De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum Homo lapsus possit, absque auxilio gratiae, servare omnia mandata, et resistere pro quolibet temporis momento omnibus tentationibus, etiam gravissimis, sibi occurrentibus, quas, pro servanda lege naturali, necesse sit vincere.

I. IN hac parte est nobis duplex concertatio, altera cum haereticis, altera cum Catholicis. Inter haereticos, namque fuerunt duo errores extremi. Primus fuit Pelagii, qui, ut disp. 1. adnotavimus, asseruit, adiutorium divinae gratiae solum esse necessarium, ut, quod homo poterat per naturam, facilius posset implere per gratiam; nec esse necessarium, quod liberum arbitrium sanetur prius per gratiam. Probari potest haec sententia. Primo: nam alias sequeretur, quod, sine gratia habituali, non posset homo servare omnia mandata naturalia, etiam si adiuvaretur a Deo auxilio speciali. Consequens est falsum: ergo sequela probatur: nam auxilium speciale, sine gratia habituali, non sanat liberum arbitrium, cum reperiatur saepissime in hominibus, qui sunt in peccato mortali, ut patet ex Conc. Trid. sess. 14. cap. 4. de sacram. poenit. ubi habetur, attritionem procedentem ex turpitudinis peccati consideratione, vel ex gehennae, et poenarum metu, non solum non facere hominem hypocritam, et magis peccatorem, verum etiam donum Dei esse, et Spiritus sancti impulsum, non adhuc quidem inhabitantis, sed tantum moventis, quo poenitens adiutus, viam sibi ad iustitiam parat: ergo solum auxilium speciale non sanat animum. Minor autem probatur: nam homo potest videre Deum per essentiam, absque lumine gloriae, per modum habitus; si tamen detur ei lumen gloriae per modum actualis motionis: ergo similiter poterit servare omnia mandata, praesertim naturalia, absque dono gratiae per modum habitus; si tamen detur illi per modum motionis.

Secundo arguitur. Homo in puris naturalibus poterat absque auxilio gratiae servare omnia mandata naturalia: ergo idem poterit in natura lapsa; nam in puris naturalibus non habuisset maiores vires, quam post peccatum.

Tertio. Liberum hominis arbitrium post lapsum potest ex facultate naturae servare quodcumque praeceptum sibi occurrens; pro aliquo instanti, vel ad breve tempus, et ex observantia unius, vel alterius praecepti fit homo habilior, et promptior ad reliqua servanda: ergo poterit servare omnia absque auxilio gratiae.

Quarto. Homo potest absque auxilio gratiae servare hoc mandatum, vel illud, et sic de singulis: ergo poterit servare omnia. Si dicatur, quod potest servare omnia divisive, non tamen collective; contra: quia nullum est praeceptum speciale, quo teneatur homo servare omnia mandata collective: sed ideo obligatur ad omnia collective, quia tenebatur singula divisive observare: ergo si ex facultate naturae, potest servare omnia mandata divisive, poterit et collective.

II. Secundus error est Lutheranorum, qui per oppositum extremum asserunt, praecepta Dei esse impossibilia, nec posse iustum etiam per gratiam ea observare, ac per consequens iustum in omni opere suo peccare. Ita sentiunt Lutherus, Calvinus, et alii haeretici, disput. 3. num. 13. allegati. Contra istum errorem scribit Iodocus Coccius Canonicus Iuliacensis in thesauro Catholico, tom. 2. de iustific. hominis, artic. 21. Et eumdem errorem damnavit Concil. Trident. sess. 6. de iustific. cap. 11. et can. 7. et 25. ut patebit infra.

Inter Catholicos vero sunt etiam contrariae sententiae. Prima est Dionysii Cistertiensis in 1. d. 17. q. 1. Gregor. in 2. d. 26. q. 1. art. 2. et 3. qui dixerunt, hominem in natura lapsa nullum praeceptum naturale servare posse, etiam quoad substantiam, absque auxilio gratiae. Potissimum argumentum huius sententiae desumitur ex illo Ioan. 15. Sine me nihil potestis facere¹. et 2. ad Cor. 3. Non sumus sufficientes cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis.

III. Secunda sententia est aliorum asserentium per oppositum extremum, hominem in peccato mortali existentem, cum solo concursu Dei generali, quandiu rationis iudicium non absorbetur, posse in quocumque temporis momento servare quodcumque praeceptum obligans ad peccatum, quantum ad substantiam actus; etiam si praeceptum sit supernaturale. Addunt consequenter, hominem lapsum habere sufficientes vires, sine speciali auxilio Dei, ad non consentiendum, in quocumque temporis momento, cuicunque gravi, vehementiorique tentationi, et ad superandam quamcunque magnam difficultatem, quam, pro servanda in illo instanti solo lege naturali, necesse sit vincere; etiam si ea de causa mors sit toleranda. Dicunt tamen, quod per totam vitam, aut longo tempore non possit absque auxilio gratiae servare totam legem, ita ut in nullo deficiat, neque operari aliquod opus pietatis meritorium vitae aeternae, sicut Pelagiani posuerunt. Argumenta huius sententiae sunt haec.

Quinto arguitur ex S. Thoma, 1. 2. q. 10. ar. 2. et 3. ubi docet, a nullo omnino obiecto necessitari posse voluntatem, quandiu est in via, quo ad exercitium actus, sed semper manere liberam, ut eliciat, vel non eliciat actum: et specialiter in art. 3. docet, a nulla passione, quantumvis vehementi, necessitari posse hominis voluntatem: ergo voluntas in nulla tentatione cogitur ad consensum in peccatum: ergo ex facultate naturae, cum solo concursu generali, potest vitare quodcumque peccatum pro instanti, quo currit praeceptum: atque adeo poterit illud implere ex viribus naturae. Idem probant ex Anselm. lib. de lib. arb. c. 6. 7. 9. et 10. et in lib. de concord. praescientiae, praedestinationis, et gratiae cum lib. arb. c. 1. quibus in locis docet, dum iudicium rationis non absorbetur, nullam passionem, quantumvis vehementem, nullamque difficultatem auferre posse voluntatis libertatem, ad non consentiendum; atque adeo, in quocumque temporis momento consentiat, peccare in transgressione praecepti.

