De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum Deus, praevia motione, voluntati creatae inhaerente, eam ad modum causae physicae moveat, applicet, seu praedeterminet ad omnes suos actus bonos in particulari, salva ipsius libertate.

I. QUAESTIO haec, ut initio praecedentis disputationis notavi, non est de nomine praedeterminationis physicae; (quamvis et ipsum nomen, quoad utramque partem valde antiquum sit, et a Patribus, et Doctoribus Scholasticis, ut supra ostensum est, usurpatum) sed de re ipsa quae hoc nomine significatur. Ut ergo distincte, et sine vocis ambiguitate, vel aequivocatione procedamus tam in nostrae sententiae confirmatione, quam in confutatione contrariae, oportet supponere prius, quid nomine physicae praedeterminationis, seu motionis physicae praedeterminantis liberum arbitrium, ut velit, intelligatur.

Quidam Theologi ex his, qui eiusmodi praedeterminationem impugnant, statum quaestionis verbis ambiguis referunt, et sententiae Thomistarum aliqua superaddunt, quae si praetermitterentur, facilior esset, et planior sensus, et difficilius possent physicam praedeterminationem impugnare. Cum enim explicant, quid praedeterminationis physicae nomine significetur, sic loquuntur. Haec igitur determinatio physica dicitur esse forma quaedam voluntati impressa, quae cum illa complet principium proximum actus voluntatis: Dicitur autem haec forma esse determinatio voluntatis, non solum quia ad unum inclinat, quoad specificationem, sed quia omnino determinat illam ad exercitium actus. Et paucis interiectis. Haec autem motio, seu forma, de qua nunc disputamus, quae supra omnem habitum, et facultatem permanentem voluntatis additur; dicitur esse determinatio eius, quia illa posita, statim infallibiliter prodit voluntas in actum, ad quem ipsa movet, vel inclinat. Denique dicitur determinatio physica, primo quidem, ut significetur, et declaretur illud genus determinationis, et infallibilis emanationis actus secundi a voluntate sic affecta, et determinata, non quidem provenire ex aliqua causa morali, sed ex intrinseco, et connaturali modo operandi talis formae, quae, sicut in suo genere est causa physica sui actus, ita ex natura sua est omnino determinata ad effectionem actualem eius: et ideo, dum voluntati inhaeret, illam simul determinat, et est quasi intrinsecum pondus eius, a quo omnino determinatur ad agendum eundem actum; et ideo etiam dicitur haec determinatio physica, ut distinguatur a determinatione morali, quae non provenit ex physico, et naturali modo agendi, sed ex morali aliqua persuasione, vel effectione; et ideo non est simpliciter determinatio, nec infallibilis, sed secundum quid. In quibus verbis advertimus primo, illud adverbium, omnino, in nullo Thomistarum, quem ego viderim, reperiri. Neque enim asserunt, Deum, motione praevia physice praedeterminare, omnino, liberum arbitrium ad determinatam operationem, et multo minus dicunt; quod forma, qua movetur voluntas sit ex natura sua omnino determinata ad effectionem actualem huius actus: sed sine illo additamento affirmant, Deum actuali motione physice, id est vere efficienter praemovere, applicare, et praedeterminare efficaciter voluntatem ad talem operationem, salva eius libertate. Sed quantum detrimenti illud additamentum afferat, ex eo colliget pius lector; nam cum dicitur, Deum actuali motione praevia physice praedeterminare, omnino, voluntatem ad consensum; significari videtur, Deum eadem motione ita voluntatem praedeterminare ad consensum, ut ipsa voluntas non se determinet, nec possit dissentire, si velit; quod alienum est a sensu, et sententia, ne dum Thomistarum, sed etiam omnium catholicorum. Secundo, advertimus, auxilium praevium, de quo loquimur, non appellari a nobis, formam voluntati impressam; quoniam hoc nomen significare videtur qualitatem, constituentem potentiam in actu primo: sed proprio vocabulo dicitur motio actualis, qua Deus vere efficienter facit, ut liberum arbitrium operetur actum liberum determinatum, cum vera, et expedita facultate, qua potest illum non operari, si velit, ut disp. 18. num. 23. dictum est. Item etiam, cum Thomistae dicunt, Deum suo auxilio efficaci physice praedeterminare voluntatem ad actum bonorum, non excludunt motionem moralem, sed eam praesupponunt.

Reiectis ergo vocabulis, quae obscuritatem, et aequivocationem ingenerant, et sententiam Thomistarum duram reddere videntur, ac difficilem, sensus planus huius disputationis est: Utrum Deus, non solum decreto absoluto, et efficaci suae voluntatis, de quo in praecedenti disputatione egimus: sed etiam praevia motione actuali, causis secundis praesertim liberis inhaerente, illas applicet ad operandum, ac vere efficienter, et efficaciter faciat easdem causas concurrere, et operari talem actum in particulari; quod est eas physice determinare, seu praedeterminare ad operandum, non quidem prioritate temporis, sed prioritate rationis dumtaxat, et causalitatis, ita videlicet, ut Deus sit, qui prius vere efficaciter incipiat operari, quam nos illi cooperemur: et consequenter causalis ista sit vera: Quia Deus operatur, liberum nostrum arbitrium cooperatur illi. Hoc enim, et nihil aliud significatur nomine motionis Dei physice praedeterminantis liberum arbitrium ad operandum talem actum in particulari. Quam motionem aliqui Theologi physicam in abstracto praedeterminationem appellant: quaestio tamen est de motione, physice praedeterminante in concreto. Si ergo sit, inter nos consensus, Deum actuali motione praemovere, et applicare modo praedicto liberum arbitrium ad operandum, ac vere efficienter, et efficaciter, absque praeiudicio libertatis facere, nos velle hoc, vel illud; ut loquitur S. Thom. parum de nomine physicae praedeterminationis curabimus.¹ Nam, cum de re constat, non est de nomine litigandum.

Illi ergo Doctores Theologi, qui sentiunt, Deum antecedenter ad praescientiam mediam cooperationis liberi arbitrii futurae ex hypothesi, non praedeterminasse in particulari absoluto, et efficaci decreto, actus nostros liberos, nec praedeterminare potuisse, salva eorundem actuum libertate, ut disputatione praecedenti visum est; consequenter docent, Deum actuali motione non praemovere, vel applicare, aut physice praedeterminare liberum arbitrium ad actus bonos in particulari: et insuper addunt, cum tali motione praedeterminante cohaerere non posse actualem usum eiusdem arbitrii in suis operationibus. Eandem sententiam defendunt alii nonnulli Doctores, etiam ex his, qui fatentur Deum absoluto, et efficaci decreto praedeterminare hominis voluntatem ad suos actus in particulari, salva eorum libertate.

Argumenta, quibus convincuntur, partim fundantur in illo principio, quod sibi persuaserunt esse notissimum in philosophia, cum tamen revera illi adversetur; videlicet, concursum Dei generalem non esse influxum immediatum in causam secundam: sed cum causa secunda in illius effectum; quorum argumenta disput. 18. proposita sunt a nobis, et soluta; partim vero desumuntur ex eisdem principiis, quibus disputatione praecedenti contendebant probare, praedeterminationem extrinsecam per absolutam, et efficacem Dei voluntatem, de medio tollere creati arbitrii libertatem, quantum ad actualem usum illius.

Praeterea id probant. Voluntas nostra ex sola generali ratione causae secundae, et subordinatione essentiali ad primam causam, non indiget ad operandum hac praedeterminante praemotione: nam, ut patet in aliis causis secundis naturaliter ad unum determinatis, sufficienter salvatur subordinatio cuiuscunque causae secundae, ad Deum, ut primam causam per dependentiam essentialem, quam ab illo habent, non solum in esse, sed etiam in operari, ratione concursus simultanei, sive concomitantis, qui necessarius est, ut operentur: ergo ex vi huius subordinationis, non est necessaria alia motio divina praedeterminans: ergo superflue ponitur, vel oportebit assignare aliam rationem specialem, propter quam voluntas indigeat ad operandum huiusmodi praedeterminatione.

Confirmatur, quia non est minus potens voluntas ad exercendos actus sibi connaturales, quam sint aliae causae naturales ad actiones suas; nec potest singularis aliqua ratio in voluntate inveniri, ob quam haec determinatio ad voluntatis actus necessaria sit potius, quam ad actus reliquarum causarum; ratio enim potissima, quam assignant adversarii, est haec. A causa indifferente, et indeterminata, in quantum huiusmodi, non potest definitus prodire effectus; sed voluntas, positis omnibus requisitis ex parte obiecti, et intellectus, ac suarum virium, est indifferens ad hunc, vel ad illum actum eliciendum: ergo prius saltem natura, quam aliquem actum definite eliciat, oportet, ut ab aliquo determinetur: ergo a Deo, quia nec ab alia causa potest determinari, cum nulla habeat efficaciam in ipsam voluntatem; neque a se, quia saepe ante determinationem ab alio receptam, invenietur indifferens, ac proinde insufficiens ad determinationem faciendam. Haec autem ratio supponit unum falsum, videlicet, totam nostrae voluntatis indifferentiam passivam esse, et non activam; et negativam potius, quam positivam; quod sic ostenditur. Nam si voluntas, ut est prior suo actu, ita est indifferens, ut non possit seipsam determinare, etiam positis omnibus praerequisitis ad volendum, nisi ab alio extrinseco agente, praevia motione in eadem voluntate recepta, determinetur: ergo illa indifferentia tantum est passiva, ad recipiendum nimirum hanc, vel illam determinationem pro alterius voluntate, et arbitrio; ac per consequens non esset libera, non solum quoad usum, sed neque quantum ad facultatem ipsam operandi. Probatur consequentia: nam respectu talis determinationis voluntas solum passive se habet, et non active, cum ordine causalitatis, et naturae omnem actum eiusdem voluntatis praecedat. Item quia, si determinatio illa esset effective a voluntate: ergo esset ab illa, ut indifferente: nam ante illam determinationem est omnino indifferens: ergo eadem ratione ipsum velle, licet esset determinatum, posset procedere a voluntate, ut indifferente.

