patrum) par invenitur, et una sententia, qua propositum, et praedestinationem Dei secundum praescientiam receperunt, ut ob hoc Deus alios vasa honoris, alios contumeliae fecerit, quia finem uniuscuiusque praeviderit, et sub ipso gratiae adiutorio, in qua futurus esset, voluntate, et actione praescierit. Et idem docet Orig. lib. 7. in epist. ad Rom. ubi explicans illud ad Rom. 9. An non habet potestatem figulus, etc. inquit, Iacob electum fuisse vas in honorem, quia se emundavit; videns enim Deus puritatem eius; ex eadem massa Adae illum fecit vas in honorem. Et idem sentit Chrysost. hom. 16. in epist. ad Rom. Theod. Theoph. et Oecumenius super illud ad Rom. 8. Nam quos praescivit, et praedestinavit. Omnes enim docent, electionem fuisse factam ex meritis praevisis. Ex Patribus Latinis S. Hieron. epist. ad Ediviam q. 10. non obscure docet idipsum: nam, postquam de reprobatione, et praedestinatione multa dixit, subdit: Ex quo ostenditur, non gentes eligi, sed hominum voluntates. Et S. August. lib. de praedest. SS. c. 10. inquit, quod praedestinatio sine praescientia esse non potest. Denique S. Thom. 3. p. q. 1. ar. 3. ad 4. ait, quod praedestinatio praesupponit praescientiam futurorum, quod de praescientia conditionata debet intelligi: ergo talis praescientia praesupponitur ad praedestinationem.

Tertio. Deus decreto aeterno suae voluntatis eo modo praedestinavit nos iustificandos, et salvandos, quo in tempore de facto iustificamur, et salvamur, ut docet S. Thom. 1. p. q. 23. ar. 5. arg. sed contra. sed omnes adulti iustificantur, et salvantur dependenter a bono usu liberi arbitrii: ergo, quod ex aeternitate fuerint praedestinati per illa media, per quae iustificantur et salvantur, non pendet solum ex divina voluntate, qua Deus illa media ad salutem conferre praedestinatis decrevit, sed etiam ex libera cooperatione, et influxu arbitrii, praecognito a Deo.

Quarto. Cum eisdem auxiliis ex parte Dei, cum quibus unus iustificatur, et salvatur, alius pro sua libertate, neque iustificatur, neque salvatur: ergo, quod voluntas conferendi talia auxilia habeat formaliter rationem praedestinationis, pendet ex libero influxu arbitrii creati, sive ex praescientia, qua Deus praecognovit, praedestinatum bene usurum illis auxiliis. Antecedens probatur: nam positis quibuscumque auxiliis praevenientis gratiae, integrum est homini cooperari cum illis, et non cooperari: alias non cooperaretur libere: ergo, si cooperetur, ut potest, salvabitur; si autem non cooperetur, non salvabitur. Sed potest contingere, ut cum eisdem auxiliis unus cooperetur, alius non cooperetur: ergo potest contingere, quod cum eisdem auxiliis ex parte Dei unus salvetur, et sit praedestinatus, alius damnetur, et reprobus fiat; ac per consequens praedestinatio non est sine praescientia boni usus liberi arbitrii.

Confirmari potest haec sententia omnibus argumentis, quibus disp. 22. contendebamus probare, Deum absoluto, et efficaci decreto antecedenter ad praescientiam mediam non praedeterminasse actus nostros liberos etiam supernaturales: eadem enim videntur probare, praedestinationem non esse factam antecedenter ad praescientiam boni usus liberi arbitrii.

IIII. Tertia sententia est aliorum Theologorum, qui asserunt, praescientiam boni usus liberi arbitrii non antecedere in signo rationis praedestinationem, seu decretum divinae voluntatis, quo homines praedestinavit; sed esse simul cum ipsa praedestinatione, taliter quod praescientia, neque antecedat praedestinationem, neque sequatur illam. Arbitrantur, hanc sententiam esse expressam S. Augustini, et S. Thomae: et loquuntur expresse de scientia visionis, qua Deus praescit merita futura ex auxilio gratiae. Probant autem suam sententiam multis auctoritatibus SS. August. Thomae, et Prosp. qui universaliter videntur asserere, praescientiam meritorum esse simul cum praedestinatione. Idem probant rationibus quam plurimis, ex quibus praecipuae sunt, quae sequuntur.

Arguitur quinto. Si Deus omnino antecedenter ad praescientiam boni usus liberi arbitrii praedestinasset aliquos, sequeretur unum ex tribus maximis absurdis. Sequeretur enim, tale decretum praedestinationis non esse penitus certum, aut posse in exequutione impleri sine praedestinati cooperatione, aut imponere praedestinato necessitatem absolutam. Probatur hoc: nam, vel, posito illo decreto, antecedente praescientiam cooperationis, potest adhuc praedestinatus non cooperari; vel necessario ex hypothesi eiusdem decreti cooperabitur: si potest adhuc non cooperari; ergo illud decretum poterit non impleri, atque adeo esset incertum; vel si est certum, et nihil obstante implebitur, poterit impleri sine cooperatione praedestinati. Si autem dicatur, quod necessario cooperatur ex hypothesi illius decreti: ergo illud decretum imponit absolutam necessitatem cooperandi ipsi praedestinato: necessitas enim ex aliqua hypothesi, quae neque est ipse actus, neque includit in se respectum ad exercitium illius, est necessitas simpliciter.

Sexto: nam sequeretur, quod omnes homines sint praedestinati a Deo, quantum est ex parte sua, vel quod aliquibus existentibus in hac vita non sit possibilis salus aeterna. Et consequenter etiam sequeretur, quod Christus Dominus non esset mortuus pro omnibus, quantum ad sufficientiam; quod tamen est contra expressa loca Scripturae. Sequela probatur: nam, si praedestinatio facta est antecedenter in signo rationis ad praescientiam boni usus liberi arbitrii; ergo, qui non sunt praedestinati ante illam praescientiam, non poterunt salvari: praedestinatio enim Dei est necessaria ad salutem aeternam consequendam, cum soli praedestinati salvi fiant: ergo vel omnes sunt praedestinati ante illam praescientiam, vel erunt aliqui existentes in via, qui salvari non possint.

Septimo. Deus non est acceptor personarum: dicit enim Petrus Apostolus Act. 10. In veritate comperi, quod non est acceptio personarum apud Deum. Esset autem acceptio personarum, si ante praescientiam boni, vel mali usus liberi arbitrii quosdam praedestinaret, alios reprobaret: etenim quando duo sunt aequales omnino, et in causa aequali, acceptio personarum est unum alteri praeferre absque aliqua causa; omnes autem sunt secundum se aequales tum in natura, tum in peccato originali: ergo.

V. Quarta sententia est aliorum Doctorum ex recentioribus, qui distingunt inter praedestinationem ad gratiam, et praedestinationem ad gloriam, quo supposito;

Dicunt primo, praedestinationem ad gratiam factam fuisse a Deo antecedenter ad praescientiam boni usus liberi arbitrii; et hoc tantum voluisse probare S. Augustinum contra Pelagianos, et Semipelagianos, cum docet, electionem Dei non esse ex meritis, sed solum secundum gratuitam Dei voluntatem. Nam ante primum auxilium gratiae, nullum potest intelligi meritum in natura, propter quod gratia donetur; alias gratia iam non esset gratia, sed merces.

Dicunt secundo, electionem efficacem ad gloriam factam fuisse ex meritis gratiae praevisis: et hanc doctrinam S. Augustinum tradidisse, et nullibi oppositum vel leviter insinuasse. Pro illa adducunt, quae sequuntur argumenta.

Arguitur octavo. Deus voluntate antecedenti, seu conditionata, vult omnibus universaliter dare vitam aeternam; non autem voluntate consequente, quae est voluntas efficax: sed voluntas antecedens constituitur in Deo ante praevisa merita, vel demerita; et ideo est aequalis respectu omnium: voluntas autem consequens non est in Deo ante praevisa merita, vel demerita, sed post illa; ideo enim dicitur voluntas consequens; et non est aequalis respectu omnium; quia est in Deo post praescientiam diversorum meritorum: ergo electio efficax ad gloriam non est facta ante praevisa merita, procedentia ex gratia.

Arguitur nono ex analogia ad ea, quae contingunt in humanis. Nam, si Rex proponeret praemium certantibus, hac lege, ut nullus consequatur illud, nisi victor evadat; certe numquam decerneret voluntate absoluta, et efficaci dare alicui praemium propositum, quamvis eum amaret, antequam illum victorem videret: sed Deus proponit omnibus, tamquam praemium, vitam aeternam, hac lege conferendam, ut nullus consequatur hoc praemium, nisi legitime certaverit, ut patet ex illo 2. ad Tim. 2. Nullus coronabitur, nisi qui legitime certaverit: ergo ante praevisa merita procedentia ex gratia non decrevit alicui dare gloriam.

Decimo. Eumdem ordinem, quem re ipsa habent obiecta inter se, assignare debemus secundum diversa signa rationis in divino decreto. Cum enim voluntas divina sit simplicissima, et actus illius unicus, et simplicissimus; non debemus eum distinguere, etiam nostro modo intelligendi, nisi secundum diversum ordinem, quem inter se habent obiecta a Deo volita: sed hoc obiectum, quod est beatitudo aeterna, non habet ordinem ad praedestinatos adultos, nisi praesuppositis meritis; nullus enim dignus est vita aeterna, nisi praecesserint merita: ergo Deus suo absoluto, et efficaci decreto, non vult alicui vitam aeternam, nisi praesuppositis meritis gratiae a Deo praecognitis; ac per consequens praedestinatio ad gloriam est ex praevisis meritis.

Confirmatur: nam licet efficax intentio finis sit prior, quam electio mediorum, quando media sunt causa physica consequutionis finis, sicut medicina respectu sanitatis: tamen quando media sunt tantum causa moralis, seu meritoria consequutionis finis; intentio efficax finis non praecedit electionem mediorum, sed eam praesupponit. Atqui merita procedentia ex gratia non sunt causa physica consequutionis gloriae, sed solum causa moralis: ergo in Deo voluntas efficax praedestinandi ad gloriam, quae est finis intellectualis creaturae, non praecedit electionem meritorum, vel eorum praescientiam, sed eam praesupponit. Alias rationes a posteriori adducunt in confirmationem suae sententiae, desumptas ex libertate arbitrii, et ab efficacia meritorum, quae non habent novam difficultatem praeter eam, quae in praecedentibus argumentis tangitur.

VI. Quinta sententia affirmat, electionem Dei efficacem tam ad gratiam, quam ad gloriam antecedere in signo rationis merita praevisa, ita videlicet, ut intentio efficax dandi praedestinatis gratiam, et gloriam, procedat ex sola gratuita voluntate Dei, nullis praevisis meritis. Haec est sententia communis Thomistarum, et expressa SS. Augustini, et Thomae; atque aliorum doctorum, ut patebit inferius.

VII. Pro resolutione huius difficultatis supponenda sunt omnia, quae circa scientiam futurorum conditionatorum diximus disput. 7. Ubi tradidimus, nullam dari scientiam mediam inter mere naturalem, et mere liberam; quia ante liberum decretum divinae voluntatis, non est scibile, quid faceret creata voluntas, si in talibus circumstantiis constitueretur. Supponenda sunt etiam, quae circa efficaciam decreti divinae voluntatis, et auxiliorum gratiae dicemus disput. 72. et 90. Et, ut veritas, quam ex animo inquirimus, manifestior appareat; notandum est primo, quod, ut docet Sanctus Thomas 1. par. quaest. 23. artic. 2. 3. et 4. ex Sancto Augustino libro de dono persev. cap. 14. et nos supra disput. 35. notavimus: Praedestinatio est praescientia, et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicunque liberantur.¹¹ Quae definitio solet tradi sub aliis verbis ab eisdem Sanctis Doctoribus; videlicet: Praedestinatio est praeparatio gratiae in praesenti, et gloriae in futuro. Ubi nomine gratiae, et beneficiorum Dei comprehenditur non solum gratia iustificans, et opera meritoria, quae procedunt ex illa; sed etiam omnia dona, et auxilia supernaturalia, quibus homo disponitur, et perducitur ad vitam aeternam. Haec autem praeparatio, ut notavit Sanctus Thomas 1. par. quaest. 23. artic. 2. ad tertium, est duplex:¹² alia in praeparante; videlicet in Deo, quatenus per intellectum, et voluntatem praeconcipit, et disponit rationem eorum, quae facienda sunt in tempore, ut per eam electi perducantur ad vitam aeternam: et talis praeparatio est formaliter praedestinatio. Alia est praeparatio, quae reperitur in homine praeparato, qua a Deo disponitur, ut efficaciter consequatur vitam aeternam, et huiusmodi praeparatio passive sumpta, dicitur etiam praedestinatio communi vocabulo, accipiendo nomen causae ad significandum effectum: qui loquendi modus frequens est in sacra Scriptura, ut primae ad Thessal. 4. Haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra. Ubi sanctificatio, quae reperitur, et recipitur in nobis, dicitur voluntas Dei, quia est effectus illius.

Notandum secundo, influxum liberi arbitrii, quo praedestinatus libere consentit Deo vocanti, et excitanti, etiam si consideretur formaliter, ut emanat a libero arbitrio; esse effectum praedestinationis, ut disput. praecedenti ostensum est, et patebit amplius disput. 96. et 97. ac per consequens non praesupponitur ex parte nostra ad ipsam praedestinationem.

VIII. Notandum tertio, aliquid posse dici prius alio tripliciter. Primo prioritate temporis, sicut Adam fuit prior Antichristo. Secundo prioritate naturae, quando videlicet est causa alterius; causa enim quamvis sit in eodem instanti temporis cum suo effectu, est tamen prius natura, sicut Sol est prius natura, quam radii eius.¹³ Tertio dicitur aliquid prius altero in signo rationis, quando videlicet nostro modo intelligendi concipitur, et intelligitur prius, quam aliud, licet nec tempore, nec natura praecedat illud. Sicut, verbi gratia, scientia simplicis intelligentiae, qua Deus cognoscit res possibiles, est prius in signo rationis, quam scientia visionis; quia nostro modo intelligendi prius concipimus, Deum cognoscere res possibiles, quam actu existentes; et tamen scientia simplicis intelligentiae non est in Deo prius tempore, nec prius natura, quam scientia visionis; quia in Deo nihil potest esse causa alterius: Et idem dicendum proportionaliter de essentia Divina, respectu personarum, vel proprietatum notionalium, aut etiam relationum. Prius enim in signo rationis intelligitur a nobis essentia, quam personae, aut earum proprietates, vel relationes divinae.

Supponendum est quarto, quod, quamvis Deus non intelligat, aut velit prius unum obiectum, quam aliud, sed unico, et simplicissimo actu intellectus, et voluntas illius simul ab aeterno intelligat, et velit, quaecumque vult, et intelligit; nihilominus nostro modo intelligendi diversa instantia, et signa rationis distinguenda sunt: in quibus ex parte obiecti dicitur prius intelligere, aut velle unum, quam aliud.¹⁴ In primo ergo signo rationis cognoscit Deus per scientiam simplicis intelligentiae omnes creaturas possibiles: in secundo vero signo ex omnibus creaturis possibilibus decrevit pro sua mera, et gratuita voluntate ad ostensionem suae bonitatis, creare, seu producere ordinem huius universi, cum omnibus creaturis, tam corporalibus, quam spiritualibus, quae ad illum pertinent: et inter illas primos parentes cum gratia, et iustitia originali: quae quidem gratia, secundum quod pertinebat ad statum innocentiae, non fuit effectus praedestinationis Adae, neque illi collata ex meritis Christi Domini, ut disput. 40. manifestum fiet: quia non fuit gratia hominis infirmi, aut redempti, sed fuit effectus providentiae supernaturalis Dei. In tertio signo decrevit permittere peccatum primi parentis propter maius bonum, videlicet, ut in remedium illius Verbum divinum assumeret carnem humanam. In quarto signo voluit Verbi incarnationem in remedium peccati, et praedestinavit Christum Dominum, secundum quod homo, tamquam omnium praedestinatorum caput, et exemplar Sanctorum. In quinto signo dilexit, elegit, et praedestinavit in Christo Domino, et per Christum omnes praedestinatos, atque absoluta, et efficaci voluntate voluit illis bonum vitae aeternae: reliquos vero reprobavit volens absoluta, et efficaci voluntate non dare illis hoc bonum, quod est vita aeterna. In sexto signo decrevit praedestinatis conferre auxilia gratiae efficacia, et bona merita, per quae reipsa eos perduceret ad vitam aeternam; reprobis vero auxilia sufficientia, per quae possent salvari. Auxilia autem efficacia, per quae re ipsa salvarentur, decrevit non dare; ita ut de facto reciperent illa: sed voluit ad ostensionem suae iustitiae, et splendorem misericordiae suae in electis, peccata reproborum permittere, et perseverantiam in illis usque in finem vitae, ac demum propter eadem peccata, etiam statuit aeternam poenam illis inferre. His ergo suppositis sit

IX. PRima propositio. Praedestinatio, formaliter loquendo, in ratione praedestinationis non dependet, etiam tamquam a conditione sine qua non, ex bono usu liberi arbitrii praecognito a Deo, neque praesupponit in signo rationis praescientiam illius.¹⁵ Et quidem, si loquamur de bono usu procedente ex sola facultate naturae, conclusio admittitur ab auctoribus primae, et secundae sententiae; quamvis nonnulli asserant, quod aliqui actus liberi arbitrii ex sola facultate naturae praecedant regulariter loquendo primam gratiam praevenientem, ut supra dictum est: Sed tamen Sanctus Augustinus, ut disput. 56. adnotabimus, saepissime ostendit contra Semipelagianos, quod gratia Dei, seu auxilium ipsius, a quo sumitur primum nostrae salutis exordium, debet antecedere, ita ut nihil supponatur ex principiis naturae, quo posito detur infallibiliter auxilium gratiae.

Nihilominus probatur universaliter conclusio, etiam ut extenditur ad bonum usum procedentem ex auxilio gratiae.

Primum argumentum desumitur ex auctoritate Apostoli ad Roman. 9. Cum non dum nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali; ut secundum electionem propositum Dei maneret; non ex operibus, sed ex vocante dictum est, quia maior serviet minori; sicut scriptum est: Iacob dilexi, Esau autem odio habui. Quibus verbis, ut patet ex toto contextu litterae, intendit excludere omnem causam praedestinationis, se tenentem ex parte nostra, et omnem rationem, et conditionem, sine qua non; et reducere beneficium praedestinationis in meram, et gratuitam Dei voluntatem: Unde Sanctus Augustinus, q. 2. ad Simplicianum, expendens praeallegata verba Apostoli, notat primo, Apostolum consulto dixisse, Isaac ex uno concubitu utrumque filium genuisse, Iacob, et Esau, ut scilicet tolleretur suspicio refundendi praedestinationem unius ad merita parentum, quae habuerunt, quando genuerunt illum, ut si essent in gratia in conceptu unius, et in peccato in conceptu alterius; et etiam, ut auferret ab Astrologis occasionem referendi tum diversas sortes ad varium astrorum aspectum, in quo ipsi nati essent. Notat secundo, consulto dixisse, cum nondum nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali, ne quis referret praedestinationem, vel reprobationem eorum ad merita propria, vel demerita praecedentia: Tertio advertit, propterea addidisse, non ex operibus, sed ex vocante dictum est, etc. ut scilicet ostenderet, praedestinationem unius, et reprobationem alterius non esse referendam in diversitatem operum subsequentium, seu ad merita propria, vel demerita praevisa, sed solum ad divinam voluntatem, cum dicitur: Miserebor cuius misereor, et misericordiam praestabo cui miserebor.¹⁶ Et iterum ait: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Et rursus: Ergo, cuius vult miseretur; et quem vult, indurat: et iterum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo, numquid dicit figmentum ei? qui se finxit, quare me fecisti sic? quae verba saepius repetit, et inculcat S. August. ut contra Pelagianos, et Semipelagianos ostendat; praedestinationem non fuisse factam ex meritis praevisis, etiam in gratia fundatis, sed ex Dei mera voluntate, et gratia.

