De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum Deus cognoscat certo, et infallibiliter peccata futura, in aliquo decreto suae Divinae voluntatis.

I. PARTEM negativam defendunt quidam moderni Theologi, quam probant his argumentis.

Primo. In Deo triplex decretum possumus fingere, respectu actus peccati. primum est decretum physice praedeterminans liberum arbitrium ad futurum actum peccati, inquantum actus, et ens est. secundum est decretum concurrendi simul cum voluntate ad eundem actum, si voluntas voluerit ad illum se applicare. tertium est decretum permittendi malitiam moralem ipsius peccati. sed in nullo decreto istorum, nec in omnibus simul cognoscit Deus certo, et infallibiliter peccata futura; ergo Deus non cognoscit illa in aliquo decreto suae voluntatis. Minor, quoad primum decretum, probatur: nam in Deo nullum esse potest absolutum et efficax decretum physice praedeterminans liberum arbitrium creatum ad actum peccati, etiam inquantum est actus: tum etiam quoniam peccatum ipsum tribueretur Deo, ut primo auctori et motori; ergo Deus non cognoscit peccata futura in praedicto decreto suae voluntatis. Quod autem ea non cognoscat in decreto concurrendi simul cum libero arbitrio creato ad actum peccati, probatur: nam sola voluntas Dei non est integra causa actus peccati; sed ad illum etiam requiritur liber concursus creatae voluntatis; ergo nisi voluntas concurrat, non erit certo futurus actus peccati; ergo in decreto, quo Deus statuit concurrere simul cum voluntate ad actum peccati, non potest certo cognoscere actum peccati futurum. Quod vero in decreto permittendi malitiam peccati, non cognoscat illud, probatur: nam Deus ea ratione dicitur permittere peccatum, inquantum non confert auxilium praedeterminans voluntatem ad actum oppositum virtutis. quod si conferret, homo non peccaret sed huiusmodi auxilium non est necessarium, ut homo producat actus virtutis; ergo in negatione, vel carentia talis auxilii, non potest certo cognosci peccatum futurum.

Secundo arguitur. Voluntas permittendi peccatum duo includit; alterum est propositum non impediendi peccatum, nec dandi auxilium efficax ad actum virtutis, quo vitatur peccatum; alterum est voluntas concurrendi ad actum positivum voluntatis, quo peccatum libere committitur. nam secundum S. Thom. non datur pura omissio culpabilis.¹ sed in proposito non dandi praedictum auxilium efficax, cognosci non potest peccatum infallibiliter esse futurum; quia sequeretur voluntatem humanam suae naturae, et efficacitati relictam cum generali influentia primae causae, esse ex se determinatam ad operandum actum malum; quod videtur dogma Manichaeorum et Lutheranorum, ut Disput. 3. ostensum est; ergo. Probatur hoc. nam illa voluntas sibi relicta cum communi influentia in omnibus actibus, infallibiliter operatur malum; erit ergo ex se determinata ad malum. In causa enim proxima contingenti non potest certo cognosci effectus futurus, nisi sit praedeterminata ad illum, et non impedita. Similiter etiam in decreto concurrendi simul cum voluntate creata ad actum peccati, non potest Deus certo cognoscere actum illum esse futurum: nam voluntas pro sua libertate potest talem actum non producere, alias ex se esset determinata ad actum malum producendum. ergo in sola voluntate permittendi peccatum non potest Deus certo cognoscere illud esse futurum, nisi recurramus ad scientiam mediam, per quam Deus certo cognoscit voluntatem esse consensuram in peccatum ex hypothesi, quod in tali ordine rerum, et in talibus circumstantiis constitueretur.

II. Contrariam sententiam defendunt consequenter omnes Doctores, qui tenent scientiam mediam non dari, etiam in Deo. Si enim huiusmodi scientia non est, non poterit ex illa desumi certitudo infallibilis, quod Petrus, verbi gratia, peccabit, nec in eadem scientia talis certitudo fundari. Unde ex alio capite desumenda erit haec certitudo et infallibilitas, videlicet ex reali existentia, quam peccata futura habent in aeternitate, ut disp. 8. et 9. dicebamus; vel ex aliquo decreto divinae voluntatis. quod in praesenti intendimus explicare.

