De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum Pelagiani aliquando admiserint dari divinitus ad salutem, vel ad implendum legis praecepta aliquam gratiam interiorem, sive aliquod Dei auxilium supernaturale.

I. QUIDAM dixerunt, Pelagium nullam gratiam interiorem admisisse, vel ex parte intellectus, vel ex parte voluntatis: sed illum nomine gratiae, quam saepius in suis scriptis inseruit, intellexisse dumtaxat liberum arbitrium a Deo gratis creatum: aut legem, et doctrinam exteriorem: sive praedicationem Evangelii, per quam ostendit nobis quid facere, quidve cavere debeamus: aut etiam exemplum Christi Domini, ut refert Augustinus lib. de gratia Christi contra Pelagium, et Celest. c. 2. ubi ait. Solent dicere nobis in eo Christum ad non peccandum praebuisse adiutorium, quia iuste ipse vivendo iusteq docendo reliquit exemplum. Affirmant etiam hi Auctores, Pelagium negasse omnem concursum actualem Dei, non solum praevium operationibus secundarum causarum, sed concomitantem, etiam respectu actuum naturalium; et solum fateri, contulisse Deum illis in sua creatione virtutem, ut a seipsis possent absque operatione Dei et cooperatione, postmodum operari. Quae omnia his argumentis suaderi possunt.

Primo. Quia S. Augustinus de Semipelagianis loquens ait. Pervenerunt autem isti fratres nostri, pro quibus sollicita est pia charitas vestra, ut credant cum Ecclesia Christi, peccato primi hominis obnoxium nasci genus humanum, nec ab isto malo, nisi per iustitiam secundi hominis, aliquem liberari. Parvulorum etiam, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur, atque ut ad nullum opus bonum, vel incipiendum, vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse, consentiant. Retenta ergo ista in quo pervenerunt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt.¹ Quibus verbis satis aperte docet, Pelagianos negasse omnem gratiam praevenientem, et asseruisse, ad omnia opera bona nedum incipienda, sed etiam perficienda sibi sufficere liberum hominis arbitrium absque Dei gratia; Cum dicat, in his plurimum a Pelagianis Semipelagianos discerni: non enim discernerentur, si Pelagiani concessissent, Dei gratiam praevenientem ad opus bonum, vel incipiendum, vel perficiendum.

II. Secundo. Quoniam eam gratiam necessariam esse, negavit Pelagius, quam Summi Pontifices, Sacra Concilia, et Sancti Patres, praesertim Augustinus, et Hieronymus docuerunt esse necessariam, damnando errorem Pelagii. Sed illi damnando errorem Pelagii, docuerunt esse necessariam gratiam supernaturalem internam praevenientem: ergo Pelagius nullam actualem gratiam supernaturalem internam praevenientem confessus est.

Confirmatur. Nam in Concil. Carthaginensi de Pelagio et Celestio, dicitur. Nullum relinquunt locum gratiae Dei, qua Christiani sumus. Et iterum, In eo Dei gratiam deputandam asserunt, quod talem hominis instituit, creavitque naturam, quae propria voluntate legem Dei posset implere.² Similiter etiam in Conc. Millevit. affirmatur: Ad tantam perfectionem Iustitiae sine adiutorio gratiae Salvatoris, dicunt isti, posse perveniri: ut non sit necessarium dicere, Dimitte nobis debita nostra.³ Item S. August. loquens de Pelagianis ait. Illam gratiam Dei, sine qua nihil boni facere possumus, non esse dicunt, nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit nostra natura, ad hoc tantum ipso adiuvante per suam legem, atque doctrinam: ut discamus, quae facere, et quae sperare debeamus: non autem ad hoc per donum Spiritus Sancti, ut quae didicerimus esse facienda, faciamus.⁴

III. Tertio, arguitur. Quoniam Pelagius negavit gratiam, quae per subministrationem Spiritus nobis datur, ut refert S. Aug. lib. 1. de gratia Christi cap. 2. ubi ait, Pelagium sensisse, quod nos salvemur adiuti, non aliqua subministratione virtutis, sed viribus propriae voluntatis. Et cap. 34. subdit: Neque alicubi potui reperire hanc eum, scilicet Pelagium, gratiam confiteri, qua non solum possibilitas naturalis voluntatis et actionis, quam dicit, nos habere, etiamsi nec volumus, nec agimus boni; sed ipsa etiam voluntas et actio subministratione S. Spiritus adiuvatur. Et Epist. 95. quae est quinque Episcoporum ad Innocen. PP. Sive enim dixerit gratiam esse liberum arbitrium, sive gratiam esse remissionem peccatorum, sive gratiam esse legis praeceptum; nihil eorum dicit, quod per subministrationem Spiritus Sancti pertinet ad concupiscentias, tentationesque vincendas. Ergo nullam admisit gratiam interiorem, sed solum, naturam gratis creatam, praedicationem externam, legem, et alia huiusmodi, quae fieri possunt absque subministratione Spiritus.

Confirmatur. Quia Pelagius asseruit, gratiam secundum merita nostra dari, ut constat ex his, quae contra illum scribit Aug.⁵ ergo nullam admisit veram gratiam. Patet consequentia, nam contra rationem gratiae est, quod detur ex meritis, ut patet ex illo ad Rom. 4. Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum.⁶ Et cap. 11. Si autem gratia, iam non ex operibus, alioquin gratia non est gratia.

Quarto probatur, quod Pelagius negaverit esse necessarium concursum actualem Dei etiam ad opera naturae: nam S. Hier. adversus Pelagianos, sub nomine Christobuli tacite refert Pelagianorum errorem, sic arguens. Si in singulis rebus quas gerimus, Dei utendum est adiutorio: ergo et calamum temperare ad scribendum, et temperatum pumice terere, manumque aptare literis, tacere, loqui, sedere, stare, ambulare, currere, comedere, ieiunare, flere, ridere, et caetera huiusmodi, nisi Deus iuverit, non poterimus.⁷ Et in Epist. ad Ctesiphontem, adversus Pelagianos, eorum referens errorem, ait: Ita Dei gratiam ponunt, ut non per singula opera eius nitamur, et regamur auxilio, sed ad liberum referunt arbitrium, et ad praecepta legis, ponentes illud Isaiae: Legem enim Deus in adiutorium posuit, ut in eo Deo referenda sint gratiae quod tales nos condiderit, qui nostro arbitrio possimus, et eligere bona, et vitare mala; et non intelligunt ista dicentes, quod per os eorum intolerabilem blasphemiam Diabolus sibilet. Et post pauca: Audite quaeso, audite sacrilegum si, inquit, voluero curvare digitum, movere manum, sedere, stare, ambulare, discurrere sputum iacere, duobus digitis narium purgamenta decutere, relevare alvum, urinam digerere, semper mihi auxilium Dei necessarium erit? Et paucis interiectis. Ipsum liberum, ut diximus, arbitrium Dei innititur auxilio, illiusque per singula ope indiget, quod vos non vultis: sed id vultis, ut qui semel habet liberum arbitrium, Deo adiutore non egeat.⁸