X. Respondent aliqui, ex hoc loco Apostoli solum concludi, praedestinationem non fuisse factam ex meritis praevisis, neque secundum merita praevisa etiam fundata in gratia, sed ex sola, et libera Dei voluntate: non tamen intendit docere Apostolus, aut probare, quod praedestinatio fuerit facta sine praescientia meritorum procedentium ex gratia, vel ante huiusmodi praescientiam, per quam Deus cognovit merita futura ex hypothesi, quod liberum arbitrium constitueretur in talibus circumstantiis, et cum talibus auxiliis.

Sed contra hanc solutionem urget argumentum: nam Apostolus intendit excludere quidquid se tenet ex parte nostra, ne liberum arbitrium in seipso glorietur, et non in Deo, et sic aliquid sibi arroget, quod non acceperit: sentit ergo, nihil praesupponi ex parte nostra, quod sit etiam conditio, sine qua Deus non praedestinasset suos electos. Praeterea: nam alias omnia argumenta, quae proponit Apostolus in eodem cap. possent facile solvi, et non oportuisset recurrere ad altitudinem divitiarum sapientiae, et scientiae Dei, neque ad profunditatem, et incomprehensibilitatem iudiciorum eius. Posset enim responderi, quod iam Deus praesciebat ante decretum suae voluntatis praedestinantis, vel reprobantis, quidnam illi acturi essent, pro innata libertate cum auxiliis gratiae sibi datis, vel conferendis; et quid acturi non essent alii: et ita isti manserunt praedestinati cum istis auxiliis, quia praevisi sunt, quod bene erant usuri suo arbitrio; alii vero cum eisdem auxiliis manserunt reprobi, propterea quod non erant bene usuri suo arbitrio: et tamen Apostolus non recurrit ad hanc solutionem, sed ad meram, et gratuitam Dei voluntatem, et ad iudicia eius inscrutabilia.

Nec valet solutio quorumdam Theologorum asserentium, quod propterea Apostolus recurrit ad solam Dei voluntatem, et inscrutabilia iudicia eius; quia ex sola sua gratuita voluntate voluit constituere praedestinatos in tali ordine rerum, et in talibus circumstantiis, in quibus praesciebat, ipsos bene usuros auxiliis gratiae; cum tamen potuisset constituere in aliis circumstantiis, in quibus praesciebat, quod essent male usuri eisdem auxiliis ex hypothesi, quod in eisdem circumstantiis constituerentur.¹⁷ Reprobos etiam decrevit pro sua mera voluntate constituere in tali ordine rerum, et in talibus circumstantiis, in quibus praesciebat ipsos pro sua innata libertate male usuros suo arbitrio; cum tamen potuisset eosdem constituere in aliis circumstantiis, in quibus praesciebat, ipsos ita bene usuros suo arbitrio, ut cum divino auxilio salutem consequerentur aeternam ex hypothesi, quod in illis circumstantiis constituerentur. Neque quantum ad hoc praesupponitur aliqua conditio, sine qua non, ex parte nostra: nam de multis hominibus praescivit Deus, quod, si crearentur in talibus circumstantiis; bene uterentur gratia excitante, et salvarentur: quos tamen, nec creare statuit, nec in eisdem circumstantiis constituit. Haec, inquam, solutio non valet: nam cum Pelagius concesserit expresse, liberum arbitrium gratis omnino a Deo creari absque ullis meritis, etiam ex hypothesi futuris; a fortiori Massilienses vel concesserunt, vel facillime concessissent, assignari non posse ex parte boni usus liberi arbitrii futuri ex hypothesi, rationem, propter quam ex infinitis hominibus possibilibus, qui (ut ipsi asserebant) bene usi fuissent suo arbitrio, si crearentur a Deo in talibus circumstantiis; hos in particulari, vel illos statuerit creare, et in eisdem circumstantiis constituere, in quibus salvi fierent, sed totum id referrent ad meram, et gratuitam Dei voluntatem. Nec est credibile oppositum; alias enim cogerentur fateri, omnes homines, et Angelos possibiles, qui bene usi fuissent suo arbitrio ex hypothesi, quod tali gratia in talibus circumstantiis excitarentur, et moverentur, esse revera a Deo absoluta, et efficaci voluntate praedestinatos: nam illa ratio aequaliter procedit de omnibus hominibus, et Angelis possibilibus; hoc autem illis in mentem venire non potuit: ergo cum S. Augustinus ex locis scripturae urget Pelagianos, et horum reliquias, quod non detur ex parte boni usus liberi arbitrii, praevisi a Deo, causa praedestinationis; non solum contendit, quod non detur causa, propter quam Deus statuerit creare hominem, et illum constituere in illis circumstantiis, in quibus praesciebat, illum ita bene usurum suo arbitrio, ut salutem consequeretur aeternam; sed etiam intendit, quod non detur ratio, vel conditio ex parte boni usus liberi arbitrii futuri, a qua dependeat, quod ratio ordinis mediorum in finem praeexistens in mente divina sortiatur rationem formalem praedestinationis, vel solum retineat rationem communem providentiae supernaturalis. Secundo id ipsum ostenditur: nam alias, tamquam ad primam radicem esset recurrendum ad solam praescientiam, et non ad gratuitam Dei voluntatem, ut constituamus differentiam inter praedestinatos, et non praedestinatos: et consequenter ultima differentia, quae reperitur inter illos, esset referenda in naturalem libertatem, ex qua solum procedit iuxta sententiam adversam, quod unus adhibeat suum liberum influxum, consentiendo auxiliis excitantis gratiae. Probatur manifeste: nam iuxta oppositam sententiam ille influxus, ut procedit a libero arbitrio, non est effectus gratiae, neque praedestinationis, ut ex dictis in praecedenti disputatione constat: sed per illum influxum distinguitur praedestinatus a non praedestinato: ergo per aliquid, quod habet ex innata libertate, et non accepit ex gratia, distinguitur praedestinatus a non praedestinato. Tertio, quia non solum est referendum in gratuitam Dei voluntatem, quod constituerit electos in illis circumstantiis, in quibus praesciebat illos bene usuros suo arbitrio, consentiendo auxiliis gratiae praevenientis; sed etiam est referendum in eamdem voluntatem, quod velint consentire, et consentiant Deo vocanti. Unde S. Prosp. lib. 1. de vocat. Gent. c. 25. ait: Illa quaestio, quam secundum mentem Apostoli impenetrabilem confitemur, per liberi arbitrii velle, et nolle, non solvitur; quia licet insit homini bonum nolle, tamen nisi donatum, non habet bonum velle.

XII. Hanc rationem confirmat S. Tho. q. 6. de verit. ar. 3. in corp. ubi ait: Non potest dici, quod Praedestinatio supra certitudinem providentiae, nihil aliud addat; nisi certitudinem praescientiae: ut si dicatur, quod Deus ordinat praedestinatum ad salutem, sicut et quemlibet alium, sed cum hoc de praedestinato scit, quod non deficiet a salute. Sic enim dicendo, non diceretur praedestinatus differre a non praedestinato ex parte ordinis, sed tantum ex parte praescientiae eventus; et sic praescientia esset causa praedestinationis, nec praedestinatio esset per electionem praedestinantis, quod est contra auctoritatem Scripturae, et dicta Sanctorum.¹⁸ Ubi clarissime S. Tho. excludit sententiam, quam impugnamus, et asserit, differentiam inter praedestinatos, et non praedestinatos non esse desumendam ex praescientia boni usus lib. arb. consentientis Deo vocanti, sed ex electione praedestinantis. Unde S. Aug. tom. 3. lib. de spiritu, et littera c. 34. post multa, quae docet in confirmationem huius doctrinae, sic concludit: Iam si ad illam profunditatem scrutandam quisquam nos arctet, cur illi ita suadeatur, ut persuadeatur, alteri autem non ita, duo sola occurrunt interim, quae respondere mihi placeat. O altitudo divitiarum: et numquid iniquitas apud Deum? Cui autem responsio ista displicet, quaerat sapientiores, sed caveat, ne inveniat praesumptiores.

XIII. Quidam respondebant ad loca inducta ex c. 9. ad Rom. Apostolum difficultati succubuisse, neque invenisse, quid posset respondere quaestioni, et argumento proposito. Sed hanc solutionem reprobat etiam S. Aug. tom. 4. lib. 83. qq q. 68. in haec verba: Cum videatur Apostolus corripuisse curiosos, dicendo: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? de hoc ipso illi quaestionem movent, et in ea sententia non desinunt esse curiosi, qua obiurgata est ipsa curiositas, et impia quidem contumelia, ut dicant, Apostolum in solvenda quaestione defecisse, et obiurgasse quaerentes, quia non poterat, quod quaerebatur, exponere.¹⁹ Et post pauca: Quidam autem bona, et pia mente Scripturas legentes quaerunt, quid possit hic vel male dicentibus, vel calumniantibus responderi. Sed nos auctoritati Apostolicae salubriter inhaerentes, sentiamus, quod verum est, indignos, et infirmos nos esse ad intelligenda divina secreta, quibus ista clauduntur, et eis murmurantibus, et indignantibus, quod consilia Dei non discunt, cum dicere coeperint: Ergo cuius vult, miseretur, et quem vult, indurat: quid adhuc quaeritur? Respondeamus fidentissime: o homo, tu quis es, qui respondeas Deo?

XIV. Secundo probatur nostra conclusio ex illo ad Rom. 11. Reliquiae secundum electionem gratiae salvae factae sunt. Et ad Ephe. 1. Qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum secundum propositum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae. Et post pauca: In quo nos sorte vocati sumus, praedestinati secundum propositum eius.²⁰ Ubi notandum, quod praedestinatio dicitur sors, quia non ex meritis etiam praevisis contingit electis, sed ex gratuita Dei voluntate, quam explicant illa verba, secundum propositum voluntatis eius, et ad Rom. 8. Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his, qui secundum propositum vocati sunt sancti. Non ait, secundum praescientiam boni usus liberi arbitrii, non secundum merita praevisa, sed secundum propositum voluntatis eius. Nec est admittenda quorumdam modernorum explicatio, asserentium, Apostolum loqui de proposito hominis, ita ut sensus sit, quod praedestinati sunt secundum propositum voluntatis, seu liberi arbitrii nostri, consentientis Deo vocanti. Hanc enim explicationem reprobat expresse S. August. lib. 2. cont. duas epistolas Pelag. cap. 9. et lib. de corrept. et grat. c. 7. ubi ait: Electi sunt autem, quia secundum propositum vocati sunt. Propositum non suum, sed Dei, de quo alibi dicit: Ut secundum electionem propositum Dei maneret.²¹ et: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, quia maior serviet minori.²² Est ad idem alius locus, qui habetur Matth. 11. Confiteor tibi Pater, Domine caeli, et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus, et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Ita Pater, quia sic placitum fuit ante te. Ubi ad merum beneplacitum divinae voluntatis electorum praedestinationem referendam esse docet. Unde quidam graves auctores ex his, qui nostra aetate contra haereticos scripserunt, affirmant, nullam rationem assignari posse nostrae praedestinationis, neque conditionem sine qua non; neque merita proprie dicta, nec etiam proprium usum liberi arbitrii, aut gratiae, aut utriusque simul a Deo praevisum; etiam si non dicatur esse meritum, nisi de congruo: et etiam si, non dicatur vera causa; sed tantum conditio, sine qua non praedestinaretur is, qui praedestinatur. Unde S. Augustinus in lib. de don. persev. c. 18. dicit: Hoc unum scio, neminem contra istam praedestinationem, quam secundum Scripturam sanctam defendimus, nisi errando disputare posse.²³

Tertio probatur auctoritate S. Thomae in 1. p. q. 23. art. 5. et tertio cont. Gent. c. 163. et q. 6. de verit. art. 2. et super cap. 15. Io. lect. 5. et ad Rom. 9. lect. 2. et ad Ephes. 1. lect. 1. In quibus locis affirmat, praescientiam meritorum non esse causam praedestinationis, quantum ad integrum illius effectum. Et intendit etiam S. Thomas excludere conditionem, sine qua non, ut ex contextu ipso evidenter constat.

XV. Quarto probatur ratione desumpta ex eodem S. Thom. 1. p. q. 23. ar. 5. ad 3. Ad cuius evidentiam supponendum est, id quod in corp. eiusdem art. et q. 20. ar. 2. docuit; videlicet hanc esse differentiam inter Dei voluntatem, et nostram, quod voluntas Dei non praesupponit bonitatem in rebus, quas diligit, et eligit: sed diligendo, et eligendo illas, causat in eis bonitatem, et convenientiam ad finem, in quem per divinam providentiam ordinantur.²⁴ Unde Apostolus inquit: Idoneos nos fecit ministros novi testamenti.²⁵ ubi primo posuit idoneos, quam ministros: nam prius Deus confert idoneitatem hominibus ad aliquod ministerium, quam ipsum ministerium: et eligendo facit ministros idoneos. Caeterum voluntas creata praesupponit in obiecto, quod diligit, veram, aut apparentem bonitatem causatam ab alio. Hoc supposito, sic arguitur. Nulla potest assignari causa, vel ratio, aut conditio, sine qua non, ex parte creaturae, a qua sit dependens, quod ex omnibus Angelis possibilibus Deus potius creaverit istos, quam illos; nec etiam potest assignari ratio ex parte elementorum, a qua dependeat, quod haec pars aquae, vel aeris in prima conditione producta fuerit a Deo, potius in hoc, quam in illo loco: sed id solum refunditur in meram Dei voluntatem: ergo a fortiori nulla poterit assignari ratio, vel conditio, sine qua non, ex parte nostra, a qua sit dependens, quod ratio ordinis mediorum in finem comparatione huius hominis sortiatur rationem praedestinationis. Probatur consequentia. Sicut voluntas Dei fuit causa creaturarum, quantum ad earum esse naturale, ita etiam gratuita voluntas, et dilectio Dei est vera causa, et prima radix praedestinationis, et omnium bonorum spiritualium, quae confert creaturis intellectualibus in ordine ad aeternam salutem.

Quinto probatur. Ut ostensum est disput. praecedenti, bonus usus liberi arbitrii, quo quis consentit Deo vocanti, et excitanti, etiam ut emanat a libero arbitrio, est in praedestinatis effectus praedestinationis: ergo non praesupponitur ex parte nostra ad ipsam praedestinationem, etiam tamquam conditio, sine qua non. Patet consequentia: nam effectus non potest praesupponi ad suam causam, nec praerequiri, etiam ut conditio, sine qua non, ad causalitatem illius.

Sexto probatur. Ante praedestinationem non praeintelligitur bonus usus liberi arbitrii creati, praecognitus a Deo per scientiam visionis: nam talis scientia in signo rationis sequitur decretum divinae voluntatis, et praedestinationem illius. Ideo namque Deus praevidit talem bonum usum, quia praedestinavit illum, ut expresse docet S. August. locis disput. 7. num. 28. allegatis: neque etiam talis bonus usus praesupponitur praecognitus per scientiam conditionatam, qua asseritur, Deum ante actuale decretum suae voluntatis etiam conditionatum ex parte obiecti voliti, certo, et infallibiliter cognoscere, quid esset factura creata voluntas in particulari ex hypothesi, quod constitueretur a Deo in tali ordine rerum: hoc enim obiectum non est scibile etiam a Deo antecedenter ad decretum actuale voluntatis eius, ut eadem 7. disput. ex professo ostendimus: ergo, etc.

XVI. Secunda conclusio. Praescientia meritorum non est simul in eodem signo rationis cum praedestinatione.²⁶ Conclusio est contra tertiam sententiam; est tamen communis Thomistarum, et de mente SS. Augustini, et Thomae: nam Sanctus Augustinus ex eo docet, Deum certo scire futuram hominis salutem, quia praedestinavit illam: sentit ergo, praedestinationem antecedere in signo rationis praescientiam futurae salutis, vel cooperationis liberi arbitrii. Antecedens probatur: nam cap. 10. de praedestinatione Sanctorum, inquit: Praedestinatione quippe ea praescivit, quae fuerat ipse facturus; unde dictum est: Fecit, quae futura sunt. Et cap. 17. Electi sunt itaque ante mundi constitutionem, ea praedestinatione, in qua Deus sua futura facta praescivit. Et idem dicit c. 19. et lib. de don. persev. cap. 14. 18. 22. et 24.

Secundo: nam scientia visionis sequitur decretum divinae voluntatis: ergo prius est in signo rationis ipsum decretum, quam talis praescientia; ergo praedestinatio non fit ex praeviso bono usu liberi arbitrii, praecognito a Deo in eodem signo rationis, in quo intelligitur praedestinatio.

Tertio. Vocatio est effectus praedestinationis, ut patet ex auctoritate Apostoli ad Rom. 8. Quos autem praedestinavit, hos et vocavit, etc. ergo praedestinatio antecedit in signo rationis bonum usum liberi arbitrii, et praescientiam illius. Patet ista consequentia; nam ille bonus usus est posterior ipsa vocatione; nullus enim utitur bene suo arbitrio, nisi praecedat vocatio Dei moventis: cum ergo praedestinatio antecedat vocationem, relinquitur, quod etiam antecedat in signo rationis futurum bonum usum liberi arbitrii, et praescientiam illius.

XVII. Tertia conclusio. Non solum praedestinationis ad gratiam, sed etiam praedestinationis ad gloriam nulla datur causa ex parte nostra, neque conditio sine qua non; sed talis praedestinatio facta est antecedenter in signo rationis ad praevisa merita.²⁷ Itaque nullis praesuppositis meritis praevisis, habuit Deus intentionem efficacem dandi gloriam omnibus electis. Haec conclusio, quo ad primam partem, satis manet probata ex dictis in prima conclusione; secunda vero pars est contra auctores quartae sententiae; asseritur tamen communiter a Thomistis. Illam docet Caietanus 1. p. q. 23. art. 4. Sot. sup. cap. 9. ad Rom. Durand. in primo d. 41. q. 1. num. 8. Aegid. Rom. eodem loco, art. 2. Scot. eadem dist. q. 1. §. potest aliter. Cordub. lib. 1. q. 56. opinion. 5. Zumel 1. p. q. 23. art. 5. disput. 1. ad primum argumentum.