Confirmant hoc auctoritate S. August. lib. de praedest. et grat. c. 9. et lib. cont. duas epistolas Pelagianorum, c. 5. ubi ait: Liberum arbitrium ad peccandum valere in hominibus subditis diabolo. Ex quibus inferunt, ex facultate arbitrii, cum solo concursu generali, posse implere quodcumque praeceptum, pro illo instanti, in quo currit, et vitare quodcumque peccatum, alias homo non posset non peccare. Idem probant ex Hieron. lib. 3. dialogorum, adversus Pelagianos: ubi sub persona Attici dicit Christobulo, qui Pelagii personam agit: Hoc est, quod tibi a principio dixeram, in nostra esse potestate positum, vel peccare, vel non peccare, et vel ad bonum, vel ad malum extendere manum, ut liberum servetur arbitrium, sed hoc pro modo, et tempore, et conditione fragilitatis humanae. Perpetuitas autem impeccantiae soli reservatur Deo, post pauca subdens; quia ut diximus possum, coges me, ut possim iugiter? Quibus verbis aperte videtur docere Hieronymus, quod ad breve tempus possimus in quacumque occasione, absque speciali auxilio Dei vitare quodcumque peccatum, et implere quodcumque praeceptum: non tamen iugiter, id est per totam vitam, aut longo tempore.

IIII. Sexto arguitur. Quoniam alias admittendum esset, causas secundas, excitantes vehementes tentationes, aut notabiles difficultates, et ipsas tentationes auferre a voluntate innatam suam libertatem, et eam necessitare, quoad exercitium, ad consensum in peccatum, nisi supernaturali auxilio muniretur; quod tamen non est dicendum.

Septimo arguitur. Liberum arbitrium easdem prorsus habet vires in natura lapsa, quas habuisset in puris naturalibus, in quo statu Deus nullum auxilium supernaturale contulisset homini; sed in puris naturalibus, quandiu iudicium rationis non absorberetur, posset ex facultate naturae, cum solo concursu generali ordinis naturalis, implere quodcumque praeceptum pro instanti, quo obligat, et superare quamcunque tentationem pro eodem instanti, et non consentire peccato. Alias tunc Deus praeciperet homini aliquid revera impossibile: nam in tali casu, nec per auxilium gratiae posset implere illud praeceptum, quia nullum esset tale auxilium possibile, nec etiam id posset ex sola facultate naturae, ut supponitur; ac per consequens, omnino esset impossibile implere illud praeceptum. Ergo etiam in natura lapsa, quamdiu iudicium rationis non absorbetur; poterit homo ex sola facultate naturae implere quodcunque praeceptum occurrens, pro quolibet temporis momento.

Confirmatur: nam continere consensum in similibus eventibus singulis, aut elicere contrarium dissensum, sunt mere naturalia in seipsis, et propria libero arbitrio: etenim ad hoc collata est illi naturalis facultas, non minus, quam visui ad videndum, et intellectui ad intelligendum: ergo ex facultate naturae poterit libere continere consensum in peccatum, aut elicere contrarium dissensum pro quolibet temporis momento.

V. Octavo: nam alias sequeretur, partem superiorem hominis non dominari inferiori, nisi quando leves essent motus inferioris: quin potius pars inferior dominaretur superiori, cum insurgunt vehementes tentationes. Consequens videtur contra illud, quod Dominus dixit ad Cain, Genes. 4. Sub te erit appetitus eius, et tu dominaberis illius: ergo.

Nono: quoniam sequeretur ex opposita sententia aliud magnum inconveniens; videlicet, quod homo quotiescunque insurgunt notabiles, aut vehementes tentationes, numquam peccaret, licet committeret quaecunque facinora, et ex consequenti non esset dignus poena, quia nullus peccat in eo, quod vitare non potest.

Decimo: quia non minus potenter voluntas humana in aliquibus viris sanctissimis, praesertim in Domina nostra, et Christo viatore, movebatur ad bonum, quam exorta vehementi aliqua tentatione, in aliis moveatur ad malum. Sed motio illa vehemens ad bonum liberam relinquebat voluntatem Dominae nostrae, et Christi ad non eliciendum actum circa illud obiectum, nisi contra fidem Catholicam a Domina nostra, et a Christo viatore meritum velis auferre: ergo voluntas aliorum, exorta quacumque vehementi tentatione, sibique ipsi relicta, libera in quocunque instanti manet ad non consentiendum malo. Aliis quatuor argumentis probant isti auctores suam sententiam, sed nullam habent difficultatem, quae non tangatur in praecedentibus.

VI. Tertia sententia est Thomistarum, qui ex mente SS. August. et Thom. asserunt, hominem in natura lapsa implere non posse ex sola facultate naturae omnia praecepta, etiam quoad substantiam actus, nec superare quamcunque magnam difficultatem, quam, pro servanda lege naturali, pro quolibet temporis momento necesse sit vincere. In hac controversia agendum est primo contra Lutherum, et Calvinum: secundo, contra Pelagianos: tertio expendenda sunt dicta secundae sententiae, ac demum subiicienda erit, explicanda, et defendenda sententia vera S. Aug. et S. Th.

VII. PRima Conclusio contra Lutherum, et sequaces illius. Deus nihil impossibile per legem suam praecipit homini, sive sit lex naturalis, sive lex scripta, sive lex gratiae, sed quodcumque mandatum potest homo implere, vel ex facultate naturae, vel ex auxilio gratiae.² Conclusio est de fide, quam tenent omnes Catholici: et probatur primo, ex sacris litteris, praesertim ex cap. 30. Deut. ubi dicitur: Mandatum hoc, quod ego tibi praecipio hodie, non supra te est, neque procul positum, neque in caelo situm, ut possis dicere: Quis nostrum valet ad caelum ascendere, ut deferat illud ad nos, ut audiamus, atque opere compleamus? neque trans mare positum, ut causeris, et dicas: Quis ex nobis poterit transfretare mare, et illud ad nos usque deferre, ut possimus audire, et facere, quod praeceptum est? sed iuxta te est sermo, valde in ore tuo, et in corde tuo, ut facias illud. Quo testimonio utitur S. August. lib. de natura, et gratia, cap. 69. et Procopius Gazeus in comment. super cap. 30. Deut. ad confirmandam nostram conclusionem. Habet vim specialiter hoc testimonium contra dictum Melanctonis disp. 3. nu. 13. inductum. Item 1. Ioann. 1. dicitur: Haec Charitas Dei est, ut mandata eius custodiamus, et mandata eius gravia non sunt. Et Matth. 11. Tollite iugum meum super vos, et discite a me; quia mitis sum, et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris: iugum enim meum suave est, et onus meum leve. Quibus testimoniis eamdem veritatem probant Augustinus, et Procopius, ubi supra, Beda ad cap. 5. prioris epistolae Ioan. et S. Greg. hom. 17. in Ezechiel. ubi etiam adducit in confirmationem eiusdem doctrinae illud psalm. 118. Latum mandatum tuum nimis. et ps. 16. Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras. item Ioan. 14. dicitur: Si quis diligit me, sermonem meum servabit: et Act. 13. Inveni David filium Iesse, virum secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas. et Iob. 1. dicitur, quod Iob erat vir simplex, et rectus, ac timens Deum, et recedens a malo, et Adhuc retinens innocentiam, et iterum: In omnibus his non peccavit Iob labiis suis. Si in his omnibus Iob non peccavit, quomodo ergo dicit Lutherus: Iustum in omni opere suo peccare? Et ad Philipp. 4. dicit Apostolus Omnia possum in eo, qui me confortat. Idem constat ex verbis Domini apud Ezechielem, cap. 36. Dabo vobis cor novum, et spiritum novum ponam in medio vestri; et auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum, et spiritum meum ponam in medio vestri, et faciam, ut in praeceptis meis ambuletis, et iudicia mea custodiatis, et operemini. Ex quibus verbis desumitur argumentum: Quae Deus promisit, potens est et facere; ut dicitur ad Rom. 4. sed Deus promisit, quod per spiritum suum facturus sit, ut iusti custodiant divina mandata, ut ex verbis inductis Ezechielis constat: ergo ita facit: ergo iusti adimplent Dei mandata: ergo adimplere ea possunt, saltem per auxilium gratiae: non ergo Deus praecepit homini aliquid impossibile. Ad idem probandum est insignis locus ad Rom. 8. ubi dicitur: Lex enim spiritus vitae in Christo Iesu liberavit me a lege peccati, et mortis. Nam quod impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem, Deus filium suum mittens in similitudinem carnis peccati, de peccato damnavit peccatum in carne, ut iustificatio legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Ex quo testimonio Cyrillus Alexand. lib. 3. contra Iulianum probat praecepta, quae impossibilia erant per legem, possibilia nobis esse per gratiam.