IIII. Huius difficultatis resolutio ex scriptis S. Aug. contra Pelagianos potissime desumenda est, ad cuius explicationem supponendum est, primo, quod licet Pelagius admiserit aliquam gratiam interiorem, quaecumque illa sit, eam tandem re ipsa destruxit, cum (ut refert S. Aug.) asseruerit gratiam secundum merita nostra dari. Si enim ex operibus iam gratia (ut inquit Apost.) non est gratia; sed specialiter in lib. de gratia Christi contra Pelag. et Celestiu. c.31. ubi ait: Quamlibet sentias gratiam, ipsis Christianis secundum merita dari dicis,⁹

Secundo est observandum, haeresim Pelagii quadruplicem habuisse statum. In primo negavit omne auxilium supernaturale, et omnem interiorem gratiam supernaturalis ordinis, tam sufficientem, quae tribuit posse: quam efficacem, quae tribuit infallibiliter pie operari, affirmans ad omnia mandata implenda, atque ad salutem aeternam promerendam et consequendam, sufficere vires naturales arbitrii. In secundo statu admisit, adiutorium gratiae Dei hominibus conferri ad eius mandata facienda; asseruit tamen hoc adiutorium in lege et doctrina exteriori, aut etiam in Christi exemplo esse constitutum: et solum esse necessarium, ut facilius impleret homo per gratiam, quod simpliciter poterat per naturam. Istos duos status refert S. Aug. Pelagianorum, inquiens, Est haeresis hoc tempore omnium recentissima a Pelagio Monacho exorta, quem magistrum Celestius sic secutus est, ut sectatores eorum Celestiani nuncupentur.¹⁰ His, Dei gratiae, qua praedestinati sumus in adoptionem filiorum per Iesum Christum in ipsum, et qua eruimur de potestate tenebrarum, ut in eum credamus, atque in Regnum ipsius transferamur;¹¹ propter quod ait; Nemo venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo, et quae diffunditur charitas in cordibus nostris, ut, fides per dilectionem operetur,¹² in tantum inimici sunt, ut sine hac posse hominem, credant, facere omnia divina mandata; Cum (si hoc verum esset) frustra Dominus dixisse videretur, Sine me nihil potestis facere.¹³ Denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adiutorio gratiae Dei ad eius mandata facienda, correptioni eorum hactenus cessit, ut non eam libero arbitrio praeponeret, sed infideli calliditate supponeret, dicens: Ad hoc eam dari hominibus, ut quae facere per liberum iubentur arbitrium, facilius possint implere per gratiam.

Dicendo utique, ut facilius possint, voluit credi, etiamsi difficilius, tamen posse homines sine gratia, divina facere iussa. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse (dicunt) nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis, ab illo accepit nostra natura, ad hoc tantum (ipso adiuvante per suam legem, atque doctrinam) ut discamus, quae facere, et quae sperare debeamus: non autem ad hoc per donum Spiritus Sancti, ut quae didicerimus esse facienda, faciamus. Ac per hoc divinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur: Charitatem autem Dei negant, qua pie vivitur, ut scilicet, cum sit Dei donum scientia, quae sine charitate inflat, non sit Dei donum ipsa charitas, quae, ut scientia non inflet, aedificat.¹⁴

V.

Tertius status Haeresis Pelagii fuit, in quo post longas disputationes cum S. August. et aliis Patribus, tandem admisit gratiam interiorem ad posse, videlicet, internam illuminationem intellectus, et internam excitationem stupentis voluntatis. Semper tamen negavit gratiam, qua Deus efficeret, ut velimus, semperque in eodem permansit errore, ut crederet, illam gratiam interiorem, quam admisit ad posse, non esse simpliciter necessariam: sed solum ut facilius per eam posset homo divina adimplere mandata. Hic tertius status constabit ex iis, quae in primo et secundo dicto Haeresis Pelagianae subiicienda sunt.

Quartus status Haeresis Pelagianae est, quem habuit sub Celestio. Hic enim, ut in tertio dicto patebit, admisit gratiam illam internam, quam ad posse concessit in tertio statu Pelagius, esse simpliciter necessariam, non quidem ad incipiendum: sed ad perficiendum virtutum opera. In quo, errorem Pelagii utcumque moderatus est: quia tamen ad incipiendum nullam interiorem gratiam necessariam esse voluit, a Dogmate Pelagii non recessit, asserentis gratiam secundum merita nostra dari.

Igitur Pelagius quibusdam dictis, quamvis latebris se abscondendo, suam ultimate sententiam explicuit, verbis potius fallacibus antiquam haeresim obtegendo, quam veram Christi gratiam confitendo. Unde callide tergiversando, iudicium fefellit plurium Episcoporum in Concilio Palaestino, ut Aug. refert. Fefellit, inquiens, Iudicium Palaestinum, propterea ibi videtur esse purgatus: Romanam vero Ecclesiam, ubi eum esse notissimum scitis, fallere usquequaque non potuit, quamvis, et hoc fuerit utrumq conatus, sed ut dixi, minime valuit.¹⁵ Et iterum ait. Tanto Iudices fefellit occultius, quanto exponit ista versutius.¹⁶ Et paucis interiectis subdit. Denique quomodo respondeat, advertite, et videte latebras ambiguitatis falsitati praeparare refugia, offundendo caliginem veritati: ita ut etiam nos, cum primum ea legimus, recta, vel correcta; propemodum gauderemus.¹⁷

Et libro primo de gratia Christi contra Pelagium, et Celestium c. 37. haec refert verba Pelagii.

Legant etiam, inquit, quam ad sacram Christi Virginem Demetriadem in Oriente conscripsimus: et invenient, nos ita hominis laudare naturam: ut Dei semper gratiae addamus auxilium.

Quod expendens ibi S. Aug. ait. Istam sane legi, mihique pene persuaserat, hanc illum gratiam, de qua quaestio est, confiteri: quamvis in multis eius opusculi locis sibi ipsi contradicere videretur. Sed cum in manus meas, et alia venissent, quae posterius latiusque conscripsit, vidi quemadmodum potuerit etiam illic gratiam nominare, sub ambigua generalitate, quid sentiret, abscondens: gratia tamen vocabulo frangens invidiam, offensionemque declinans.¹⁸

Hinc Pelagius, ut idem Aug. notavit, seipsum extollebat, et gloriabatur superbe, et fallaciter, quod a suis erroribus fuerit in Concilio Palaestino purgatus. Cum tamen certissimum sit, aliqua magis falsa, quam vera ratione se obtegisse, quaedam negando, alia falsa interpretatione vertendo.¹⁹ Nonnunquam etiam, ut S. refert Aug. de Catholicis conquerebatur in litteris, quas Romam misit ad Beatae mem. PP. Innocentium, dicens, se ab hominibus infamari, quod neget parvulis Baptismi Sacramentum, et absque redemptione Christi aliquibus Caelorum Regna promittat.²⁰ Haec faciebat homo ille versutus, ut facile posset crimini obiecto (salvo suo dogmate) respondere. Sed omissa calliditate Pelagii, dicta illius, quibus suam haeresim palliare visus est, subiiciamus.

VI.