Probatur primo ex sacris litteris: dicitur enim Actor. 13. Crediderunt quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam. ubi non obscure insinuatur, ordinationem electorum in vitam aeternam antecedere in signo rationis dona gratiae, seu voluntatem dandi illis auxilia efficacia, per quae mereantur vitam aeternam. Item etiam Lucae 12. dicitur: Nolite timere pusillus grex; quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum. quibus verbis explicatur gratuita voluntas, qua Pater caelestis ante praevisa merita gratiae, habuit voluntatem, seu intentionem efficacem dandi illis gloriam. Confirmatur auctoritate Conc. Valentini, sub Lothario Imperatore, cap. 3. dicentis: Fatemur, praedestinationem electorum ad vitam, et praedestinationem impiorum ad mortem; in electione tamen salvandorum, misericordiam Dei praecedere meritum bonum.

Probatur secundo auctoritate S. Aug. lib. de corrept. et grat. cap. 7. ubi agens de gratuita Dei electione, inquit: Profecto electi sunt per electionem, ut dictum est, gratuitae, non praecedentium meritorum. et explicans, ad quid fuerint electi, subdit: Electi autem sunt ad regnandum cum Christo. Et post pauca: Illos, inquit, elegit ad obtinendum regnum suum. et cap. 13. De his, inquit, loquor, qui praedestinati sunt in regnum Dei. et lib. de dono persev. cap. 14. inquit: Multis non dari auxilium ad credendum, quia Dei altiori iudicio, a perditionis massa non sunt gratiae praedestinatione discreti. ubi clare supponit, quod dona gratiae, per quae electi perveniunt infallibiliter ad vitam aeternam, seu merentur illam, sunt effectus praedestinationis ad gloriam; ac per consequens, quod praedestinatio ad gloriam praecedit in signo rationis voluntatem dandi merita gratiae.

Idem docet S. Thom. 1. p. q. 23. art. 4. in c. Ait enim, quod praedestinatio aliquorum in salutem aeternam praesupponit secundum rationem, quod Deus illorum velit salutem, ad quod pertinet electio, et dilectio: ubi loquitur aperte de volitione efficaci, qua Deus vult electis salutem aeternam. Et nomine salutis aeternae non intelligit S. Tho. solam gratiam iustificantem, aut perseverantiam in gratia, seu voluntatem dandi congrua auxilia, ut interpretantur auctores oppositae sententiae, sed aeternam gloriam, quia loquitur expresse de voluntate finis, quam supponit prudentia, ut praeceptiva mediorum. Et art. 3. ad 1. inquit, quod inquantum (Deus) quibusdam non vult hoc bonum, quod est vita aeterna, dicitur eos habere odio, vel reprobare. Sentit ergo, quod, secundum quod electis vult vitam aeternam, dicitur eos eligere; electio autem secundum S. Thomam, est ex gratuita Dei voluntate ante praevisa merita: ergo iuxta sententiam illius, praedestinatio ad gloriam, cum sequatur electionem, est ante praevisa merita.

Tertio probatur ratione: nam communiter Sancti Patres, imo et scripturae sacrae docent absolute, praedestinatos esse electos ante praevisa merita, ut patet ex locis supra inductis; sed non dicuntur electi simpliciter, et absolute, nisi illi dumtaxat, qui electi sunt ad gloriam, ut patet ex illo Matth. 24. Propter electos breviabuntur dies illi. et 2. ad Tim. 2. Omnia sustineo propter electos, ut et ipsi salutem consequantur, quae est in Christo Iesu cum gloria caelesti. alias enim reprobi, dum sunt in gratia, dicerentur simpliciter electi: ergo electio ad gloriam facta est ante praevisa merita.

Quarto probatur: quia intentio efficax finis prior est ordine causalitatis, et rationis, saltem ex parte obiecti voliti, quam electio mediorum; cum media in ratione mediorum non sint appetibilia, nisi propter finem:²⁸ sed voluntas eligendi aliquos ad gloriam est intentio efficax finis: nam gloria est finis meritorum: ergo voluntas eligendi ad gloriam prior est in signo rationis in Deo, quam voluntas dandi merita gratiae; non ergo potest esse electio ad gloriam ex meritis gratiae.

XVIII. Quarta Conclusio. Electio ad gloriam, quantum ad exequutionem, quae fit in tempore, non est absque praecedentibus meritis gratiae, saltem absque meritis Christi:²⁹ quod dico propter parvulos baptizatos, qui absque proprio merito gloriam consequuntur propter merita Christi Domini sibi applicata per baptismum in lege gratiae, per circumcisionem in lege scripta, aut per aliud remedium in lege naturae.

Pro intelligentia huius conclusionis supponendum est, quod, ut docet S. Augustinus tract. 68. in Ioan. duplex est electio: altera per modum intentionis, altera per modum exequutionis temporalis;³⁰ illa facta est ab aeterno; haec autem fit in tempore: vel, ut proprius loquamur, exequutio eius fit in tempore, secundum illud Matth. 13. Elegerunt bonos in vasa sua. et de hac secunda electione ad gloriam asserimus, quod praesupponat merita gratiae. Hanc conclusionem dumtaxat intendit docere S. Augustinus, cum ait: Nemo eligitur, nisi iam distans ab illo, qui reiicitur: Unde quod dictum est: Quia elegit nos Deus ante mundi constitutionem, non video, quomodo sit dictum, nisi praescientia,³¹ scilicet meritorum. Et loquens de Iacob, inquit: Non electus est, ut fieret bonus, sed bonus factus eligi potuit. et serm. 7. de verbis Domini, secundum Matth. ait: Elegit autem Deus (sicut inquit Apostolus) secundum suam gratiam, et secundum illorum iustitiam. Ubi duplicem electionem ad gloriam insinuat, alteram secundum ordinem intentionis, quam dicit esse factam secundum gratiam, alteram in exequutione: et hanc dicit esse factam secundum illorum iustitiam, quia praesupponit merita gratiae, quibus ex iustitia respondet gloria, iuxta illud 2. ad Tim. 4. De reliquo reposita est mihi corona iustitiae. Et explicans illud ad Rom. 11. Reliquiae, secundum electionem gratiae, salvae factae sunt, inquit: Ego eos elegi, quia vidi mentes eorum de me praesumentes, et non de Baal.

XIX. Sed obiiciunt: nam S. Aug. loco citato ad Simplician. expresse loquitur de electione Dei aeterna. Nam adducit testimonium Apostoli ad Ephes. 1. Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. et ait, secundum praescientiam esse intelligendum: non ergo loquitur de exequutione electionis, quae fit in tempore. Respondetur, quod electio Dei aeterna potest dupliciter considerari. Primo, ut est intentio dandi gloriam. Secundo, ut est dispositio exequutionis, seu ipsa exequutio in mente Dei praeconcepta: et in hoc secundo sensu loquitur S. Augustinus, non autem in primo. Et in eodem sensu explicant multi viri docti locum Ambrosii lib. 7. in Lucam, ubi ait: Quos praescivit sibi devotos futuros, ipsos elegit ad aeterna praemia. et similiter explicandi sunt Patres Graeci, qui dicunt, electionem fuisse factam secundum praescientiam meritorum, et cum doctrina S. Augustini concordandi.

Secundo probatur ex illo Matth. 25. Venite benedicti Patris mei: possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare, etc. Quibus verbis significatur, bona opera ex charitate facta, esse causam meritoriam consequutionis gloriae, quod etiam expresse docet S. Tho. 1. p. q. 23. ar. 5.

XX. AD primum argumentum ex factis a principio pro secunda sententia respondetur, quod, ut docet Caietanus, super auctoritatem inductam S. Paul. praescientia, de qua ibi loquitur Apostolus, sequitur ipsam praedestinationem, seu decretum divinae voluntatis. Ideo enim Deus praescivit futuram salutem electorum, quia praedestinavit illam, ut inquit S. August. locis allegatis disput. 7. nu. 28. et in hac disputatione nu. 16.

Respondetur secundo, quod, ut ex locis Scripturae, et S. August. disput. praecedenti nu. 2. adductis constat, praescire in sacris litteris multoties idem significat, quod praedestinare, approbare, vel diligere:³² sicut nescire significat idem, quod reprobare. Et per haec respondetur ad loca inducta ex cap. 11. ad Rom. et 1. Pet. 1. Ad aliam auctoritatem ex epist. 2. S. Petri respondetur, solum concludere, quod certitudo praedestinationis, quantum ad consequutionem ultimi effectus, scilicet gloriae, pendeat ex praecedentibus meritis gratiae, ut in 4. conclusione dictum est.

Ad secundum respondetur, Patres Graecos non fuisse contrarios sententiae S. Augustini, ut idem S. Augustinus insinuat lib. de dono persev. c. 14. Intelligendi enim sunt iuxta ea, quae diximus in 4. conclusione. Et eodem modo explicanda est auctoritas S. Hieronymi, et S. Aug. cap. 10. de praedest. SS. Vel dicendum, ibi loqui S. Augustinum de praescientia visionis, vel approbationis, quae sequitur decretum divinae voluntatis praedestinantis, ut dictum est.

XXI. Ad auctoritatem S. Thomae ex 3. p. respondetur ex doctrina Caiet. super eumdem locum, praedestinationem praesupponere praescientiam futurorum, sed non omnium. Non enim praesupponit praescientiam eorum futurorum, quae per ipsam praedestinationem constituuntur; sed potius praedestinatio praesupponitur in signo rationis ad horum futurorum praescientiam.³³³⁴ Solum ergo praesupponit praedestinatio eorum futurorum praescientiam, quae per ipsam praedestinationem non constituuntur. Et hoc modo praedestinatio Christi praesupposuit in signo rationis in Deo praescientiam futuri peccati Adae, in cuius remedium, Verbum caro factum est.

Ad tertium respondetur, quod ordo exequutionis contrarius est ordini intentionis. Primo enim finis intenditur, et tamen ultimo exequutioni mandatur. Unde quamvis in exequutione, praedestinatus adultus non consequatur gratiam iustificantem, et gloriam sine libero consensu arbitrii moti a Deo auxilio speciali; in intentione tamen prius in signo rationis voluit Deus gloriam electis, quam statueret illis conferre media, per quae istum finem assequerentur. Et ad auctoritatem S. Thomae respondetur, sensum illius esse, quod, sicut Deus in tempore non ex operibus iustitiae, quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit:³⁵ ita etiam ab aeterno disposuit, salvos nos facere secundum suam misericordiam, et non ex praecedentibus meritis, quatenus scilicet voluit omnino gratis conferre praedestinatis primum praedestinationis effectum. Et sicut in exequutione tribuit electis gloriam propter merita gratiae; ita etiam ab aeterno suo decreto hanc exequutionem in mente sua disposuit: postquam absoluta voluntate voluit illis gloriam, ut finem.

XXII. Ad quartum argumentum negatur antecedens; si sermo sit de omnibus auxiliis praevenientis gratiae tam sufficientis, quam efficacis: semper enim, ut disput. 108. manifestum fiet, ille, qui convertitur, et salvatur, recipit in seipso novum auxilium gratiae efficacis, quod non recipit alter, qui in peccato persistit. Hoc autem auxilium efficax est maius, et excellentius quibuscunque auxiliis sufficientibus. Et ad probationem antecedentis respondetur, quod, posito auxilio efficaci praevenientis gratiae, necessario cooperatur homo necessitate dumtaxat infallibilitatis, et consequentiae, quae non repugnat libertati, non autem necessitate absoluta, ut disputatione 25. explicatum est.

Et per haec respondetur ad quintum argumentum pro tertia sententia. Dicimus enim, nullum absurdum ex illis tribus sequi ex nostra doctrina. Praedestinatio enim, seu decretum Dei praedestinantis est certissimum, quantum ad assequutionem effectus, non solum certitudine praescientiae, sed etiam certitudine ordinis, et causalitatis mediorum, ut disput. 41. patebit.³⁶ Et similiter, quantum ad aliquos effectus praedestinationis, talis exequutio non fit sine libero consensu nostri arbitrii. Ex hoc autem non sequitur, quod tale decretum imponat libero arbitrio necessitatem absolutam cooperandi; sed solum conditionatam, ut dictum est. Et, cum obiicitur, quod necessitas actus ex aliqua hypothesi, quae neque est ipse actus, neque includit in se ordinem ad exequutionem illius, sit necessitas simpliciter; respondetur, quod decretum divinum, ex cuius suppositione est necessarius consensus liberi arbitrii necessitate infallibilitatis, dicit ordinem ad exequutionem eiusdem consensus liberi, tamquam ad effectum, quem Deus efficit per liberum arbitrium. Unde praescientia huius consensus futuri non praecedit ipsum decretum, nec est simul cum illo in signo rationis, sed posterius: nam effectus semper intelligitur posterior sua causa efficiente. Quomodo autem cum necessitate infallibilitatis stet libertas arbitrii, disput. 22. nu. 40. et 41. explicatum est.

Ad sextum respondetur, quod quilibet homo, quamdiu est in via, absolute loquendo, potest salvari, quamvis non sit praedestinatus: praedestinatio enim non est necessaria, ut quis absolute possit salvari, sed ut infallibiliter salvetur. Videatur S. Tho. 1. p. q. 23. art. 3. ad 3. ubi idem argumentum proponit, et dissolvit.

XXIII. Ad septimum respondetur, quod in his, quae sunt omnino gratuita, non habet locum acceptio personarum, ut patet ex illo Matth. 20. Numquid non licet mihi, quod volo, facere; an oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? Amice tolle, quod tuum est, et vade in pace.³⁷ Cum ergo beatitudo aeterna, et gratia nulli purae creaturae debeatur, non est acceptio personarum, quod Deus pro sua gratuita voluntate ante praevisa merita, unum eligat ad vitam aeternam, et alium non eligat, etiam si quantum ad naturalia sint omnes aequales.

Ad octavum respondetur, voluntatem consequentem reperiri in Deo antecedenter ad praescientiam meritorum, et demeritorum, ut disp. 34. dictum est.

Ad nonum respondetur, quod Rex temporalis non potest efficaciter victorem efficere eum, quem diligit, et cui vult coronam tribuere. Unde non potest absoluta voluntate illi velle coronam propositam pro victoria, nisi eadem victoria praesupposita: Deus autem potest efficaciter victorem efficere quemcunque voluerit; unde bene potest absoluta voluntate velle electis coronam gloriae, per modum intentionis, antequam praevideat eorum victoriam. Unde in festo B. Vincentii Martyris canit Ecclesia: Ipse tibi coronam paratam servat in caelis, qui te fecit victorem in poenis.³⁸

Ad decimum respondetur, quod beatitudo aeterna secundum intentionem divinam, habet ordinem ad praedestinatos adultos ante praevisa merita, quamvis non in exequutione: nam beatitudo in exequutione praesupponit merita, ut dictum est in 4. conclusione.

Ad confirmationem respondetur, quod intentio efficax finis semper praesupponitur in signo rationis ad electionem mediorum, sive media sint causa physica assequutionis finis, sive causa moralis; medium enim ex sua intrinseca ratione hoc habet, quod praesupponat bonitatem, seu volitionem finis.

Utrum praedestinatio Parvulorum fuerit dependens ex praescientia boni usus liberi arbitrii parentum, vel aliorum, per quos ad baptismi gratiam pervenerunt; et eam praesupponat.

I. IN hac difficultate est nobis duplex concertatio: altera cum haereticis, altera cum Catholicis: haeretici namque Pelagiani negantes, peccatum originale esse in parvulis, et asserentes baptismum non esse necessarium ad remissionem peccati originalis; sed, ut consequerentur regnum caelorum; consequenter dixerunt, parvulos decedentes sine baptismate praedestinari, et reprobari propter bona, vel mala opera, quae commisissent, si vixissent.¹ Sed hanc sententiam, tamquam erroneam reprobat S. August. lib. de praedest. SS. c. 12. et 13. et lib. de don. persev. c. 9. et 10. et epist. 107. ad Vitalem; quia nullus iudicatur secundum ea, quae fecisset, si vixisset: neque secundum ea, quae operatus fuisset, si talis, vel talis occasio illi se se obtulisset; sed secundum ea, quae gessit in corpore; hoc est tempore, quo anima vixit in corpore, ut patet ex illo 2. ad Corint. 5. Omnes stabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque secundum ea, quae gessit in corpore, sive bonum, sive malum: gessit, inquit, non facturus esset.²

Et si obiiciatur: nam parvuli nihil gesserunt in corpore dignum praemio, vel poena; respondetur cum S. Augustino, quod vel per se, vel per alios aliquid gesserunt dignum premio, vel poena:³ nam per alios baptizati sunt aliqui, aliqui non sunt baptizati, sed mortui in peccato, quod ex primo parente contraxerunt. Praeterea probatur: nam alias adultus, qui decessit in gratia, puniendus esset aeterno supplicio, propter peccata mortalia, quae fecisset, si diutius vixisset. Similiter qui in peccato mortali vitam finivit, esset dignus gloria propter poenitentiam, quam habuisset, si vita longior fuisset illi concessa; quod tamen asserere ineptissimum est.

II. Inter catholicos vero est sententia quorumdam Theologorum asserentium, quod praedestinatio parvulorum, quamvis non fuerit facta propter bonum usum liberi arbitrii parentum, aut eorum, qui parvulos baptizaverunt; nihilominus tamquam a conditione, sine qua ratio providendi illis de mediis ad salutem non habuisset rationem praedestinationis; dependens fuit praedestinatio parvulorum ex praescientia, qua Deus praescivit liberam voluntatem applicantis baptismum, et liberam voluntatem parentum, qui eosdem parvulos genuerunt. Ex quo inferunt, quod certitudo, quod parvuli consequantur vitam aeternam, non est ex certitudine mediorum, effectusve praedestinationis, sed ex certitudine divinae praescientiae.

Probant hoc primo. Si parvuli non fuissent a parentibus geniti; aut baptizans non habuisset intentionem baptizandi, et moreretur sine baptismate, non essent praedestinati: ergo, quod voluntas Dei, qua illis providit de mediis ad salutem, sortiatur in particulari rationem praedestinationis, respectu parvulorum; pendens fuit, tamquam a conditione, sine qua non, ex praescientia voluntatis parentum, et legitimae intentionis baptizantis.

Secundo. Remedium contra peccatum originale provisum a Deo, potuit non applicari parvulo, etiam praedestinato: nam libere, et contingenter applicatur illi. Item potuit mori in utero matris, et etiam potuit pervenire ad usum rationis, et multa postmodum peccata committere, et damnari: ergo praedestinatio illius non erat certa, et infallibilis ex vi mediorum, effectuumve praedestinationis, sed ex certitudine divinae praescientiae. Quidam autem hanc sententiam moderantur, asserentes, huiusmodi praescientiam non praeintelligi ante praedestinationem parvulorum, sed esse simul cum illa in eodem signo rationis, sicut supra de praedestinatione adultorum dictum est.