II. Secundo arguitur. Potentia, quae de se est active, et passive indifferens, tanquam domina sui actus; potens est sua intrinseca virtute cum generali concursu primae causae seipsam ad suum actum determinare: ergo non indiget, quod praedeterminetur a Deo praevia motione, ut operetur. Antecedens probatur: nam talis potentia, licet secundum se, formaliter sit indifferens, tamen propter suam perfectionem, et eminentem virtutem, per quam habet verum, et proprium dominium sui actus, est virtualiter in actu: ergo potest seipsam per actum secundum formaliter determinare, sicut voluntas divina, quamvis secundum se sit indifferens in ordine ad istum, vel illum effectum producendum: seipsam tamen determinat; quia propter eminentem virtutem activam, quam habet, est virtualiter in actu.

Confirmatur. Voluntatem esse indifferentem secundum se in actu primo, et determinari per actum secundum, non involvit repugnantiam; quia unus actus non includit necessario negationem alterius; sicut materiam primam esse indifferentem in potentia passiva: et actuari, seu determinari per unum actum formalem, non est repugnans: sed potius consequens et consentaneum: ergo similiter est consentaneum, quod voluntas sit active, et perfecte indifferens, et seipsam explicet sua sponte, et intrinseca vi in unum actum, et per illum determinetur formaliter, tam agendo, quam recipiendo illum.

III. Tertio arguitur. Voluntatem formaliter, ac physice determinari, nihil aliud est, quam velle: ergo nec potest esse ab extrinseco agente sine ipsa, nec potest esse aliquid praevium ad ipsum velle, quod sit causa efficiens eius. Antecedens patet; quia determinatio illa voluntatis intrinseca homini, illique; inhaerens non est nisi in ipsa voluntate, ut in subiecto: ergo vel est aliquid per modum actus primi, vel est actus secundus voluntatis: sed non potest esse aliquid per modum actus primi; quia non est habitus, hic enim non determinat voluntatem, sed ipsa potius eo utitur, cum vult, neque voluntas per se loquendo indiget alio actu primo, praesertim ad eliciendos actus sibi proportionatos, et naturales: quia ex se est sufficienter constituta in actu primo: ergo talis determinatio nihil aliud esse potest praeter actum secundum, qui est velle, vel actio volendi; non enim excogitari potest medium inter actum primum, et secundum, neque ab Aristot. unquam traditum est.

Confirmatur. Licet voluntas ad actus supernaturales indigeret aliquo alio principio activo per modum actus primi; illud tamen subderetur libertati eius, quoad usum: nam esset eadem ratio de illo, quae est de habitu: ergo per talem actum primum non praedeterminatur voluntas ad volendum hoc, vel illud.

Quarto arguitur. Determinatio voluntatis esse debet voluntaria, alioquin non determinaretur voluntas libero, et spontaneo modo, sed potius, ut quoddam inanime: sed nihil potest esse voluntarium, nisi vel supponat actum volendi, per quem sit voluntarium, vel sit ipsemet actus volendi, qui per seipsum, et intrinsece voluntarius est: ergo talis determinatio vel supponit actum volendi, vel est ipsemet actus volendi; ac per consequens non praedeterminat eandem voluntatem ad volendi actum.

Quinto arguitur. Praedeterminatio per motionem praeviam, in voluntate receptam antecedenter ad eius liberum influxum, repugnat libertati eiusdem voluntatis: ergo non est admittenda. Antecedens probatur: nam, si determinatio illa est ad operandum necessaria per modum necessarii influxus primae causae: ergo sine illo influxu non potest moveri voluntas, tanquam potentia proxima, et expedita ad opus; sicut non potest calefacere ignis sine concursu Dei, nec manus potest movere calamum, nisi a voluntate, vel appetitu moveatur: nam intimius, et essentialius dicitur pendere voluntas ab hac motione, et determinatione Dei in operatione sua, quam dependeat motio manus a voluntate: ergo quamdiu Deus non dat hanc determinationem, etiam si omnia necessaria ad volendum adsint; adhuc non est in voluntatis potestate positum velle, vel operari. Probatur consequentia; quia neque est in potestate voluntatis velle sine tali determinatione, neque est in potestate eius habere talem determinationem, ut velit: ergo nunquam ipsum velle est in potestate eius, nisi prius Deus huiusmodi determinationem tribuat; quod solum est in eius potestate, et arbitrio. Unde ipsi Deo libera esse poterit hominis motio, et determinatio, non autem ipsi homini, sicut motio manus libera est voluntati; non autem manui.

Confirmatur. Respectu illius determinationis voluntas nostra non est libera: nam ad illam recipiendam mere passive se habet: post receptam autem illam, necessario prodit in opus, ita ut iam omnino non possit non operari: ergo nunquam habet usum liberum suae operationis; sed neque habere potest, ac per consequens perit ipsa etiam radicalis creatae voluntatis libertas.

IIII. Sexto arguitur. Posito in voluntate quocunque auxilio, vel motione Dei praevia, potest voluntas dissentire, et tali motioni resistere, si velit: ergo non praedeterminat illam efficaciter ad consensum. Patet consequentia: nam si praedeterminaret eam, posito illo auxilio, non posset voluntas dissentire: cum haec duo non possint esse simul vera, quod motio illa praedeterminans ad consensum sit in voluntate, et voluntas dissentiat. Antecedens autem videtur expresse traditum in Conc. Trident. sess. 6. de iustificat. c. 5. et can. 4. ubi loquens de motione praevia, qua liberum arbitrium excitatur, et movetur a Deo ad iustificationem, determinat, quod possit illam abiicere, et illi dissentire, si velit. et Conc. Senonen. in decreto fidei 15. Nec tale, inquit, est Dei trahentis auxilium, cui resisti non possit, alioquin libero praeiudicaret arbitrio. Ubi verbum resistendi, involvit sensum compositum; non enim resistit voluntas motioni, qua non tangitur.

Confirmatur hoc argumentum; nam alias Concil. Trid. nihil definivisset contra haereticos huius temporis, negantes arbitrii libertatem; illi enim facillime concederent, quod antequam motio Dei efficax, praedeterminans ad consensum, sit in homine; liberum eius arbitrium possit dissentire, et non operari, dummodo id concederetur illis, quod posita illa motione in voluntate, non possit non operari actum, ad quem efficaciter praedeterminatur per talem motionem.

V. Septimo arguitur. Sententia constituens, tanquam necessarium, auxilium praedeterminans, ut voluntas operetur, facit praecepta Dei impossibilia, contra Conc. Trident. sess. 6. c. 11. de iustificat. et can. 18. et contra communem sententiam Sanctorum, quorum testimonia infra allegabimus: ergo non est admittenda. Antecedens probatur: nam, ut fatentur auctores oppositae sententiae, Deus ante omnium operum praevisionem denegat pro sua tantum voluntate hoc auxilium praedeterminans omnibus his, qui non convertuntur, aut operantur; sed sine principio activo necessario nullus potest agere, aut operari: ergo omnes illi, qui non convertuntur, aut operantur, revera converti non possunt, neque operari, aut praecepta Dei implere, praesertim cum tale auxilium praedeterminans non sit in potestate hominis, sed solum in potestate Dei, qui illud, quibus vult, et quando vult, confert: ac per consequens Deus praeciperet homini impossibilia.

Octavo arguitur. Si, praeter auxilium sufficiens, esset necessarium ad operandum aliud auxilium efficax praedeterminans, sequeretur nullum relinqui auxilium revera sufficiens; consequens nullatenus est admittendum: ergo. Sequela probatur. Illud dicitur simpliciter sufficiens ad aliquem effectum, ultra quod non est simpliciter necessarium aliud. Qui enim haberet quatuor suffragia, quibus eligeretur in Praelatum, non diceretur habere suffragia sufficientia, si praeter illa essent necessaria simpliciter alia quatuor suffragia: ergo si ad hoc, ut homo actu operetur, praeter auxilium sufficiens, est necessarium aliud auxilium praedeterminans; auxilium illud, quod dicitur sufficiens, non est revera sufficiens ad operandum, sed solo titulo erit sufficiens. Falsitas consequentis probatur ex illo 1. ad Timot. 2. Deus vult omnes homines salvos fieri. Ecclesiast. 15. Ne dixeris per Deum abest, etc. Oseae 13. Perditio tua Israel: tantummodo in me auxilium tuum. Isa. 5. Quid amplius debui facere vineae meae, et non feci? Psal. 129. Apud Dominum misericordia: et copiosa apud eum redemptio. et ex aliis locis scripturae, Concil. et SS. Patrum, ex quibus disp. 112. ostendemus, Deum pro loco, et tempore nulli adulto, praesertim fideli, in hac vita denegare auxilium sufficiens ad recte operandum.

Nono arguitur. Sequeretur ex opposita sententia, quod nullus relinqueretur locus exhortationibus divinis, et admonitionibus; hoc autem est contra expressa loca scripturae, quibus saepius admonentur homines, ut a malo declinent, et faciant bonum. Sequela probatur: nam ideo Deus in scriptura non hortatur omnes, ut prophetent, vel revocent ad vitam mortuos, aut sanent insanabiles aegritudines; quia non est in hominum potestate, et arbitrio constitutum habere, vel obtinere dona, quibus haec efficere possint; sed illa pro sua tantum voluntate Deus, quibus vult, et quando vult, distribuit: ergo si praeter auxilium sufficiens requiritur ad recte operandum aliud efficax praedeterminans, quod habere non est in nostra potestate constitutum, sed solum in potestate Dei, qui pro sua tantum voluntate, quibus vult, et quando vult, illud tribuit; pari ratione non essent homines ad poenitentiam, et ad alias rectas, aut pias operationes adhortandi.