VIII. Secundo probatur auctoritate Summorum Pontificum: nam Leo Primus in solennitate Epiphaniae, cap. 3. et serm. 5. de quadrages. c. 1. docet eamdem veritatem: et Sixtus 3. tractatu de malis doctoribus, et operibus fidei, inquit: Convincas sane Deo aliquid impossibile praecepisse; si vel homini convenit. Si enim humana conditio iniquum putat contra possibilitatem cuiquam aliquid imperare, quae perversitas est, hoc sentire de Deo, quod nec mortalium quidem natura suscipiat?

Tertio probatur ex definitione Conciliorum: nam in secundo Conc. Araus. can. 25. sic dicitur: Hoc etiam secundum fidem Catholicam credimus, quod accepta per baptismum gratia, omnes baptizati, Christo auxiliante, et cooperante, quae ad salutem pertinent, possint, et debeant, si fideliter laborare velint, adimplere. Et in Conc. Trident. sess. 6. decreto de Iustificat. cap. 11. sic dicitur: Nemo debet temeraria illa, et a Patribus sub anathemate prohibita voce, uti, Dei praecepta homini iustificato ad observandum esse impossibilia: nam Deus impossibilia non iubet, sed iubendo monet et facere, quod possis, et petere, quod non possis, et adiuvat, ut possis: cuius mandata gravia non sunt, cuius iugum suave est, et onus leve. Et can. 6. eiusdem decreti anathematizatur: Qui dixerit, omnia opera, quae ante iustificationem fiunt; quacunque ratione facta sint, vere esse peccata, aut odium Dei mereri: et can. 25. sic definitur: Si quis in quolibet bono opere iustum saltem venialiter peccare dixerit, aut, quod intolerabilius est, mortaliter: anathema sit: ergo, etc.

IX. Quarto probatur ex consensu communi SS. Patrum: nam inter Graecos docent nostram conclusionem Clemens Alexand. lib. 4. stromat. cap. 8. ubi ait: Quin etiam praecepta sunt eiusmodi, ut a nobis possint fieri, vel non fieri; quod consentaneum est, ut consequatur laus, et vituperatio. Athanas. libro de virginitate servanda inquit; Timentibus Dominum, praecepta Domini difficilia non sunt. Si difficilia non sunt: ergo multo minus impossibilia. Basilius Magnus in regulis brevioribus, respons. 176. explicans illud Apostoli: Estote imitatores Dei, sicut filii charissimi, et ambulate in dilectione, inquit: Sine dubio autem non praecepisset hoc, qui bonus, ac iustus est, nisi etiam facultatem, qua id faceremus, fuisset largitus³. Et hom. in illud Moysis: Attende tibi ipsi: Impium, ait, est, asserere, praecepta Spiritus sancti impossibilia esse observatu. Chrysost. ad Psalm. 101. sic loquitur: Dei praecepta oportet cum magna voluptate suscipere, et nihil esse difficile in eis existimare: difficultatem enim non natura praeceptorum; sed multorum solet socordia efficere.⁴ Et hom. 18. in Matth. Ne igitur impossibilia putemus esse praecepta, quae certe et utilia nobis sunt, et valde facilia. Et hom. 8. de poenit. Nequaquam Dominum accuses haud mandata impossibilia; multi enim ipsa superant praecepta. Anastas. Nicenus q. 5. explicans illud Matth. 11. Iugum meum suave est, et onus meum leve: Perspicuum, inquit, est, quod, qui est et senex, et impotens, potest eius legem servare. et postquam in huius confirmationem plura adduxit loca Scripturae, sic concludit: Vides, quod nihil sit constitutum, quod sit grave, et quod a nobis non possit fieri.⁵ Inter Patres Latinos idem docet S. Hieronymus ad cap. 5. Matth. explicans enim illud: Diligite inimicos vestros, ait: Multi, praecepta Dei imbecillitate sua, non Sanctorum viribus aestimantes, putant, esse impossibilia, quae praecepta sunt, et dicunt, sufficere virtutibus non odisse inimicos: caeterum diligere plus praecipi, quam humana natura patiatur.⁶ Sciendum est ergo, Christum non impossibilia praecipere, sed perfecta, quae fecit David in Saul, et Absalon. Et lib. 3. adversus Pelagianos cap. 1. inquit: Deus possibilia mandavit, hoc nulli dubium est. S. Augustinus lib. de natura et gratia cap. 43. ait: Non igitur Deus impossibilia iubet, sed iubendo admonet et facere, quod possis, et petere, quod non possis.⁷ Quae verba desumpsit ex Augustino Conc. Trident. cap. 11. citato. Praeterea, sermone 191. de tempore, ait: Execramur etiam blasphemiam eorum, qui dicunt, impossibile aliquid homini a Deo esse praeceptum, et mandata Dei non a singulis, sed ab omnibus in communi posse servari.

Quinto probatur ratione. Praecepta dantur de actibus, qui sunt in potestate hominis: alias nullum mereretur homo apud Deum praemium, si adimpleat; nec poenam, si transgrediatur ea: naturalibus enim homo non meretur, nec demeretur, quia non sunt in eius potestate: ergo implicat, quod aliquid praecipiatur homini, et illud non sit in eius potestate, et consequenter oportet, quod sit ei possibile, saltem per auxilium gratiae.