III. Respondetur tamen iuxta ea, quae diximus disputatione praecedenti, praedestinationem parvulorum, formaliter loquendo, in ratione praedestinationis non dependere, etiam tamquam a conditione, sine qua non, ex praescientia voluntatis parentum, vel applicantis baptismum, neque pendere ex concursu aliarum causarum naturalium, quae concurrunt ad generationem, et conservationem prolis;⁴ sed ex mera, et gratuita Dei voluntate, sicut de praedestinatione adultorum superius dictum est. Haec conclusio defenditur ab omnibus Thomistis, estque S. Thom. et S. Augustini lib. de dono persev. cap. 12. in fin. ubi hanc parvulorum pertractans quaestionem, ait: Neque enim fato cogitur Deus illis infantibus subvenire, illis autem non subvenire, cum sit utriusque causa communis, aut res humanas in parvulis non divina providentia, sed fortuitis agi casibus, opinabimur, cum rationales vel damnandae, vel liberandae sint animae, quandoquidem nec passer cadit in terram sine voluntate Patris nostri, qui in caelis est: aut parentum negligentiae sic tribuendum est, quod parvulus sine baptismo moritur, ut nihil ibi agant superna iudicia: tamquam ipsi, qui hoc modo male moriuntur, parentes sibi negligentes, voluntate propria, de quibus nascerentur, elegerint. Quid dicam, quod parvulus aliquando, antequam illi per ministerium baptizantis succurri possit, expirat? Plerunque enim festinantibus parentibus, et paratis ministris, ut baptismus parvulo detur, Deo tamen nolente, non datur, qui eum parvulum in hac vita non tenuit, ut daretur.⁵

Et probatur: nam, quod parvulus consequatur reipsa remedium contra peccatum originale, et moriatur, antequam perveniat ad usum rationis, in quo possit peccare mortaliter; est effectus praedestinationis illius: ergo praedestinatio parvuli in ratione praedestinationis, non dependet ex futura applicatione baptismatis, aut ex futura morte immatura, nec praesupponit praescientiam illius: Patet consequentia: nam effectus non praesupponitur ad suam causam. Antecedens probatur: nam media, per quae praedestinatus consequitur vitam aeternam efficaciter, sunt effectus praedestinationis illius, ut patet ex definitione praedestinationis superius explicata: quod etiam colligitur ex S. Thoma, locis disput. seq. nu. 1. allegandis; sed per remedium applicatum contra peccatum originale, et per immaturam mortem, consequitur parvulus efficaciter vitam aeternam: ergo haec sunt praedestinationis parvulorum effectus.

Secundo: nam, supposito, quod Deus praedestinaverit aliquem parvulum; ad providentiam illius pertinet, quod ille nascatur, et conservetur, quousque possit remedium contra originale peccatum illi applicari: ergo, stante huiusmodi suppositione, impossibile est in sensu composito, quod parvulus ille non nascatur, vel quod decedat, antequam remedium contra peccatum originale applicetur illi; quamvis, absolute loquendo, et in sensu diviso, eidem possit non applicari.

Tertio: Quoniam alias concedendum esset, ex parte liberi arbitrii creati aliquid dari, a quo dependeat praedestinatio parvuli; et ita non esset mere gratuita.

Respondent, praedestinationem parvulorum etiam fuisse mere gratuitam, quia ex mera Dei voluntate ortum habuit, quod parvulus praedestinatus constitueretur in tali ordine rerum⁶, et in talibus circumstantiis, in quibus Deus praesciebat, per liberam voluntatem parentum esse concipiendum, et per causas naturales ducendum ad tempus, in quo posset illi applicari Sacramentum baptismi, et applicaretur de facto. Sed haec solutio iam in praecedenti disp. nu. 10. et 11. impugnata est.

IIII. AD primum argumentum respondetur, supposita praedestinatione parvuli, impossibile esse, in sensu composito non applicari illi remedium contra peccatum originale, vel eum non nasci; quamvis, absolute loquendo, potuerint parentes illum non generare, et similiter potuerit illi non applicari baptismus. Unde, licet in ordine ad causam proximam fuerit illi baptismus contingenter applicatus; ac per consequens potuerit non applicari; in ordine tamen ad voluntatem divinam, quae infallibiliter operatur, quaecunque vult, talis applicatio baptismi, et generatio pueri, et mors immatura inducit quamdam necessitatem immutabilitatis, seu consequentiae, ut disputatione 25. dictum est: et per haec patet ad secundum argumentum.

His suppositis inquirendum est: An ex parte meritorum Christi assignari possit causa praedestinationis.

Utrum merita Christi praevisa sint causa praedestinationis nostrae, quantum ad integrum effectum.

I. HANC quaestionem satis difficilem tractat M. Bañes 1. p. q. 23. art. 5. dub. 2. Zumel eodem art. disp. 2. et de illa solet etiam disputari 3. p. q. 19. art. 4. et quaest. 24. art. 4. Asturicensis eam luculenter pertractat q. 7. de gratia Christi, dub. 3. pag. 974. circa quam est

Prima sententia multorum Theologorum etiam ex Thomistis, asserentium, quod gratia vocationis, et fides, et dispositiones supernaturales, quae gratiam iustificantem antecedunt, non conferuntur nobis ex meritis Christi, sed ex mera, et gratuita Dei voluntate. Ita tenet Driedo lib. de captivitate, et redemptione generis humani tract. 4. c. 2. par. 8. memb. 3. Ruar. art. 6. contra Lutherum. Somnius lib. 2. demonstrationum fidei tract. 3. cap. 19. Eamdem sententiam docuit Capreol. in 3. dist. 18. q. 1. et Ferrar. 4. cont. Gent. c. 55. circa solutionem ad septimam rationem; quamvis restringat suam sententiam ad dispositiones remotas; et ex consequenti tenent isti auctores concedere, quod merita Christi praevisa non fuerint causa nostrae praedestinationis, quantum ad integrum effectum illius. Pro qua sententia

Arguitur primo: Praedestinatio nostra, et gratia est ex mera, et gratuita voluntate Dei, ut disput. 37. dictum est: ergo non est merces correspondens meritis Christi. Patet consequentia: nam quod redditur meritis, tamquam merces, debetur secundum iustitiam, et non donatur secundum gratiam, iuxta illud ad Rom. 4. Ei, qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Et c. 11. Si autem ex operibus; iam gratia non est gratia.

Confirmatur: nam S. Thom. 3. p. q. 19. ar. 4. cum quoddam argumentum proposuisset ad probandum, Christum Dominum non meruisse gratiam, quae nobis confertur; respondens ad illud in solutione ad tertium clarissime docet, quod quamvis Christus Dominus meruerit, quod detur gratia regeneratis per baptismum; tamen hoc ipsum est gratiae, quod homini concedatur regenerari per baptismum: et ex hoc concludit, quod salus hominis est ex gratia. Idem docet q. 29. de verit. ar. 7. ad ultimum. Sentit ergo, quod applicatio baptismi non est ex meritis Christi: et ita merita Christi non erunt causa totius effectus praedestinationis; applicatio enim baptismi in praedestinatis est effectus praedestinationis eorum.

Secundo: Christus non meruit, neque mereri potuit suam praedestinationem, sicut non potuit mereri Verbi incarnationem: ergo nec meruit nostram praedestinationem, quantum ad omnes effectus, et beneficia, quae Deus praedestinavit, et praeparavit eis. Patet consequentia: nam inter haec beneficia connumeratur praedestinatio Christi, et incarnatio, quae fons, et origo est omnium beneficiorum, et bonorum supernaturalium, quae Deus suis electis praeparavit.

Confirmatur: nam praedestinatio est praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicunque liberantur, ut disputatione 35. dictum est: sed Christus Dominus non fuit causa meritoria omnium beneficiorum, quae Deus nobis praeparavit; quia non fuit causa meritoria suae incarnationis, ut dictum est: ergo non est causa nostrae praedestinationis.

II. Tertio. Nostro modo intelligendi, prius intelliguntur alii homines praedestinati, quam intelligatur praedestinatus Christus Dominus: ergo praedestinatio nostra non pendet ex meritis Christi; prius enim non pendet a posteriori. Antecedens probatur. Prius in signo rationis decrevit Deus salvare genus humanum, quam statuerit mittere Salvatorem. Etenim salus hominum fuit finis incarnationis; intentio autem finis praecedit ordine naturae volitionem eorum, quae ordinantur ad finem. Sed illud decretum salvandi homines fuit praedestinatio: nam praedestinatio est praeparatio gratiae in praesenti, et gloriae in futuro, ut docent SS. August. et Thomas locis disput. 35. allegatis: ergo prius alii homines fuerunt praedestinati, quam Christus Dominus.

Confirmatur. Prius in signo rationis Adam intelligitur gratus, quam Christus praedestinatus: alias gratia, quam habuit Adam in statu innocentiae fuisset illi collata ex meritis Christi, quod est falsum, ut patebit disputatione sequenti. Sed illa gratia Adae fuit effectus praedestinationis illius; nam per illam consequutus est aliquem gradum gloriae, sicut et per opera meritoria, quae habuit in statu innocentiae: ergo merita Christi non fuerunt causa totius effectus praedestinationis Adae, et eadem erit ratio de aliis praedestinatis.

Quarto. Si propter aliquam rationem merita Christi essent causa praedestinationis nostrae, quantum ad integrum effectum illius; maxime, quia ipse est caput omnium hominum, et per consequens debet in eos influere, tamquam in membra, omnem vitam, et motum spiritualem, quem habent. sed haec ratio est nulla; ergo. Minor probatur: nam Christus est etiam caput Angelorum, ut docet Sanctus Thomas 3. p. q. 8. ar. 4. quod manifeste constat ex illo ad Coloss. 2. Qui est caput omnis principatus, et potestatis. et tamen merita Christi praevisa non fuerunt causa praedestinationis Angelorum, aut omnium effectuum illius, tum quoniam alias, etiam Adamo non peccante, Verbum fuisset incarnatum ad complendam Angelorum praedestinationem; tum etiam: nam gratia, per quam sunt Angeli praedestinati, et gloriam consequuti, non fuit illis collata ex meritis Christi, sicut neque gratia collata primis parentibus in statu innocentiae fuit ex meritis Christi: ergo merita Christi non fuerunt causa praedestinationis nostrae.

III. Secunda sententia est quorundam Thomistarum, qui, quamvis fateantur, merita Christi praevisa fuisse causam praedestinationis nostrae, quantum ad integrum effectum illius; negant tamen fuisse causam meritoriam ipsius actus, seu praeordinationis praedestinantis, quantum ad terminationem ad tale obiectum. Pro qua sententia

Arguitur quinto ex Sanct. Thoma prima parte, quaest. 23. articulo octavo, in corp. ubi ait, quod quantum ad ipsam praeordinationem, nullo modo praedestinatio iuvatur precibus Sanctorum. Non enim precibus Sanctorum fit, quod aliquis praedestinetur a Deo: et art. 5. eiusdem quaest. in corp. inquit, quod nullus fuit ita insanae mentis, qui diceret merita esse causam divinae praedestinationis ex parte actus praedestinantis: ergo.

Sexto: nam propterea nullius merita possunt esse causa ipsius actus praedestinantis: quia praedestinatio, quantum ad actum praedestinantis est aeterna, et omne meritum est temporale; nullum autem temporale potest esse causa eius, quod est aeternum: sed etiam actus praedestinantis, quantum ad terminationem ad tale obiectum secundarium est aeternus: ergo nullius merita, etiam Christi Domini potuerunt esse causa praedestinationis, quantum ad actum praedestinantis, ut terminatur ad tale obiectum. Pro resolutione tamen sit

IIII. PRima Conclusio. Merita Christi Domini praevisa, sunt causa omnium auxiliorum, et totius gratiae, quae in natura lapsa conferuntur hominibus.¹ Et idem dicendum de omnibus dispositionibus tam proximis, quam remotis, iustificantem gratiam antecedentibus: et de augmento gratiae, et omnibus meritis: omnia enim haec a Deo nobis conferuntur ex meritis Christi. Haec conclusio est de mente S. Thomae 3. p. quaest. 7. articulo nono, decimo, et undecimo, et quaestione octava articulo tertio, et expresse illam docet quaestione vigesimanona de verit. articulo 1. praesertim in solutione ad octavum, ubi ait, quod meritum Christi sufficienter operatur, ut quaedam causa universalis salutis humanae; sed oportet hanc causam applicari singulis per sacramenta, et per fidem formatam, quae per dilectionem operatur; et ideo requiritur aliquid aliud ad salutem nostram praeter meritum Christi; cuius tamen meritum Christi est causa. Sentit ergo, meritum Christi esse causam applicationis sacramentorum, fidei nostrae, et omnium meritorum, ac donorum, quae requiruntur ad salutem.

Probatur Conclusio primo ex sacris litteris, et praesertim ex illo ad Ephesios 1. Qui benedixit nos in omni benedictione spirituali in caelestibus in Christo Iesu, idest, ex meritis Christi, ut explicat Ambros. Et Ioann. 1. De plenitudine eius omnes nos accepimus. Et iterum ait: Lex per Moysem data est, gratia et veritas per Iesum Christum facta est. Item Ioan. 15. dicitur: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite, ita et vos nisi in me manseritis. Ex quo testimonio Concil. Trident. sess. 6. cap. 16. probat, quod Christus influat virtutem in homines iustos, tamquam caput in membra, et sicut Vitis in palmites. Sic enim ait: Ille ipse Christus Iesus, tamquam caput in membra, et tamquam vitis in palmites, in ipsos iustificatos iugiter virtutem influit, quae virtus bona eorum opera semper antecedit, et comitatur, et subsequitur: et sine qua nullo pacto Deo grata, et meritoria esse possent.

Praeterea in Psalm. 67. dicitur ad litteram de Christo Domino: Ascendisti in altum, cepisti captivitatem, accepisti dona in hominibus. Quibus verbis significatur, omnia dona gratiae hominibus collata, praemium esse meritorum Christi, quod quidem praemium accepit in suis membris.

Probatur secundo ratione. Gratia, quae hominibus redemptis confertur, dicitur Christi, ut patet in Concilio Milevitan. can. 3. et 4. ubi gratiam, qua iustificamur, appellat gratiam Dei per Iesum Christum. et in Concilio Tridentino sess. 6. cap. 5. dicitur: Ipsius iustificationis exordium in adultis a Deo per Iesum Christum praeveniente gratia sumendum esse. sed ea ratione talis gratia dicitur gratia Christi, seu per Iesum Christum; quia per ipsius merita nobis confertur: ergo.

Tertio probatur. Humanitas Christi est instrumentum coniunctum divinitati, per quod operatur Deus omnia bona, et dona supernaturalia, quae hominibus redemptis confert: ergo, cum integer effectus nostrae praedestinationis referatur in voluntatem Dei, tamquam in causam; debet etiam referri in humanitatem Christi Domini, tamquam in instrumentum, atque in merita eius praevisa.

V. Secunda Conclusio. Praedestinatio Christi est causa nostrae praedestinationis, quoad integrum effectum illius in triplici genere causae, scilicet in genere causae efficientis, inquantum ipse est mediator nostrae salutis:² et in genere causae formalis, inquantum in filios Dei ad imaginem eius praedestinamur: et in genere causae finalis, inquantum nostra salus in eius gloriam redundat. Conclusio est expressa S. Thomae in 3. dist. 10. quaest. 3. quaestiunc. 3. quam probat ex illo ad Ephes. 1. Praedestinavit nos in adoptionem filiorum suorum per Iesum Christum; sed dictio, per, denotat causam efficientem, ut 1. p. quaest. 36. art. 3. in c. dicit S. Thom. sicut quando dicitur, Patrem operari omnia per filium, iuxta illud Ioan. 1. Omnia per ipsum facta sunt: ergo praedestinatio Christi est causa efficiens praedestinationis nostrae, quoad integrum effectum illius. Quod autem sit causa exemplaris, quae dicitur causa formalis extrinseca, probatur ex illo ad Romanos 8. Quos praedestinavit conformes fieri imaginis filii sui. sed imago est exemplaris causa, quae reducitur ad formalem: ergo. Quod vero sit causa finalis, probatur; quia nostra praedestinatio ordinatur, tamquam in finem ad perfectionem corporis Christi mystici, iuxta illud ad Ephesios 4. Alios autem Pastores, et doctores ad consummationem Sanctorum in opus ministerii in aedificationem corporis Christi. Et primae Corinthiorum tertio. Omnia enim vestra sunt, sive Paulus, sive Apollo, sive Cephas, sive mundus, sive vita, sive mors, sive praesentia, sive futura; omnia enim vestra sunt: vos autem Christi: Christus autem Dei: Quasi diceret: Omnia inferiora homini, ordinantur ad illum, tanquam ad finem, propter quem sunt creata; homines autem ordinantur ad gloriam Christi, humanitas autem Christi ordinatur, tamquam ad finem ultimum, ad gloriam Dei, iuxta illud Omnia propter semetipsum operatus est Dominus.³

Probatur praeterea ratione Sancti Thomae tertia parte, quaestione vigesimaquarta, artic. 4. Deus ab aeterno praedestinavit ita electorum salutem, ut etiam praedestinaverit, quod compleretur per Christum: sub praedestinatione enim aeterna non solum cadit id, quod est faciendum in tempore; sed etiam modus, et ordo secundum quem est complendum: ergo praedestinatio Christi est causa finalis nostrae praedestinationis, eam complens, et perficiens.

VI. Tertia Conclusio. Christus meruit nobis praedestinationem, et efficacem electionem ad gloriam, non quidem quantum ad absolutum ipsius actus praedestinantis, sed quantum ad respectivum, quod connotat, seu quantum ad terminationem ad aliquas personas, et ad tale, vel tale obiectum secundarium.⁴ Itaque ipsamet voluntas efficax Dei, qua praedestinatos ordinavit ad vitam aeternam, habuit fundamentum aliquod in meritis Christi praevisis, et propter eadem merita talis dilectio, et praedestinatio libera terminata est ad tale obiectum secundarium, ut in conclusione sequenti explicabimus: Haec conclusio sic intellecta est contra aliquos discipulos S. Thomae; asseritur tamen ab aliis Thomistis; et videtur expressa sententia S. Thomae super illud Apostoli: Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem.⁵ Inquit enim ita: Benedixit nos non nostris meritis, sed ex gratia Christi, sicut elegit nos, et gratis a massa perditionis separandos praeordinavit nos in ipso, idest per Christum. ubi illa propositio, per, causam denotat meritoriam eiusdem electionis. Et eadem videtur sententia S. August. lib. de praedest. Sanct. cap. 18. quam inter alios Thomistas defendit Asturicensis in relect. citata de gratia Christi, pag. 983. et seqq.

Probatur auctoritate Apost. ad Ephes. 1. Qui benedixit nos in omni benedictione spirituali in caelestibus in Christo. sed potissima benedictio spiritualis, ex qua aliae benedictiones emanant, est aeterna Dei electio, et praedestinatio: ergo haec est ex meritis Christi, a Deo praevisis.

Confirmatur auctoritate Sancti Chrysostomi homilia 1. super eamdem epistolam, ubi ait: Per quem nos benedixit; per eumdem nos elegit.

Probatur secundo. Christi merita fuerunt a Deo praevisa, antequam alios homines praedestinaret: ergo fuerunt causa nostrae praedestinationis. Antecedens probatur: nam Christus fuit primus praedestinatorum: ergo praedestinatio illius, et merita praecesserunt in signo rationis in mente divina praedestinationem aliorum, qui per Christum redempti sunt: Consequentia probatur: nam merita Christi non alia ratione praevisa sunt a Deo ante praedestinationem nostram, nisi ut causa illius meritoria, finalis, et exemplaris.

Probatur tertio. Deus redemptos per Christum praedestinare potuit propter merita eius praevisa: etenim ex parte obiecti voliti assignari potest causa, vel ratio divinae voluntatis, ut omnes Thomistae docent cum Sancto Thoma prima parte, quaestione decimanona, articulo quinto, sed ad dignitatem, et excellentiam Christi Domini, et meritorum illius pertinet, quod ita fuerint praedestinati: ergo.