Primo, concessit Pelagius, gratiam interiorem a Deo immissam, quae illuminaret intellectum, ostendendo, quid faciendum, quidve esset fugiendum, et ex parte obiecti stupentem excitare voluntatem, eam alliciendo, et suadendo. Negavit tamen eam gratiam esse simpliciter necessariam ad implenda legis praecepta, et solum tribuere homini, ut facilius impleret per gratiam, quod simpliciter quamvis cum difficultate, implere poterat per naturam. Hoc non aliter ostenditur, quam ex ipsis Pelagii verbis, quae in libris extant S. Aug. Nam quodam in loco, Aug. referente, ait : Hic nos imperitissimi hominum putant iniuriam Divinae gratiae facere, quia dicimus, eam sine voluntate nostra nequaquam in nobis perficere sanctitatem, quasi Deus gratiae suae aliquid imperaverit, et non illis, quibus imperavit, etiam gratiae suae auxilium subministret: ut quod per liberum homines facere iubentur arbitrium, facilius possent implere per gratiam, et tamquam explicaturus quam dicat gratiam : secutus adiunxit, dicens. Quam nos, non, ut tu putas, in lege tantummodo, sed et in Dei esse adiutorio confitemur.²¹ Quae Pelagii verba expendens S. Aug. ait : Quis non his desideret, ut ostendat, quam velit intelligi gratiam? Propter hoc enim maxime de illo expectare debemus, ut dicat hoc quod dicit: non in lege tantummodo se gratiam confiteri, sed nobis hac expectatione suspensis, quid addiderit intuemini. Adiuvat enim nos, inquit, Deus, per doctrinam, et revelationem suam, dum cordis nostri oculos aperit : dum nobis, ne praesentibus occupemur, futura demonstrat : dum diaboli pandit insidias : dum nos multiformi, et ineffabili dono gratiae caelestis illuminat.²² Deinde sententiam suam quadam velut absolutione concludens : Qui hoc dicit, inquit, gratiam tibi videtur negare? an et liberum hominis arbitrium, et Dei gratiam confitetur?²³ Ex quibus verbis colligit S. Aug. hanc eum gratiam confiteri, qua demonstrat, et revelat Deus quid agere debeamus; non qua donat, et adiuvat, ut agamus.²⁴ Et in alio loco inquit Pelagius : Operatur in nobis velle, quod bonum est, velle quod sanctum est : dum nos terrenis cupiditatibus deditos, mutorum more animalium tantummodo praesentia diligentes, futurae gloriae magnitudine, et praemiorum pollicitatione succendit : dum revelatione sapientiae in desiderium Dei stupentem suscitat voluntatem : dum nobis, quod tu alibi negare non metuis, suadet omne, quod bonum est.²⁵ Quibus verbis non obscure concedit gratiam, quae illuminat intellectum, et suadendo movet voluntatem. Quod autem loquatur de illuminatione interiori, quae est a Spiritu Sancto ; constat, nam in cap. 11. sequenti explicans S. August. illud Apostoli : Ne magnitudo revelationum mearum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meae Angelus Satanae, qui me colaphizet,²⁶ et illud, Charitas non aemulatur, non inflatur,²⁷ inquit. Haec itaque charitas adhuc etiam in sancto Apostolo de die in diem renovatur, perficienda sine dubio, ubi iam non posset inflari: tunc autem mens eius adhuc erat, ubi inflaretur magnitudine revelationis, donec impleretur solido aedificio charitatis : nondum enim perveniendo apprehenderat, quo perficiendo currebat. Quibus verbis Sanctus Doctor impugnat id, quod Pelagius dixerat, videlicet, Deum operari in nobis velle, et perficere, dum revelatione sapientiae in desiderium sui stupentem suscitat voluntatem : dum nobis suadet omne, quod bonum est: et concludit, quod revelatio illa etiam in Paulo Apostolo inflaret, nisi charitas aedificaret. Sentit ergo, Pelagium admisisse internam revelationem sapientiae, qua Deus per se ipsum ostendit, quid faciendum sit, quid fugiendum; et negasse gratiam, qua donat, et adiuvat, ut faciamus. Unde in cap. 10. eiusdem libri ait S. Aug. Ad doctrinam pertinet, etiam quod sapientia revelatur ; ad doctrinam pertinet, cum suadetur omne, quod bonum est. Et si inter docere, et suadere, vel potius exhortari distare aliquid videtur, etiam hoc tamen doctrinae generalitate concluditur; quae quibuscunque sermonibus, vel litteris continetur. Nam, et sanctae Scripturae docent et exhortantur: et potest esse in docendo, et exhortando etiam hominis operatio.²⁸ Ubi satis manifeste docet, revelationem interiorem, qua Spiritus sanctus absque ministerio, et operatione hominis interius ostendit, quid faciendum, quidve sit fugiendum, generaliter nomine doctrinae comprehendi. Quod etiam ostendit scribens ad Vitalem, et contra Pelagium, sic arguens. Si ergo ita praepararet, atque operaretur Deus hominis voluntatem, ut tantummodo legem suam, atque doctrinam libero eius adhiberet arbitrio ; nec vocatione illa alta, atque secreta, sic eius ageret sensum, ut eidem legi, atque doctrinae accommodaret assensum ; proculdubio eam legere, vel intelligere legendo, vel etiam exponere, ac praedicare sufficeret.²⁹ Hoc autem argumentum nihil contra Pelagium concluderet, nisi ille revelationem sapientiae non solum externam, quae sit per lectionem, aut praedicationem, sed etiam internam, quae immediate est a solo Deo, concessisset. Esset enim sensus. Si Deus solum operaretur in nobis velle suadendo exteriori doctrina: sufficeret eam legere, vel intelligere legendo exterius, vel etiam exponere, aut praedicare similiter exterius. Quod argumentum inutilem repetitionem continere perspicuum est, qua S. August. idem per idem impugnaret.

VII. Sed expressius id constat ex his, quae contra Pelagium et Celestium idem Aug. scripsit eodem lib. cap. 41. Nam inter alia, quae videre oportet, inquit: Ipsum vero auxilium, quo possibilitatem naturalem perhibet adiuvari, in lege constituit, atque doctrina, quam nobis fatetur etiam sancto Spiritu revelari, propter quod et adorandum esse concedit.³⁰ Ex quibus verbis desumitur argumentum efficacissimum. Adoratio non debetur revelanti legem, et doctrinam exterius dumtaxat, nam hoc fieri potest hominis, aut Angeli ministerio. Cum ergo Pelagius fateatur, Spiritum Sanctum esse adorandum, quoniam ipse nobis revelavit doctrinam: consequens est, ipsum loqui de revelatione interiori, qua solus Deus interius docet, quid facere, quid cavere debeamus. Et paulo superius eodem cap. praemiserat Aug. Sed in his etiam quatuor libris, quaecumque pro gratia videtur dicere, qua iuvamur, ut declinemus a malo, bonumque faciamus, ita dicit, ut nullo modo a verborum ambiguitate discedat, quam discipulis sic possit exponere, ut nullum auxilium gratiae credat, qua naturae possibilitas adiuvetur, nisi in lege atque doctrina. Ita ut ipsas quoque orationes, ut in scriptis suis apertissime affirmat, ad nihil aliud adhibendas opinetur, nisi ut nobis doctrina etiam Divina revelatione aperiatur, non ut adiuvetur mens hominis, ut id quod faciendum esse didicerit, etiam dilectione, et actione perficiat. Expendatur illud verbum, etiam Divina revelatione, clare enim indicat, Pelagium admisisse internam revelationem divinam. Unde idem Aug. sic contra Pelagium et Celestium concludit: Legant ergo et intelligant, intueantur et fateantur, non lege, atque doctrina insonante forinsecus: sed interna, atque occulta, mirabili, atque ineffabili potestate operari Deum in cordibus hominum, non solum veras revelationes, sed etiam bonas voluntates.³¹ Expendatur etiam illud, non solum veras revelationes, nam supponit, Pelagium admisisse veras revelationes, et negasse bonas voluntates a Deo fieri, per adiutorium gratiae efficiens homines ex nolentibus, volentes. Hoc autem ex inferius dicendis patebit amplius.