Decimo arguitur. Qua ratione dicitur, esse necessarium auxilium praedeterminans, ut voluntas operetur actus bonos; etiam esset necessarium, ut operaretur actus peccaminosos, et intrinsece malos; ac per consequens Deus praedeterminaret hominis voluntatem ad malum, et esset primus auctor, et causa peccati; quod tamen est contra expressa loca scripturae, et contra definitionem Conc. Araus. can. 25. et Trid. sess. 6. can. 6. quae ex professo expenduntur disput. sequenti: ergo, etc.

VI. Oppositam sententiam docet S. Aug. et S. Thom. locis allegatis disput. praecedenti, et quae adducentur inferius. Quam unanimi consensu defendunt omnes Thomistae, et caeteri Theologi, qui veram intelligentiam doctrinae S. Aug. et S. Thom. sunt assequuti. Omnes enim fatentur, Deum Opt. Max. non solum aeterno, et efficaci decreto suo praedeterminasse omnes causas secundas, etiam contingentes, et liberas ad suos effectus, et operationes in particulari secundum omnes circumstantias; sed etiam in tempore per motionem praeviam determinationum causarum secundarum, sive per auxilium efficax praedeterminative unamquamque iuxta conditionem propriae naturae, praesertim quando causae sunt liberae, et contingentes.

VII. Pro cuius explicatione expendenda sunt in primis, et recolenda, quae diximus disp. 18. ubi ex professo ostendimus, concursum Dei generalem esse influxum immediatum in causas secundas, sive naturales sint, sive liberae, et contingentes: quo Deus, tanquam primum agens simpliciter, easdem causas ad operandum movet efficaciter, et applicat iuxta conditionem propriae naturae: quae quidem motio est in ipsis causis secundis aliquid incompletum, a solo Deo efficienter productum, et distinctum realiter ab ipsa operatione causae secundae, ut in disp. 19. explicatum relinquimus.

Secundo supponendum est, scientiam mediam a quibusdam inventam ad concordandam libertatem arbitrii cum infallibilitate divinae providentiae, et praedestinationis, non dari etiam in Deo, ut probavimus latissime disp. 7. ubi ostendimus, esse impossibile, quod Deus antecedenter, ad omne decretum suae voluntatis, sciat certo, et infallibiliter, quid in particulari esset factura creata voluntas ex hypothesi, nimirum si constitueretur in tali ordine rerum, et in talibus circumstantiis.²

VIII. Tertio supponendum est id, quod in praecedenti disp. demonstravimus, Deum, ab aeterno, absoluto, et efficaci suae voluntatis decreto, prius in signo rationis, quam cognosceret, in quam partem se flecteret, vel flectet ex sua innata libertate creata voluntas, etiam ex hypothesi, quod in talibus circumstantiis constitueretur; determinasse omnes bonos actus illius futuros in tempore, et uniuscuiusque causae secundae, integra manente, et illaesa eiusdem causae natura, et libertate. Ex his enim tribus principiis huius controversiae resolutio, et vera SS. August. et Thom. intelligentia dependet; sit ergo

IX. Prima Conclusio. Deus motione illa praevia efficaciter applicat voluntatem creatam, ut libere, et infallibiliter operetur, sicut etiam applicat alias causas secundas, ut naturaliter operentur.³ Concl. est S. Thom. q. 3. de potentia ar. 7. in fin. corp. ubi ait. Deus est causa actionis cuiuslibet, in quantum dat virtutem agendi, et in quantum conservat eam, et in quantum applicat actioni, et in quantum eius virtute omnis alia virtus agit. et 1. p. q. 105. ar. 5. ad 3. ait: Deus non solum dat formas rebus; sed etiam conservat eas in esse, et applicat eas ad agendum. Et idem docet 3. cont. Gen. c. 63. in 4. ratione, et c. 70. ratione 3. et videtur S. Aug. lib. 1. ad Simp. q. 2. post medium, ubi ait: Quis audeat dicere, defuisse Deo modum vocandi, quo etiam Esau ad eam fidem mentem applicaret, voluntatemque coniungeret, in qua Iacob iustificatus est? Quibus sane verbis satis aperte indicat, Deum per auxilium efficax suae gratiae applicare voluntatem hominis ad credendum, et pie operandum, eamque sibi coniungere.

Praeterea probatur. Virtus, quae respicit finem, movet, et applicat caeteras potentias ad suas operationes; hac enim ratione voluntas movet, et applicat alias potentias, quantum ad exercitium: qui respicit ipsum finem, et idem contingit in charitate respectu aliarum virtutum: quia enim charitas habet pro obiecto Deum, ut est finis supernaturalis; ordinat, et applicat actus aliarum virtutum, et coniungit eos cum tali fine; sed virtus Dei respicit finem omnium causarum secundarum, et ipsius voluntatis: ergo movet, et applicat voluntatem creatam ad suas operationes.

Secundo. Deus est causa finalis applicationis causarum secundarum: ergo est causa efficiens eiusdem applicationis. Probatur consequentia: nam Deus est prima causa efficiens respectu omnium, quorum est ultimus finis: quod non obscure colligitur ex illo Apoc. 1. Ego sum α, et ω, principium, et finis; quibus verbis significatur, Deum esse primam causam efficientem earum rerum, quarum est ultimus finis. Et confirmari potest haec ratio: nam alias Deus esset ultimus finis omnium habentium esse per participationem: et aliquid aliud praeter Deum esset primum principium efficiens alicuius entis per participationem. Etenim applicatio illa, qua secundae causae applicantur efficaciter ad operandum, non est ens rationis; sed aliquid reale in rerum natura existens: ergo si Deus est ultimus finis illius applicationis, et non primum principium efficiens illius; sequitur, quod non sit idem primum principium, et ultimus finis omnium rerum.

Tertio, Deus est verus Dominus omnium causarum secundarum: ergo utitur illis, quando vult, et quomodo vult. Probatur consequentia: nam dominium est facultas utendi re: ergo, si Deus habet dominium omnium causarum secundarum, utitur illis, et applicat ad suas operationes.

Confirmatur. Ut docet S. Thom. p. 2. q. 16. art. 1. Usus alicuius rei nihil aliud est, quam applicatio illius ad aliquam operationem. Unde et operatio, ad quam applicamus rem aliquam; dicitur usus eius, sicut equitare est usus equi, et percutere est usus baculi.⁴ Propter quod, dominium definitur, quod sit propria cuiuscunque facultas utendi re in omnes usus, lege permissos. Cum ergo Deus habeat absolutum, et supremum dominium voluntatis creatae, sequitur, quod utatur illa, et consequenter eam applicet ad proprias operationes.

X. Respondent quidam Theologi, Deum, ut supremum Dominum, posse omnibus causis secundis, prout vult, uti; negant tamen hunc usum consistere in illa applicatione praevia, vel determinatione. Ad cuius explicationem advertunt, quod aliud est actionem ipsam causae secundae esse sub dominio Dei, quod semper est verum, et essentiale omni actioni creatae, ut res positiva est; aliud vero, causam secundam, ut operantem illam actionem, operari ex dominio Dei, seu actionem illius, ut illius est, esse usum dominii divini, quo scilicet Deus, ut supremus dominus vult illa uti. Hoc enim licet saepe contingat, non tamen est necessarium; nam Deus permittit interdum suae creaturae operari aliter, quam ipse vellet, ut patet, cum homo peccat; exercendo suam malam voluntatem; tunc enim non proprie exercet munus serviendi Deo, ut supremo Domino, nec Deus tunc utitur illa voluntate ad illam actionem, quia simpliciter non vult illam actionem, sed permittit. Et si quis interroget, in quo essentialiter constat usus dominii Dei, respectu voluntatis creatae, et cuiuscunque alterius causae secundae; respondent, consistere in duobus. Primo in eo, quod Deus aliquid faciat ex aliqua re creata tali modo, ut scilicet unam creaturam convertat in aliam, sicut convertit aquam in vinum in Cana Galilaeae, aut etiam illam annihilando: et hoc, inquiunt, fit per actionem Dei, vel positivam, vel negativam, idest per suspensionem influxus, quo esse illis conservabat, et non per aliquam praedeterminationem. Secundo, aliquid per eamdem causam secundam operando, et hic usus dominii fit per imperium Dei, et actionem ipsius creaturae ex voluntate Dei, et imperio procedentem.