Maior difficultas est: Utrum electio comparativa, et efficax huius in particulari prae alio, fuerit facta ex meritis Christi. Aliqui enim Thomistae, qui defendunt nostram tertiam conclusionem intellectam de electione absoluta, eam negant de electione comparativa. Sit nihilominus

VII. Quarta Conclusio. Christus Dominus meruit electionem comparativam praedestinatorum formaliter sumptam.⁶ Pro cuius explicatione, notandum est, Christum Dominum non meruisse, quod aliqui in particulari, vel in communi non diligerentur, aut non eligerentur a Deo: neque hoc asserimus in nostra conclusione; sed dicimus meruisse, quod, cum omnes homines possint a seipsis a fine supernaturali, supposita divina permissione, deficere; aliqui tamen in particulari designarentur a Deo, in quibus ipsa Christi merita suum consequerentur effectum: Designationem autem materialem eligendorum Christus Dominus reliquit Patri; sicut si aliquis offerret sua bona Reipublicae in pauperes distribuenda, et relinqueret eiusdem Reipublicae dispositioni, et electioni determinationem materialem illorum pauperum. Hanc conclusionem sic explicatam docet Asturicensis, ubi supra conclusione 3. et probatur rationibus factis pro praecedentibus. Nam in Scriptura habetur, quod per Christum Dominum, et in ipso electi, sunt a Deo praeordinati ad vitam aeternam, ut patet ex verbis Apost. inductis: sed electio, formalissime loquendo, importat assumptionem unius, relicto alio; est enim electio inter plures: ergo Christus Dominus meruit electionem comparativam praedestinatorum formaliter sumptam.

Probatur secundo. Christus Dominus obtulit sua merita, ut in aliquibus efficaciter sortirentur effectum; unde et Redemptor dicitur omnium, quantum ad sufficientiam, et aliquorum, quantum ad efficaciam, ut disp. 71. patebit: ergo, quod ex multis aliqui eligerentur ad gloriam, fuit ex praevisis meritis Christi: ergo meruit electionem comparativam.

Confirmatur: In Scriptura sacra promissa est in praemium passionis, et mortis Christi Domini multitudo magna filiorum, in quibus eadem merita sortirentur effectum; dicitur enim Isa. 53. Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longaevum, et voluntas Domini in manu eius dirigetur: idest, per merita, et opera illius suam Deus adimplebit voluntatem in electione praedestinatorum. et iterum ait: Generationem eius quis enarrabit? quoniam abscissus est de terra viventium: ac si apertius diceret: Innumerabilis erit multitudo filiorum, quos per passionem suam, et mortem acquiret, ut in commentariis nostris super eumdem locum notavimus: ergo.

VIII. Sed contra hanc conclusionem arguunt auctores oppositae sententiae. Huius electionis comparativae unius prae alio nullum habere potest fundamentum in meritis Christi; nam alias ista causalis esset concedenda: Quia Christus Dominus voluit efficaciter applicare sua merita Petro in particulari, ideo Petrus est electus a Deo, et praedestinatus: et idem de aliis. Hoc autem est magnum inconveniens: nam alias totum negotium praedestinationis, et electionis hominum, primo, et radicaliter reducendum esset in humanam Christi voluntatem, et non in divinam electionem.

Arguunt secundo: nam alias Christus meruisset, quod aliqui non eligerentur a Deo. Probatur: nam mereri electionem comparativam est mereri, quod unus eligatur, alius relinquatur, et deseratur.

Ad primum respondetur ex doctrina tradita, quod electio huius in particulari, materialiter loquendo, secundum quod est huius, non fuit ex meritis Christi, sed ex mera, et gratuita Dei voluntate. Quamvis enim Christus Dominus in praescientia Dei, antequam intelligatur praedestinatio nostra, applicaverit sua merita, et obtulerit Patri, ut aliqui in particulari, formaliter loquendo, eligerentur a Deo, in quibus eius passio suum consequeretur effectum; materialem tamen designationem eligendorum liberae voluntati Dei reliquit, ut dictum est. Praeterea etiam alia ratione reducitur primo in Dei gratuitam voluntatem nostra praedestinatio. Quoniam, licet Christus meruerit, quod aliqui non determinate, sed vage eligerentur a Deo; ex mera tamen, et gratuita Dei voluntate nullis praevisis meritis, etiam ipsius Christi, processit incarnatio Verbi, et Christi Domini praedestinatio. Dicit enim Augustinus in libro de praedestinatione SS. cap. 15. Ille homo, ut ait, Verbo Patri coaeterno, in unitatem personae assumptus Filius Dei unigenitus est, sed, unde hoc meruit? quod eius bonum, qualecumque praecessit? quid egit ante, quid credidit, quid petivit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret?⁷ Unde, supposito incarnationis mysterio, et praedestinationis Christi, prius in signo rationis, quam Deus aliquid determinaret in particulari circa electionem, et praedestinationem nostram, praevidit merita Christi, et eius humanam voluntatem offerentem eadem merita, ut eorum intuitu aliqui in particulari, sed vage eligerentur a Deo, et praedestinarentur in ipso.⁸ In secundo signo intelligitur libera, et gratuita voluntas Dei qua, cum posset alios eligere, et diligere in particulari, et designare materialiter, ut eos daret Christo; istos tamen elegit determinate. In tertio signo intelligitur applicatio, qua Christus Dominus sua merita applicavit. Sciens quippe, tales homines in particulari esse a Deo gratis electos, applicavit pro illis sua merita, quantum ad efficaciam, et preces fudit, ut eos Deus servaret a malo, iuxta illud, quod ipse ait Ioann. 17. Ego pro iis rogo, non pro mundo rogo, sed pro his, quos dedisti mihi: idest; rogo pro praedestinatis, unde Sanctus Thomas 3. p. quaest. 21. art. 4. ad 2. explicans illud Lucae 22. Pater ignosce illis, quia nesciunt, quid faciunt, inquit, quod Christus non oravit pro omnibus crucifixoribus, neque etiam pro omnibus, qui erant credituri in eo, sed pro his solum, qui erant praedestinati, ut per ipsum vitam consequerentur aeternam. Haec igitur Christi oratio, et applicatio meritorum intelligitur in tertio illo signo rationis.

Ad secundum respondetur, quod, ut Christus Dominus dicatur meruisse electionem comparativam aliquorum, non requiritur, quod meruerit aliorum derelictionem, vel reprobationem, sed sufficit, quod propter merita eius praevisa ex multis, qui poterant ex seipsis a salute aeterna deficere, aliqui fuerint electi, ut ad eamdem salutem infallibiliter pervenirent.

IX. AD primum argumentum ex factis a principio respondetur, quod praedestinatio nostra refunditur in Dei gratuitam voluntatem, quatenus facta est ante omnia merita nostra praevisa; non tamen inconvenit, quod ante illam fuerint praevisa merita Christi, modo superius explicato. Prima enim vocatio simpliciter dicitur, et est gratuita; quia fit nullis praecedentibus meritis nostris; quamvis Christus eam meruerit nobis, ut dictum est. Item etiam eadem praedestinatio est mere gratuita, quatenus designatio praedestinatorum in particulari absque ullis meritis etiam ipsius Christi a Deo praevisis facta est, ut ex praemissis constat.

Ad confirmationem ex auctoritate S. Thomae respondetur, quod, cum ait, regenerari in Christo esse donum gratuitum, intelligitur esse donum gratuitum, respectu hominis, qui regeneratur, non autem respectu ipsius Christi.

Secundo respondetur, ex verbis S. Tho. solum concludi, quod designatio personae determinatae, cui conceditur regenerari in Christo per baptismum, et salvari; ex mera Dei voluntate absque praevisis meritis ipsius Christi, processerit.

Ad secundum respondetur, praedestinationem Christi non fuisse effectum praedestinationis nostrae;⁹ alias enim prius intelligeretur praedestinatio nostra, quam praedestinatio Christi, sed fuisse quid praesuppositum ad illam, secundum ordinem, quem Deus de facto servavit in praedestinandis hominibus. Unde ex eo, quod Christus non meruerit suam incarnationem, aut praedestinationem, non sequitur, quod non meruerit praedestinationem nostram, quantum ad integrum effectum illius, de quo videndus est Asturicens. ubi supra concl. 4.

Ad confirmationem respondetur, praedestinationem non esse praeparationem quorumcunque beneficiorum Dei, sed eorum, quae per ipsam praedestinationem constituuntur, et intrant ipsum ordinem praedestinationis. Christi autem praedestinatio, aut incarnatio non constituitur per praedestinationem nostram, nec intrat ordinem illius, sed extrinsece praesupponitur ad illam, ut dictum est; et iuxta hanc doctrinam intelligenda est definitio praedestinationis tradita a S. Augustino.

X. Ad tertium negatur antecedens. Ad probationem dicendum, illam voluntatem salvandi genus humanum, quae praeintelligitur in Deo ante praedestinationem Christi, non fuisse actum praedestinationis ipsius generis humani, neque formaliter pertinere ad praedestinationem nostram; sed antecedenter se habuisse ad illam, et praesuppositive. Cuius ratio est: nam voluntas Dei, quae formaliter pertinet ad praedestinationem, attingit personas particulares cum suis circumstantiis, et mediis, quibus ad salutem aeternam perveniunt: electio namque est de particularibus. Voluntas autem salvandi genus humanum, secundum quod praesupponitur in Deo ad praedestinationem Christi, solum respiciebat generis humani salutem in communi, non autem attingebat in particulari salutem istius, vel illius, secundum quod discernitur ab alio. Unde talis voluntas non pertinebat formaliter ad praedestinationem nostram.

XI. Ad confirmationem respondetur, quod prius in signo rationis intelligitur Adam gratus in statu innocentiae, quam Christus praedestinatus; sed tamen illa gratia, quatenus pertinebat ad statum innocentiae, non erat effectus praedestinationis Adae, sed cuiusdam supernaturalis providentiae, ut in sequenti disputatione patebit.

Ad quartum respondetur, quod non ex sola generali ratione capitis colligimus, totum effectum nostrae praedestinationis procedere ex meritis Christi, sed ex habitudine capitis ad talia membra, ad quorum reparationem venit principaliter Christus. Unde S. Tho. q. 29. de verit. art. 4. citato ad 5. ex fine incarnationis; quia scilicet principaliter facta est propter liberationem hominum a peccato; colligit quod humanitas Christi ordinetur ad influentiam, quam facit in homines redemptos, sicut ad finem intentum, non autem ad influendum in Angelos.¹⁰ Ait enim, quod Christus non solum secundum divinam naturam, sed etiam secundum humanam, est Angelorum caput; quia eos illuminat secundum humanam naturam, ut Dionysius dicit septimo capite de Divinis nominibus. Unde et ad Colossen. 2. dicitur, quod ipse est caput omnis principatus, et potestatis. Sed tamen humanitas Christi aliter se habet ad Angelos, quam ad homines, quantum ad duo. Primo, quantum ad naturae conformitatem; per quam est in eadem specie cum hominibus, non autem cum Angelis. Secundo, quantum ad finem incarnationis, quae quidem principaliter facta est propter hominum liberationem a peccato. Et sic humanitas Christi ordinatur ad influentiam, quam facit in homines, sicut ad finem intentum. Influxus autem in Angelos non est, ut finis incarnationis, sed ut incarnationem consequens. Sed de hac difficultate agendum est latius disputatione sequenti.

Utrum gratia status innocentiae fuerit Adae collata ex meritis Christi.

I. PRO explicatione huius difficultatis notandum est, gratiam status innocentiae dupliciter considerari posse: primo, secundum quod post peccatum fuit reparata per poenitentiam Adae; et secundum istam rationem omnes Theologi fatentur, fuisse ex meritis Christi. Cuius ratio est: nam illa gratia, quatenus reparata per poenitentiam, fuit hominis redempti per Christum, et per illam, ut sic reparatam, fuit Adam efficaciter perductus ad vitam aeternam: nam ratione illius habet aliquem gradum gloriae: et idem dicendum est de actibus meritoriis, quos produxit Adam in statu innocentiae: nam, ut docet S. Thomas 3. p. quaest. 89. art. 5. opera meritoria, per sequens peccatum mortificata, reviviscunt per poenitentiam. Quod autem Adam egerit poenitentiam, habetur Sap. 10. Haec illum, qui primus formatus est a Deo, patrem orbis terrarum, custodivit, et eduxit illum a delicto suo. Secundo considerari potest illa gratia secundum substantiam, et secundum quod formaliter pertinebat ad statum innocentiae: Et secundum hanc etiam rationem quidam dixerunt, illam datam fuisse Adae ex meritis Christi. Addunt, hanc sententiam esse valde consentaneam ordini praedestinationis Christi, pertinereque ad eius honorem, et excellentiam. Eamdem doctrinam, tamquam probabilem defendit Asturicensis in relectione de gratia Christi.¹

Prima ratio huius sententiae est: nam Christus est fons universalis, et origo totius gratiae, quae hominibus confertur: ergo etiam gratia status innocentiae fuit ex influxu meritorum Christi: alias non esset fons universalis gratiae.

Secunda, quia, ut docet S. Thomas 2. 2. quaest. 2. art. 7. et 3. p. q. 1. art. 3. ad 5. Adam ante peccatum habuit fidem explicitam incarnationis Christi, ut ordinabatur ad consummationem gloriae: ergo iustificatus est per fidem Christi, ac per consequens ex meritis eius. Patet consequentia: nam iustificatio, quae fit per fidem Iesu Christi, fit ex meritis eius, eo quod per fidem applicantur merita Christi; ut patet ex illo ad Rom. 3. Quem proposuit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius.

Tertio. Gratia collata Adae in statu innocentiae erat subiecti praedestinati: ergo erat effectus praedestinationis eius; ergo ex meritis Christi. Patet consequentia: nam cum Christus Dominus meruerit nostram praedestinationem, ut supra dictum est; omnis gratia, quae est effectus praedestinationis, est ex meritis eius.

Quarto. Christus, inquantum homo, est caput omnium hominum, ut docet S. Th. 3. p. q. 8. ar. 3. in corp. ergo fuit caput primorum parentum in statu innocentiae; sed de ratione capitis est, quod influat motum, et vitam in membra: ergo gratia status innocentiae fuit ex influxu meritorum Christi.

Quinto. Ut docet Caietanus, gratia collata est Angelis ex meritis Christi,² quod etiam docere videtur S. Bernard. ser. 22. in cant. ubi explicans illud Apost. Factus est nobis iustitia, sanctificatio, et redemptio, inquit: Qui erexit hominem lapsum, dedit stanti Angelo, ne laberetur; sic illum de captivitate eruens, sicut hunc a captivitate defendens; et hac ratione fuit aeque utrique redemptio, solvens illum, et servans istum. Unde ad Ephes. 1. dicitur: Instaurare omnia in Christo, quae in caelis, et quae in terra sunt in ipso: ergo a fortiori gratia Adae collata in statu innocentiae fuit ex meritis Christi.

II. OPpositam sententiam reputo probabiliorem, et magis ad mentem S. Thomae, quam tenet M. Soto lib. 1. de natura, et gratia, c. 6. et est communis inter Thomistas, colligiturque manifeste ex S. Thoma 3. p. q. 1. ar. 3. ubi docet, quod, si Adam non peccasset, Verbum incarnatum non fuisset;³ sed si gratia status innocentiae fuisset ex meritis Christi, secundum quod gratia illa pertinebat ad statum innocentiae, etiam non existente peccato, Verbum Divinum fuisset incarnatum ad consummandam illam gratiam Adae, et perducendum ipsum ad vitam aeternam per merita ipsius Christi: ergo.

Probatur praeterea; quia, ut docet S. Tho. in 3. sent. d. 13. q. 2. ar. 2. quaestiunc. 1. in corp. gratia collata Angelis non fuit ex meritis Christi, eo quod illa gratia non fuit subiecti redempti, cum nullum in Angelis bonis fuerit peccatum:⁴ sed etiam gratia status innocentiae, formaliter loquendo, non erat hominis redempti, aut captivi; quia nullum praecesserat peccatum: ergo.

Confirmatur: nam Christus, in quantum homo, fuit causa meritoria illius dumtaxat gratiae, per quam liberantur homines a peccato; venit enim, tamquam medicus, et ut redemptor salvare, et liberare, quod perierat, ut dicitur Matth. 9. et 18. et Luc. 5. sed gratia status innocentiae non erat hominis infirmi, sed sani: ergo.

III. AD primum argumentum oppositae sententiae respondetur, Christum, in quantum Deus, fontem esse universalem, et causam efficientem principalem totius gratiae: sed in quantum homo, idest secundum humanitatem, solum esse fons, et causa meritoria, atque efficiens secundaria, et instrumentalis illius gratiae, quae hominibus lapsis, et redemptis confertur.

Ad secundum argumentum respondetur, quod, ut quis iustificetur fide Christi, et meritis illius, requiritur, quod prius fuerit captivus, et infirmus, ut patet in Angelis, qui iustificati non sunt ex meritis Christi, ut docet S. Thom. in 3. d. 13. cit. et tamen a principio suae creationis habuerunt fidem incarnationis Christi, quantum ad substantiam, ut docet idem S. Tho. 1. p. q. 64. ar. 1. ad 4. Unde, licet Adam ante peccatum habuerit fidem incarnationis Christi; non sequitur, quod habuerit gratiam in statu innocentiae ex meritis Christi.

Ad tertium respondetur, quod, ut gratia hominis praedestinati sit effectus praedestinationis eius, requiritur, quod per illam gratiam efficaciter sit transmittendus ad vitam aeternam.⁵ Per gratiam autem status innocentiae, secundum quod erat status innocentiae, non fuit Adam efficaciter transmissus ad vitam aeternam, neque ad illam efficaciter ordinatus; unde non fuit effectus praedestinationis eius, sed cuiusdam supernaturalis providentiae divinae, sicut gratia, quae ad tempus datur reprobis, non est praedestinationis eorum effectus; quia per illam non transmittuntur efficaciter ad vitam aeternam.

Respondetur secundo, solum concludere argumentum, illam gratiam status innocentiae secundum aliquam rationem fuisse effectum praedestinationis Adae, et consequenter ex meritis Christi, quatenus scilicet reparata est per poenitentiam Adae, ut supra dictum est.

Ad quartum respondetur primo, quod Christus, in quantum homo, fuit caput fidelium in statu innocentiae; quia licet non meruerit gratiam illis collatam in eo statu, quantum ad substantiam; habuit tamen influxum in eamdem gratiam secundum aliqua accidentia, ut dictum est.⁶ Ad rationem autem capitis praesertim mystici, non est necesse, quod influat eodem modo in omnia membra. Respondetur secundo, quod Christus, in quantum homo, est universale caput totius Ecclesiae etiam triumphantis; supposito tamen mysterio Incarnationis; si enim Adam non peccasset, Verbum carnem humanam non assumpsisset, ut docet S. Thom.⁷ et consequenter Christus, ut homo, non esset caput Ecclesiae, sed solum, inquantum Deus, ut expresse docet S. Thom. q. 29. de ver. ar. 4. ad 3. et quia status innocentiae praeintelligitur prius, quam intelligatur Verbi incarnatio, vel decretum divinum, circa incarnationem; ideo non oportet, quod Christus, inquantum homo, fuerit caput status innocentiae, nisi ex consequenti, sicut de Angelis dicit S. Thomas q. citata de veritate, art. 4. ad 5.

