De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum homo per solas vires naturae possit omnibus mysteriis supernaturalibus sibi propositis, et explicatis assentiri, tamquam revelatis a Deo, assensu certo, et firmo, ex parte credentis.

I. CIRCA istam difficultatem ante Pelagii tempora fuit haeresis Basilidis, qui cum Valentinianis dixit, fidem esse homini naturalem.¹ Ita refert Clemens Alexandr. lib. 4. Strom. Postmodum vero circa annum 400. exorta fuit Pelagii haeresis, qui, ut refert S. Aug. epist. 106. ad Paulin. et epist. 107. ad Vitalem, et S. Tho. 22. q. 6. ar. 1. asseruit, fidem non esse donum Dei, sed inesse nobis ex nobis; a Deo autem pendere dumtaxat, quatenus ipse, quae sunt credenda, revelat per praedicatores, aut per legem et doctrinam. In eodem errore fuit Thiconius ante Pelagii tempora, ut refert S. Aug. lib. 1. de doctr. Christ. c. 3. imo et ipse S. Aug. antequam diligentius istam excussisset quaestionem, praedictae sententiae adhaesit, ut ipsemet fatetur lib. de praedestinatione SS. c. 3. ubi ait, se errasse ante pontificatum, cum putaret fidem, qua in Deum creditur, non esse donum Dei, sed a nobis esse in nobis; et per illam nos impetrare Dei dona, quibus pie vivamus in hoc saeculo: et idem refert lib. 1. retract. c. 23. Deinde vero circa annum 440. Faustus Gallus Reiensis Episcopus eumdem errorem sequutus est, ut refert Ioan. Maxentius in responsione ad epist. Hormisdae Papae, et in praefatione fidei: atque Fulgentius lib. de incarnat. et gratia Christi: et colligitur manifeste ex libris eiusdem Fausti de gratia Dei, et humanae mentis libero arbitrio, cuius verba disputatione 2. retulimus.²

Similiter Cassianus, et alii quidam Semipelagiani Massilienses huic errori adhaeserunt: nam in collat. 13. cap. 17. distinguit duplicem modum vocationis ad fidem, et ad ipsam gratiam, et dicit, quod³ in aliquibus hominibus gratia Dei, atque auxilium eius omnem praevenit hominis voluntatem, ita ut non petentes, neque pulsantes, sed dormientes praeveniat, ut veniant ad fidem, secundum illud Isai. 65. et ad Rom. 10. Inventus sum a non quaerentibus me, palam apparui iis, qui me non interrogabant; asserebat tamen, quod illi inviti veniebant ad fidem. Ita refert S. Prosp. lib. contra Collat. c. 4. Aliquando vero homo ipse ex viribus naturae incipiebat credere, petere, pulsare, et desiderare fidem, et habebat ex vigilantia liberae voluntatis initia quaedam imperfecta, propter quae Deus statim conferebat auxilium gratiae, ut plenius, atque perfectius crederet: et tunc homo libere credebat. Ita refert idem Prosp. lib. con. Collat. per totum, praesertim c. 5. 6. 8. et 9. et in epist. ad August. vers. quidam vero bonum: cuius verba adduximus disput. 2. ubi Semipelagianorum errorem ex professo retulimus. Huius sentent. argumenta sunt haec.

Primum argumentum desumitur ex illo ad Rom. 10. Si credideris, salvus eris, et Marc. 16. Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit: ubi aliquid exigitur ab homine, videlicet fides, et aliquid offertur illi, videlicet salus: ergo, sicut salus, quae offertur est in Dei potestate; ita et fides, quae exigitur, erit in potestate hominis: atque adeo homo poterit credere ex viribus naturae; nihil enim est in potestate alicuius, nisi quod ipse praestare potest.

II. Secundo arguitur argumento Cassiani collat. cit, cap, 9. ex illo ad Rom. 7. nam velle adiacet mihi; perficere autem non invenio. et Isaiae 1. Si volueritis, et audieritis me, bona terrae comedetis. et Lucae 12. Petite, et accipietis: quaerite, et invenietis: pulsate, et aperietur vobis, etc. et Isai. 30. Ad vocem clamoris tui, statim ut audierit, respondebit tibi: ergo ex bono naturae possunt prodire quaedam initia bonae voluntatis, quibus fidem quaerat, petat, desideret, etc.