X. Secunda Conclusio contra Pelagianos. Homo in natura lapsa non potest implere simpliciter omnia legis praecepta, ex sola facultate naturae: sed necessario indiget ad id auxilio gratiae supernaturalis.⁸ Haec conclusio, ut iacet, est de fide, definita contra Pelagium in Conc. Milevit. cap. 5. et refertur de consecrat. dist. 4. cap. placuit. Verba Concilii haec sunt: Item placuit, ut quicunque dixerit, ideo nobis gratiam iustificationis dari, ut, quod facere per liberum iubemur arbitrium, facilius possimus implere per gratiam, tamquam et si gratia non daretur, non quidem facile, sed tamen possimus etiam sine illa implere divina mandata; anathema sit. Idem definitur in Concilio Africano, cap. 80. et in Concil. Araus. 2. per plura Cap. sed praesertim can. 10. 18. 23. et 24. Item Concil. Cartaginen. in epistola ad Innocentium Primum de Pelagio, et Celestio, et habetur inter epistolas Augustini epist. 90. eamdem veritatem determinat, quam ibi probat ex illo ad Rom. 8. Spiritus adiuvat infirmitatem nostram, etc. et ad Rom. 9. Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Item in Conc. Valent. cap. 6. idem definitur sub his verbis: De gratia, per quam salvantur credentes, et sine qua rationalis creatura numquam beate vixit, et de libero arbitrio per peccatum in primo homine infirmato, sed per Dei gratiam fidelibus suis redintegrato, et sanato, idipsum constantissime, et plana fide fatemur, quod Sanctissimi Patres auctoritate sacrarum litterarum nobis tenendum reliquerunt, quod Africana, quod Arausicana Synodus professa est, quod beatissimi Pontifices Apost. Sedis Catholica fide tenuerunt.

XI. Secundo probatur ex definitionibus Summorum Pontificum: nam Gelasius Primus epist. 5. post multa, quae contra Pelagium docet, sic ait:⁹ Quis autem audeat dicere Christianus, aliquid habere boni sine gratia, quando Magister Gentium clamat 1. ad Corin. 15. Gratia Dei sum id, quod sum. et iterum: Plus omnibus laboravi, sed non ego, sed gratia Dei mecum. Item Innocentius Primus epistola 31. quae est ad Conc. Carthaginen. eamdem veritatem contra Pelagium determinat, concludens in haec verba: ¹⁰ Quisquis ergo, in haec assentiens, videtur esse sententia, ut dicat adiutorio nobis non opus esse divino; inimicum se Catholicae fidei, et Dei beneficiis profitetur ingratum: nec nostra communione sunt digni, quam praedicando totaliter polluerunt. et epist. 32. quae est ad Conc. Millevit. inquit: ¹¹ Merito in istos dixit Hymnidicus: Ecce homines, qui non posuerunt Deum adiutorem suum. Denique Caelestinus Primus epist. 8. ad Episcopos Galliae elegantissimis verbis eamdem veritatem definit: nam in cap. 10. sic loquitur: ¹² Illud etiam, quod intra Carthaginensis Synodi decreta constitutum est, quasi proprium Apostolicae Sedis amplectimur, quod scilicet tertio capitulo definitum est, ut quicunque dixerit, gratiam Dei, qua iustificamur per Iesum Christum Dominum nostrum, ad solam remissionem valere peccatorum, quae iam commissa sunt, non etiam in adiutorium, ut non committantur; anathema sit. Et iterum 4. capitulo: ¹³ Item quisquis dixerit, gratiam Dei per Iesum Christum propter hoc tantum nos adiuvare, ad non peccandum; quia per ipsam nobis revelatur, et aperitur intelligentia mandatorum, ut sciamus, quid appetere, et quid vitare debeamus; non autem per illam nobis praestari, ut, quod faciendum cognoverimus, etiam facere diligamus, atque valeamus; anathema sit. Cum enim dicat Apostolus: Scientia inflat, charitas vero aedificat; valde impium est, ut credamus ad eam, quae inflat, nos habere gratiam Christi, et ad eam, quae aedificat, non habere, cum sit utrumque donum Dei, et scire, quid facere debeamus, et diligere, ut faciamus: ut aedificante charitate, scientia non possit inflare. Sicut autem de Deo scriptum est: Qui docet hominem scientiam; ita etiam scriptum est: Charitas ex Deo est. ^{14 15} Et in 5. capitulo subdit: Item quisquis dixerit, ideo nobis gratiam iustificationis dari, ut, quod facere per liberum iubemur arbitrium, facilius possimus implere per gratiam, tamquam et si gratia non daretur, non quidem facile; sed tamen possimus etiam sine illa implere divina mandata; anathema sit. De fructibus enim mandatorum Dominus loquebatur, ubi, non ait: Sine me nihil difficilius potestis facere; sed ait: Sine me nihil potestis facere. ¹⁶

XII. Tertio probatur ex communi consensu SS. Patrum, qui hanc veritatem contra Pelagium ex fontibus Scripturarum hauserunt. Et inter Patres Graecos eam docet Gregorius Nazianzenus homilia in illud Evangelii Matthaei: Cum consummasset Iesus sermones. ¹⁷ ubi eam probat ex illo ad Rom. 9. Non volentis, neque currentis, etc. et ex illo psal. 126. Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat, qui custodit eam. Idem docet Chrysost. hom. de Adam et Eva, circa fin. tom. 1. Cyrill. Alexandr. lib. 5. in Isaiam, cap. 60. et adducit pro se illud Ioan. 6. Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum. Et S. Aug. lib. de corrept. et gratia, cap. 12. cuius verba allegavimus in calce disp. 51. Idipsum docet Maxentius in responsione ad epistolam Hormisdae, ubi ait: Si propriis bonis, et non Dei auxilio, inter adversantes posset proficere natura humana; numquam Propheta, spiritu Dei repletus, oraret, dicens psal. 16. Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea. Idem probat in Confessione fidei, ex illo ad Philipp. 2. Deus est enim, qui operatur in nobis, et velle, et perficere. Item etiam S. Maximus de Charitate, Centuria 2. cap. 28. id probat ex illo Io. Sine me nihil potestis facere. ¹⁸ Damasc. lib. 3. fidei orthodox. cap. 30. ait, Deum ipsum omnis boni fontem, atque auctorem esse, nec citra ipsius auxilium fieri posse, ut bonum velimus, aut faciamus.