Igitur pro resolutione huius difficultatis notandum est, quod in peccato reperiuntur duo. Primo reperitur actio positiva peccati, quae, ut est ens, bona est, et consequenter procedit efficienter a primo bono, scilicet a Deo, tanquam a primo auctore, et prima causa, ut probat S. Thom. 1. 2. q. 79. art. 2. et in 2. d. 37. q. 2. art. 2. de quo ex professo a nobis disputandum erit disput. 24. ubi ex sententia S. Augustini, et S. Thomae manifestum fiet, Deum suo concursu generali physice praemovere, et praedeterminare creatam voluntatem ad actum peccati, inquantum actus est, quantumvis alias sit intrinsece malus in ordine ad voluntatem creatam, quae deficienter operatur. Secundo reperitur in peccato ratio formalis peccati, seu malitia moralis, et deordinatio a recta ratione: et hanc Deus non causat, sed solum permittit, quatenus videlicet non praebet auxilium efficax ad vitandum peccatum, quod quidem auxilium si Deus praeberet homini, non peccaret, ut 1. 2. q. 79. ar. 1. in corp. dicit S. Thomas.

Notandum secundo, quod aliud est dicere liberum arbitrium creatum esse defectibile ex natura sua, et aliud est dicere liberum arbitrium esse determinatum ex se ad malum; illud enim est veritas Catholica, hoc autem est error etiam contra lumen naturale. Illud possibilitatem dicit a fine deficiendi, et lege Dei; quia facultas liberi arbitrii non est ipsa regula suarum actionum; hoc autem refert determinationem ad malum in auctorem naturae, qui liberum arbitrium produxit, quod est haeresis blasphema. Illud, ut saepe docent SS. Aug. et Thomas, competit libero arbitrio; quia est productum ex nihilo,²³⁴ quod etiam docent Cyrillus lib. 1. in Ioan. cap. 25. Nyssenus lib. 7. de libero arb. cap. ult. S. Greg. lib. 25. moral. cap. 5. Damascenus lib. 2. fidei orthodoxae, cap. 27. et Rupertus lib. 1. in Gen. cap. 15. hoc autem inclinationi naturali eiusdem arbitrii repugnat: nam semper tendit ad bonum verum, vel apparens, cum malum sub ratione mali, etiam dum peccat, velle non possit. Sit ergo

III. PRima Conclusio. Deus certo, et infallibiliter cognoscit omnia peccata futura in decreto, quo statuit praedeterminare voluntatem creatam ad entitatem actus peccati, inquantum actio, et ens est, et permittere malitiam moralem peccati, seu peccatum ipsum ut peccatum est, non dando auxilium efficax ad illud vitandum.⁵

Probatur conclusio ex illo Psalm. 80. Dimisi eos secundum desideria cordis eorum: ibunt in adinventionibus suis. Quibus verbis significatur, Deo deserente, et non adiuvante peccatorem, ne cadat, infallibiliter esse peccaturum. Unde S. August. explicans differentiam inter recessum Christi corporalem, et spiritualem, ait:⁶ Discessit de ipsa Civitate Dominus, vel de illo loco: nunquid Lazarus non vixit? Non sic anima suscitatur: suscitat illam Deus, moritur, si discesserit Deus. Dicam enim audacter, fratres, sed tamen verum. Duae vitae sunt; una corporis, altera animae. Sicut vita corporis anima, sic vita animae Deus. Quomodo si anima deserat, moritur corpus, sic anima moritur, si deserat Deus.

Confirmatur auctoritate Conc. Araus. 2. can. 19. ubi dicitur: Natura humana etiam si in illa integritate, in qua est condita, permaneret, nullo modo seipsam, creatore suo non adiuvante, servaret. ergo secundum mentem Concilii, Deo non adiuvante hominem, ne cadat, infallibiliter cadet; alias seipsum in bono conservaret, creatore suo illum non conservante. Idem probatur ex Innocent. Papa, epist. 25. ad Concilium Carthaginen. quae est apud August. 91. ubi sic loquitur: Quotidiana praestat ille remedia, quibus nisi freti, confisique nitamur, nullatenus vincere humanos poterimus errores: necesse est enim, ut, quo auxiliante vincimus, eo iterum non adiuvante, vincamur. Quo nihil dici potuit clarius pro nostra sententia.