VIII. Secundo admisit Pelagius gratiam internam ad posse, naturae superadditam. Ita refert S. Aug. qui post adducta quaedam verba Pelagii, mentem ipsius explicans ait: Quandocunque legimus, vel audimus, eum divinae gratiae adiutorium confiteri, ut a malo declinemus, bonumque faciamus, sive in lege atque doctrina, sive ubi libet constitutas; sciamus quod loquitur, nec erremus aliter eum intelligendo, quam sentit. Scire quippe debemus, quod nec voluntatem nostram, nec actionem divino adiuvari credit auxilio, sed solum possibilitatem voluntatis, atque operis, quam solam in his tribus nos habere affirmat ex Deo, tanquam hoc sit infirmum, quod ipse Deus posuit in natura. Caetera vero duo, quae nostra esse voluit, ita sint firma et fortia, et sibi sufficientia, ut nullo indigeant eius auxilio, et ideo non adiuvet ut velimus: non adiuvet ut agamus: sed tantummodo adiuvet, ut velle et agere valeamus.³² Et c. 14. eiusdem libri subdit. Venire posse in natura ponit Pelagius, vel etiam, ut modo dicere cepit, in gratia, qualemlibet eam sentiat. Praemiserat autem in verbis antecedentibus ad impugnandam hanc doctrinam Pelagii huiusmodi argumentum. Si enim solum posse nostrum hac gratia iuvaretur, ita diceret Dominus. Omnis qui audivit a Patre, et didicit, potest venire ad me: Non autem ita dixit, sed, omnis, inquit, qui audivit a Patre, et didicit, venit ad me.³³ In quo nimirum supponit Augustinus, Pelagium admisisse gratiam, quae tribueret posse, et negasse illam, quae tribuit venire ad Christum, et bene operari. Praeterea idem probatur, nam S. Aug. lib. de gratia Christi cap. 25. probat contra Pelagium et Celestium, Deum sua gratia adiuvare, et tribuere nobis non solum bonum posse, sed etiam ipsum velle, et operari. Et cap. 26. Cogitationem, inquit, et dilectionem sicut sunt discernenda, discernat, quia scientia inflat, charitas aedificat, et tunc scientia non inflat, quando Charitas aedificat. Et cum sit utrumque donum Dei, sed unum minus, alterum maius, non hic iustitiam nostram super laudem Iustificatoris nostri extollat, ut horum duorum quod minus est, divino tribuat adiutorio, quod autem maius est, humano usurpet arbitrio. Et in cap. 11. eiusdem libri de Gratia Christi, explicans S. August. quam gratiam debeat ulterius confiteri Pelagius, si non vult ab Ecclesiae Catholicae doctrina discedere, inquit. Sed nos eam gratiam volumus isti aliquando fateantur, qua futurae gloriae magnitudo non solum promittitur, verum etiam creditur, et speratur : nec solum revelatur sapientia, verum etiam et amatur : nec suadetur solum omne, quod bonum est, verum et persuadetur. et infra : Quorum autem sit fides, et quibus persuadetur, ut ad eum veniant, satis ipse demonstravit, ubi ait : Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum. Et paulo post cum de non credentibus loqueretur : Dixi, inquis, vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo.³⁴ Hanc debet Pelagius gratiam confiteri, si vult, non solum vocari, verum etiam esse Christianus. Et cap. 47. idem August. assignans differentiam, quae inter ipsum et Pelagium de adiutorio gratiae versabatur, sic loquitur : Si ergo consenserit nobis, non solam possibilitatem in homine, etiamsi nec velit, nec agat bene, sed ipsam quoque voluntatem, et actionem divinitus adiuvari, ut sine illo adiutorio nihil bene velimus, et agamus : eamque esse gratiam Dei per Iesum Christum Dominum nostrum, in qua nos sua, non nostra iustitia iustos facit, ut sit vera nostra iustitia, quae nobis ab illo est ; nihil de adiutorio gratiae Dei (quantum arbitror) inter nos controversiae relinquetur. Signum ergo est, Pelagium admisisse gratiam interiorem ad posse, et illud adiutorium negasse, quo Deus efficit, ut velimus.

IX. Tertio, Dicebat Celestius Pelagii discipulus, istam gratiam tribuentem posse esse simpliciter necessariam, ut ad consummationem virtutum opera naturae pervenirent, et hac via temperans, utcumque errorem Pelagii, arbitrabatur se locum gratiae servare. Constat hoc ex S. Aug. dicente. Hoc enim nobis obiiciendum putarunt, quod invito, et reluctanti homini Deum dicamus inspirare ; non quantiscunque boni, sed et ipsius imperfecti cupiditatem. Fortassis ergo ipsi eo modo saltem servant locum gratiae, ut sine illa putent hominem posse habere boni, sed imperfecti cupiditatem : perfecti autem non facilius per illam posse, sed nisi per illam omnino non posse : verum et sic gratiam Dei dicunt secundum merita nostra dari, quod in Oriente Pelagius Ecclesiasticis gestis damnari timendo, damnavit. Si enim sine Dei gratia per nos incipit cupiditas boni, ipsum ceptum erit secundum meritum, cui tanquam ex debito, gratia veniat adiutorium, ac sic gratia Dei non gratis donabitur, sed meritum nostrum dabitur.³⁵ Et in alio loco arguens contra Iulianum, qui boni operis initium constituebat in natura, perfectionem autem et consummationem eius tribuebat gratiae, ait. Cum ergo divinitus adiuvatur homo : non tantum ad capessendam perfectionem adiuvatur, quod ipse posuisti : utique volens intelligi, eum per se incipere sine gratia, quod perficit gratia : sed potius quod Apostolus loquitur, ut qui in vobis opus bonum cepit, perficiat usque in finem. In quo enim vis hominem (sicut loqueris) ad aliquid laudabile generosi cordis stimulis incitari ; in hoc eum non vis in Domino, sed in libero arbitrio gloriari : ac sic priorem dare, ut retribuatur illi, eoque modo gratia non sit gratia : quia non est gratuita.³⁶³⁷ Pelagius tamen ( ut supra dictum est ) quamvis in tertio statu suae haeresis admiserit gratiae illuminationem et excitationem internam ad posse, nunquam tamen concedere voluit eam esse ad implenda mandata simpliciter necessariam, sed solum ad facilius. Quod, et S. Aug. expresse testatur lib. 2. contra duas epist. Pelag. c. 8. cum ait. Isti, scilicet, Iulianus, et Celestius, volunt in homine ab ipso homine incipere cupiditatem boni, ut huius cepti meritum etiam perficiendi gratia consequatur ; si tamen hoc saltem volunt. Pelagius enim facilius dicit, impleri quod bonum est, si adiuvet gratia. Quo additamento, idest addendo facilius, itaque significat, hoc se sapere, quod etiam si gratiae defuerit adiutorium, potest, quamvis difficilius implere bonum per liberum arbitrium.