IIII. Ad quintum respondetur, gratiam Angelorum secundum substantiam consideratam non fuisse ex meritis Christi, ut in 3. d. 13. cit. dicit S. Tho. sed solum quantum ad aliqua accidentia, scilicet quantum ad illuminationem.⁸ Christus enim, etiam inquantum homo, illuminat Angelos, ut S. Dionysius c. 1. caelest. hierar. colligit ex illo Esai. 63. ubi ascendente Christo introducitur Angelorum interrogatio dicentium: Quis est iste, qui venit de Edon, tinctis vestibus de Bosrha? cui interrogationi Christus, in quantum homo, respondet: Ego, qui loquor iustitiam, et propugnator sum ad salvandum. Item etiam, in quantum homo, mittit Angelos ad nos, ut S. Thom. 3. p. q. 59. art. 6. colligit ex illo Haebr. 1. Omnes sunt administratorii spiritus in ministerium missi propter eos, qui haereditatem capiunt salutis. Praeterea, in quantum homo, habet iudicare Angelos, et conferre illis accidentalia praemia: unde S. Thom. eod. art. 6. docet, quod iudiciaria potestas, quae est in Christo Domino, in quantum homo, etiam se extendit ad Angelos. Addit tamen in eodem art. quod, in quantum homo, non habuit influentias in praemium essentiale bonorum Angelorum, sed solum, in quantum Deus. Ex quo manifeste colligitur, quod gratia Angelorum, et merita, per quae ad illud praemium essentiale pervenerunt, non fuerint ex influentia Christi, in quantum homo, neque ex meritis eius. Et ad auctoritatem S. Bernardi inductam respondetur, esse intelligendam de Christo, inquantum Deus. Et sensus illius est, quod per Christum, inquantum Deus, steterunt Angeli boni, sicut per eumdem Christum, in quantum Deus homo, reparatus est, et redemptus homo lapsus. Ad locum Apostoli respondetur, quod Christus, in quantum homo, instauravit, quae in caelis sunt, quatenus redimendo, et salvando homines lapsos, sedes vacuas Angelorum, qui ceciderunt, implevit.

Utrum praedestinatio, quantum ad effectus assequutionem, sit certa, et infallibilis, certitudine ordinis, et causalitatis mediorum.

I. QUIDAM dixerunt, praedestinationem solum esse certam certitudine praescientiae mediae, seu conditionatae, quam putant necessario praesupponi in signo rationis ad praedestinationem: quod probant primo auctoritate Apost. 2. ad Tim. 2. ubi ad praescientiam divinam reducit certitudinem praedestinationis, cum inquit: Firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc: Novit Dominus, qui sunt eius. et statim subdit: In magna autem domo non solum sunt vasa aurea, et argentea, sed etiam fictilia, et quaedam quidem in honorem, quaedam in contumeliam. et subiungit: Si quis autem emundaverit se, erit vas in honorem, sanctificatum, et utile, etc. Ex quibus verbis desumitur argumentum. In potestate cuiuscumque adulti positum est mundare seipsum, et fieri vas in honorem, aut seipsum peccatis coinquinare, et facere vas contumeliae: ergo ex parte ordinis, et causalitatis mediorum non est certa praedestinatio, sed solum ratione praescientiae, qua Deus praevidit hominem, in talibus circumstantiis positum, bene usurum suo arbitrio, ut fiat vas in honorem, et sanctificatum.

Arguitur secundo, et est potissimum fundamentum huius sententiae. Auxilia gratiae, quod efficacia sint ad salutem, aut inefficacia pendet ex libera cooperatione nostri arbitrii cum illis: ergo ex vi auxiliorum divinae gratiae, si secludamus praescientiam boni usus liberi arbitrii futuri; non erit certa alicuius praedestinatio. Antecedens probatur: nam homo libere cooperatur, et assentitur quibuscumque auxiliis praevenientis gratiae: ergo potest illis cooperari, et non cooperari, nihil impedientibus illis auxiliis: ergo si cooperetur, reddet efficacia auxilia gratiae; si autem non cooperetur, sicut potest, reddet illa inefficacia; ac per consequens, quod efficacia sint ad salutem, non habent ex seipsis, nec ex sola virtute intrinseca, sed id habent dependenter ex futura cooperatione arbitrii.

Si dicatur, quod in sensu diviso, et absolute loquendo, possit homo non cooperari auxiliis efficacibus praevenientis gratiae, non autem in sensu composito; contra hoc militant omnia argumenta, quibus supra disp. 22. et 23. contendebant probare, praesertim ex Conc. Trid. et Senonens. hominem excitatum, et motum a Deo, etiam in sensu composito dissentire posse cuicumque auxilio praevenientis gratiae, de quo etiam disput. 91. et 93. redibit sermo.

Tertio arguitur; nam certitudo, formaliter loquendo, sicut, et veritas, sumitur per ordinem ad intellectum. Dicit enim S. Tho. in 3. d. 26. q. 2. art. 4. in corp. quod certitudo est firmitas adhaesionis virtutis cognoscitivae ad suum obiectum: et artic. 1. eiusdem quaestionis, et dist. 23. quaest. 3. articulo 2. quaestiuncula tertia in corp. ait, quod certitudo est determinatio intellectus ad unum: ergo certitudo, quod praedestinati per talia media ad vitam pervenient sempiternam; solum sumitur ex praescientia divina, non autem ex causalitate mediorum.

Quarto: nam Calvini sententia fuit, certitudinem praedestinationis pendere ex mera praedestinatione divina, ut patet lib. 3. institut. cap. 21. §. 5. et 9. ergo saltem ne conveniamus cum haereticis etiam in verbis, dicendum est, praedestinationem non esse certam ex mera praeordinatione divina, sed fundari in praescientia, qua Deus certo praescivit, liberum arbitrium esse consensurum, si tali, vel tali modo excitaretur.

Alii vero Theologi, ita praedictam sententiam moderantur, ut asserant, quod, licet praescientia illa media, seu conditionata, sit necessaria conditio praesupposita in Deo ad decretum praedestinationis; non tamen propterea dicendum est, praedestinationem habere totam suam certitudinem, vel infallibilitatem ab huiusmodi praescientia. Et assignant rationem; nam absoluta certitudo futuri eventus, videlicet, quod iste salvabitur, vel convertetur; non oritur formaliter, et proxime ex praescientia illa media, sed ex absoluto decreto voluntatis Dei, qui potens est facere, quod vult, et immutabiliter facit, quod absolute decernit. Scientia enim media non habet pro obiecto aliquid absolute futurum, sed solum ex hypothesi, quod voluntas in talibus circumstantiis tali excitatione alliceretur, et moveretur. Addunt tamen, dici posse, infallibilitatem praedestinationis oriri radicaliter ex praescientia illa conditionata, tanquam ex conditione necessaria, ut voluntas divina possit in absolutum illud decretum prorumpere. Sed haec sententia parum, aut nihil differt a praecedenti; de hoc enim est controversia: Utrum ultimate, et quasi radicaliter sit certitudo praedestinationis ad absolutum decretum, et efficax Dei praedestinantis referenda, an vero ad praescientiam futurae cooperationis arbitrii cum gratia, sive praescientia illa sit conditionata, sive absoluta.

Quidam extendunt hanc doctrinam ad numerum praedestinatorum, et ad quantitatem gloriae, ad quam sunt electi. Dicunt enim, haec non esse certa ex mera praedestinatione, sed etiam ex praescientia conditionata, in cuius certitudine certitudo praedestinationis fundatur. Pro quo advertunt, tripliciter posse aliquid futurum esse certum Deo ab aeterno. Primo ex mera praedestinatione, ut numerus stellarum futurarum, aut aliarum rerum, quas ipse immediate absque interventu causarum secundarum contingentium erat facturus; tot enim stellae, et non plures, nec pauciores erant futurae, quot Deus ab aeterno sua mera praeordinatione, nulla habita ratione, aut consideratione influxus alicuius causae secundae, decrevit producere cum tali, vel tali perfectione. Secundo ex mera praescientia, ut peccata futura, quae quidem Deus non praeordinavit, nec praedestinavit, ut fierent, sed solum praescivit ex malitia creatae voluntatis esse futura. Tertio ex praeordinatione, seu praedestinatione praesupponente in Deo praescientiam partim conditionatam, seu mediam liberae cooperationis arbitrii futurae ex hypothesi, quod tali excitatione tangeretur; partim vero absolutam, quae sequitur decretum dandi praedictam excitationem, cum qua Deus novit, hominem esse cooperaturum cum tanta, vel tanta intensione actus. Et hoc tertio modo sentiunt, praedestinationem esse certam, et infallibilem, quantum ad assequutionem effectus; non autem primo modo. Convincuntur quarto argumento ex factis a principio, et aliis disputatione 7. 22. et 23. adductis ad probandum, Deum nullum actum liberum praedeterminasse, nisi praesupposita praescientia liberae cooperationis, et actionis arbitrii; alias enim existimant certitudinem, et infallibilitatem praedestinationis cum libertate arbitrii cohaerere non posse, vel concordari. Omnes isti modi explicandi certitudinem praedestinationis, conveniunt in eodem principio, de quo potissime procedit nostra controversia, quod scilicet certitudo praedestinationis radicaliter fundetur in certitudine illius praescientiae conditionatae; et ideo eisdem rationibus veniunt impugnandae. Et quae de certitudine praedestinationis, quantum ad assequutionem effectus ex mente S. Augustini, et S. Thomae dicemus, intelligenda sunt, et extendenda ad numerum praedestinatorum in particulari, et ad quantitatem gloriae, ad quam sunt praedestinati, necnon ad media, et ad actus meritorios, per quos ad eiusmodi quantitatem gloriae perveniunt.

PRima ergo Conclusio sit. Secundum fidem Catholicam asserendum est, praedestinationem esse certam, et infallibilem, quantum ad assequutionem effectus.¹ In hac conclusione omnes catholici conveniunt: illam quippe docuit Christus Dominus Ioann. 10. ubi ad litteram loquens de praedestinatis, inquit: Oves meae vocem meam audiunt; et sequuntur me: et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum, et nemo rapiet eas de manu mea. Ex quo testimonio clare colligitur certitudo praedestinationis. Item etiam ad Rom. 8. Scimus, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum; his, qui secundum propositum vocati sunt sancti: Ubi loquitur de praedestinatis, de quibus statim subdit: Quos praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos iustificavit; quos autem iustificavit,² illos magnificavit. Et post pauca: Certus sum, quod neque mors, neque vita, neque Angeli, etc. poterunt nos separare a charitate Dei, quae est in Christo Iesu. Expendatur verbum illud, certus sum: ex illo namque colligit S. Augustinus certitudinem praedestinationis lib. de corrept. et gratia cap. 7. Et quamvis praedestinati possint per peccatum mortale separari a Deo; secundum praesentem iustitiam, tamen in sensu composito non possunt separari secundum aeternam praedestinationem: nam tandem convertentur, et salvi fient. De confirmatis autem in gratia, an possint peccare mortaliter, disp. 104. discutiendum erit.

Secundo probatur ex illo 1. Ioan. 2. A nobis exierunt, sed non erant ex nobis³; si enim ex nobis fuissent, permansissent utique nobiscum. Quem locum S. August. lib. de dono persev. cap. 8. intelligit de praedestinatis, et ex illo probat certitudinem infallibilem praedestinationis.

Tertio probatur ex definitione praedestinationis a nobis explicata disput. 35. Praedestinatio est praescientia, et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur: ergo etc.

Quarto probatur. De fide est, quod voluntas Dei efficax semper impleatur, ut probat S. Aug. in Enchir. ad Lauren. cap. 95. et 96. ex illo Psal. Omnia, quaecumque voluit Dominus, fecit in caelo, et in terra:⁴ sed Deus vult absoluta, et efficaci voluntate omnibus praedestinatis salutem aeternam, ut supra ostensum est: ergo.

III. Secunda Conclusio. Praedestinatio non solum est certa certitudine praescientiae, sed etiam certitudine providentiae, ordinis, et causalitatis mediorum, quae Deus praedestinatis praeparavit.⁵ Et nomine praescientiae non intelligimus scientiam mediam; hanc enim non dari ostendimus disputatione 7. sed scientiam absolutam, et liberam, quae decretum praedestinationis supponit in Deo, ut in eadem disp. n. 27. et 24. ex doctrina S. August. explicuimus. Conclusio est contra auctores primae sententiae; illam tamen docet Caiet. 1. p. q. 23. art. 7. Bañes, et Zumel art. 8. et omnes Thomistae. Illam etiam tradit conceptis verbis S. Thom. eodem art. 7. in corp. ubi ait, quod numerus praedestinatorum est certus Deo non solum ratione cognitionis, quia scilicet scit, quot sunt salvandi; sed etiam ratione electionis, et praedefinitionis cuiusdam: et clarius in 1. sent. ad Annibal. dist. 40. quaest. un. art. 3. ad 2. ubi ait, quod praedestinatio respectu gratiae, et gloriae, habet certitudinem praescientiae, et causae. Et in hoc assignat ibi differentiam inter praedestinationem respectu gratiae, et reprobationem respectu culpae, quod reprobatio respectu culpae solum habet certitudinem praescientiae; praedestinatio autem etiam respectu gratiae habet utramque certitudinem, praescientiae scilicet, et causae. Et quaest. 6. de ver. ar. 3. in corp. inquit, quod praeter certitudinem praescientiae, ipse ordo praedestinationis habet infallibilem certitudinem: quod ibi probat S. Doct. excludens oppositam sententiam: nam ex illa, inquit, sequeretur quod praedestinatio non esset secundum electionem vocantis, quod tamen est contra auctoritatem Scripturae, et dicta Sanctorum.

Probatur praeterea auctoritate Apostoli ad Roman. 4. ubi ad ipsam gratiam refert certitudinem praedestinationis, cum ait: Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio. quem locum explicans S. August. lib. de praedest. Sanct. cap. 10. inquit: Hoc non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Promisit enim, quod ipse facturus fuerat, non quod homines: nam et si faciunt homines ea, quae pertinent ad colendum Deum, non ipsi faciunt, ut ipse faciat, quod promisit; alioquin ut Dei promissa impleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate; et quod a Domino promissum est gentibus, ab ipsis reddetur Abrahae. Non autem sic credidit Abraham, sed credidit, dans gloriam Deo; quoniam quae promisit, potens est et facere. Non autem ait: Potens est praedicere, et praescire: nam et aliena facta potest praedicere, et praescire; sed ait: Potens est et facere, ac per hoc, facta non aliena, sed sua. Quibus verbis docet, secundum mentem Apostoli bona opera et salutem praedestinatorum esse certam, non solum ex praescientia: nam hoc modo etiam peccata sunt certo futura; sed certitudine ordinis, et causalitatis ipsius gratiae, per quam Deus efficit, ut praedestinati infallibiliter, et libere salventur. Idem colligitur ex Apostolo ad Ephes. 1. Praedestinati secundum propositum eius, qui universa operatur secundum consilium voluntatis suae. Quae verba exponens S. Hieronymus super eamdem epistolam, inquit: Praedestinatio, et propositum simul posita sunt, iuxta quae operatur omnia Deus secundum consilium voluntatis suae, quo universa, quae facit, consilio facit, et voluntate, quod scilicet et ratione plena sint, et potestate facientis. Nam homines pleraque volumus facere consilio, sed nequaquam voluntatem sequitur effectus. Illi autem nullus resistere potest, quin omnia, quae voluerit, faciat. quibus verbis non obscure docet, praedestinationem esse certam pro libera voluntate praedestinantis, qua Deus quaecumque decrevit, potens est et facere.

Item etiam ad Rom. 9. dicitur: Ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante, etc. ex quibus verbis colligit ibi S. Thom. praedestinationem esse certam, et firmam ex electione Dei, atque voluntate, ac per consequens ex causalitate mediorum: nam omnia quaecumque voluit Dominus, fecit in caelo, et in terra,⁶ cui consonat illud Ezechiel. 36. Faciam, ut in praeceptis meis ambuletis, et iudicia mea custodiatis, et operemini; iuxta quod et in Concil. Araus. c. 9. definitur: Quoties bona agimus, Deus in nobis, atque nobiscum, ut operemur, operatur. Item etiam probatur conclusio ex illo Ioan. 6. Omne, quod dat mihi Pater, ad me venit. Haec est enim voluntas Patris mei, ut omne, quod dedit mihi, non perdam ex eo. ubi ad meram et liberam voluntatem Patris refert Christus Dominus infallibilitatem praedestinationis. Et Ioann. 10. loquens de ovibus suis, idest electis, ait: Et non peribunt in aeternum, et nemo rapiet eas de manu mea, idest, de potestate mea. Ubi eamdem certitudinem praedestinationis ad omnipotentiam refert voluntatis Dei, qui quaecumque decrevit, vel promisit, potens est et facere.

IIII. Secundo probatur auctoritate S. Aug. lib. de corrept. et grat. c. 7. ubi loquens de certitudine praedestinationis, inquit: Horum (scilicet praedestinatorum) si quisquam perit, vitio humano vincitur Deus, sed nemo eorum perit, quia nulla re vincitur Deus. Horum si quisquam perit; fallitur Deus; sed nemo eorum perit; quia non fallitur Deus. Ubi utramque certitudinem constituit, scilicet certitudinem causalitatis mediorum, quam explicant verba illa: Nulla re vincitur Deus: et praescientiae subsequentis decretum praedestinantis, quam significant illa verba, quia non fallitur Deus.

Tertio probatur ratione desumpta ex S. Thoma q. 6. de verit. ar. 3. citato: alias enim sequeretur, quod praedestinatus non differret a non praedestinato ex parte ordinis, sed tantum ex parte praescientiae eventus: et ita praescientia esset causa praedestinationis, ac per consequens praedestinatio non esset ex electione praedestinantis, sed secundum praescientiam boni usus liberi arbitrii; et consequenter daretur ex parte nostra aliqua causa praedestinationis: quod est contra S. August. ut disp. 37. ostensum est.

Confirmantur haec omnia ex his, quae diximus disput. 30. de infallibilitate providentiae divinae, ubi ostendimus, ex ipsa efficacia voluntatis divinae, providentiam Dei esse certam, quantum ad assequutionem effectus: ergo a fortiori id erit dicendum de praedestinatione, quae est providentia perfectissima.

Respondent, praedestinationem esse certam ex decreto absoluto praedestinantis; quod tamen decretum praesupponat scientiam mediam futurae cooperationis arbitrii, si in talibus circumstantiis excitetur. Similiter fatentur, praedestinationem esse certam certitudine praescientiae absolutae; quae tamen praesupponat illam conditionatam. Sed haec solutio eisdem argumentis impugnari potest, quibus disp. 7. ostensum est, scientiam mediam non esse admittendam.