XI. Haec tamen solutio non satisfacit, sic enim arguitur contra illam; quia non solum actio voluntatis, et cuiuscunque alterius causae secundae est sub dominio Dei, sed etiam ipsa determinatio, qua voluntas se determinat, et applicat ad operandum, est sub eius dominio: ergo Deus utitur eadem applicatione voluntatis: ergo applicat voluntatem, ut se determinet.⁵ Patet consequentia: nam, ut dictum est ex S. Thoma, usus alicuius rei nihil aliud importat, quam applicationem illius ad aliquam operationem. Confirmatur: nam proprius usus potentiae operativae, in quantum huiusmodi, est operari: ergo si Deus utitur potentia operativa creata, applicat illam ad operandum. Praeterea; iuxta solutionem datam, saepe contingit, causam secundam, ut operantem suam actionem, operari ex dominio Dei, seu actionem illius, ut illius est, esse usum dominii Dei: ergo iam habemus intentum, quod videlicet Deus saepius applicet voluntatem ad operandum, salva illius libertate; ac per consequens huiusmodi applicatio non praeiudicat humanae libertati. Quod autem hoc sit necessarium, probatur: nam haec applicatio provenit ex supremo Dei dominio: sed omnes causae secundae in omnibus suis operationibus, saltem secundum omnem actualitatem, quam habent, subduntur supremo Dei dominio: ergo nedum saepius Deus, sed semper applicat causas secundas ad suas operationes: quotiescunque operantur: ergo talis applicatio est necessario praerequisita. Et ad instantiam adductam de homine, qui exercet suam malam voluntatem, respondetur, quod licet Deus non velit illam actionem, inquantum mala est, sed solum permittat; nihilominus, inquantum actio, et ens positivum est, simpliciter vult illam voluntate absoluta, et efficaci; quoniam, ut sic, bona est; et consequenter a Deo, tanquam a prima causa, et sub hac ratione Deus utitur voluntate creata, et illam applicat ad eandem actionem producendam, ut actio est: et voluntas ipsa, exercendo illam actionem, ut actio est, proprie exercet munus serviendi Deo,⁶ ut disput. sequenti patebit: quamvis considerando illam actionem, ut est mala moraliter, non serviat Deo creata voluntas illam producendo, sed illi displiceat, ut fatentur auctores solutionis, quam impugnamus. Deinde usus dominii Dei est, quod suo imperio aliquid per causam secundam, etiam liberam operetur: ergo nulla causa secunda aliquid operatur sine praevia Dei motione, applicante illam ad operandum hoc, vel illud in particulari: ergo ex supremo dominio, quod Deus habet super omnes causas secundas, evidenter colligitur, quod eas applicet ad operandum.

XII. Quarto probatur conclusio. Applicatio actualis voluntatis ad operandum est aliquid creatum, volitum, et cognitum a Deo scientia practica, et est distinctum a virtute operativa ipsius voluntatis, cum contingat voluntatem habere vim operandi, et quod non applicetur ad operationem, neque operetur: ergo Deus efficit illam applicationem, alias non esset simpliciter prima rerum omnium causa: ergo applicat voluntatem ad operandum.

Respondent, Deum quidem applicare voluntatem ad operandum, non tamen tali applicatione, quae prior sit illa determinatione, et applicatione, qua voluntas se determinat, et applicat, sed simultanea cum illa; contendunt enim, applicationem voluntatis, nihil aliud esse, quam ipsum actum liberum voluntatis; voluntas enim creata, volendo se applicat, et se applicando, vult. Cum ergo Deus non producat ipsum velle creatum antecedenter ad consensum, et influxum voluntatis; relinquitur, quod non applicet illam ad operandum aliqua applicatione praevia ad consensum, et influxum eiusdem voluntatis.

Haec tamen solutio facile impugnatur: nam, licet determinatio, qua voluntas se formaliter determinat, sit realiter ipse actus liber voluntatis; determinatio tamen praevia, per quam Deus efficit, quod voluntas se determinet, distinguitur realiter ab actu libero ipsius voluntatis, ut disput. 19. num. 8. dictum est. Deus autem praevia applicatione, applicat voluntatem, sicut praevia motione eam movet iuxta ea, quae disp. 18. dicta sunt.

XIII. Secunda conclusio. Per hanc motionem, et applicationem Deus transmutat realiter voluntatem de uno in aliud, et facit illam ex nolente volentem. Conclusio est S. Thom. in 2. d. 25. q. 1. art. 2. ad 1. ubi ait: Quod Deus operatur in voluntate, et in libero arbitrio, secundum eius exigentiam: Unde etiam si voluntatem hominis in aliud mutet: nihilominus tamen hoc sua omnipotentia facit, ut illud, in quod mutatur, voluntarie velit. Et q. 22. de verit. art. 8. in corp. ait: Deum posse immutare voluntatem de necessitate. Ubi nomen, ex necessitate, non importat necessitatem absolutam operandi: haec enim libertati voluntatis repugnat, sed necessitatem conditionatam, seu infallibilitatis, ut patet ex his, quae docet prima secundae, q. 112. art. 3. cum qua necessitate optime cohaeret arbitrii libertas in operando, ut disput. 25. patebit. Et explicans, qualiter haec immutatio possit fieri a Deo, absque eo quod vim inferat voluntati, aut cogat illam, subdit: Cum Deus voluntatem immutat, facit, ut praecedenti inclinationi succedat alia inclinatio, et ita quod prima aufertur, et secunda manet. Unde illud, ad quod inducit voluntatem, non est contrarium inclinationi iam existenti, sed inclinationi, quae prius inerat. Unde non est violentia, nec coactio: sicut lapidi ratione suae gravitatis inest inclinatio ad locum deorsum, hac autem inclinatione manente, si sursum proiiciatur, erit violentia. Si autem Deus auferat a lapide inclinationem gravitatis, et det ei inclinationem levitatis; tunc ferri sursum non erit ei violentum, et ita immutatio motus potest esse sine violentia. Et per hunc modum intelligendum est, quod Deus voluntatem immutat, sine eo quod voluntatem cogat. Et infra: Sicut voluntas potest immutare actum suum in aliud, ita et multo amplius Deus. Et ar. 9. eiusdem quaestionis in corp. ait: Ex parte voluntatis mutare actum voluntatis non potest, nisi quod operatur intra voluntatem, et hoc est ipsa voluntas, et id, quod est causa esse voluntatis, quod secundum fidem, solus Deus est. Unde solus Deus potest inclinationem voluntatis, quam ei dedit, transferre de uno in aliud secundum, quod vult. Idem docet aliis in locis pro quarta conclusione adducendis. Nec potest explicari S. Thom. dumtaxat de immutatione voluntatis per actum liberum, quem Deus una cum ipsa voluntate producit; per quem actum etiam facit ex nolente volentem: nam ut disput. 18. ostensum est, Deus suo actuali auxilio, seu motione efficaci, qua immutat voluntatem, influit immediate in voluntatem, tamquam in causam, ut ex multis locis S. Thom. ibidem allegatis constat.

Praeterea, per influxum simultaneum non immutat Deus voluntatem, ut operetur, nec facit, ut velimus, vel faciamus, sed simul cooperatur, si volumus: ergo constituendum est aliquod auxilium, per quod Deus ita immutet voluntatem, ut faciat illam influere, et consentire, atque cooperari Deo moventi.⁷

XIV. In eadem sententia est perpetuus S. August. qui lib. de gratia, et lib. arb. c. 19. ait: Satis me disputasse arbitror adversus illos, qui gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit, adiuvatur. et lib. 1. contra duas epistolas Pelagian. cap. 20. ait: Deus vero iste occultissima, et efficacissima potestate convertit, et transtulit ab indignatione ad lenitatem; hoc est de voluntate laedendi ad voluntatem favendi; secundum illud Apostoli: Deus est enim, qui operatur in vobis et velle.⁸ Idem dicit lib. de gratia Christi contra Pelagianos, et Caelestium cap. 24. quem locum expendimus in nostris commentariis supra Isaiam num. 11. et 12. Item etiam lib. de gratia, et lib. arb. cap. 16. inquit: Certum est, nos velle, cum volumus, sed ille facit, ut velimus bonum: certum est nos facere, cum facimus; sed ille facit, ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit: Faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis, et iudicia mea observetis, et faciatis. Cum dicit: Faciam, ut faciatis; quid aliud dicit, nisi: Auferam a vobis cor lapideum, unde non faciebatis: et dabo cor carneum, unde faciatis.⁹ et lib. 1. contra duas epist. Pelagian. cap. 19. Trahitur, inquit, miris modis ab illo, qui novit intus in ipsis hominum cordibus operari; non ut homines (quod fieri non potest) nolentes credant, sed ut volentes ex nolentibus fiant. Et alia similia dicit aliis pluribus in locis. Haec conclusio patebit ex rationibus, quae adducentur inferius pro conclus. 4.

XV. Tertia conclusio. Hac motione, applicatione, et mutatione Deus determinat voluntatem ad determinatum actum, salva ipsius libertate.¹⁰ Conclusio ista colligitur manifeste ex S. Tho. locis adductis disput. praeced. nu. 11. sed praesertim 1. p. quaest. 19. art. 3. ad 5. et q. 3. de potentia ar. 7. c. et ad 7.

Haec, et plura alia similia loca explicantur dupliciter ab auctoribus contrariae sententiae. Primo, ut intelligantur de motione cooperante, et simultanea, non de praevia, et operante: sed haec explicatio expresse contradicit litterae S. Thom. qui in q. 3. citata de potentia, art. 7. ad 3. ait. In operatione, qua Deus operatur, movendo naturam, non operatur natura; sed quando Deus movet motione simultanea, operatur simul ipsa natura: ergo non intelligitur de motione cooperante. Et in solutione ad 7. eiusdem art. docet manifeste, quod per operationem, qua Deus operatur movendo naturam, tribuit illi aliquid incompletum, quo actualiter agat per modum, quo virtus artis est in instrumento artificis: ergo loquitur de motione ordine causalitatis, antecedente operationem causae secundae. et 3. con. Gent. c. 149. ratione 1. loquens de auxilio divino, movente nostrum liberum arbitrium, sic ait: Homo igitur non movet seipsum ad hoc, quod adipiscatur divinum auxilium, quod supra ipsum est, sed potius ad hoc adipiscendum, a Deo movetur; motio autem moventis praecedit motum mobilis ratione, et causa: non igitur propter hoc datur nobis auxilium divinum, quia nos ad illud per bona opera promovemur, sed potius nos ideo per bona opera proficimus, quia divino auxilio praevenimur. Ubi aperte loquitur de motione praeveniente. Et certe contra rationem praedictae applicationis est, quod sit actio tantum simultanea. Nam prius ordine rationis, et causalitatis intelligitur applicatio, qua Deus applicat causam secundam ad agendum, quam intelligatur ipsa actio causae secundae, quae applicatur: etenim, ut agat, applicatur. Ex quibus manifeste constat, quam conformiter S. Thomae loquantur, qui dicunt, Deum praemovere, et praedeterminare voluntatem ad suas operationes, salva ipsius libertate: Nam si prius natura, seu prius causalitate movet, applicat, et determinat illam, certe praemovet, et praedeterminat.