XIII. Inter Patres Latinos idipsum sentiunt Cyprianus lib. 3. ad Quirinum cap. 4. ubi id probat ex Apostolo 1. ad Cor. 4. Quid habes, quod non accepisti? quem locum etiam adducit pro hac veritate Hieronymus ad Cthesiphontem lib. 1. cap. 3. Item Augustinus perpetuus est in hac sententia: loquens enim contra Pelagium, in lib. de gratia Christi contra Pelagium, et Caelestium, et contra duas epistolas Pelagianorum, et de spiritu, et littera: sed praesertim epistola 79. quae est secunda ad Hilarium, multis testimoniis Scripturae eamdem veritatem corroborat, et similiter epist. 90. impugnat ex professo errorem Pelagii. Idem docet Gennadius Massiliensis lib. de Ecclesiasticis dogmat. cap. 22. Fulgentius de fide ad Petrum, c. 72. ubi ait: Firmissime tene, et nullatenus dubites, divinis mandatis obedire neminem posse, nisi quem Deus gratia sua praevenit. et S. Isidorus Hispalens. lib. 2. de summo bono, cap. 5. inquit: Sciant liberi arbitrii defensores, nihil posse hominem in bonum sua praevalere virtute, nisi divinae gratiae sustentetur iuvamine. et S. Bernard. serm. 2. in die Pentecost. Spiritus, inquit, dabit robur vitae, et quod per naturam tibi est impossibile, per gratiam eius non solum possibile, sed et facile fiat. Confirmatur haec omnia ex illo psal. 118. Vivifica me, et custodiam sermones tuos, super quem locum S. Ambros. serm. 11. advertit, quod prius dixit, vivifica me, scilicet, per gratiam tuam, et postmodum subdit, ut custodiam; ut ostenderet, quod, nisi homo vivificetur per gratiam, non potest omnia custodire mandata. Et hoc pluries repetit Psalmista in eodem psalmo, praesertim in verbis illis: ¹⁹ Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas iustificationes tuas, etc. Ubi Aug. serm. 4. etiam advertit, quod prius dixit, dirigantur; et postea subdit, ad custodiendas; quoniam, nisi a Deo per gratiam suam liberum hominis arbitrium dirigatur, et iuvetur, iustificationes Dei, hoc est, mandata, custodire non potest.

Ultimo probatur ratione: nam inter mandata divina quaedam sunt supernaturalia, ut praeceptum credendi, sperandi, diligendi: item etiam inter naturalia est praeceptum diligendi Deum super omnia, ut est auctor naturae. Sed absque auxilio gratiae non potest homo adimplere illa mandata supernaturalia, ut late ostendimus disput. 49. Similiter etiam homo in natura lapsa non potest, absque auxilio gratiae, implere praeceptum naturale dilectionis Dei super omnia, ut probatum reliquimus disput. 51. ergo, absolute loquendo, non potest homo adimplere omnia mandata, absque auxilio gratiae. Ut autem cum Catholicis agamus, sit

XIIII. Tertia Conclusio, Homo in natura lapsa potest absque speciali auxilio gratiae implere unum, aut alterum praeceptum legis naturalis, quantum ad substantiam actus, ut praeceptum honorandi parentes, conservandi vitam propriam, et alia huiusmodi, in quibus non est gravis difficultas, et resistere levioribus tentationibus, quas, pro servandis eisdem praeceptis, necesse sit vincere. Haec conclusio manet satis probata ex dictis disput. 50. nam liberum arbitrium non fuit per peccatum extinctum, sed solum vulneratum: ergo potest facere ex suis viribus aliqua bona opera moraliter, suae naturae proportionata: ergo si occurrat praeceptum circa huiusmodi opera, poterit illud implere, eadem bona opera eliciendo, et levioribus tentationibus resistendo. Confirmari potest haec sententia ex bulla Pii V. disput. 51. nu. 17. allegato: ubi inter propositiones Michaelis Baii damnatur propositio 37. quae asserebat: Cum Pelagio sapit, qui boni aliquid naturalis, hoc est, quod ex naturae solis viribus ortum ducit, agnoscit: et similiter damnatur ibi 35. propositio: nempe: Omne, quod agit peccator, vel servus peccati, peccatum est: ergo.

Quarta Conclusio, Homo in natura lapsa non potest absque speciali auxilio gratiae servare omnia praecepta legis; etiam quantum ad substantiam actus, nec resistere gravioribus tentationibus, quas, pro servandis eisdem mandatis, necesse sit vincere. ²⁰ Haec conclusio potest intelligi in duplici sensu. Primus est ita, ut illa distributio, omnia, sumatur collective, seu complexive pro omnibus praeceptis, quae homini occurrunt per totam vitam, aut longo tempore: et in hoc sensu nullus Catholicus eam negat. Secundus sensus est ita, ut distributio, omnia, accipiatur divisive pro quocunque praecepto occurrente in quolibet uno instanti, aut per breve tempus. Et in hoc sensu intelligimus nostram conclusionem. Haec sententia sic explicata colligitur ex S. August. et S. Thom. locis adductis disput. 49. et 51. ad probandum, hominem in natura lapsa non posse implere praecepta supernaturalia fidei, spei, et charitatis, etiam quantum ad substantiam actus, sine auxilio gratiae: neque etiam praeceptum dilectionis naturalis, quo tenemur, Deum super omnia diligere, inquantum est auctor naturae. Ita docet M. Sot. lib. 1. de natura, et gratia, cap. 22. conclusione 3.

Probatur conclusio auctoritate Augustini epistola 106. ad Paulinum, ubi inter obiecta Pelagio in Concilio Palaestino, quae Pelagius ipse in eodem Concilio anathematizavit, ne anathematizaretur et ipse, commemorat illud, quo asserebat, gratiam Dei, et adiutorium illius non ad singulos actus dari; ubi etiam refert, fuisse assertionem Pelagii, victoriam nostram non ex Dei adiutorio esse, sed ex libero arbitrio. Et inter alia, quae videnda sunt, inquit: Unumquemque fidelem teneri confiteri, quando contra tentationes, concupiscentiasque illicitas dimicamus, quamvis et illic habeamus liberam voluntatem; non tamen ex illa, sed ex adiutorio Dei nostram provenire victoriam: ergo contra sententiam Augustini est asserere, hominem ex sola facultate arbitrii posse adimplere singula praecepta pro quocunque instanti, et superare omnem tentationem pro illis servandis, quantum ad substantiam actus: ergo id non est admittendum.

Praeterea Innocentius Primus, in epist. ad Concilium Carthag. idipsum confirmat; ait enim: Pares nos ad resistendum, non liberum arbitrium, sed Dei solius potest facere auxilium. Et Caelestinus Primus epist. 1. cap. 6. definit, neminem, etiam baptismatis gratia renovatum, idoneum esse ad superandas diaboli insidias, et ad vincendas carnis concupiscentias, nisi per quotidianum Dei adiutorium perseverantiam bonae conversationis acceperit.