Confirmat hoc in cap, 11, et 12, multis aliis testimoniis Scripturae, ex quibus colligit, initium bonae voluntatis non semper gratiae, neque semper libero arbitrio esse tribuendum, sed aliquando gratiae, aliquando libero arbitrio: nam in sacris litteris habetur, quod multoties incipit ipsa gratia, ut ad Rom. 10. et Isai. 65. Inventus sum a non quaerentibus me, palam apparui iis, qui me non interrogabant, etc. et Isai, Tota die expandi manus meas ad populum non credentem, sed contradicentem mihi.⁴ Psal. 48. Deus meus, misericordia eius praeveniet me, Psal. 118. Expectabam eum, qui salvum me fecit, etc. In aliis vero locis habetur, quod liberum arbitrium praevenit gratiam Dei, ut Psal. 87. Et mane oratio eius praeveniet te. Psal. 118. Praeveni in maturitate, et clamavi. Isai. 30. Propterea expectat Dominus, ut misereatur vestri. Idem probat cap. 13. ex Evangelio: nam Matth. 4. Petrum, et Andream nihil de sua salute cogitantes, praevenit vocando, et ad se trahendo: et tandem Lucae 18. Zaccheus suo desiderio praevenit Dominum: nam, ut illum videret, ascendit super Sycomorum, et Dominus suscepit voluntatem eius, et honoravit illum, et ad se convertit.

Tertio arguitur pro eadem sententia. Secundum commune philosophorum proloquium, potentia est simpliciter necessaria ad operandum; habitus autem, cum sit perfectio potentiae, non est necessarius ad simpliciter operandum, sed solum ad operandum melius, et perfectius: sed donum fidei est habitus, similiter etiam auxilium actuale praeveniens reducitur ad habitum, vel est complementum illius, ut disput. 19. ostensum est: ergo, neque habitus fidei, neque auxilium speciale est simpliciter necessarium ad credendum, sed solum ad credendum facilius, et melius. Si dicatur, quod habitus acquisiti sunt necessarii ad melius, et perfectius operandum: habitus autem infusi sunt necessarii ad operandum simpliciter, quia elevant potentiam ad operandum supra totam facultatem naturae; contra. De essentia cuiuscunque habitus operativi est, quod sit perfectio potentiae: ergo supponit virtutem activam potentiae, quam perficiat: ergo intellectus etiam sine auxilio speciali habet rationem potentiae in ordine ad actum credendi: ergo poterit illum producere per solam virtutem suam naturalem, saltem quantum ad substantiam actus.

III. Quarto arguitur ex illo Matth. 11. Si in Tyro, et Sydone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in te; olim in cilicio, et cinere poenitentiam egissent, quem locum explicans S. Aug. lib. de dono persever. cap. 14. inquit: Tyrii, et Sydonii credere potuerunt, si mira illa Christi signa vidissent. Sed quoniam, ut crederent, non erat eis datum; etiam unde crederent, est negatum. Ex quo apparet habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus vel audiant verba, vel signa conspiciant. Et tamen, si Dei altiori iudicio a perditionis massa non sunt gratiae praedestinatione discreti, neque ipsa eis, adhibeantur vel dicta divina, vel facta, per quae possent credere, si audirent utique talia, vel viderent. Et lib. 1. ad Simplicianum q. 2. explicans illud Matth. 20. Multi sunt vocati, pauci vero electi, inquit: Illi enim electi, qui congruenter vocati: illi autem, qui non congruebant, neque contemperabantur vocationi, non electi; quia non sequuti, quamvis vocati. Quibus verbis videtur significare, ex Deo esse, quod proponatur exterius, vel etiam interius Evangelium congrue, signis videlicet, et verbis, quibus fiat credibile: ex homine autem, atque ex facultate liberi arbitrii naturali procedere, quod supposita huiusmodi propositione Evangelii, praebeat assensum. Et idem videtur colligi ex illo ad Rom. 10. Quomodo credent ei, quem non audierunt, etc. et postea subdit: Ergo fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi. Idem videtur dicere Fulgentius lib. de gratia Christi, c. 23. ubi docet, quod possit homo naturaliter credere.