XVI. Quarta Conclusio. Haec motio, de qua in praecedentibus conclusionibus loquuti sumus, non est tantum moralis, sed etiam physica, idest, non se tenet dumtaxat ex parte obiecti, nec est motio solum per modum suadentis, consiliantis, allicientis, seu quomodolibet etiam interius moraliter attrahentis, sed tenet se ex parte potentiae in ipsa recepta, et est motio per modum causae, vere, et proprie agentis; qua videlicet vere efficaciter Deus facit, quod voluntas cooperetur, et consentiat.¹¹ Ad evidentiam huius conclusionis notandum est, quod, ut docet S. Thom. q. 3. de malo ar. 3. in corpore, dupliciter potest aliquid esse causa humanorum actuum. Primo, per modum disponentis, vel persuadentis interius, aut exterius: aut etiam per modum praecipientis, etc. Voluntas enim movetur, ab exteriori sicut ab obiecto apprehenso: nam bonum apprehensum movere dicitur voluntatem: et per hunc modum dicitur movere consilians, vel suadens, in quantum scilicet facit apparere aliquid esse bonum: obiectum autem propositum voluntati non ex necessitate movet voluntatem. quia videlicet non facit efficaciter eam velle. Et ex hoc concludit S. Doctor, quod, nulla persuasio ex necessitate, idest efficaciter, et infallibiliter, movet hominem ad agendum. Infert etiam, quod Diabolus non est proprie causa peccati, sed per modum persuadentis tantum. Unde ille, qui movet solum voluntatem alterius ad aliquem actum, alliciendo, invitando, aut suadendo etiam interius, non est propria causa, quod homo operetur illum actum, sed solum metaphorice. Secundo modo potest aliquid esse causa actus humani per modum perficientis: Causa autem perficiens est, ex cuius actione agens directe inclinatur ad agendum. et ad quam sequitur effectus. et hoc modo, inquit S. Thom. quod causa perficiens, et propria voluntarii actus sit solum id, quod operatur interius: hoc autem nihil aliud esse potest, quam ipsa voluntas, sicut causa secunda, et Deus, sicut causa prima: Cuius ratio est, quia actus voluntatis nihil est aliud, quam inclinatio quaedam voluntatis in volitum: sicut et appetitus naturalis nihil est aliud, quam inclinatio naturae ad aliquid. Inclinatio autem naturae est et a forma naturali, et ab eo, qui dedit formam. Ex quo infert, quod motus voluntatis directe procedit a voluntate, et a Deo, qui est voluntatis causa, qui solus in voluntate operatur, et voluntatem inclinare potest in quodcunque voluerit.

XVII. Quod ergo asserimus in conclusione, est, Deum motione praevia, qua determinat voluntatem ad operandum, esse causam non solum moralem per modum allicientis, consiliantis, suadentis, seu quomodolibet etiam interius moraliter moventis; sed etiam per modum perficientis, seu per modum causae vere, et proprie efficientis, voluntatem velle hoc, vel illud bonum in particulari. Haec conclusio sic explicata, est expressa S. Thom. q. 3. de malo art. 3. allegata, quam etiam docet aliis pluribus in locis. Nam prima parte q. 106. art. 2. in corp. ait, quod ex parte ipsius potentiae voluntas nullo modo potest moveri, nisi a Deo; operatio enim voluntatis est inclinatio quaedam voluntatis in volitum. Hanc autem inclinationem solus ille immutare potest, qui virtutem volendi creaturae contulit: sicut et naturalem inclinationem solum illud agens potest mutare, quod potest dare virtutem, quam consequitur inclinatio naturalis. Solus autem Deus est, qui potentiam volendi tribuit creaturae, quia ipse solus Deus est auctor intellectualis naturae. Et q. 111. art. 2. in corpore, ait: Quod voluntas potest immutari dupliciter. Uno modo ab interiori, et sic, cum motus voluntatis non sit aliud, quam inclinatio voluntatis in rem volitam, solus Dei est sic immutare voluntatem, qui dat naturae intellectuali virtutem talis inclinationis. Sicut enim inclinatio naturalis non est, nisi a Deo, qui dat naturam; ita inclinatio voluntaria non est, nisi a Deo, qui causat voluntatem. Et 3. contra Gent. cap. 88. ratione 3. ait: Deus solus voluntatem nostram in aliquid inclinare potest. idest determinare, seu praedeterminare. Et in ratione quinta subdit: Solus Deus potest movere voluntatem per modum agentis, absque violentia. Movere autem voluntatem per modum agentis est vere efficienter facere, ut ipsa se moveat, et libere operetur, ut ex praemissis constat. Etenim, qui solum movet voluntatem per modum allicientis, invitantis, aut suadentis, non movet eam vere efficienter, et efficaciter ex parte potentiae, sed solum obiective, et inefficaciter, ut in locis praeallegatis docet S. Thom. Item cap. 89. eiusdem libri, multis rationibus probat contra Originem, Deum in nobis causare, nostrum velle, et perficere, non solum inquantum dat nobis virtutem volendi, sed etiam, quia facit nos velle hoc, vel illud. et quaest. 22. de veritate, art. 9. in corpore, ait: Ex parte voluntatis mutare actum voluntatis non potest, nisi quod operatur intra voluntatem, et hoc est ipsa voluntas, et id, quod est causa esse voluntatis; quod secundum fidem solus Deus est. Unde solus Deus potest inclinationem voluntatis, quam ei dedit, transferre de uno in aliud, secundum quod vult. Idem docet secunda secundae, quaest. 6. artic. 1. in corpore, et quodl. 1. art. 1.

XVIII. Praeterea probatur conclusio. Si Deus sua motione actuali solum moveret voluntatem suadendo, alliciendo, invitando, aut quolibet alio modo, etiam interius moraliter suadendo; sequitur, quod non sit proprium solius Dei immutare voluntatem creatam, et eam efficaciter movere ad actus bonos: nam etiam unus homo, vel Angelus potest voluntatem alterius suadendo, alliciendo, et invitando movere; imo et Diabolus potest hoc modo praemovere hominem ad peccandum, ut quaest. 3. de malo, art. 3. ostendit Sanctus Thomas. Si dicatur esse differentiam, nam Deus non solum ex parte obiecti suadet bonum, sed etiam ex parte potentiae vere efficienter causat in intellectu pias illustrationes, seu cogitationes, et excitationem voluntatis per motus indeliberatos, quae tamen non potest efficere directe unus homo, vel Angelus in intellectu, aut voluntate alterius; Contra hoc est; nam S. Thom. quaest. 3. de malo, art. 4. in corpore, ait, quod Angelus etiam invisibiliter potest esse homini causa operandi: Quod, inquit, fit per modum persuasionis, et per modum dispositionis. Per modum quidem persuasionis, sicut, cum proponitur aliquid virtuti cognoscitivae, ut bonum. hoc autem potest fieri tripliciter. Quia proponitur, vel quantum ad intellectum, vel quantum ad sensum interiorem, vel etiam quantum ad sensum exteriorem. Quantum ad intellectum quidem, quia intellectus humanus potest adiuvari ab intellectu Angelico ad aliquid cognoscendum per modum illuminationis cuiusdam, ut Dionysius dicit. Quamvis enim Angelus non possit directe causare actum voluntatis, eo quod actus voluntatis nihil est aliud, quam inclinatio quaedam ab interiori procedens, potest tamen imprimere in intellectu, cuius actus consistit in recipiendo ab exteriori, unde dicitur, quod intelligere est pati quoddam.

Praeterea impugnatur eadem solutio, quia non solum debet tribui Deo, ut primae causae, vera efficientia, comparatione illustrationis intellectus, et excitationis voluntatis per actus indeliberatos: sed etiam comparatione concursus eiusdem voluntatis ad quemcunque bonum actum liberum: ergo necesse est dicere, Deum, movendo voluntatem, vere efficienter facere, ut voluntas operetur. Sed de hoc disputatione 86. et 91. agendum erit latius, inter disputandum de auxilio efficaci praeoperantis gratiae.

XIX. Quinta Conclusio. Deus actuali motione efficaci ad modum causae physicae; idest, vere efficienter, praedeterminat hominis voluntatem ad liberos actus bonos, ut voluntas mota a Deo per huiusmodi auxilium, se libere, et infallibiliter determinet ad actum secundum libere producendum.

Pro explicatione huius conclusionis notandum est, quod cum ad divinam providentiam pertineat causarum secundarum, quas ad operandum movet, vel praedeterminat, naturas conservare, si causae secundae sint naturales, sic eas praedeterminat ad operandum, ut ipsas faciat naturaliter, sive ex necessitate absoluta, et non libere operari. Si autem causae secundae fuerint liberae, sic eas ad operandum praedeterminat, ut ipsas faciat infallibiliter operari, non quidem naturaliter, sive ex necessitate absoluta, sed libere, et contingenter iuxta propriam naturam. Quando ergo asserimus, Deum sua motione efficaci physice praedeterminare voluntatem creatam, ut ipsa libere operetur actus bonos; verbum physice, ut supra dicebamus, non accipitur, ut significat idem, quod naturaliter, sed ut significat veram, et realem praedeterminationem condistinctam contra illam, quae est solum moralis, aut metaphorica:¹² in quo sensu Conc. Ephesinum anathematismo 3. disp. 22. nu. 2. allegato, unionem hypostaticam duarum naturarum, divinae scilicet, et humanae in eodem Verbi supposito physicam appellavit, idest veram, et realem, ut distinguitur contra unionem metaphoricam. Eodem modo nos asserimus, Deum sua motione efficaci physice praedeterminare voluntatem creatam, ut ipsa voluntas libere, et indeclinabiliter se determinet, operationem bonam producendo, non quidem ex necessitate, sed secundum modum voluntatis, qui in facultate activa ad utrumlibet consistit: quam quidem facultatem semper retinet liberum arbitrium, etiam quando actualiter praedeterminatur, et operatur; ut disp. 18. nu. 23. diximus, et disp. 115. et 116. patebit.