Tertia conclusio. Non solum est certum certitudine ordinis, et causalitatis mediorum, quod electi ad vitam aeternam pervenient; sed etiam est certum eadem certitudine, quod pervenient ad talem gradum gloriae, ita ut nec maiorem, nec minorem consequantur: quae quidem certitudo non in praescientia futurae cooperationis arbitrii, sed in absoluto, et efficaci decreto gratuitae voluntatis Dei, tamquam in prima radice fundatur. Haec conclusio partim manet probata ex dictis tum in hac disputatione, tum in disp. 37. conclusione tertia.

Praeterea probatur: nam, ut supra dictum est, praedestinatio est pars providentiae perfectissima; sed ad perfectissimam providentiam pertinet, quod natura, praesertim intellectualis non solum ordinetur ad finem, sed etiam ad talem, vel talem gradum participationis eiusdem finis: ergo quilibet praedestinatus ordinatus est a Deo, absoluta, et efficaci voluntate, non solum ad gloriam; sed etiam ad certum, et determinatum gradum gloriae: ac per consequens, ex libero decreto Dei praedestinantis est certum, et infallibile, quod quilibet praedestinatus consequetur illum gradum gloriae, ad quem est praeordinatus a Deo. Probatur consequentia: nam, ut disp. 30. ostensum est, voluntas Dei efficax inducit infallibiliter effectum.

Secundo probatur: nam sequeretur ex opposita sententia, quod Deus solum praedestinaret hominem ad gloriam in communi; homo vero ex sua innata libertate intensius cooperando auxiliis gratiae, consequeretur maiorem, atque intensiorem gloriam, quam alii: et per consequens posset in seipso gloriari adversus alium, quod caeteris paribus ex parte praedestinationis divinae, consequutus sit maiorem gloriam: quod tamen videtur contra illud Apostoli: Quid habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis?⁷

Tertio probatur: nam ut dicit Apostolus 1. ad Cor. 15. Deus dat illi, scilicet tritico, corpus, sicut vult, et unicuique seminum proprium corpus, maius nempe, vel minus, prout sibi placuerit: quod prius de corporibus humanis docuit Christus Dominus, cum dixit: Nemo potest adiicere ad staturam suam cubitum unum,⁸ significans non esse in potestate hominis corpus suum magnum facere, vel parvum, sed ex mera voluntate Dei ortum fuisse, quod unusquisque in tali, vel tali quantitate corpus accipiat. Multo ergo magis erit certum, ex gratuito decreto Dei praedestinantis procedere, quod unusquisque praedestinatus consequatur talem, vel talem quantitatem gloriae: nec consequetur quis maiorem, vel minorem, quam sit a Deo praeordinatum.

Quarta conclusio. Omnia opera meritoria, quibus electi perveniunt ad gradum illum gloriae, ad quem sunt praedestinati; praeordinata sunt, et praedeterminata a Deo, ita ut, nec plura, nec pauciora, nec magis, aut minus intensa producenda sint in tempore per liberum arbitrium praedestinatorum, quam praeordinatum sit per liberum decretum praedestinantis; ac per consequens, ex eodem decreto, tamquam ex prima radice, est certum, et infallibile, quod praedestinati producent in tempore per liberum arbitrium omnia illa pia opera in particulari, cum omnibus suis circumstantiis, per quae Deus praeordinavit eos ad tantam gloriam perducere. Colligitur haec conclusio ex Apostolo ad Ephesios 2. ubi loquens de praedestinatis, inquit: Ipsius enim sumus factura, creati in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. quae verba exponens S. Athanasius, ait: Sciens autem hoc,⁹ supple bona opera, paravit Deus, quae differri non potuerunt, neque praetermitti, quin peragantur; tamquam divinitus sint praefinita, idque per multam erga nos providentiam. Ergo ex decreto praedestinantis certum est, quod electi producunt in tempore bona illa opera, per quae Deus praeordinavit eos ad gloriam perducere. Idem docet Theodoretus, cuius verba disp. 22. num. 10. retulimus.

Secundo probatur: nam, qui efficaciter vult finem, praeparat, ac praedeterminat media, per quae vult finem illum consequi; alias exponeret se periculo non assequendi finem, sicut iste, de quo dicitur: Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare:¹⁰ Sed Deus ante omnem praescientiam futurae cooperationis arbitrii, voluit praedestinatis beatitudinem aeternam, tamquam finem consequendam in exercitio per opera meritoria: ergo praeparavit, et praedeterminavit omnia, et singula bona opera, per quae praedestinati re ipsa consequuturi erant beatitudinem aeternam. Cum ergo Deus infallibiliter operetur, quaecumque decrevit facere, relinquitur, quod ex virtute eiusdem decreti, sit certum, et infallibile, quod praedestinati elicient in tempore omnia illa pia opera.

Confirmatur: nam, ut disp. 22. 23. et 28. ostensum est, Deus absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis, praedeterminavit in singulari omnia, quae in tempore fiunt, secundum omnem rationem entitatis, et bonitatis, quam habent; atque adeo ex virtute eiusdem decreti, est certum, quot muscae sint futurae, tali tempore; et sic de aliis individuis cuiuslibet speciei: ergo multo magis id erit verum in actionibus meritoriis, per quae praedestinati consequuturi sunt vitam aeternam. Probatur consequentia: nam praeordinatio Divina perfectissime splendet in praedestinatis, atque in dispositione, et praedeterminatione actuum, quibus ad vitam aeternam perveniunt.

Tertio. Ut disp. 62. patebit, quantitas cooperationis arbitrii cum gratia mensuratur ex quantitate auxilii efficacis, quo Deus praemovet idem arbitrium ad cooperandum. Itaque, si Deus movet per auxilium intensum ut quatuor: liberum arbitrium cooperabitur, ut quatuor: et si moveat per auxilium intensum ut sex: cooperabitur ut sex: ergo in decreto, quo Deus statuit praedestinatis dare talia auxilia efficacia ad eos actus bonos cum tanta intensione producendos, fundatur tamquam in prima radice infallibilitas, et certitudo, quod praedestinati eosdem actus elicient.

Nec ex hoc sequitur, ut quidam arguunt, praedestinatos non posse aliud, vel aliter operari, quam sit a Deo praeordinatum; si verbum posse, accipiatur in sensu diviso; sed solum infertur, quod de facto non operabuntur aliud, nec aliter, quam sit a Deo praeordinatum: quamvis in sensu composito concedendum sit, eos non posse aliud, vel aliter operari, quam sit a Deo praeordinatum, quia videlicet haec duo simul esse vera non possunt, quod praedestinatus aliquid bonum operetur, et illud non sit praeordinatum a Deo; sicut etiam e converso, ista duo simul vera esse non possunt; quod Deus praedeterminaverit, ut praedestinatus operetur tale bonum; et tamen illud praedestinatus non exequatur.¹¹ Unde minus ex doctrina licet inferre, quod praedestinati non operentur libere, ut ex supradictis constat.

V. AD primum argumentum respondetur, quod ex auctoritate Apostoli inducta, solum concluditur, praedestinationem esse certam certitudine praescientiae, non tamen quod sit certa ex sola praescientia. Etenim ex aliis Scripturae locis pro 2. conclus. adductis, constat, quod etiam certitudine ordinis, et causalitatis mediorum sit infallibilis ipsa praedestinatio. Quinimo ex eo Deus scit esse certo futuram salutem praedestinatorum, quia eam efficaci decreto praedeterminavit, et praedestinavit, ut ex variis locis S. August. ostendimus disp. 7. Neque obstat, quod praedestinatus possit cooperari, et non cooperari cum auxiliis praevenientis gratiae. Licet enim absolute loquendo, et in sensu diviso, possit non cooperari; ex suppositione tamen, quod sit praedestinatus, necessario cooperabitur necessitate infallibilitatis, seu consequentiae, quae est necessitas secundum quid, non obstans libertati, ut diximus disputatione 25.

Ad secundum argumentum respondetur, efficaciam auxilii praevenientis gratiae non dependere ex libero consensu nostri arbitrii, etiam tamquam a conditione sine qua non, ut infra patebit.¹²

Ad tertium respondetur, quod, ut docet S. Thomas,¹³ duplex est certitudo, scilicet cognitionis, et ordinis. Cognitionis quidem certitudo est, quando cognitio non declinat in aliquo ab eo, quod in re invenitur: sed hoc modo existimat de re, sicut est. Et quia certa existimatio habetur de re praecipue per causam rei; ideo tractum est nomen certitudinis ab ordine causae ad effectum, ut dicatur ordo causae esse ad effectum certus, quando causa infallibiliter effectum producit. Dicimus ergo, quod certitudo cognitionis sumitur per comparationem obiecti ad intellectum; at certitudo ordinis, seu causalitatis sumitur per habitudinem, et connexionem infallibilem effectus ad causam. Et utroque modo est certa praedestinatio, quantum ad assequutionem effectus, ut in eodem articulo docet Sanctus Thomas.

Ad quartum respondetur, sensum Calvini haereticum, et ab omnibus Catholicis execrandum fuisse; praedestinationem ita esse certam ex mera Dei praeordinatione, ut nullam prorsus certitudinem habeat ex praescientia liberae cooperationis arbitrii, absolute futurae ex decreto praedestinantis; quia existimavit, praedestinationem Dei omnem liberam electionem arbitrii submovere, ut disputatione 3. ostensum est; et disputatione 97. num. 11. disput. 98. num. 10. et disput. 121. num. 10. docetur latius. Nos autem asserimus, ex utroque capite praedestinationem esse certam, et infallibilem. Primo quidem, et principaliter ex libera electione, et praeordinatione Dei praedestinantis, qui potens est, id quod praedestinavit, implere. Secundario, et consequenter ex praescientia absoluta liberae cooperationis arbitrii, futurae ex auxilio efficaci praeoperantis gratiae. Quae quidem ideo infallibiliter futura est; quoniam Deus, nulla praesupposita scientia media eiusdem cooperationis, illam praedestinavit, et, ut libere fieret, praeordinavit. Qualiter autem cum huiusmodi praeordinatione, et praedestinatione stet simul libertas nostri arbitrii, ex parte dictum est supra disputationibus 18. 22. et 23. et latius explicandum est infra disputationibus 116. 117. et 121. Alia argumenta, quae contra nostram sententiam obiici solent, disputatione 30. a nobis adducta sunt, et soluta.

Utrum possit aliquis, seclusa divina revelatione, certitudine infallibili cognoscere, se, vel alium esse in numero Praedestinatorum, aut ex aliquibus signis id colligere.

I. PROBATUR, quod certitudine infallibili id possit cognosci. Primo ex illo 1. Ioan. 5. Haec scribo vobis, ut sciatis, quia vitam habetis, qui creditis in nomine filii Dei: scientia autem dicit cognitionem certam, et infallibilem: et ad Rom. 8. loquens Apostolus nomine omnium praedestinatorum, de quibus praemiserat: Quos autem praedestinavit, hos et vocavit; etc. inquit: Quis nos separabit a charitate Christi, etc. et statim subdit: Certus sum, quod neque mors, nec vita, etc. poterunt nos separare a charitate Dei, quae est in Christo Iesu. Ubi verbum, certus sum, certitudinem infallibilem designat.

Arguitur secundo ex illo ad Rom. 8. Ipse spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod filii Dei sumus: si autem filii, et haeredes: sed testimonium Spiritus sancti est infallibile, cum sit fidele; iuxta illud Psal. 18. Testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis: ergo, etc.

Arguitur tertio. Sicut praedestinatio, et electio pendet ex sola voluntate divina; ita et gratia; sed seclusa speciali revelatione, potest aliquis certitudine infallibili, absque formidine cognoscere, se esse in gratia; dicit enim S. Bern. serm. 68. et 69. in cant. de aliquibus viris sanctissimis, quod, si voluerint gloriari de divina amicitia, non erunt insipientes. Et secundae ad Corint. 13. dicit Apostolus: Non cognoscitis, quod Christus in vobis habitat; nisi forte reprobi estis? ergo potest quis esse certus certitudine infallibili, se esse praedestinatum.

II. In contrarium est, quod dicitur Ecclesiastes 9. Nemo scit, utrum odio, an amore dignus habeatur; sed omnia in futurum servantur incerta: quem locum de odio, et amore secundum aeternam reprobationem, et praedestinationem intelligunt S. Bern. serm. de septuages. et S. August. lib. de spir. et anima c. 59. Et Conc. Trident. sess. 6. cap. 12. admonet omnes fideles, ne quisquam, dum in hac mortalitate vivitur, usque adeo praesumat, ut certo statuat, se esse in numero praedestinatorum, et statim subdit: Nam, nisi speciali revelatione sciri non potest, quos Deus sibi elegerit.

In hac controversia notandi, et cavendi sunt duo errores haereticorum. Primus est asserentium, praedestinatos semper esse in Dei gratia, nec posse aliquando ab ea excidere; reprobos vero esse in perpetuo odio Dei, nec posse ad illius gratiam pro aliquo tempore pervenire: ita Vvicleph damnatus in Conc. Constant. qui etiam distinctionem illam de dilectione Dei secundum aeternam praedestinationem, et secundum praesentem iustitiam reiiciendam esse, et irridendam asseruit. Eamdem haeresim, quod attinet ad praedestinatos, tenuit Calvinus lib. 3. instit. c. 2. §. 11. et 12. contra quam optime disputat Andreas de Vega lib. 11. super Conc. Trid. c. 1. et seqq.

Secundus error fuit Martini Buzeri in colloquio Latrisbonensi, ubi affirmare ausus est, non esse verum Christianum, qui non credit ea certitudine fidei se habiturum vitam aeternam, qua credit Christum hominem, vel Deum esse. Eamdem haeresim sequutus est Calvinus lib. 3. inst. c. 2. §. 16. et Chemnitius in examine Concil. Trident. ubi verba, quae ex cap. 12. sess. 6. adduximus, acriter reprehendit.

Sit tamen contra istos haereticos

III. PRima conclusio. Secundum fidem catholicam asserendum est, praedestinatos, qui non sunt in gratia confirmati, posse peccare mortaliter, et gratiam ad tempus amittere; et ita contingere de facto in aliquibus.¹ Conclusio est contra primum errorem, sed probatur manifeste ex sacris litteris: nam Petrus Apost. fuit praedestinatus, et tamen peccavit mortaliter, et gratiam ad tempus amisit, negando Christum in nocte passionis, ut narrant Evangelistae. Idem argumentum de David, et Paulo Apost. fieri potest, qui de numero extiterunt praedestinatorum; et tamen David peccavit mortaliter peccato adulterii, et homicidii, ut patet ex illo 2. Reg. c. 12. Dominus quoque transtulit peccatum tuum. Similiter Paulus peccavit mortaliter, Christum, et eius discipulos persequendo, ut ipse testatur 1. ad Tim. 1.² Quoniam blasphemus fui, et contumeliosus, et persequutor; qui tamen praedestinatus a Deo erat: ergo.

Et, si fiat argumentum: nam Deus praedestinatis semper vult vitam aeternam, cum ab aeterno eos praedestinaverit, et voluerit illis hoc bonum, alias mutaretur: ergo semper diligit illos, ac per consequens, numquam poterunt ab eius gratia excidere; Respondetur, quod Deus semper vult praedestinatis vitam beatam secundum aeternam praedestinationem; quia licet aliquando peccent, tandem convertet eos, et salvabit; non tamen vult illis semper vitam aeternam secundum praesentem iustitiam, nisi quando sunt in gratia.

Probatur praeterea conclusio ratione. Praedestinati, quamdiu sunt in hac vita, habent liberum arbitrium flexibile in bonum, et malum: nam quamvis praedestinatio efficiat infallibiliter, quod praedestinatus moriatur in gratia, cum donum perseverantiae sit effectus praedestinationis; non tamen efficit in omnibus praedestinatis, quod numquam peccent, aut peccare possint mortaliter: ergo possunt peccare, nisi in gratia sint confirmati, de quibus disp. 104. discutiendum est, an peccare possint.

IIII. Secunda conclusio. Multi reprobi pro aliquo tempore sunt in gratia, et vere diliguntur a Deo secundum praesentem iustitiam.³ Haec conclusio etiam est de fide, et probatur ex sacris litteris: nam Saul erat in gratia, quando fuit electus in Regem, ut patet ex lib. 1. Reg. c. 9. ubi dicitur: Et erat eius filius vocabulo Saul electus, et bonus; et non erat de filiis Israel melior illo. Et tamen ille fuit reprobus, et damnatus, ut docet S. Aug. lib. 2. ad Simplic. q. 1. et colligitur ex illo 1. Paralip. 10. Mortuus est Saul propter iniquitates suas, eo quod praevaricatus sit mandatum Domini. et 1. Reg. c. 28. dicitur, quod Samuel dixit ad Saul: Quid interrogas me, cum Dominus recesserit a te? et ita tenent communiter Doctores catholici; quamvis aliqui ex Haebreis existiment, illum salvum factum fuisse; ut videri potest in Gloss. ordinaria p. 2. super 1. lib. Reg. c. 2. et in additionibus super 1. lib. Paralip. c. 10. in illa verba: Mortuus est Saul; ubi Gloss. ordin. tenet nostram sententiam. Item etiam Salomonem aliquando fuisse Dei amicum, et in eius gratia, constat ex lib. 2. Paralip. cap. 7. ubi habetur: Cumque complesset Salomon fundens preces, ignis descendit de caelo, et devoravit holocausta, et victimas, et maiestas Domini implevit domum. hoc autem erat manifestum signum, quod ipse, et eius orationes, et sacrificia erant Deo grata; et tamen reprobatus fuit, et damnatus secundum magis communem Doctorum sententiam, quam tenet S. Aug. lib. 22. contra Faustum, c. 88. et in comment. super Psal. 126. expresse dicit, quod Salomon reprobatus est a Deo: et idem tenet lib. 17. de Civit. c. 20. et Cypr. lib. 1. epist. 5. et Gloss. super 2. lib. Reg. c. 17. in illa verba: Misericordiam autem meam non auferam ab eo.⁴ et lib. 4. Reg. c. 23. in illa verba: Excelsa quoque, quae erant in Ierusalem, non abstulit. et super c. 1. Isai. in illa verba: Et idola penitus conterentur: et latius super cap. 30. Proverbiorum in principio; quamvis aliqui Doctores Catholici pie credant, Salomonem salvum factum fuisse: quam sententiam sequitur S. Hieron. super c. 1. Ecclesiast. et expressius super c. 43. Ezechielis; ubi ait, quod Salomon peccavit, et offendit Deum, licet postea egerit poenitentiam, scribens proverbia: et id probat auctoritate Proverb. c. 24. ubi iuxta aliam translationem de seipso ait Salomon: Novissime ego egi poenitentiam, et respexi, ut eligerem disciplinam. Eamdem sententiam defendit Genebradus lib. 1. suae Cosmographiae pag. 112. et movetur auctoritate Hieron. et Proverbiorum inducta: et idem etiam sentiunt communiter Haebrei, ut notavit Lyranus super c. 30. Proverb. sed tamen in editione vulgata non habentur verba illa adducta ex c. 24. Proverb. neque consonant cum tex. Haebraico, ut notavit Fr. Ludovicus a Soto maiori in praefet. super Canticum in §. De Salomonis autem poenitentia. Sed quidquid sit de hoc, probatur aliis exemplis, de quibus non est controversia: nam Lucifer reprobus est, et damnatus, ut habetur ex c. 28. Ezechiel. Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, et perfectus decore, in deliciis Paradisi Dei fuisti. et infra: In multitudine negotiationis tuae repleta sunt interiora tua iniquitate, et peccasti: et eieci te de monte Dei, et perdidi te, o Cherub protegens, de medio lapidum ignitorum. Et Isai. 14. Quomodo cecidisti, Lucifer, qui mane oriebaris? quem locum de primo Angelo interpretatur S. Aug. lib. 3. de doctr. Christ. c. 3. et tamen primus Angelus creatus fuit in gratia, sicut et caeteri, ut docet S. Tho. 1. p. q. 61. ar. 3. Item etiam Iudas fuit reprobus, et damnatus, ut habetur Ps. 108. et colligitur ex verbis illis Evangelii: Et abiens, laqueo se suspendit.⁵ et tamen aliquando fuit in gratia, a principio scilicet sui Apostolatus: ergo.