Secundo probatur ratione. Deus certo scit, quod, si non conservaret creaturas in suo esse, statim redigerentur in nihilum: quoniam creatura seipsam conservare non potest, creatore suo illam non conservante: ergo etiam scit, quod si ipse non conservet hominem in bono rationis, homo ipse non conservabit se. ergo in decreto, quo Deus statuit non dare auxilium efficax tali tempore alicui, quo bonum operando, vel abstinendo a peccato, bonum rationis conservet, certo scit, quod homo ab eodem bono rationis, peccando, deficiet.

Tertio probatur. Sine auxilio efficaci praedeterminante liberum arbitrium ad actum virtutis, nunquam homo producet illum actum, ut disp. 18. et 23. manifestum fiet: ergo in decreto, quo Deus statuit non dare Petro, verbi gratia, tali tempore auxilium efficax ad actum virtutis, qui est in praecepto, scit, quod Petrus non producet illum actum, ac per consequens scit, quod peccabit omissionis peccato.

Praeterea idipsum probatur de peccato commissionis. nam in decreto, quo Deus praedeterminavit voluntatem Petri ad actum peccati, inquantum actus est, certo cognoscit, quod producet illum actum, ut disp. 24. fiet manifestum. ergo si ex alia parte permittat eiusdem actus malitiam moralem, et quod Petrus, deficiendo a regula rationis, eundem actum producat; erit infallibile, quod Petrus peccet, ac per consequens id certo cognoscet Deus.

IIII. Secunda Conclusio. Simpliciter et absolute dicendum est, Deum non cognoscere certo et infallibiliter peccata futura in aliquo decreto suae voluntatis, quo praedeterminaverit liberum arbitrium ad eadem peccata committenda. Haec conclusio est de fide, quam ut plurimum probant argumenta facta a principio.

Praeterea probatur omnibus locis Scripturae, Conciliorum Araus. et Trident. et auctoritatibus SS. Patrum; quibus disput. 24. ostendemus, Deum, absolute loquendo, non praedeterminare voluntatem hominis ad malum, sive ad peccatum.

Ad argumenta igitur facta a principio respondetur, tantum probare hanc secundam conclusionem: quatenus vero contra primam videntur militare, singulis est occurrendum.

AD primum respondetur, quod in primo et tertio decreto cognoscit Deus peccata futura, videlicet in decreto praemovendi efficienter voluntatem creatam ad entitatem actus peccati, inquantum actus est, et in decreto permittendi, quod voluntas creata deficiat a ratione, ut ex dictis constat. Nec huiusmodi decretum repugnat humanae libertati, aut propter illud, ipsum peccatum refunditur in Deum, tanquam in primum auctorem, absolute loquendo, sed solum cum addito diminuente, inquantum scilicet actus, et ens est, de quo ex professo disp. 24. erit agendum. Ad aliud, quo in eodem argumento probatur, Deum in decreto permittendi malitiam, non posse cognoscere peccatum futurum; respondetur, quod, ut infra patebit, ad quemlibet actum virtutis praerequiritur Dei decretum, et auxilium efficienter praedeterminans liberum arbitrium creatum ad talem actum, neque ex hoc licet inferre, quod, qui non habet actu auxilium illud, non possit operari talem actum virtutis: nec etiam licet inferre, quod, qui habet illud auxilium, non possit non operari eundem actum. defectus huius illationis iam supra a nobis explicatus est; et disp. 18. demonstrabimus, quam sit fallax haec argumentatio.

Ad secundum argumentum respondetur per ea, quae dicta sunt in secundo fundamento: diximus enim, voluntatem creatam ex natura sua, esse inclinatam ad bonum. nam eius inclinatio naturalis a Deo est, ut opusc. 2. c. 29. et 30. et alibi saepe docet S. Thom. Unde talis inclinatio non potest tendere ad malum: cum hoc tamen asserendum est, voluntatem creatam esse ex natura sua defectibilem, et, nisi manu creatoris in bono rationis conservetur, se per seipsam non conservabit, et ita Deo deserente, infallibiliter deficiet, et libere deficiet, sicut Deo ipsam conservante, infallibiliter et libere seipsam conservabit, ut sup. ex S. August. dictum est. Unde in decreto, quo Deus occulto suo iudicio, sed absque ulla dubitatione iustissimo, statuit voluntatem creatam in bono rationis non conservare, sed permittere, ut ab illo deficiat, atque ad actum peccati, inquantum actus est, modo superius explicato, concurrere, certo cognoscit peccata futura.