XX. Probatur conclusio primo auctoritate S. Tho. q. 22. de verit. ar. 8. quo in loco, ut fatentur aliqui ex auctoribus contrariae sententiae, aperte docet, Deum inclinare voluntatem ad aliquid appetendum, eam efficaciter, et physice determinando non solum immediate, sed etiam mediante aliqua entitate recepta in voluntate: et addunt, quod ex mente S. Thomae Deus movet omnes causas secundas, et eas applicat ad suas operationes, ita ut etiam quando movet voluntatem, aliquid imprimat in illa, per modum transeuntis, quo posito, non potest, in sensu composito, non sequi libera operatio voluntatis, ad quam Deus eam movet: quod probant multis testimoniis S. Thom. et quae adduximus pro conclusionibus praecedentibus, eam efficaciter probant.

Secundo probatur: Sicut est de essentia liberi arbitrii, quod se determinet, ita est de eius essentia, quod se moveat; sed liberum arb. creatum, quia non est simpliciter primum se movens, non movet se, nisi prius moveatur a Deo, ut docet S. Tho. pluribus in locis:¹³ Ergo similiter quia liberum arbitrium creatum non est simpliciter primum liberum, nec primum se determinans; determinat se formaliter per actum secundum, sed prius natura determinatur a Deo per auxilium praevium, quo virtus operativa completur in actu.

Tertio probatur ratione S. Thomae. Ab eo, quod se habeat indifferenter ad utrumlibet, non sequitur determinata operatio, nisi prius natura determinetur ab alio, quod sit in actu; quia non esset maior ratio, quare sequatur potius unus actus, quam oppositus;¹⁴ sed voluntas creata etiam mota auxilio sufficienti, se habet indifferenter ad utrumlibet: ergo nisi prius natura a Deo, qui est purus actus, determinetur ad alteram partem in particulari, non producet actum determinatum.¹⁵ ergo constituendum est auxilium efficax physice praedeterminans voluntatem ad liberum consensum.

XXI. Quarto. Ut auctores oppositae sententiae ingenue fatentur, auxilium physice praedeterminans, seu praedeterminatio physica, aut quasi physica, et auxilium efficax independenter a cooperatione nostri arbitrii, idem significant; sed auxilium adiuvantis gratiae est efficax independenter a libera cooperatione nostri arbitrii: ergo admittendum est auxilium efficax physice praedeterminans voluntatem, ut consentiat. Minor patebit disp. 72. 73. et 90. et probatur: nam efficacia causae non dependet a suo effectu, sed e converso effectus potius dependet ab efficacia causae; sed quod liberum arbitrium concurrat, et consentiat Deo vocanti, est effectus auxilii efficacis, ut saepe dicit S. Thom.¹⁶ ergo efficacia eiusdem auxilii non dependet ex libera cooperatione nostri arbitrii, sed eam habet auxilium gratiae, ut venit a Deo, atque ex absoluto decreto voluntatis eius, volentis efficaciter hominem convertere, nulla praesupposita scientia media futurae cooperationis arbitrii.

Quinto. Ut concedunt Auctores contrariae sententiae, Deus per gratiam efficacem condeterminat, idest simul in eodem instanti temporis determinat liberum arbitrium: Deus enim, et voluntas sunt duae causae concurrentes ad consensum, sed una illarum determinat alteram ad concurrendum secum, et facit illam secum cooperari; alias a casu coniungerentur in productione illius effectus: ergo vel voluntas humana suo concursu determinat divinam, ut per auxilium gratiae secum concurrat ad actus bonos, aut e converso voluntas divina sua gratia efficaci determinat voluntatem humanam ad consentiendum, et facit eam secum concurrere. Sed non potest dici, quod voluntas humana suo consensu determinet voluntatem divinam, et auxilium gratiae adiuvantis, ut secum concurrat ad liberos actus bonos; alias enim ista causalis esset vera: Quia voluntas creata operatur, Deus cooperatur; ista autem esset falsa: Quia Deus operatur, homo cooperatur: quod tamen dici non potest, ut disputat. 99. manifestum fiet: igitur dicendum est, Deum sua motione efficaci physice praedeterminare voluntatem creatam, ut secum ad actus bonos in particulari concurrat.

Sexto. Deus sua motione efficaci applicat voluntatem creatam, ut libere consentiat, ad modum, quo artifex applicat instrumentum ad faciendam rem artificiatam, ut conclusione 2. ostensum est: ergo physice illam praedeterminat ad eundem consensum. haec enim applicatio sine physica praedeterminatione esse non potest, nec intelligi. Unde auctores, qui hanc physicam praedeterminationem impugnant, consequenter dicunt, Deum praevia motione voluntatem creatam ad operandum non applicare.

Confirmatur hoc omnibus argumentis, quibus disp. 18. ostendimus, concursum Dei generalem esse influxum immediatum in causas secundas, quo moventur, et applicantur ad suas operationes iuxta propriam naturam; haec enim motio praevia, et applicatio cum sit efficax, et faciat causas secundas operari, esse non potest absque praedeterminatione eisdem causis inhaerente.

XXII. Septimo. Inter potentiam constitutam in actu primo, per virtutem activam in ea permanentem, vel per habitum superadditum, et actualem operationem eiusdem potentiae liberae, datur motio quaedam praevia; per quam ipsa voluntas completur in sua virtute activa, sed haec motio physice praedeterminat voluntatem, ut libere, et infallibiliter operetur: ergo dicendum est, Deum per eandem motionem physice praedeterminare voluntatem ad operandum. Maior probata est a nobis supra disput. 18. et 19. nu. 10. Minor autem est manifesta: nam cum illa motio praevia, sit transiens cum actu ad quem movet, impossibile est, quod in voluntate ponatur, et voluntas non operetur actum illum, ad quem Deus movet efficaciter eandem voluntatem.

Octavo. Deus per motionem efficacem efficit infallibiliter, seclusa scientia media, quod voluntas creata operetur talem actum in particulari; ergo per idem auxilium physice eam ad operandum praedeterminat. Patet consequentia. nam si infallibilitas futuri actus liberi, non innititur scientiae mediae, necessario debet fundari in auxilio physice praedeterminante, ut auctores contrariae sententiae ingenue fatentur. Antecedens probatur: nam, ut disput. 7. ex professo ostendimus, illa scientia media, quam aliqui ante actuale decretum voluntatis divinae, determinantis consensum voluntatis creatae ex hypothesi futurum, in Deo constituunt, revera non est etiam in Deo: ergo infallibilitas futuri consensus in hac scientia media fundari non potest. necesse est ergo, quod fundetur in auxilio Dei actuali physice praedeterminante.

XXIII. Nono. Deus suo aeterno, atque absoluto decreto, quo efficaciter voluit; ut voluntas creata produceret talem actum; extrinseca praedeterminatione eandem voluntatem praedeterminat ad illum actum libere producendum, ut disput. praeced. ostensum est. Sed ex physica praedeterminatione Dei extrinseca, per evidentem consequentiam infertur physica praedeterminatio intrinseca, voluntati creatae inhaerens; per quam Deus in tempore efficit, ut voluntas libere, et infallibiliter operetur actum a Deo praedeterminatum; ut fatentur auctores contrariae sententiae: quod etiam in disput. 21. nu. 14. notavimus: ergo.

Decimo. Idipsum probari potest omnibus argumentis, quibus disput. 91. specialiter ostendemus, Deum per auxilium efficax praeoperantis gratiae physice praedeterminare voluntatem creatam, ut ipsa per actum secundum se libere determinet.

Sexta Conclusio. Haec duo simul sunt incompossibilia, quod scilicet huiusmodi auxilium praedeterminans sit in libero arbitrio, et liberum arbitrium non operetur actum illum, ad quem movet, quamvis semper possit eundem actum non operari, si velit. Prima pars huius conclusionis probatur testimoniis apertissimis S. Prosperi, et S. Thomae, adductis disp. 18. nu. 23. quae iterum repetenda sunt disp. 115. nu. 4. et disp. 122. nu. 19.

Praeterea probatur. Alias voluntas absoluta Dei esset inefficax, et impediretur per voluntatem humanam, ne fieret id, quod omnipotens per eam voluit fieri. quod tamen repugnat verbis illis Scripturae: Omnia, quaecunque voluit Dominus, fecit in caelo, et in terra.¹⁷ ut ostendit S. Aug. in Enchir. ad Laurentium, cap. 95. et 96. et lib. de corrept. et gratia, cap. 14.

Praeterea probatur alio insigni testimonio S. Augustini, qui expresse docet hanc nostram conclusionem lib. de correptione et gratia cap. 12. ubi loquens de gratia efficaci, ait: Subventum est ergo infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter et inseparabiliter ageretur; et ideo quamvis infirma non deficeret, nec adversitate aliqua frangeretur. ergo secundum S. Augustinum haec duo sunt incompossibilia, quod scilicet Deus auxilio efficaci moveat liberum arbitrium ad consensum, et nihilominus liberum arbitrium dissentiat: alias enim non ageretur a gratia efficaci indeclinabiliter, et inseparabiliter.