X. Hinc S. Thomas ubicunque refert errorem Pelagii, non aliter illum explicat, quam dicendo, ipsum sensisse, quod initium bene operandi est ex nobis, sed consummatio, et perfectio ex Deo, ut videre licet 1. p. q. 23. art. 5. in corp. 2. 2. q. 6. art. 1. in corp. 3. contra Gent. c. 149. quodl. 1. art. 7. in corp. ad Rom. 7. lect. 3. in fin. et 2. ad Cor. 3. lectione 1. in fin. et ad Ephes. 1. lect. 1. etiam fine.³⁸

XI. Quarto, Pelagiani, saltem Iulianus, admiserunt adiutorium divinae gratiae subsequentis ad determinationem arbitrii creati, ita videlicet, ut prius natura incipiat homo, et gratiae adiutorium posterius natura subsequatur, per quod in ipso opere divinitus adiuvetur, Probatur hoc ex verbis ipsius Iuliani, quae refert S. Aug. Hominem, inquit, Dei opus defendimus, nec ex illius potentia, vel in malum, vel in bonum initium aliquem cogi, sed propria voluntate, aut bonum facere, aut malum; in bono vero opere a Dei gratia semper adiuvari, in malum vero Diaboli suggestionibus incitari.³⁹ Ad quod respondens S. Doctor ait: Vos autem in bono opere sic putatis adiuvari hominem gratia Dei, ut in excitanda eius ad ipsum bonum opus voluntate, nihil eum credatis operari, quod satis ipsa tua verba declarant. Cur enim non dixisti, hominem Dei gratia in bonum opus excitari, sicut dixisti in malum Diaboli suggestionibus incitari? Sed dixisti in bono opere semper a Dei gratia adiuvari, tanquam sua voluntate, nulla Dei gratia bonum opus aggressus, in ipso iam opere divinitus adiuvetur pro meritis videlicet voluntatis bonae, ut reddatur debita gratia, non donetur indebita, ac sic gratia iam non sit gratia.⁴⁰ Idem constat ex aliis verbis eorumdem Pelagianorum, quae refert idem S. Aug. lib. 2. contra duas Epistolas Pelagianorum: Hac, inquiens, verba sunt vestra, Baptisma omnibus necessarium esse aetatibus confitemur, gratiam quoque adiuvare uniuscuiusque bonum propositum, non tamen reluctanti studium virtutis immittere, quia personarum acceptio non est apud Deum.⁴¹ Et iterum ait: Dicunt, se confiteri, gratiam quoque adiuvare uniuscuiusque bonum propositum, non tamen reluctanti studium virtutis immittere. Hoc quippe ita dicunt, velut homo a se ipso sine adiutorio Dei habeat propositum bonum, studiumque virtutis, quo merito praecedente, dignus sit adiuvari Dei gratia subsequente.⁴²

XII. Ex his inferebant Pelagiani quintum dictum, videlicet, Hanc causalem esse veram, quia ego prior volui, Deus voluit; quia ego volo, Deus me adiuvat;⁴³ hanc autem esse falsam, quia Deus vult, ego volo, quia Deus adiuvat hominem, homo vult, et sic semper priores partes libero tribuant arbitrio, posteriores Deo relinquentes. Hoc dictum refert S. August. scribens ad Vitalem, cum ait: Recognoscis me (ut puto) in iis, quae nos scire dixi, non omnia, quae ad fidem Catholicam pertinent, commemorare voluisse, sed ea tantum, quae ad istam, quae inter nos agitur de Dei gratia quaestionem; Utrum praecedat hec gratia, an subsequatur hominis voluntatem, hoc est, ut planius id eloquar, utrum ideo nobis detur, quia volumus, an per ipsam Deus etiam hoc efficiat, ut velimus.⁴⁴ Unde hanc Pelagianorum assertionem impugnans lib. 3. Hypognosticon, inquit: In omni itaque opere sancto prior est voluntas Dei, posterior liberi arbitrii, idest, operatur Deus, cooperatur homo. Quod si dicas, ut dicere consuevisti, quia ego prior volui, Deus voluit, iam meritum facis, ut gratia ex operibus non sit gratia, sed merces. Quam causalem, ut infra patebit, etiam Semipelagiani statuerunt.⁴⁵ In quo autem sensu eam intellexerint, disp. 99. et 100. dicetur.

XIII. Sextum dictum Pelagii est, si asseratur, quod gratia Dei humana merita antecedat, et ex nolentibus volentes faciat, per talem gratiam libertas destruitur humani arbitrii, et necessitas fatalis inducitur. Hanc obiectionem opposuit saepe Sancto Aug. Pelagius, ut constat ex lib. 2. contra duas Epist. Pelagianorum c. 5. ubi S. Augustinus calumniis Pelagii respondens ait: Nec sub nomine gratiae fatum asserimus, quia nullis hominum meritis, Dei gratiam dicimus antecedi. Et post pauca, cum quaedam verba Pelagianorum superius inducta retulisset, subdit: Ex his eorum verbis intellexi, ob hoc illos, vel putare, vel putari velle, fatum nos asserere sub nomine gratiae, quia gratiam Dei, non secundum merita nostra dari dicimus, sed secundum ipsius misericordiossissimam voluntatem, qui dixit, Miserebor, cui misertus ero, et misericordiam praestabo, cui misericors fuero.⁴⁶ Et contra Iulianum loquens, inquit: Dicis quod appellatione gratiae, bonos fieri homines fatali necessitate dicamus; Post pauca subdens, Calumniaris me dicere, nihil studii expectari ab humana voluntate debere contra illud Evangelicum, quo ait Dominus. Petite et accipietis, quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis.⁴⁷⁴⁸ Et Hieron. ad Ctesiphontem scribens ait: Quod autem sursum, deorsum iactans, liberum arbitrium a nobis destrui, audiant e contrario eos arbitrii destruere libertatem, qui male eo abutuntur adversum beneficium largitoris.⁴⁹ Quis destruit arbitrium? ille qui semper Deo agit gratias ; et quodcunque in suo rivulo fuit, ad fontem refert ? An qui dicis recede a me, quia mundus sum, non habeo te necessarium: dedisti enim mihi semel arbitrii libertatem, ut faciam quod voluero ; Quid rursum te ingeris , ut nihil possim facere , nisi tu in me tua dona compleveris? Fraudulenter praetendis, ut Dei gratiam ad conditionem hominis referas, et non in singulis operibus auxilium Dei requiras , ne scilicet liberum arbitrium videaris amittere, et cum Dei contemnas adminiculum, hominum quaeras auxilium.

Hoc fuit semper omnium Pelagianorum Achilles, quo adversis defensores gratiae se triumphare gloriabantur, quo et suam haeresim palliare nitebantur: dum sub praetextu defendendae humanae libertatis iura, bellum intestinum gratiae Dei , per quam a morte liberamur , indixerunt. Sed quam inefficax sit hoc eorum argumentum, inferius patebit.