XV. Ad omnes istas auctoritates duplicem adhibent solutionem. Prima est, quod in locis inductis sermo est de victoria contra tentationes, quae est cum merito vitae aeternae, et cum laude verae virtutis; non autem de victoria, quae contingit absque ullo prorsus merito vitae aeternae, et absque laude verae virtutis, respectu cuiuscunque actus in particulari, et pro quocunque temporis momento. Sed haec explicatio nec videtur ad mentem Concil. et Summorum Pontificum, nec S. Augustini. Arguitur enim contra illam. Primo: nam summi Pontifices, Concilia, et SS. Patres utrumque damnaverunt contra Pelagium, videlicet assertionem, qua dicebat, hominem absque gratia supernaturali mereri posse vitam aeternam; et illam, qua dixit, hominem ex sola facultate naturae posse adimplere omnia praecepta; nec restringunt suas definitiones ad impletionem omnium praeceptorum cum merito, vel sine merito: non ergo sunt ita coarctanda eorum decreta. Alias posset quis dicere, quod homo potest per totam vitam servare omnia praecepta collective absque auxilio gratiae, restringendo istam assertionem ad observationem omnium praeceptorum sine merito vitae aeternae; quod tamen concedi non potest. Secundo idem impugnatur: nam Concilia, et Patres differentiam assignant inter naturam integram, et lapsam in hoc, quod homo in natura integra poterat absque auxilio gratiae servare omnia praecepta naturalia; quod tamen non potest in natura lapsa, nisi sanetur, et iuvetur per gratiam: ergo loquuntur de observatione omnium praeceptorum, quantum ad substantiam actus: nec restringunt suam doctrinam ad observationem cum merito vitae aeternae. Patet consequentia: nam etiam in natura integra, secundum omnium catholicorum sententiam, homo non poterat servare omnia praecepta naturalia cum merito vitae aeternae, absque auxilio gratiae, ut 1. 2. q. 109. ar. 4. et q. 114. art. 2. ostendit Sanctus Thomas. Tertio arguitur contra eandem solutionem: quoniam, iuxta hanc explicationem, posset concedi, hominem habere sufficientes vires in natura lapsa, ut se disponat ad gratiam, saltem remote per actum attritionis. Consequens autem videtur contra Concil. Trident. sess. 14. de sacram. poenit. cap. 4. ergo. Sequela probatur: nam talis attritio non est cum merito vitae aeternae. Imo concedendum esset, contritionem, quatenus ordine naturae antecedit infusionem gratiae, elici posse ex sola liberi arbitrii facultate; quia, ut praecedit gratiam iustificantem, non est meritoria, alias mereretur homo per illam infusionem gratiae: sed solum est meritoria vitae aeternae, quatenus ordine naturae sequitur eamdem gratiam iustificantem, ut 1. 2. q. 112. ar. 2. ad 1. docet S. Th. Denique, absque speciali auxilio actuali praevenientis gratiae, posset homo elicere actum fidei Christianae informis, quia non est meritorius vitae aeternae.

XVI. Secundo respondent ad alia loca adducta, non esse determinatum contra Pelagium, quod homo non possit ex solis naturae viribus obtinere victoriam adversus unam, aut alteram tentationem, vel concupiscentiam, quantumvis gravem, et molestam, dummodo non longo tempore duret. Ad id enim satis sunt, inquiunt, vires liberi arbitrii, quamvis multo facilius, et melius comparetur talis victoria, si peculiari aliquo Dei auxilio adiuvemur; sed esse sermonem de victoria adversus omnes tentationes collective, quae est victoria simpliciter. Quae explicatio eisdem argumentis, quibus praecedens impugnatur.

Praeterea: nam tribuere naturali facultati arbitrii hominis lapsi, et infirmi, quod possit superare brevi tempore quamcunque maximam tentationem, est nimis tribuere arbitrio ita infirmo. Nam, si hoc esset verum, sequeretur, non esse fidelibus necessarium petere a Deo auxilium quotidianum, ad simpliciter superandas gravissimas tentationes, occurrentes pro quocunque instanti in particulari divisive; aut pro brevi tempore, etiam si occurrant in articulo mortis; sed sufficeret petere auxilium, ad superandum facilius. Hoc autem concedere, quantum inconveniens sit, constat ex S. August. epist. 107. cit. et lib. de gratia Christi contra Pelagium, et Caelestium, cap. 27. et 28. et ex illa petitione orationis Dominicae: ²¹ Et ne nos inducas in tentationem; in qua iuxta communem explicationem Sanctorum, a Deo petimus, ne permittat, nos tentationibus succumbere, sed auxilium tribuat, ad illas non solum facilius superandas, sed etiam simpliciter, quando sunt graves. Accedit, quod Innocentius Primus epist. ad Conc. Carthaginen. citata, docet, quotidianum Dei auxilium esse necessarium ad superandas diaboli insidias, et vincendas diaboli concupiscentias: sentit ergo, nedum per totam vitam, aut per longum tempus; sed etiam per breve tempus, quale est unius diei spatium, hominem in natura lapsa non posse absque auxilio gratiae, gravioribus tentationibus resistere.

Praeterea impugnatur eadem solutio ex S. Prospero, lib. contra Collat. cap. 33. et sequentibus, ubi acriter reprehendit Cassianum, eo quod dixerit, non ex Dei gratia, sed suis viribus Iob superasse diaboli tentationes; gratiam autem solum prohibuisse, ne violentissimus inimicus animam eius amentem faceret, et impotem sensu; atque impari eum, et iniquo certaminis pondere praegravaret. Sed specialiter in cap. 35. loquens Prosp. contra Cassianum, sic ait: Quod autem dicis, gratiam Dei ab Iob ex eo intelligendum, non penitus recessisse, quod tentatori eius tantam Deus tribuit potestatem, quantam et illum resistendi noverat habere virtutem, nonne verius, veraciusque loquereris, si ubi dixisti, quantam illum resistendi noverat habere virtutem, diceres potius, quantam et illi resistendi noverat, se dedisse virtutem? unius enim verbi correctio totam istam gloriam, quam humanis viribus assignare voluisti, sobrietate aliqua temperasset, ut illa mirabilis in tanta afflictione patientia, et Dei adiutorio, et libero hominis attribueretur arbitrio. Sed veritus es naturae humanae minuere laudem, si ei profitereris a Deo datam esse virtutem. Itaque conflictus illius, atque victoriae non vis cooperatorem Deum esse, sed tantummodo spectatorem. Et in definitione 10. inquit: Si ipse Deus scivit tantummodo, quod Iob posset, non etiam donavit, ut posset; testis patientiae eius, non auxiliator fuit. Et in quo erit necessarium gratiae adiutorium, si humanis solum viribus tanta illa est parta victoria?