XXIV. Secunda pars conclusionis habetur ex Conc. Trid. sessione 6. de Iustificatione can. 4. Si quis dixerit liberum hominis arbitrium a Deo motum, et excitatum nihil cooperari, assentiendo Deo excitanti, atque vocanti, quo, ad obtinendam iustificationis gratiam se disponat, ac praeparet, neque posse dissentire, si velit, anathema sit. Ecce Concilium aperte definit liberum arbitrium, gratia efficaci motum, ita consentire, ut semper possit dissentire, si velit. idem docet S. Prosper, et S. Thomas locis in disp. 18. nu. 23. allegatis.

Praeterea probatur ratione desumpta ex eodem Concilio Tridentino. Nam quantumvis voluntas moveatur auxilio efficaci ad consentiendum Deo excitanti, et vocanti, vere consentit libere, non solum pro priori naturae, sed etiam pro ipsomet instanti temporis, in quo elicit consensum, ut disputationibus infra citatis manifestum fiet; ergo in eodem instanti, in quo consentit, revera potest dissentire, si velit¹⁸. Probatur consequentia: nam, ut patebit disput. 115. et 116. de ratione potentiae liberae est facultas ad opposita: ergo impossibile est, quod voluntas libere consentiat, quin simul retineat veram facultatem, qua possit dissentire, si velit. In quo autem sensu liberum arbitrium, dum consentit, possit dissentire, si velit; an in sensu composito, vel solum in sensu diviso id possit, et quomodo sit intelligendus eiusmodi sensus compositus, et divisus, ex parte attingemus disp. 25. et 32. et de eadem re agendum erit ex professo disput. 93. et 94.

XXV. AD primum argumentum respondetur, negando antecedens. Iam enim disputatione 18. nu. 3. ostendimus, etiam causas secundas naturales indigere praedeterminante Dei motione, ut actualiter operentur, propter essentialem subordinationem, et dependentiam, quam habent in operando ab influxu primae, et universalissimae causae, et propter alias rationes ibi inductas.

Ad confirmationem respondetur, voluntatem generali ratione indigere ad operandum motione Dei praedeterminante, sicut aliae causae naturales; et etiam ratione speciali, quia videlicet voluntas secundum se est indifferens ad opposita; et per consequens, ut producat unum actum determinatum, oportet, quod praedeterminetur a Deo, qui est purus actus.¹⁹ Et ad argumentum, quo haec specialis ratio impugnatur, facile respondetur, quod, ut disputatione praeced. nu. 35. et seqq ostensum est, et patebit amplius disp. 115. et 116. indifferentia voluntatis in ordine ad auxilium praevium est indifferentia passiva, ut probat argumentum. Caeterum in ordine ad actum liberum, quem producit, praedeterminata tali motione praevia, indifferentia voluntatis est activa, et libera.²⁰ Unde non sequitur, quod determinatio, quam producit voluntas, videlicet actus liber, procedat a voluntate non praedeterminata a Deo per motionem praeviam operationi eiusdem voluntatis, neque quod voluntas ipsa non sit libera, quoad facultatem ipsam operandi, vel quantum ad usum illius.

XXVI. Ad secundum argumentum respondetur, quod, ut dictum est disput. 18. concursus Dei generalis est influxus immediatus in causam; unde ex hoc, quod potentia, quae est domina sui actus, possit sua intrinseca virtute cum generali concursu primae causae seipsam ad suum actum determinare; sequitur, quod indigeat praedeterminatione primae causae. Nec est eadem ratio, quantum ad hoc de voluntate humana, et divina; etenim Deus habet absolutum, et primum dominium sui actus; et ideo non habet aliam causam priorem suae determinationis, sed ipsa voluntas divina primo seipsam libere determinat ad obiectum, ad quod habet habitudinem non necessariam.²¹ Voluntas autem creata, ut disput. 117. patebit, quia non habet simpliciter primum, et absolutum dominium sui actus, non est primum se determinans: unde suae determinationis habet aliam causam priorem, scilicet Deum. Solutio est S. Thom. 1. p. q. 19. art. 3. ad 5. Et cum arguitur: nam voluntas creata secundum se est virtualiter in actu; respondetur, quod, licet secundum se sit in actu primo, respectu operationis sibi proportionatae; non tamen est in actu primo completo omnino; unde, ut exeat in actum secundum, oportet, quod compleatur, et praedeterminetur per auxilium efficax, propter rationes disput. 18. a nobis assignatas.

XXVII. Ad confirmationem respondetur, quod quamvis haec duo non repugnent, videlicet voluntatem esse indifferentem secundum se, et determinari per actum secundum; haec tamen duo manifestam involvunt repugnantiam, quod scilicet voluntas sit indifferens secundum se, et causa contingens, et sit simpliciter primum se determinans per actum secundum; quoniam causa, quae primo se determinat, non potest secundum se esse contingens, et indifferens in actu primo in differentia, quae includit potentialitatem ex parte ipsius potentiae, ut disp. praecedenti nu. 36. ostensum est. et colligitur ex S. Tho. 1. p. q. 19. art. 3. ad 5.

Ad tertium respondetur, quod, si loquamur de determinatione voluntatis in actu secundo, nihil aliud est, voluntatem determinari, nisi ipsam velle.²² et haec determinatio non potest esse aliquid praevium ad ipsum velle, nec produci ab extrinseco agente sine influxu libero ipsius voluntatis. si autem sermo sit de determinatione voluntatis in ultimo complemento actus primi; id, per quod determinatur voluntas ad operandum, est quid realiter distinctum ab operatione ipsius voluntatis, ut disp. 19. ostensum est. Et ad impugnationem respondetur, quod id, per quod praedeterminatur voluntas, neque est formaliter actus secundus, nec simpliciter actus primus, sed medium quoddam, videlicet ultimum complementum actus primi, ut ex S. Thoma superius dictum est. Et ad id, quod obiicitur ex Arist. respondetur primo, quod quamvis non tradidisset medium istud inter actum primum, et secundum; non tamen illud negavit; argumentum autem ab auctoritate negativa est inefficax.²³ Secundo respondetur, quod Arist. non obscure tradidit complementum illud actus primi, cum docuit, causas secundas indigere praevia motione universalissimae causae, ut in illam reducantur tamquam in primum agens simpliciter omnes effectus earumdem causarum, ut patet ex verbis illius in 18. disput. a nobis adductis, et explicatis.

XXVIII. Ad confirmationem respondetur, quod habitus supernaturalis, quo voluntas fit potens ad producendum supernaturales operationes, subditur usui ipsius voluntatis, sicut alii habitus; quia non praedeterminat illam ad operandum, quantum ad exercitium actus. Caeterum auxilium efficax supernaturale, quo voluntas perfecta per habitum supernaturalem movetur, et applicatur ad consensum, non subditur usui eiusdem voluntatis, sicut habitus; sed potius voluntas subditur Deo sic moventi:²⁴ Deus enim per illam motionem subiicit sibi humanam voluntatem, et efficit, quod voluntas creata adhibeat suum liberum influxum, ut disp. 86. et 87. patebit: unde per eandem motionem voluntatem praedeterminat ad volendum.

Ad quartum argumentum respondetur, quod determinatio voluntatis, per quam formaliter determinatur in actu secundo, debet esse libera, et voluntaria; quoniam nihil aliud est, nisi ipsa libera operatio, ut procedit a voluntate. Caeterum determinatio voluntatis in ultimo complemento actus primi non est formaliter libera, respectu voluntatis creatae; quia non est ab illa effective, sed a solo Deo, nec praesupponit necessario alium actum liberum eiusdem voluntatis, sed solum est libera causaliter, quatenus efficit, quod voluntas mota a Deo, libere, et infallibiliter seipsam determinet.²⁵ Potest etiam dici libera ex parte termini, ad quem ultimate ordinatur; quia scilicet, praedeterminat eandem voluntatem ad producendum actum liberum, et quia potest motionem Dei abiicere, si velit. Ad id autem, quod obiicitur, quia post receptam motionem efficacem voluntas necessario prodit in opus; ita ut non possit non operari; respondetur, quod simpliciter loquendo, non exit voluntas in opus necessario, sed libere, etiam post receptam motionem, et simpliciter potest non operari toto tempore, quo habet illam motionem, ut disp. 115. et 116. patebit: de facto tamen infallibiliter operabitur: nam motio praedeterminans non aufert a voluntate proximam potentiam ad actum oppositum; sed solum efficit, quod homo libere, et infallibiliter se determinet ad unum actum in particulari, ut disput. 18. nu. 23. explicatum est.

XXIX. Ad quintum negatur antecedens. Ad probationem iam ex professo responsum est disput. 18. nu. 20. et disput. 23. nu. 32. 33. et 34. ubi consimile prorsus argumentum propositum est, et solutum, et summa solutionis consistit in hoc, quod auxilium efficax non est necessarium, ut homo absolute, et simpliciter possit operari, sed solum requiritur, ut actu operetur. Unde, ex eo, quod homo non recipiat huiusmodi auxilium, non infertur, quod non possit operari; sed solum, quod non operabitur: nec sequitur, quod homo non sit liber, sed tantum sequitur, quod homo non sit simpliciter primum liberum. Nec exemplum adductum de manu mota a voluntate est ad propositum: nam manus a voluntate ita movetur ad actum liberum, quod non se movet per activum principium liberum sibi intrinsecum. Caeterum voluntas creata ita movetur, et praedeterminatur a Deo praevia motione ad actum liberum, quod in eodem instanti temporis seipsam libere movet per activum principium sibi intrinsecum;²⁶ quoniam, ut ex Sancto Augustino dictum est, homines aguntur, ut agant, non, ut ipsi nihil agant.