Probatur secundo conclusio ex definitione Conc. Trid. sess. 6. c. 17. ubi dicitur: Si quis iustificationis gratiam non nisi praedestinatis ad vitam contingere dixerit; reliquos vero omnes, qui vocantur, vocari quidem, sed gratiam non accipere, utpote divina potestate praedestinatos ad malum; anathema sit.

Probatur tertio ratione. Reprobus, quamdiu est in via, non habet animum obstinatum in malo; hoc enim est proprium existentium in inferno, ubi nulla est redemptio: ergo per Dei auxilium poterit gratiam consequi, quamvis deficiet tandem, ut patet ex illo 1. Ioan. 2. Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; si enim ex nobis fuissent, permansissent utique nobiscum: ergo reprobus pro aliquo tempore potest ad Deum converti, et esse in gratia.

V. Tertia conclusio. Seclusa speciali revelatione Dei, nemo potest certo, et infallibiliter cognoscere, se de praedestinatorum numero esse, et multo minus tenetur certa fide id credere.⁶ Conclusio est contra secundam haeresim, sed probatur auctoritate Ecclesiastes supra inducta: Nemo scit, utrum odio, an amore dignus habeatur. et ex verbis illis Proverb. 27. Ne glorieris in crastinum, ignorans, quid superventura pariat dies. Cui consonat illud 3. Reg. 20. Non glorietur accinctus, aeque ut discinctus. Quem locum ad hoc propositum late explicuimus in nostris Commentariis super Isai. c. 45. nu. 3.

Probatur secundo ex definitione Conc. Triden. sess. 6. cit. can. 15. ubi sic dicitur: Si quis dixerit, hominem renatum, et iustificatum teneri ex fide ad credendum, se certo esse in numero praedestinatorum; anathema sit. et Can. 16. subditur: Si quis magnum illud, usque in finem perseverantiae donum se certo habiturum infallibili, et absoluta certitudine dixerit, nisi hoc ex speciali revelatione didicerit; anathema sit.

Probatur tertio, auctoritate Sanctorum, qui unanimiter docent nostram conclusionem, praesertim Cypriani lib. 1. epist. 5. S. Greg. hom. 38. super Euang. Ambros. serm. super Psal. 118. in illa verba: Statue servo tuo eloquium tuum in timore tuo. S. Hieron. super c. 9. Eccles. Aug. lib. de corrept. et grat. cap. 13. et de dono persev. c. 22. Prosp. lib. ad art. falso Augustino impositos art. 13. et S. Bern. ubi supra.

Probatur denique ratione; nam praedestinatio pendet ex gratuita Dei voluntate, ut disp. 37. ostensum est. Sed ea, quae pendent ex mera Dei voluntate, non possunt a nobis certo, et infallibiliter cognosci, nisi ex speciali Dei revelatione, ut patet ex verbis illis Apost. Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius eius fuit?⁷ ergo.

Ex hac conclusione sequitur, quod non solum certitudine infallibili fidei, sed neque etiam certitudine morali, cui non possit subesse falsum, seclusa speciali revelatione, non potest aliquis esse certus, se esse praedestinatum. Itaque non potest de hoc ita esse certus moraliter, sicut est certus, se esse baptizatum; vel sacerdotem, qui consecrat esse vere sacerdotem, vel habere debitam intentionem consecrandi. Probatur: nam certitudo moralis, qua credit, se esse baptizatum, vel sacerdotem celebrantem habere intentionem consecrandi, excludit omnem formidinem, et dubitationem; sed nullus potest esse, ita certus de sua praedestinatione, etiam moraliter, ut certitudo illa excludat omnem formidinem, et dubitationem, ut constat ex dictis: ergo.

Quarta conclusio, De facto aliqui ex revelatione speciali Dei fuerunt certi certitudine infallibili de sua praedestinatione, et salute.⁸ Haec conclusio colligitur ex sacris litteris: nam Genes. 15. et 22. Dixit Dominus ad Abraham: Noli timere, ego protector tuus sum, et merces tua magna nimis. Et post pauca: Tu autem ibis ad Patres tuos in pace, sepultus in senectute bona. Quibus verbis significavit illi praedestinationem propriam, ut communiter explicant Doctores. Idem revelatum est Moysi Exod. 33. in illis verbis: Ego ostendam tibi omne bonum. Apostolis etiam revelata est propria praedestinatio, Lucae 22. Et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus, regnum, ut edatis, et bibatis super mensam meam in regno meo: et praesertim Paulo Apost. ut patet ex illo 2. ad Tim. 4. De reliquo reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die iustus iudex: et Latroni, cui Lucae 23. dictum est: Hodie mecum eris in paradiso. Denique de aliquibus viris sanctissimis narrant Ecclesiasticae hystoriae, fuisse illis in praemium suorum laborum revelatam praedestinationem propriam, et salutem.

VII. Quinta conclusio. Etiam seclusa speciali revelatione, potest ex aliquibus signis certa esse fidelibus propria, vel alterius praedestinatio, certitudine quadam morali, cui, absolute loquendo, possit subesse falsum, et quae non excludat omnem formidinem, et timorem de opposito.⁹

Pro intelligentia huius conclusionis notandum est, quod, ut docet S. Bern. serm. 2. in octava Paschae; quamvis Dominus decreverit beneficium hoc praedestinationis, durante vita mortali, esse nobis occultum, ut iuxta praeceptum Apost. ad Philip. 2. cum timore, et tremore salutem nostram operemur; non tamen penitus absque consolationis testimonio electos suos in hac parte dereliquit, sed quibusdam signis eos notavit, ex quibus probabiliter liceat colligere, eos praedestinatos esse ad vitam aeternam; quod et innuere videtur Apost. cum dicit: Ipse spiritus¹⁰ testimonium reddit spiritui nostro, quod filii Dei sumus.

VIII. A Doctoribus autem sanctis enumerantur diversa signa praedestinationis, ex quibus tantum, quae potissima sunt, colligemus; et aliquibus sacrae Scripturae testimoniis comprobabimus.

Primum signum est, frequentes in hoc saeculo adversitates, et tribulationes patienter toleratae:¹¹ Hoc signum constituit, et probat latissime S. Chrysost. in illa verba Lucae 16.¹² Fili, recordare, quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala. et lib. 1. de provid. circa finem, et hom. 66. ad populum Anthiochenum. S. Greg. lib. 5. mor. c. 1. et 2. in illa verba: Quare misero data est lux? Ad cuius evidentiam supponenda sunt duo fundamenta, quae supponit Chrysost. hom. 8. citata.

Primum fundamentum est, quod nullus homo purus est ita iustus, et innocens, (B. Virgine dumtaxat excepta) qui aliquod saltem peccatum veniale, propter quod poenam mereatur, non commiserit.¹³ Dicitur enim Iacob. 3.¹⁴ In multis offendimus omnes, et 1. Io. 1. Si dixerimus, quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est: et Proverb. 24.¹⁵ Septies in die cadit iustus: Similiter etiam nullus reprobus est ita impius, qui unum, aut alterum opus morale bonum non fecerit: quod S. Chrysost. probat ex illo Lucae 18. ubi de quodam iudice iniquitatis dicitur, quod misericordiam egerit cum vidua; eos cohibens, qui illam afficiebant iniuriis.

Secundum fundamentum est, quod Deus, cum sit summe iustus, et misericors, nullum opus pravum relinquit impunitum, neque opus bonum, etiam morale irremuneratum. Sed tamen bona, quae reprobi operantur, praemiat Deus bonis temporalibus in hoc saeculo, sicut Ezechiel. 29. dicitur de Rege Babylonis: Et dedi ei terram Aegypti, pro eo quod laboraverit mihi. Et de quibusdam, qui iustitiam faciebant coram hominibus, ut viderentur ab eis, dicitur Matth. 6. Receperunt mercedem suam; sed pro peccatis commissis condignam poenam recipient in futuro. Electorum autem peccata punit Deus temporalibus poenis; bona autem eorum merita, aeterna retributione coronat.

IX. Ex his fundamentis deducit hanc conclusionem S. Chrysost. Quem igitur vides improbam agentem vitam, nec quidquam hic acerbi patientem, ne reputes illum beatum, sed deflete potius, et deplorate, velut illum omnia tristitia perpessurum, quemadmodum dives ille fecit. Rursus quem videris virtutis studiosum, et eumdem innumeris affligi molestiis, beatum existima, felicem iudica, utpote qui et hic omnia sua peccata deleverit, et illic multam habeat mercedem paratam, quemadmodum huic evenit Lazaro.¹⁶ Hactenus Chrysost. quod etiam innuunt illa verba, quae respondit Abraham diviti Epuloni: Fili, recordare, quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala; nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris.¹⁷ Propter quod S. Aug. epist. 5. ad Marcell. Nihil, inquit, est infelicius felicitate peccantium: et in Ps. 143. postquam Psalmista de reprobis dixerat: Promptuaria eorum plena, eructantia ex hoc in illud, ut excluderet hominum vanam estimationem subdit: Beatum dixerunt populum, cui haec sunt: sed, beatus populus, cuius Dominus Deus eius. Hoc etiam signum Apost. ad Haebr. 12. insinuasse videtur, cum dixit: Quis enim filius, quem non corripit pater? quod si extra disciplinam estis, cuius participes facti sunt omnes; ergo adulteri, et non filii estis. Unde S. August. Domine hic ure, hic seca, ut in aeternum parcas. Sciebat enim, quod Dominus per Naum c. 1. promiserat: Non consurget duplex tribulatio, vel, ut transferunt 70. Non vindicabis in idipsum, quasi dixerit: Non continget, puniri cum reprobis in futuro saeculo eos, qui in praesenti, tamquam aurum in fornace, probati fuerint. Denique S. Bern. serm. 23. in cant. explicans illud Psal. 72. In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur, inquit: Qui in labore hominum non sunt, in labore daemonum profecto erunt, dicente Domino: Ite maledicti in ignem aeternum, qui paratus est Diabolo, et Angelis eius.¹⁸ Videatur S. Aug. tom. 8. super Ps. 91. in illa verba: Nimis profundae factae sunt cogitationes tuae. et super Ps. 93. in illa verba: Usquequo peccatores gloriabuntur etc. usque ad illa verba: Donec fodiatur peccatori fovea.

X. Secundum signum est misericordia, qua ex corde miseriis aliorum, ut propriis condolentes, eas affectu charitatis sublevare student. Hoc signum constituit S. Aug. tract. 5. in primam epist. Ioann. ubi ait, dilectionem solam esse, quae discernit inter filios regni, et filios perditionis: et tom. 10. serm. 44. ad fratres in eremo, in princ. ait: Fratres mei charissimi, numquam recordor, me legisse, mala morte perisse illum, qui libenter in hac vita opera charitatis, vel pietatis voluit exercere. Habet enim multos intercessores pius homo, et ille, qui opera charitatis exercet hilariter, etc. ideo impossibile est, ut preces multorum non exaudiantur.¹⁹ Habetur etiam hoc ex sacris litteris; dicitur enim Ioan. 13. In hoc cognoscent omnes, quod discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem. Et Matth. 5. Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur. E contrario dicit de reprobis Scriptura: Iudicium sine misericordia ei, qui non facit misericordiam. et Tobiae 4. Eleemosina ab omni peccato, et morte liberat, et non patitur animam ire in tenebras. Fiducia magna erit coram Domino eleemosina omnibus facientibus eam. Unde Apost. misericordiam, et eleemosinam appellat rationem dati, et accepti, ad Philipp. 4. dum ait: Nulla mihi ecclesia communicavit in ratione dati, et accepti, nisi vos soli. ubi, ut notavit Chrysost. hom. 15. super eamdem epist. non dixit: Nulla mihi ecclesia dedit; sed communicavit in ratione dati, et accepti: nam dives tribuit pauperi pecuniam, aut quid simile, et pro ea accipit regnum caelorum; quia eleemosina est quaedam communicatio dati, et accepti.²⁰ Videatur idem Chrysost. in argumento eiusdem ep. col. 3. ubi in eodem sensu explicat illud Proverb. 3. Eleemosina, et veritas te non deserant; advertens, quod non dixit: Ne destituas eleemosinas, sed ne te eleemosinae deserant, indicans nimirum, quod nos eleemosinis, quas elargimur, indigemus potius, quam illae nobis indigeant.

XI. Tertium signum desumitur ex ipso bono, ac sancto vitae decursu. Sancta enim vita bonam mortem; perversa autem mortem pessimam parit regulariter.²¹ Hoc signum constituit S. Aug. lib. de don. persev. c. 22. et S. Bern. serm. 22. in cant. explicans illud Numer. 23. Moriatur anima mea morte iustorum, et fiant novissima eorum novissima mea. ubi aperte docet, quod ad mortem iustorum per iustorum vitam pervenitur. Unde S. Aug. affirmat, quod, si quis perverse vivens, veram poenitentiam agat in hora mortis, remittentur ei absque dubio peccata, et salvabitur: quod tamen aliquis inveteratam vitam habeat in peccatis, et postmodum in hora mortis veram apud Deum agat paenitentiam, dubitat Augustinus; quia raro id contingit, iuxta illud Proverb. 22. Adolescens iuxta viam suam, etiam cum senuerit, non discedet ab ea. Videatur super Psalm. 118. in illa verba: In quo corrigit adolescentior viam suam?

Quartum signum est, libenter audire verbum Dei, et quadam interiori dulcedine, et suavitate gustare illud:²² quod S. Gregorius colligit ex illo Ioan. 8. Qui ex Deo est, verba Dei audit; propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Et Ioan. 10. dicitur: Oves meae vocem meam audiunt, et sequuntur me. In cuius signum cum Ezechiel. cap. 3. et Ioannes Evangelista Apocalyp. 10. librum oblatum a Deo, in quo divina continebantur eloquia, devorassent; in ore eorum dulcis, in ventre amarus visus est; quia videlicet electis, qui per os Domini designantur, iuxta illud Ier. 15. Si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris; verba Dei dulcia sunt, et suavia: peccatoribus autem, et reprobis, qui per ventrem significantur: quoniam, ut dicit Apostolus, eorum Deus venter est²³; amara, et insuavia sunt. Unde August. explicans illud Psal. 5. Secundum multitudinem impietatum eorum expelle eos: quoniam inamaricaverunt te Domine,²⁴ ait: Peccatoribus autem panis veritatis amarus est. Unde os vera dicentis oderunt. Ipsi ergo amaricaverunt Deum, qui peccando in eam aegritudinem devenerunt, ut cibum veritatis, quo sanae animae gaudent, tamquam felleum sustinere non possint. Electorum autem nomine ait Propheta: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua: super mel ori meo. Ori meo, inquit, idest iustis, non ventri meo, hoc est, reprobis.

XII. Quintum signum est testimonium bonae conscientiae; dicit enim Apost. Gloria nostra haec est testimonium conscientiae nostrae.²⁵ et iterum: Ipse spiritus testimonium reddit, quod filii Dei sumus; si autem filii, et haeredes:²⁶ et rursus: In quo et credentes signati estis spiritu promissionis sancto, qui est pignus haereditatis nostrae.²⁷ ubi, ut notavit S. Thomas lect. 5. Spiritus Sanctus dicitur pignus, vel arrha haereditatis nostrae, ut habet alia littera apud Glos. quia nunc aliquid datur electis de ipso pretio, quod non est auferendum, sed complendum in patria. Hoc signum constituit S. Bernar. serm. 1. et 2. in octava Paschae:²⁸ ubi ad nostrum propositum explicat illud 1. Ioan. 5. Tres sunt, qui testimonium dant in terra, Spiritus, aqua, et sanguis. Qui ergo, regulariter loquendo, a peccatis mortalibus abstinent, et pacatam habent, pacificam, et quietam conscientiam, ad illud pacis regnum verisimile est pertinere; de quo dicit Apost. Non est regnum Dei esca, et potus, sed iustitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto.²⁹ De aliis signis videatur Andr. de Vega lib. 12. de iustif. cap. 19. Medin. lib. 3. de recta in Deum fide, cap. 3. M. Soto lib. 3. de natura, et gratia, cap. 11. 12. et 13.

XIII. AD primum argumentum ex factis a principio respondetur, quod auctoritas illa S. Ioann. intelligitur de certitudine fidei, qua tenemur credere, vitam aeternam esse paratam credentibus in Filium Dei, et ipsum diligentibus; si tamen perseveraverint usque in finem, ut explicat S. Tho. super eumdem locum. Cognitione autem conditionata, nobis certissima est nostra salus, si videlicet servaverimus Dei mandata, et perseveraverimus usque in finem. Utrum autem absolute iste, vel ille in particulari sit perseveraturus usque in finem, aut vere diligat Deum, seclusa speciali revelatione, nisi ex coniecturis, quibus tamen possit subesse falsum, non potest nobis esse certum.

Ad alium locum ex epist. ad Rom. respondetur primo, quod ibi loquitur Apostolus de seipso, et de aliis habentibus specialem revelationem suae praedestinationis, et salutis, ut S. Aug. explicat lib. de grat. et lib. arb. cap. 17. Secundo respondetur, quod, si intelligatur auctoritas illa universaliter de omnibus iustis; sensus est, quem adhibet S. Bern. serm. de duplici baptismo,³⁰ quod, qui sunt in charitate, a nulla causa extrinseca separari possunt ab illa, nisi ipsi velint. Propter quod Apost. inter ea, quae numeravit, dicens: Neque mors, neque vita, nec Angeli, nec Principatus, neque Virtutes, neque instantia, neque futura, neque fortitudo, nec altitudo, neque profundum, nec creatura alia poterit nos separare a charitate Dei;³¹ non connumeravit ipsum hominem: non enim ait: Neque nos, ut indicaret, quod proprio libero arbitrio potest iustus separari a charitate Dei, peccando mortaliter. Quod elegantissime prosequitur S. Chrysost. hom. 9.³² cuius titulus est: Quod nemo laeditur, nisi a semetipso, ubi latissime probat, quod nulla causa extrinseca potest hominem laedere in spiritualibus, nisi ipse velit. Unde Hieron. ait: Debilis est hostis, qui non vincit, nisi volentem.

Ad secundum argumentum respondetur, quod locus ille intelligitur de quadam fiduciali certitudine, cui potest subesse falsum, ut dictum est, vel potest explicari de ipsis Apostolis, qui specialem suae salutis revelationem habuerunt.

Ad tertium respondetur, quod etiam, seclusa speciali revelatione, nullus potest esse certus certitudine infallibili, se esse in gratia, ut docent communiter Theologi p. 2. q. 112. ar. 5.