XIIII. Septimum dictum Pelagii est . Quando Apostolus ait, quod Deus operatur in nobis ; et velle et perficere , intelligitur de operatione per illuminationem intellectus , et excitationem stupentis voluntatis, qua Deus suadet illi quod bonum est. Hoc non aliter probatur , quam ex verbis expressis Pelagii, quae refert S. Aug. libro de gratia Christi contra Pelagium et Celestium cap. 10. cum ait : Et alio quippe loco cum diu asseruisset, non adiutorio Dei, sed ex nobis ipsis in nobis effici voluntatem bonam : opposuit sibi ex Apostoli Epistola quaestionem , atque ait . Et quomodo, inquit , stabit illud Apostoli? Deus est enim qui operatur in nobis et velle et perficere .⁵⁰ Deinde ut hanc oppositionem veluti solveret , quam videbat dogmati suo esse vehementer contrariam , secutus adiunxit : Operatur in nobis velle quod bonum est , velle quod sanctum est : dum nos terrenis cupiditatibus deditos mutorum more animalium tantummodo praesentia diligentes, futurae gloriae magnitudine, et praemiorum pollicitatione succendit : dum revelatione sapientiae in desiderium Dei stupentem suscitat voluntatem; nam nobis (quod tu alibi negare non metuis) suadet omne quod bonum est . Et eodem modo interpretatur Pelagius alia consimilia loca scripturae, in quibus Deo tribuitur hominis conversio, sicut est illud Ioannis 6. Nemo potest venire ad me , nisi Pater, qui misit me, traxerit eum.⁵¹ Et illud Isaiae 26. Omnia opera nostra operatus es nobis. et alia huiusmodi .

XV. Ex hoc dicto inferebant Pelagiani , Deum operari in nobis velle , quantum in ipso est; sed ei consentire vel dissentire, ita nostrum est,, ut si velimus fiat, si autem nolimus , nos ut operatio Dei nihil nobis prosit , efficimus . Constat hoc ex S. Augustino , qui Pelagianorum referens , et redarguens errorem , inquit : Quid est ergo quod ait Apostolus . Deus in nobis operatur et velle, et perficere? Respondes, per legem suam , per scripturam suam , Deum operari , ut velimus, quam vel legimus, vel audimus. Sed ei consentire , vel non consentire ita nostrum est , ut si velimus fiat : si autem nolimus, nihil in nobis operationem Dei valere faciamus . Operatur quippe ille , dicis, quantum in ipso est , ut velimus , cum nobis nota sunt eius eloquia : sed si eis acquiescere nolumus; nos, ut operatio eius nihil in nobis prosit, efficimus . Quae si dicis , profecto nostris orationibus contradicis .⁵²

XVI. Octavum dictum Pelagianorum fuit . Divinae praedestinationis datur causa ex parte nostra, videlicet merita praevisa naturae viribus incepta . Hunc errorem tribuit Pelagianis S. Augustinus : sic enim ait, Praesciebat ergo ( ait Pelagius ) qui futuri essent Sancti et immaculati per liberae voluntatis arbitrium, et ideo eos ante mundi constitutionem in ipsa sua praescientia, quos tales futuros esse praescivit, elegit . Elegit ergo , inquit , antequam essent, praedestinans filios , quos futuros Sanctos , immaculatosque praescivit: utique ipse non fecit, nec se facturum, sed illos futuros esse praevidit.⁵³ Et S. Tho. eumdem errorem Pelagianorum referens , ait : Fuerunt ergo alii , qui dixerunt quod merita praeexistentia in hac vita sunt ratio , et causa effectus praedestinationis. Posuerunt enim Pelagiani , quod initium benefaciendi, sit ex nobis , consummatio autem a Deo : et sic ex hoc contingit , quod alicui datur praedestinationis effectus , et non alteri : quia unus initium dedit se praeparando et non alius .⁵⁴ Verum est , quod Pelagius asseruit praedestinationis effectum tribui praedestinatis propter praevisum bonum usum liberi arbitrii futurum ex sola facultate naturae, et non ex efficaci adiutorio praevenientis gratiae. Sed tandem admisit doctrinam et revelationem interiorem , per quam suaderet quid faciendum, quidve fugiendum esset, ut in superioribus dictum est .

Haec autem omnia inferius impugnabuntur, et simul Pelagianorum mens clarius aperietur.

XVII. Nonum dictum continet duodecim articulos Pelagio in Synodo Palaestina obiectos, quos nisi anathematizasset, anathematizatus et ipse utique fuisset. Primus est, Adam sive peccaret, sive non peccaret, moriturus esset. Secundus, quod peccatum Adae ipsum solum laeserit, et non genus humanum. Tertius, quod infantes nuper nati in illo statu sint, in quo Adam fuit ante praevaricationem. Quartus, quod neque per mortem, vel praevaricationem Adae omne genus humanum moriatur; neque per resurrectionem Christi omne genus humanum resurgat. Quintus, infantes etiam non baptizatos habere vitam aeternam. Sextus, divites baptizatos, nisi omnibus abrenuntient, si quid boni visi fuerint facere, non reputari illis, nec eos habere posse Regnum Dei. Septimus, gratiam Dei, atque adiutorium non dari ad singulos actus, sed in libero arbitrio esse, vel in lege atque doctrina. Octavus, Dei gratiam secundum merita nostra dari. Nonus, filios Dei non posse vocari, nisi omnino absque peccato fuerint effecti. Decimus, non esse liberum arbitrium, si Dei indiget auxilio: quoniam in propria voluntate habet unusquisque facere aliquid, vel non facere. Undecimus, victoriam nostram non ex Dei adiutorio esse, sed ex libero arbitrio. Duodecimus, quod poenitentibus venia non detur secundum gratiam et misericordiam Dei: sed secundum meritum et laborem eorum, qui per poenitentiam digni fuerint misericordia. Istos errores Pelagii refert S. August. in epist. 106. ubi etiam ostendit, eiusmodi assertiones esse contra doctrinam, quam semper tenuit Catholica Ecclesia, quod ex discursu huius operis amplius manifestabitur.

Ad primum argumentum, Respondetur quod Pelagius admisit quidem gratiam interiorem, quae tribueret quoddam posse, negavit tamen eam esse simpliciter necessariam ad divina mandata implenda. Sectatores autem Pelagii Iulianus et Celestius (ut supra ostensum est) concesserunt illuminationem illam internam intellectus, et excitationem voluntatis esse ad operis perfectionem simpliciter necessariam. Cum hoc tamen adhuc manet, in quo ab illis Semipelagiani, de quibus c.1. de praedestinatione Sanctorum loquebatur August. discernuntur.

Quoniam Pelagiani (ut supra dictum est) constituerunt in natura primum initium Fidei, et bonorum operum: eorum tantummodo consummationem et perfectionem tribuentes Divinae gratiae. At vero Semipelagiani distinxerunt inter fidem, et bona opera, quae fidem subsequuntur, et primum fidei initium dixerunt esse ex nobis: initium autem bonorum operum esse ex gratia, quam tamen asserebant merito fidei dari credentibus. Constat hoc ex S. Augustino in eodem lib. de praedestinatione SS. ubi contra Semipelagianos ostendit ex professo etiam primum initium fidei, qua Christiani sumus, ex Deo esse, non ex nobis.⁵⁵ Discernuntur etiam, nam Semipelagiani (ut Aug. ait cap.1. eiusdem libri) fatebantur cum Ecclesia Christi peccato primi hominis obnoxium nasci genus humanum, nec ab isto malo, nisi per iustitiam secundi hominis aliquem liberari: quae tamen Pelagius et Celestius pertinaciter negaverunt, ut ex eodem Augustino constat in libris contra ipsos editis. In his ergo docet August. plurimum Semipelagianos a Pelagianorum errore discerni. Sed de hoc disputatione sequenti latius dicetur, ubi Semipelagianorum⁵⁶ dicta referemus.

