De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum Deus cognoscat certo et infallibiliter futura contingentia in praedeterminatione causarum secundarum, praesertim quando causae secundae sunt liberae.

I. PARTEM negativam defendunt illi auctores, qui negant Deum efficaciter praedeterminasse suo aeterno decreto huiusmodi futura contingentia antecedenter ad praescientiam liberae cooperationis arbitrii futurae ex hypothesi, quod in talibus circumstantiis constituatur: quorum argumenta adducemus disputatione 22. et 23.

Praeterea etiam probatur haec sententia. Multoties contingit, quod causae secundae sint determinatae ad producendum aliquem effectum, et tamen de facto non producant illum, ut patet in Ezechia, cui dictum est Isai. 38. Dispone domui tuae, quia morieris tu, et non vives, In illo enim causae naturales mortis erant iam determinatae, et tamen mors non fuit tunc subsequuta: ergo in causis determinatis non potest certo cognosci effectus futurus.

Arguitur secundo, Primus actus liber tam hominum, quam Angelorum sequitur infallibiliter ad iudicium determinatum, et naturale ipsorum, quo iudicant tale obiectum esse prosequendum; huiusmodi enim iudicium oportet, quod sit naturale, et non liberum. alias enim actus voluntatis, qui sequitur ad illud iudicium, non esset primus actus liber, sed supponeret alium actum liberum ex parte intellectus, et ita daretur processus in infinitum. sed in huiusmodi iudicio non potest certo cognosci actus liber futurus; ergo in causis determinatis non possunt certo cognosci futura contingentia. Minor probatur: nam alias quilibet Angelus per virtutem suae naturae cognosceret omnes actus primos liberos aliorum Angelorum, et hominum; nam cognoscit naturaliter omnes actus naturales aliorum, et omnia, quae pertinent ad ordinem naturae, ergo cognoscit iudicium illud naturale, ex quo infallibiliter sequitur primus actus liber, ergo si in determinatione causarum secundarum certo possunt cognosci actus futuri contingentes et liberi, relinquitur, quod Angelus, qui naturaliter cognoscit illud iudicium naturale, cognoscat etiam primum actum liberum cuiuscunque alterius Angeli; vel hominis, quod tamen nullus concedit.

Oppositam sententiam tenet S. Thom. locis cit. in disp. praeced. concl. 1. quam sequuntur communiter Thomistae, et alii Theologi, qui docent Deum praedeterminare omnes causas secundas ad suas operationes.

II. Conclusio ergo nostra sit. In determinatione causarum secundarum, quae impediendae non sunt per concursum aliarum causarum, cognoscit Deus certo omnia futura contingentia etiam libera.¹ Itaque eo ipso quod Deus cognoscit determinationem causae secundae, et omnium aliarum causarum concursum, per quem non impedietur effectus contingens, certo cognoscit illum esse futurum.

Probatur haec conclusio. Effectus certo cognoscitur in causa simpliciter necessaria, eo quod talis causa habet infallibilem ordinem ad talem effectum, sicut cognoscimus infallibiliter, quod omnis homo sit risibilis, quia est rationalis: sed causa contingens complete determinata, et non impedienda, quantumvis sit libera, et possit non agere; de facto tamen infallibiliter operabitur, et producet suum effectum. ergo etiam in tali causa potest certo cognosci eius effectus contingenter futurus.

III. Probatur secundo. Deus in decreto absoluto, et efficaci suae voluntatis certo cognoscit futura contingentia etiam libera, ut disput. praecedenti ostensum est. ergo etiam illa cognoscit in determinatione completa causarum secundarum non impediendarum. Patet consequentia: nam in ipsa motione, qua Deus determinat causas secundas ad suos effectus contingentes et liberos, est intentio Dei, quae deficere non potest, ut docet S. Th. p. 2. q. 112. art. 3. in corp. et 2. 2. q. 24. art. 11. in corp.

IIII. AD primum argumentum respondetur, quod quamvis causae naturales mortis Ezechiae essent determinatae, impeditae fuerunt speciali Dei dispensatione, ne tunc ex illis sequeretur mors Ezechiae, unde in illis non poterat certo cognosci mors Ezechiae.

Ad secundum respondetur, quod primus actus voluntatis sequitur infallibiliter ad primum imperium, quod quidem non est omnino actus naturalis, sed aliquo modo est liber, saltem quoad exercitium. Pro quo notandum est, dupliciter posse aliquem actum esse liberum.² Primo, quia est expresse volitus, tanquam obiectum, et in hoc sensu primus actus imperii non est liber, alias daretur processus in infinitum, ut argumentum probat. secundo modo potest dici liber, quoniam versatur circa obiectum, ad quod non est naturaliter determinata potentia eliciens illum actum: et in hoc sensu primum imperium est actus liber, quoad exercitium: quia intellectus non est a natura determinatus ad obiectum illud particulare, circa quod versatur primum imperium. Unde unus Angelus non potest naturaliter cognoscere primum actum imperii aliorum Angelorum, vel hominum, neque primum actum liberum, qui sequitur ad huiusmodi imperium.

Respondetur secundo, quod primus actus voluntatis debet versari circa bonum in communi, ad quod naturaliter determinatur voluntas, quantum ad specificationem. nam, ut docent graves auctores, voluntas non potest velle aliquod bonum in particulari, nisi prius habuerit aliquem actum circa bonum in communi.³ unde Angelus per virtutem suae naturae potest certo cognoscere, quod primus actus, quem voluntas hominis producet, erit appetitus, seu volitio boni in communi; non tamen potest cognoscere, in quo tempore producet talem actum, eo quod quamvis actus ille sit necessarius quoad specificationem; quoad exercitium tamen aliquam habet libertatem.⁴