XVII. Ex his sequitur, quod quando Sanctus Augustinus, et alii Patres determinant contra Pelagium, gratiam Dei esse ad singulos actus necessariam; si sermo sit de actibus ordinis naturalis, intelligendi sunt de singulis actibus habentibus notabilem difficultatem, quam, propter infirmitatem naturae, non potest homo lapsus propriis viribus superare. ²² Quae explicatio colligitur ex eisdem Patribus, praesertim ex Augustino, qui, ut supra ostensum est, docet, hominem in natura lapsa posse absque speciali auxilio facere aliquos actus bonos suae naturae proportionatos, qui non habent graves difficultates: ut plantare vineas, conservare propriam vitam, manducare, habere amicum, iter facere, et alia huiusmodi: et idem docet S. Tho. p. 2. q. 109. ar. 3. ²³

XVIII. AD primum argumentum ex factis a principio pro errore Pelagianorum, respondetur, in eo tangi aliam difficultatem annexam praecedenti. Utrum videlicet sit necessaria gratia habitualis ad servanda omnia mandata naturalia; an vero sufficiat auxilium speciale, videlicet, motio actualis supernaturalis. Abulen. q. 178. super cap. 19. Matth. tenet, quod sufficiat supernaturalis motio, absque habituali gratia: et idem tenet Riccard. in secundo, dist. 28. art. 1. quaestione 6. Alii vero Theologi, inter quos est Vega quaest. 13. de Iustificatione, docent, sine gratia iustificante, etiam cum auxilio actuali supernaturalis non posse hominem secundum legem ordinariam servare omnia mandata naturalia. Hanc sententiam sequuntur multi Thomistae, et mihi probabilior videtur. ²⁴ Ratio potissima huius sententiae est; quoniam in Concilio Millevitano can. 5. dicitur, gratiam iustificationis nobis dari, quoniam sine illa non possumus implere divina mandata. Praeterea: nam unum ex praeceptis naturalibus est diligere Deum super omnia: sed istud praeceptum, quantum ad actum interiorem, non potest impleri ab homine, existente in peccato mortali, nisi prius natura iustificetur, et infundatur illi gratia: alias esset conversus in Deum, ut est auctor naturae, et aversus ab illo, ut est auctor supernaturalis, quod, ut supra diximus, est impossibile: ergo, etc. Et iuxta hanc sententiam respondetur primo ad argumentum, gratiam, quae requiritur ad servanda omnia mandata naturalia longo tempore, sanare animam formaliter; nam, ut supra dictum est, requiritur gratia iustificans, per quam homo sanatur.

Respondetur secundo iuxta alteram opinionem, quod auxilium actuale supernaturale sanat animam initiative; quoniam primum initium salutis sumitur ex huiusmodi auxilio praevenientis gratiae, ut habetur in Concilio Trident. sess. 6. de Iustificatione: et, si auxilium actuale fuerit efficax ad iustificationem, sive ad convertendum hominem in Deum, tale auxilium sanabit animam initiative efficaciter. ²⁵ Unde quando S. Thom. inquit, quod requiritur gratia sanans, intelligendus est vel de gratia sanante formaliter, qualis est gratia habitualis, vel de gratia sanante initiative, cuiusmodi est speciale auxilium actuale, et supernaturale.

XIX. Ad secundum argumentum respondetur, quod in puris naturalibus posset homo, absque auxilio gratiae, servare brevi aliquo tempore omnia mandata naturalia, sicut poterat diligere Deum super omnia, pro eodem tempore; non tamen est eadem ratio de homine in natura lapsa, propter rationes assignatas disput. 51. et 52. Videatur S. Th. 3. con. Gen. c. 160.

Ad tertium argumentum respondetur, quod homo in natura lapsa non potest, absque speciali auxilio gratiae, servare praeceptum dilectionis Dei super omnia, ut ostensum est disput. 51. neque praeceptum supernaturale Fidei, Spei, et Charitatis, etiam quantum ad substantiam actus. Unde non potest servare omnia mandata, etiam naturalia, quae occurrunt, vel occurrere possunt pro uno quocunque instanti, licet servare possit unum, aut alterum praeceptum naturale. Videatur alia solutio huius argumenti apud M. Medinam in solutione ad quartum, contra secundam conclusionem 1. 2. q. 109. ar. 4.

XX. Ad quartum respondetur, in natura lapsa neque divisive, neque collective posse hominem servare omnia praecepta, etiam naturalia, absque auxilio gratiae, ut dictum est. Secundo respondetur, dato, et non concesso, quod possit servare singula divisive, non tamen ex hoc sequitur, quod possit omnia servare collective; tenet enim argumentum a sensu diviso ad compositum. Et ad impugnationem respondetur, quod, licet non sit speciale praeceptum servandi omnia collective, est tamen specialis difficultas in observatione omnium, quae non reperitur in observatione singulorum divisive, sicut maior difficultas est vitare omnia peccata venialia collective, quam singula divisive. ²⁶

AD fundamentum Lutheri, et aliorum haereticorum, asserentium, praecepta Dei esse impossibilia, patet ex dictis conclusione prima. Ad ea vero, quae pro prima sententia Catholicorum asseruntur, responsum est ex professo disputatione quinquagesima.

Ad quintum argumentum factum pro secunda sententia, ex auctoritate S. Thomae, fatemur libentissime, nullum obiectum in via, nullamque passionem, quantumvis vehementem, cogere voluntatem, aut eam necessitare, quoad exercitium actus, ut consentiat in peccatum: et hoc tantum est, quod ibi docet S. Tho. ²⁷ Ex hoc tamen male infertur, quod voluntas ex sola facultate naturae possit vitare quodcunque peccatum in quibuscunque tentationibus imminentibus. Etenim, ut voluntas creata sit libera, quoad exercitium actus in quocunque momento, sufficit, quod possit operari, et non operari; consentire, vel non consentire, aut ex seipsa, aut ex auxilio gratiae. Voluntas autem creata habet ex seipsa, quod possit consentire peccato, et libere consentire per iudicium rationis indifferens: habet etiam ex se, quod possit impedimentum praestare, ne illi detur auxilium gratiae, et hoc competit voluntati creatae; quia facta est ex nihilo: propter hanc enim rationem est peccabilis, et defectibilis secundum se, ut ex S. Aug. docet S. Thom. locis disp. 101. nu. 8. allegandis. Similiter etiam in quibuscunque occasionibus potest non consentire peccato, sed resistere saltem ex auxilio gratiae. Etenim, ut absolute dicatur, teneri ad aliquem actum, non requiritur, quod possit illum producere ex sola facultate naturae, sed sufficit, quod possit vel ex se, vel ex auxilio gratiae. Colligitur manifeste haec solutio ex S. Th. 1. 2. q. 109. ar. 4. ad 2. et ar. 8. ad 1. et 2. 2. q. 2. ar. 5. ad 1. et 3. cont. Gent. c. 159. Nihilominus dicendum est, quod, supposito, quod voluntas se libere impedivit, ne daretur illi auxilium gratiae necessarium, ad vitandum aliquod peccatum, in casu, quo immineant vehementes tentationes, vel in alio casu; necessario incidet in illud peccatum, non quidem necessitate absoluta: nam haec repugnat libertati; sed necessitate infallibilitatis, aut consequentiae, sive necessitate ex suppositione, quae est necessitas secundum quid, non obstans libertati: ut disp. 25. ostensum est. ²⁸ Eodem modo respondetur ad auctoritatem Anselmi in argumento inductam.