Ad secundum, respondetur per distinctionem assignatam de quadruplici statu haeresis Pelagii. Etenim contra primum diffiniverunt Cocilia et Patres, esse admittendam gratiam ad salutem, nec sufficere sibi solam naturam ad omnia Dei praecepta implenda. Contra secundum statum eiusdem haeresis, docuerunt adiutorium gratiae, quo Deus nos adiuvat ad eius mandata implenda, non consistere in sola lege, aut doctrina externa, vel in exemplo, quod nobis reliquit Christus Dominus: sed admittendam esse gratiam internam. Contra tertium, determinaverunt gratiam istam internam esse necessariam ad simpliciter, et non solum ad melius esse, sive ad facilius operandum. Contra quartum, decreverunt esse simpliciter necessariam gratiam interiorem, non solum quae ostenderet et doceret quid esset credendum, aut faciendum: sed quae donaret et adiuvaret, ut faciamus: quam gratiam S. Prosp. appellat praeoperantem,⁵⁷ et communi vocabulo, dicitur gratia efficax praeveniens, per quam Deus active proprie facit ut velimus, et pie operemur , et per haec patet ad confirmationem. Sed est adhuc argumentum : nam Concilia et Patres dicunt, Pelagium nullam admisisse veram gratiam. Sed gratia interior illuminans intellectum , et excitans stupentem voluntatem, est vera gratia . Ergo non admisit illam Pelagius .

Respondetur . Quod cum Pelagius asseruerit gratiam secundum merita nostra dari , etiam concedendo gratiam interiorem illuminantem intellectum, excitantem voluntatem , et adiuvantem ipsum posse ; nullam revera gratiam admisit. Immo etiam si admisisset gratiam efficacem , sive adiuvantem ipsum velle , dicendo gratiam secundum merita nostra dari : totam rationem gratiae destruxisset , si enim ex operibus ( ut arguit Apostolus) iam gratia non est gratia.⁵⁸ Unde August. in libro de gratia Christi contra Pelagium et Celestium cap. 31. ait : Quamlibet sentiat gratiam , ipsis Christianis secundum merita dari dicit. Quibus verbis significat quamcunque gratiam concessam a Pelagio destrui , si asseratur illam secundum merita nostra dari .

XIX. Ad tertium, respondetur quod in primo statu suae haeresis negavit Pelagius gratiam, quae per subministrationem Spiritus nobis datur : in secundo autem , vel tertio statu admisit gratiam interiorem, qua illuminatur intellectus , et voluntas excitatur , ut supra dictum est . Secundo respondetur , quod gratia interior etiam , qua Deus demonstrat et revelat quid agere debeamus, non autem donat , atque adiuvat ut agamus : ad legem pertinet , et doctrinam licet internam , ut S. Aug. ostendit locis superius allegatis : non autem ad subministrationem spiritus , quam negare intendebat Pelagius .⁵⁹ Licet enim interior revelatio et doctrina, quae ostendit quid facere, quidve cavere debeamus , sit in nobis a Spiritu sancto : qui docet hominem scientiam; nihilominus tamen generalitate quadam sub litera quae occidit. non sub spiritu qui vivificat, comprehenditur .⁶⁰ Illa vero gratia, quae adiuvat infirmitatem nostram et vires tribuit voluntati, ut quod agendum cognovimus , faciamus ; pertinet ad subministrationem spiritus , de qua etiam inquit Apostolus : Spiritus adiuvat infirmitatem nostram , nam quid oremus sicut oportet, nescimus, sed ipse Spiritus postulat pro nobis, idest postulare nos facit , ut explicat Sanctus Thomas,⁶¹ gemitibus inenarrabilibus .⁶² Quibus verbis non obscure significat, illam gratiam , quae non solum docet quid postulare debeamus, aut facere ; sed etiam donat ut postulemus , et faciamus, ad subministrationem spiritus pertinere. Hanc autem gratiam semper negavit Pelagius, ut supra dictum est . Dicendum est ergo , quod cum Augustinus ait, Pelagium negasse gratiam , quae per subministrationem Spiritus sancti nobis datur , loquitur de gratia, per quam non solum ostendit quid facere debeamus : sed etiam donat , atque adiuvat ut faciamus . Quae explicatio habetur ex ipso contextu, et praesertim ex verbis illis Aug. in 3. argum. inductis, in quibus asserit Pelagium sensisse ; quod homines salventur adiuti non aliqua subministratione virtutis , sed viribus propriae voluntatis. Si ergo adiungantur his verbis, illa S. Aug. in eod. arg. relata, videlicet, quod per subministrationem Spiritus S. pertinet ad concupiscentias, tentationesque vincendas, constabit, gratiam datam per subministrationem Spiritus idem significare, quod gratia subministrans virtutem ad concupiscentias et tentationes vincendas. Illuminatio autem, seu doctrina sola etiam interior et excitatio stupentis voluntatis , quam admisit Pelagius, non tribuit vires voluntati ad mandata divina implenda , quia solum movet eam ex parte obiecti, proponendo et docendo quid facere debeat. Unde non pertinet ad eam gratiam, quae per subministrationem spiritus datur. Potest hoc explicari aptissimo exemplo. Si enim aliquis dormiret et simul etiam esset infirmus , et pedibus carens , ita ut nullam prorsus virtutem haberet ad ambulandum, et esset in magno periculo constitutus , quod nisi fugiendo non posset evadere : certe per hoc solum, quod ab alio excitaretur a somno , et admoneretur periculi , ut fugeret, et currendo evaderet imminentem mortem, nullas vires subministraret illi ad fugiendum, sed eodem modo maneret impotens ad currendum quantum est ex parte virtutis gressivae, ac si excitatus a somno, et edoctus de periculo non fuisset. Proportionabiliter sentiendum est de illuminatione , et excitatione interna ex parte obiecti, quam admisit Pelagius, et hoc significavit S. Aug. cum dixit; Pelagium nunquam concessisse gratiam, qua non solum possibilitas naturalis voluntatis et actionis , sed ipsa etiam voluntas et actio subministratione Sancti Spiritus adiuvatur . Ex quibus verbis satis constat, non quamcunque gratiam negasse Pelagium: sed eam, quae donatur nobis, ut bonum, quod cognoscimus, faciamus:

XX. Sed contra hanc solutionem, est argumentum. Sequitur quod gratia habitualis, et similiter habitus charitatis non pertineat ad gratiam, quae datur per subministrationem Spiritus: sed ad legem, atque doctrinam: Sequela probatur, nam per huiusmodi habitus non facit Deus, ut faciamus: neque operatur, ut operemur: cum habitus non determinet potentiam ad operandum. Ergo si sola gratia, per quam Deus donat, et facit ut faciamus, pertinet ad subministrationem Spiritus: habitus gratiae, et charitatis ad legem pertinebunt, atque doctrinam: et non ad gratiam, quae datur per subministrationem Spiritus.