XXX. Ad sextum respondetur, quod, ut dictum est,²⁷ cum auxilio efficaci praedeterminante voluntatem, ad operandum talem actum, stat simul in eadem voluntate facultas, qua possit operari oppositum, si velit; et hoc tantum definitur in Concil. Trid. ut inferius patebit; non tamen stat simul cum illo auxilio efficaci actus oppositus illi, ad quem praedeterminat, nec Concilia cit. loquuntur in sensu composito, sed absolute, et in sensu diviso, ut disput. 92. et 94. manifestum fiet, ubi veram intelligentiam sensus compositi, et divisi subiiciemus.

Ad confirmationem negatur antecedens. Ad probationem dicitur, nos non asserere, quod, quando illa motio est in homine, voluntas non possit illi dissentire, sicut impie asseruerunt Lutherus, et Calvinus; sed solum dicimus, quod nunquam dissentiet: quoniam Deus per illam motionem efficit fortiter, et suaviter, ut, cum voluntas tunc possit dissentire, non tamen dissentiat, sed libere consentiat Deo vocanti, et excitanti. Concil. autem Tridentinum definit, quod, etiam quando motio efficax est in homine, possit illi dissentire absolute loquendo, et in sensu diviso: non tamen definit, quod possit illi dissentire in sensu composito, ut disput. 93. et 94. manifestum fiet. In quo autem erraverint haeretici nostri temporis, libertatem arbitrii abnegantes, iam disput. 3. nu. 7. et seqq disp. 22. nu. 30. et 31. explicatum est, de quo latius agendum erit disp. 97. nu. 11. et disp. 98. n. 10.

Ad septimum respondetur, simile argumentum obiectum fuisse S. Augustino a Pelagianis, ut patet ex eodem August. lib. 2. contra duas epistolas Pelagian. c. 5. et lib. 4. contra Iulianum cap. 8. in quibus locis illud dissolvit. Eodem argumento convicti Semipelagiani, negaverunt praeoperantem gratiam, ut refert S. Hilar. in epist. ad S. Augustinum statim a principio, et S. Aug. lib. de corrept. et gratia c. 3. et 4. Ad argumentum ergo negatur antecedens. Ad probationem respondetur, auxilium efficax non esse principium necessarium, ut homo possit agere, aut operari, sed ut actu operetur, ut supra dictum est. Quia ergo per auxilium sufficiens, quod omnibus confertur, vel offertur, potest homo revera operari; ideo cum Deus imponit homini praeceptum de aliquo actu virtutis, non praecipit ei aliquid impossibile.

XXXI. Secundo respondetur, quod quamvis peccator, qui non implet praecepta divina, non habeat auxilium efficax, quod necessarium est, ut actu operetur; potest tamen, absolute loquendo, illud habere, et sua culpa illud non habet.²⁸ Et haec possibilitas fundatur in misericordia Dei, qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire,²⁹ qui et omnes vocat, et allicit ad bonum, et in conditione status viatoris, in quo liberum arbitrium est flexibile ad bonum, et malum: quod expresse docet S. Tho. 3. p. q. 8. ar. 3. ad 1. ubi ait: quod illi, qui sunt infideles, et si actu non sunt de Ecclesia, sunt tamen de Ecclesia in potentia, quae quidem potentia in duobus fundatur: primo quidem, et principaliter in virtute Christi, quae est sufficiens ad salutem totius generis humani: secundario in arbitrii libertate. Unde ista consequentia est nulla: Ut homo actu operetur, requiritur necessario auxilium efficax; sed Petrus non habet auxilium efficax: ergo non potest operari: sed solum infertur, ergo non operatur actu; et instantia est manifesta in formis naturalibus; non enim sequitur: Petrus ut sit albus, necesse est, ut habeat albedinem: sed Petrus non habet albedinem: ergo non potest esse albus. nam antecedens est verum, et consequens falsum; sed solum infertur: ergo Petrus non est albus.

XXXII. Ad octavum negatur antecedens, iuxta ea, quae dicta sunt ad argumentum praecedens, et disput. 18. nu. 20. et disput. 22. nu. 34. ubi idem argumentum propositum est, et solutum. Diximus enim pluries, et nunc dicimus, illud auxilium esse vere sufficiens, comparatione alicuius effectus, ultra quod non requiritur aliud principium tribuens posse operari; cum hoc tamen stat, quod aliquod principium sit vere sufficiens, tribuens homini posse operari, si velit; et nihilominus sit necessarium aliud auxilium actuale, ut potentia illa ad actum secundum reducatur, quod Ferrarien. 3. contr. Gent. cap. 155. optime explicat. Est exemplum in potentia visiva, quae quidem est sufficiens ad videndum in ratione actus primi; quia in isto genere non requiritur alia potentia, per quam homo habeat virtutem habitualem, qua possit videre. Nihilominus ut haec potentia reducatur ad actum, ultra illam, necessarium est lumen, et applicatio obiecti, et motio potentiae. Cum ergo motio, qua Deus efficienter praedeterminat liberum arbitrium ad operandum talem actum bonum in particulari, non sit necessaria, ut homo possit operari actum illum, si velit, sed solum, ut reipsa operetur illum, et velit: relinquitur salvari in homine verum auxilium sufficiens, quo vere possit pie operari, si velit, etiamsi non recipiat in se auxilium efficax, quo Deus efficienter praedeterminat illum, ut velit. Et ad exemplum allatum de habente quatuor suffragia, etc. respondetur, quod, ut homo possit eligi in Praelatum, sufficit, quod nullum habeat impedimentum, et electores possint illum eligere; ut autem de facto eligatur in casu posito, requiritur, quod de facto ferat suffragia in favorem illius maior pars eligentium; unde exemplum illud nihil contra nostram sententiam concludit. Videatur circa solutionem huius argumenti Caietanus 1. 2. q. 109. ar. 10.

XXXIII. Ad nonum respondetur, quod eodem argumento Pelagiani, et Semipelagiani impugnaverunt gratiae necessitatem, quam praedicabat Augustinus, obtendentes inducere homines in quandam desperationem, et necessitatem admonitionum de medio tollere;³⁰ et illud solvit Prosp. lib. 2. de vocat gent. c. 36. Et advertimus, quod idem argumentum retorqueri posset contra auctores oppositae sententiae. Nam, ut ipsi fatentur, gratia, seu motio congrua, idest data a Deo in illis circumstantiis, in quibus praescit, hominem esse cooperaturum; est necessaria, ut actu convertatur, et cooperetur: cum ergo non sit in potestate hominis eiusmodi motio congrua, sed solum in potestate Dei, qui pro sua mera voluntate eam confert quibus vult, et quando vult, sequitur, quod frustra, et delusoriae sint exhortationes, et admonitiones, comparatione eorum quibus Deus statuit praedictam gratiam congruam non conferre pro sua voluntate. Et, si argumentum aliquid probaret, etiam concluderet, non esse necessariam divinam praedestinationem ad hominum salutem; quia non est in potestate hominis constitutum, ut praedestinetur, vel non praedestinetur a Deo, cum Deus pro mera sua voluntate istum praedestinet, et non illum. Respondetur ergo ad argumentum, negando antecedens. Ad probationem dicendum, quod ratio, propter quam Scriptura sacra non omnes hortatur, ut prophetent, vel revocent ad vitam mortuos, aut sanent insanabiles aegritudines, non est illa, quae tangitur in argumento; quia videlicet non est in hominum potestate, et arbitrio constitutum habere, vel obtinere dona, quibus haec possint efficere; sed ratio legitima est, quoniam haec facere, pertinet ad gratias gratis datas, quae per se primo donantur in utilitatem aliorum, et non ad propriam,³¹ ut ex professo docet S. Thom. p. 2. q. 111. art. 1. Unde et Apostolus ait: Divisiones vero gratiarum sunt; idem autem spiritus; et divisiones ministrationum sunt, idem autem Dominus; et divisiones operationum sunt, idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus. Unicuique autem datur manifestatio spiritus ad utilitatem,³² scilicet aliorum; alii quidem per spiritum datur sermo sapientiae, alii autem sermo scientiae secundum eundem spiritum, alteri fides in eodem spiritu, alii gratia sanitatum in uno spiritu, alii operatio virtutum, alii Prophetia, alii discretio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio sermonum; haec autem operatur unus, atque idem spiritus dividens singulis, prout vult. Et post pauca: Nunquid omnes Apostoli? nunquid omnes Prophetae? nunquid omnes Doctores? nunquid omnes Virtutes? nunquid omnes gratiam habentes curationum? nunquid omnes linguis loquuntur? nunquid omnes interpretantur? Cum ergo gratia gratis data non competat omnibus, ideo scriptura sacra ad earum actus non omnes hortatur, sed quosdam. Caeterum declinare a malo, et bonum facere pertinet ad utilitatem uniuscuiusque propriam; ideo sacrae litterae hortantur omnes ad opera virtutum. Licet enim sint quidam virtutum actus, quos non potest homo ex solis viribus naturae facere; nullus tamen est assignabilis, quem non possit efficere, saltem ex auxilio gratiae; quod quidem auxilium quibuscunque divinitus datur, misericorditer datur; quibus autem non datur, in poenam praecedentis peccati non datur, saltem originalis, ut ex S. August. lib. de corrept. et gratia c. 6. et 5. docet S. Tho. 2. 2. q. 2. ar. 5. ad 1.

XXXIV. Ad decimum argumentum respondetur, quod etiam ad actum peccati, inquantum actus est, requiritur motio praevia Dei, voluntatem creatam praedeterminans ad eundem actum, inquantum actus est. Etenim actio illa, quantumvis alias sit intrinsece mala, ut procedit a voluntate deficiente; tamen, ut ens est, et ut actio est, bona est, et consequenter procedit a primo bono, tanquam a prima causa efficiente, ut disputat. seq. perspicuum fiet.