Ad confirmationem, ex auctoritate S. Augustini locis allegatis, respondetur, esse potius pro nobis: confirmat enim, quod diximus, videlicet liberum arbitrium creatum, maxime, quando est subiectum diabolo per peccatum; ex se posse consentire peccato, et libere consentire, quamvis ex suppositione praedicta necessario consentiat, necessitate infallibilitatis, ut late docet S. Thom. 3. cont. Gent. cap. 160. Sed tamen, quod resistat viriliter, et pugnet in gravioribus tentationibus, numquam docuit August. voluntatem hoc ex seipsa habere absque auxilio gratiae; sed potius docet oppositum. Etenim in libro de gratia Christi contra Pelagium et Caelest. c. 27. arguit Pelagium, quia dicebat, per solas vires naturae posse hominem resistere nequam spiritui. Verba Augustini sunt: Volens utique credi, tantas esse naturae vires, quas extollendo praecipitas, ut etiam sine auxilio Spiritus sancti, et si minus facile, tamen aliquo modo nequam Spiritui resistatur: ergo, etc.

XXI. Ad auctoritatem S. Hieron. respondetur, quod ex verbis illius solum concluditur, hominem posse, absque auxilio gratiae, facere aliquod bonum suae naturae proportionatum, quod nos libentissime fatemur; non tamen potest, ex sola facultate naturae, perseverare in illo bono usque in finem. Similiter etiam non potest superare gravissimas tentationes, etiam brevi tempore absque auxilio gratiae: nec S. Hiero. docet ibi, neque alicubi contrarium.

Ad sextum argumentum negamus sequi ex nostra sententia, quod causae naturales excitantes vehementes passiones, necessitatem inferant voluntati, aut auferant ab illa suam innatam libertatem; quia, ut dictum est, voluntas potest elicere consensum in peccatum, et peccare ex se ipsa; et similiter potest resistere quibuscunque tentationibus, ex auxilio tamen praevenientis, ac cooperantis gratiae, ut dictum est. ²⁹

Ad septimum respondetur, quod, ut ostensum est disp. 47. liberum hominis arbitrium in puris naturalibus maiores vires habuisset ad bonum exequendum, quam nunc habeat absque auxilio gratiae in natura lapsa. Unde ex eo, quod in puris naturalibus posset per facultatem naturae implere pro quolibet instanti quodcumque praeceptum sibi connaturale, non sequitur, quod in natura lapsa id possit absque auxilio gratiae.

XXII. Ad confirmationem respondetur, quod continere consensum in peccatum, et viriliter pugnare in eventibus singulis, ubi adest notabilis difficultas, aut elicere contrarium dissensum, non est proprium liberi arbitrii infirmi, et vulnerati, nisi prius sanetur, et adiuvetur per gratiam, ut S. Thomas dicit pri. 2. quaest. 109. art. 4. de dilectione naturali Dei super omnia, quae propria est hominis in natura integra, et ad illam in eo statu habebat sufficientes vires; non tamen in natura lapsa: sicut etiam proprium est hominis posse currere, non tamen hoc est proprium hominis infirmi.

Ad octavum negatur consequentia: nam, etiam quando motus inordinati appetitus sensitivi sunt vehementes, potest liberum arbitrium illis resistere per auxilium gratiae, et eos subiicere rationi. Unde semper manet dominus suorum actuum: et appetitus manet illi subiectus, nisi homo sua culpa se velit illis subiicere, impedimentum praestando, ne illi conferatur auxilium gratiae, per quod eos reprimere possit, et reprimat.

Ad nonum negatur sequela. Ad probationem respondetur, quod nullus peccat in eo, quod vitare non potest, vel ex propriis viribus naturalibus, vel ex auxilio gratiae. Et eodem modo respondetur ad illam propositionem: Nemo tenetur ad impossibile; videlicet ad impossibile, quod etiam per gratiam est impossibile. Illud enim, quod per amicos possumus, per nos possumus, ut dicit Arist. Solutio est S. Thom. 1. 2. q. 109. ar. 4. ad 2. et 2. 2. q. 2. art. 5. ad primum.

Ad decimum respondetur, quod inclinatio vehemens ad bonum, quae erat in aliquibus viris sanctissimis, praesertim in B. Virgine, non procedebat ex sola natura: Sensus enim, et cogitatio humani cordis in malum prona sunt ab adolescentia sua, ³⁰ sed procedebat ex auxilio gratiae: quod quidem auxilium movebat eorum voluntatem, ut libere operarentur bonum, iuxta modum eiusdem voluntatis. Unde movebat ad sic operandum infallibiliter tale bonum, ut possent illud non operari, si vellent: quamvis stante motione illa efficaci, impossibile erat in sensu composito, quod non operarentur illud bonum, ut ex dictis in disputatione 25. constat. Sicut ergo voluntas humana cuiuscunque Sancti; quantumvis perfecti, stante vehementi hac inclinatione ad bonum, libera erat ad operandum bonum illud ex auxilio gratiae, et ad non operandum ex seipsa, eo quod, non operare, cum sit negatio, nullum praerequirit auxilium gratiae; quia negatio dicitur tam de eo, quod est, quam de eo, quod non est: ita proportionabiliter voluntas aliorum, exorta quacunque vehementi tentatione, libera in quocunque instanti manet, et potens ad non consentiendum, et consentiendum malo; aliter tamen, et aliter. Nam hoc ultimum, idest consentire malo, poterit ex se, quia ex natura sua defectibilis est, eo quod ex nihilo creata est. Primum autem, idest non consentire malo, quod fit, prosequendo bonum oppositum, poterit ex auxilio gratiae, et non aliter, supposita infirmitate naturae, et vehementi tentatione exorta. Et ratio est, quam 1. 2. quaest. 112. art. 3. ad secundum assignat S. Thomas; quia defectus prima causa est ex nobis; boni autem prima causa est ex Deo, secundum illud: ³¹ Perditio tua ex te Israel, tantummodo in me, auxilium tuum. Nec enim ad libertatem arbitrii est necessarium, quod homo relictus suae naturae, possit consentire, et non consentire cuicunque obiecto, sibi proposito; sed sufficit, quod id possit vel ex se, vel ex auxilio gratiae. Alias nullus iustus, quantumvis perfectus, haberet liberum arbitrium ad diligendum Deum, ut est auctor supernaturalis: nam suae naturae relictus, secluso quocunque auxilio gratiae, talem actum elicere non valet; neque in illum consentire, quantumvis ex se conetur, supernaturalem dilectionem producere: licet propriis viribus elicere possit actum contrarium charitati.

Libri Sexti Finis.