Respondetur negando sequelam. Quia per gratiam, et charitatem, Spiritus Sanctus habitat in nobis, iuxta illud, quod Christus Dominus per Ioannem ait: Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus.⁶³ Licet ergo per solam gratiam habitualem, aut per charitatis habitum non faciat Deus, ut operemur: facit tamen, ut vitam habeamus spiritualem, et tribuit sufficiens principium effectivum supernaturalis operationis. Nam per gratiam habitualem efficit nos filios Dei: per habitualem vero charitatem, Dei amatores facit; et ideo pertinent ad gratiam, quae datur per subministrationem Spiritus:⁶⁴ illuminatio autem intellectus, atque voluntatis excitatio, quam Pelagiani admiserunt, nihil horum efficit, nec tribuit vires voluntati, ut Disp. 75. patebit, unde non est simile.

Secundo respond. quod licet habitus gratiae et charitatis non determinent hominem ad pie operandum: in ipsa tamen infusione gratiae, et charitatis movet Deus auxilio efficaci liberum eius arbitrium: ut consentiat, et libere cooperetur Deo, se disponendo per proprium actum ad suam iustificationem, ut prima 2.q.113.art.8.docet S. Thom. Unde gratia et charitas etiam habitualis non pertinent ad vetustatem literae, sive ad legem et doctrinam: sed ad vivificantem⁶⁵ et renovantem spiritum.

Ad confirmationem respond. concludo de se efficaciter, sententiam Pelagii implicare in dictis: qui, cum asseruerit gratiam secundum merita nostra dari, veram destruxit rationem gratiae, quam in illuminatione intellectus, et excitatione interna voluntatis constituit, ut supra dictum est.⁶⁶ Hanc vel consimilem contradictionem in scriptis Pelagii Sanctus notavit Aug. lib. de gratia Christi, cap. 37. cum dicit: Istam sane, scilicet epistolam ad Demetriadem, legi, mihique persuaserat hanc, illum gratiam, de qua quaestio est, confiteri: quamvis in multis eius Opusculi locis sibi ipsi contradicere videretur. Et cap. 31. eiusdem libri, ait: Quamlibet sentiat gratiam, ipsis Christianis secundum merita dari, dicit. Et infra: Manifestum est, eum dicere gratiam secundum merita dari quamlibet eam, vel qualibet significet, quam tamen aperte num exprimit: ac si apertius diceret: Quamcunque gratiam constituat Pelagius, eam tandem destruit, cum affirmet, illam secundum merita nostra dari.

XXI. Ad quartum respondetur, Pelagium nunquam negasse, necessarium esse ad actus ordinis naturalis, ut Deus tanquam auctor naturae influat nobiscum, quando volumus operari: Sed solum negavit esse necessarium Dei adiutorium, quo operatur ut operemur: quoniam existimavit destrui libertatem arbitrii, si homo nihil posset operari, nisi praemovente, et praeoperante Deo.⁶⁷ Optime siquidem noverat Pelagius, quod si adiutorium Dei, et concursus illius ordine naturae posterior esset arbitrii creati determinatione; ita videlicet, ut ista causalitas vera esset; quia homo operatur, Deus cooperatur: non laederetur eiusdem arbitrii libertas. Ex verbis autem adductis S. Hieronymi solum concluditur, Pelagium negasse, esse necessarium ad actus nostros adiutorium: quo Deus in nobis, atque nobiscum, ut operemur, operatur. Quod ex ipso contextu manifeste colligitur, praesertim in verbis adductis in dicto sexto: ex eo enim calumniabantur Pelagiani Hieronymum, et Augustinum: quia dicebant omnia bona opera nostra ad Deum esse referenda, videlicet, tanquam ad primum auctorem et fontem: a quo primo et principaliter dependent; et quia praedicabant hominem nihil posse facere, nisi Deus in illo sua dona compleverit: ut patet ex illis Pelagianorum verbis apud S. Hieronymum: Quid rursum te ingeris, ut nihil possim facere, nisi tu in me tua dona compleveris. Quibus sane verbis illud Dei adiutorium de medio tollere conabatur, quo Deus virtutem operativam creati arbitrii complet eam movendo, et applicando ad exercitium actus, de qua in disput. 18. et quatuor sequentibus agendum erit ex professo. Quod etiam designant illa verba Sancti Hieronymi in eadem epist. ubi ait: Ita enim gratiam ponunt, scilicet Pelagiani, ut non per singula opera eius nitamur, et regamur auxilio: Et iterum: Iniuriam tibi fieri putas, et destrui arbitrii libertatem, si ad Deum semper auctorem recurras: si ex illius pendeas voluntate: et dicas, Oculi mei semper ad Dominum: quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos?⁶⁸ Unde et audes lingua proferre temeraria unumquemque arbitrio suo regi: Et si suo arbitrio regitur, ubi est auxilium Dei? si Christo Rectore non indiget, quomodo scribit Hieremias, Non est in homine via eius: et a Domino gressus hominis diriguntur?⁶⁹⁷⁰

Ex quibus patet, Pelagium non negasse, concursum simultaneum primae causae esse ad ea, quae facimus, necessarium: sed negasse dumtaxat praevium adiutorium Dei esse ad singulos actus nostros necessarium; nempe directionem, et gubernationem Dei, illam videlicet, quam petit Ecclesia, cum dicit: Dirigere, et sanctificare, regere, et gubernare dignare, Domine Deus, Rex caeli, et terrae hodie corda, et corpora nostra, sensus, sermones, et actus nostros in lege tua, et in operibus mandatorum tuorum, ut hic, et in aeternum (te auxiliante) semper salvi, et liberi esse mereamur. Arbitrabatur enim iniuriam fieri libero arbitrio, si non a se ipso, sed a Domino, et regeretur, et gubernaretur.

Unde multi viri docti, et in doctrina S. Augustini eruditissimi, inter quos est Gaspar Casalius Conimbricensis, qui sacro Conc. Tridentino interfuit, libr. 1. de quadripart. Iustitia, cap. 36. expresse fatentur, Pelagium nunquam negasse, generalem Dei influentiam. Verba Casalii sunt haec: Pelagius non negabat generalem influxum: Et paulo inferius: Confitebatur quidem Pelagius gratiam creationis; in hominibus humanam naturam, humanam voluntatem, et generalem Dei influxum communem omnibus agentibus. Et post pauca: Numquid negavit generalem influxum esse necessarium hominibus ad bene operandum?

Non scitur hactenus, nec creditur de ipso: non enim sic sapere potuit, nisi prius desiperet. Quomodo potest operari causa secunda sine concursu causae primae?⁷¹ Dato etiam, et non concesso, quod Pelagius non admiserit concursum Dei generalem, dubitari tamen non potest admisisse concursum, seu adiutorium Dei subsequens ad determinationem creatae voluntatis, ut constat ex S. Aug. locis n. 11. huius disputationis adductis. Unde in libro Enchirid. ad Laurentium cap. 32. clare supponit, Pelagianos sensisse: propterea dictum esse, non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei: quia ex utroque fit, id est, ex voluntate hominis, et misericordia Dei, etc. Tanquam diceretur, non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei. Et S. Doctor eodem loco contendit, aliquid amplius esse tribuendum gratiae, de quo disp. 97. praesertim nu. 6. agendum est, ubi verba S. Aug. latius expendemus.