IIII. Inter recentiores autem Theologos quidam ad propositam difficultatem quibusdam dictis respondent. Primum dictum est: Homo cum solo concursu Dei generali potest actu mere naturali assentiri omnibus mysteriis supernaturalibus, tamquam revelatis a Deo; et quia a Deo revelata sunt, assensu certo, et firmo ex parte credentis: addunt tamen, quod ille assensus non est, sicut oportet ad salutem.⁵ Et, ut clarius suam explicent sententiam, affirmant, quod cum circa obiecta, in quibus Lutheranus non errat, illis adhibens assensum, tamquam a Deo revelatis, et quia a Deo revelata sunt, nos supernaturalem assensum eliciamus; Lutheranus vero naturalem ex suis solis naturalibus sine influxu mediato, vel immediato supernaturali Dei: utrique quo ad infallibilitatem in obiectis ex prima illa radice, quod vere Deus illa revelaverit Ecclesiae per suos servos, ac ministros, pares illi sunt nobiscum; nec plus tali assensui Lutherani potest subesse falsum, quam nostro.⁶ Dicunt secundo, quod neque habitus fidei, neque auxilium Dei speciale est necessarium, ut intellectus noster facile assentiatur praedictis mysteriis, et discrete; neque item ut actus assentiendi sit certus, et firmus certitudine, et firmitate ex parte credentis, sed ut actus illi credendi sit supernaturalis, et qualis ad salutem oportet.⁷ Dicunt tertio, quod, postquam homo edoctus fuerit, supernaturalem assensum esse ad salutem, necessarium; potest optare ita credere, atque etiam conari ex dono, et auxilio Dei supernaturali assentiri: denique potest petere, ut auxilium illud sibi donetur, et ad illud recipiendum satagere se ipsum disponere.⁸ Dicunt quarto, quod facienti totum, quod in se est ex viribus naturae, ut assentiatur mysteriis fidei sibi propositis, Deus infallibiliter, atque ex certa lege, quam Pater statuit cum filio, propter merita passionis eius; dabit auxilium gratiae, ut credat, sicut ad salutem oportet. Et hac ratione docent, actum credendi supernaturalem esse positum in facultate nostri arbitrii. Quoniam si homo faciat totum, quod in se est, ut credat; Deus dabit illi auxilium speciale, ut actus fidei sit supernaturalis, et qualis ad salutem oportet.⁹ Sed de hac lege operosius agendum est disp. 65. Ad probandum ergo tria priora dicta, praesertim primum, et secundum est

V. Quintum argumentum. Si alicui proponatur Evangelium signis, et miraculis, quibus appareat maxime credibile; peccat homo contra fidem, si non credat: ergo supposita praedicta Evangelii propositione, poterit homo credere, quantum ad substantiam actus per facultatem naturae: Patet consequentia; quia nemo peccat, si non faciat id, quod revera non potest; nullus enim tenetur ad impossibile. Si dicatur, quod ille potest credere cum auxilio tamen speciali, et ideo peccat, si non credat; contra. Supponamus casum, quod Deus statuerit non dare illi aliquod auxilium speciale, sed solum concursum generalem; tunc est argumentum. Ille homo in casu posito peccat, si non credat, vel discredat: ergo per solam facultatem naturae poterat producere actum credendi, quoad substantiam, quo praeceptum credendi impleret; alias in casu posito ille homo necessario peccaret.

Sexto arguitur. Actus fidei est naturalis, quantum ad substantiam, et tantum est supernaturalis, quantum ad modum: ergo quantum ad substantiam, potest produci a sola facultate naturali intellectus. Antecedens patet: nam actus fidei, quantum ad substantiam, intrinsece est actus vitalis, atque adeo dicit intrinsecum ordinem ad potentiam vitalem, scilicet ad intellectum, qui est potentia naturalis: ergo ex hac parte actus fidei est naturalis, quantum ad substantiam: ergo poterit produci ex sola facultate naturae.

Septimo: nam Conc. Trid. sess. 6. decreto de iustific. can. 3. et Conc. Araus. 2. c. 6. et 25. cum determinant, ad actum credendi esse necessarium auxilium Dei speciale, semper addunt illam particulam, sicut oportet, ut homini iustificationis gratia conferatur. Sentit ergo utrumque Conc. hominem per solam facultatem naturae posse credere mysteriis supernaturalibus, tamquam revelatis a Deo, assensu mere naturali; non tamen, ut oportet ad salutem; quoniam alias frustra addidissent Concilia illam particulam, sicut oportet.

Octavo arguitur ex illo Ioan. 15. Si non venissem, et loquutus eis non fuissem, peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habent de peccato suo: et rursus: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent: ergo saltem qui Christum audierunt, et miracula illius viderunt; potuerunt cum solo concursu Dei generali assensum praebere doctrinae Christi Domini.

VI. Contrariam sententiam affirmo esse S. August. et S. Thom. Ad cuius evidentiam notandum primo,¹⁰ quod, ut docet S. Th. 2. 2. q. 4. ar. 2. in corp. credere mysteria supernaturalia est actus intellectus, secundum quod movetur a voluntate ad assentiendum. Unde S. Aug. lib. de praedest. SS. c. 5. in fine ait, quod fides in credentium voluntate consistit,¹¹ inquantum videlicet ex imperio voluntatis intellectus assentitur credibilibus: unde ex parte voluntatis requiritur pia affectio. Cuius ratio est; quia, cum obiectum fidei non convincat intellectum oportet, ut ipse intellectus moveatur a voluntate, ad assentiendum rebus fidei. Notandum secundo,¹² dupliciter posse aliquem assentiri mysteriis fidei: primo, assensu quodam opinativo, et fallibili, quantum est ex parte rationis formalis assentiendi: ita ut materialiter tantum credat mysteria revelata; non tamen formaliter assentiatur illis, tamquam revelatis a Deo, seu propter divinam revelationem, quae infallibilis est, sed propter aliquod motivum humanum, seu rationem probabilem, cui, per se loquendo, potest subesse falsum. Secundo potest assentiri assensu certo, et firmo, atque infallibili ex parte credentis praedictis mysteriis, tamquam revelatis a Deo, seu propter divinam revelationem, tamquam propter rationem formalem credendi. Notandum tertio,¹³ quod praesens difficultas non tantum procedit de fide per charitatem formata, sed etiam de fide informi, qualis reperitur in peccatore fideli: nam, ut ostendit S. Thom. 2. 2. q. 6. ar. 2. huiusmodi fides informis est vere, et proprie fides Christiana, de qua Concilia, Summi Pontifices, et sancti Doctores determinant, esse donum Dei. Quarto,¹⁴ supponendum, apud omnes esse certissimum, ad assensum fidei praerequiri ex parte Dei,¹⁵ ut per seipsum immediate proponat interius obiectum credendum, vel ministerio praedicatorum exterius explicet credibilia sufficienter; quod manifeste constat ex illo ad Roman. 10. Quomodo credent ei, quem non audierunt? quomodo autem audient sine praedicante? Neque hoc negaverunt ipsi Pelagiani, ut refert expresse S. Aug. lib. 1. de gratia Christi contra Pelagium, et Celestium c. 7. ubi haec refert verba Pelagii: Adiuvat nos Deus per doctrinam, et revelationem suam, dum cordis nostri oculos aperit, dum nobis, ne praesentibus occupemur, futura demonstrat, dum diaboli pandit insidias, dum nos multiformi, et ineffabili dono gratiae caelestis illuminat. Ex quibus verbis, ut notavit Aug. eodem lib. cap. 8. apparet manifeste, hanc Pelagium gratiam confiteri, qua demonstrat, et revelat Deus, quid agere debeamus, et credere: non autem, qua donat, et adiuvat, ut agamus, et credamus. Et idem refert c. 33. et aliis in locis disp. 1. num. 6. et sequentibus adductis, quod infra disput. 95. amplius explicabitur. Ibi enim apertissimis testimoniis S. August. et aliorum Patrum comprobabo, potissimam quaestionem, quam habuerunt cum Pelagio, non fuisse de gratia excitante, sed de adiuvante. Tota ergo controversia est de ipso assensu interiori, quo homo credit, et assentitur assensu certo, et infallibili, ex parte credentis, praedictis mysteriis sibi propositis, et explicatis, tamquam revelatis a Deo: Utrum ad huiusmodi assensum eliciendum, sit simpliciter necessarium speciale auxilium gratiae adiuvantis, tam ex parte intellectus, quam ex parte voluntatis: sit ergo.

VII. PRima conclusio. Homo non potest, ex sola facultate naturae assentiri praedictis mysteriis, tamquam revelatis a Deo, assensu Christiano, absque speciali Dei auxilio.¹⁶ Haec conclusio a nullo Doctore catholico negatur; est enim definita ab Ecclesia contra Pelagianos in Concilio Araus. 2. can. 5. et 7. in Conc. Milevit. can. 4. et in Trid. sess. 6. decreto de iustificatione, can. 3. quam probat latissime S. Aug. lib. de dono persev. c. 17. et 19. ubi pro eadem sententia refert S. Cyprianum, Ambrosium, et Gregorium Naziazen. Idem probat epist. 105. et duabus sequentibus, et lib. de spiritu, et littera, c. 31. et 32. et S. Prosp. Aquit. lib. 1. de vocatione gentium, c. 24. et lib. contra collatorem, c. 36. et 37. et in responsione 8. ad capita Gallorum.

Secundo probatur ex illo ad Philip. 1. Vobis donatum est, non solum ut in ipsum credatis, sed etiam ut pro illo patiamini. Et ad Ephes. 2. Gratia estis salvati per fidem; et hoc non ex vobis; Dei enim donum est. Et 1. ad Cor. 4. Quid habes, quod non accepisti? Quo praecipue testimonio simul cum auctoritate Cipriani fatetur Aug. lib. de praedest. Sanctorum c. 3. se fuisse convictum ad retractandam sententiam, qua ante Episcopatum asseruit: Fidem non esse donum Dei, sed in nobis esse ex nobis. Etenim Apostolus ad comprehendendam etiam ipsam fidem absolute dicit: Quid habes, quod non accepisti, etc.¹⁷ Fides enim quid est, et quid conducens ad salutem.

VIII. Tertio probatur: nam si talis assensus fidei est ex nobis absque adiuvantis gratiae auxilio speciali; sequitur, quod initium primum nostrae iustificationis sit ex nobis; atque adeo, quod unus homo per facultatem sui arbitrii se discernat ab alio, saltem initiative; quod est contra illud Apost. 1. ad Cor. 4. Quis enim te discernit? Sequela probatur: nam primum initium iustificationis est fides Christiana, iuxta illud Apostoli: Accedentem autem ad Deum oportet credere, etc.¹⁸ ergo si homo ex sola facultate naturae potest credere assensu Christiano; poterit ex sola facultate naturae adhibere primum initium suae iustificationis.

Quarto probatur ratione S. Thomae 2. 2. q. 6. ar. 1. Mysteria fidei excedunt totam facultatem naturae: ergo non potest aliquis ex solis viribus naturalibus illis assentiri assensu Christiano; nisi intellectus, et voluntas eleventur per aliquod auxilium speciale praevenientis gratiae, ut assentiantur eisdem mysteriis.

Confirmatur: nam aqua non potest calefacere, nisi calefacta ab igne; quia calefacere excedit totam virtutem naturalem ipsius aquae: sed etiam credere mysteria fidei assensu Christiano multo magis excedit totam virtutem intellectus creati: ergo, nisi elevetur per donum supernaturale, non poterit assentiri fidei mysteriis, assensu Christiano.

IX. Secunda Conclusio. Etiam ad ipsum primum initium fidei Christianae requiritur necessario speciale auxilium praevenientis gratiae. Itaque non potest ex solis viribus naturae, neque ex sola vigilantia liberi arbitrii prodire initium aliquod, neque inchoatio fidei Christianae, quantumvis imperfecta, sive sit petere, sive desiderare talem fidem, sive quodlibet aliud. Haec conclusio est contra Cassianum, et contra reliquos Semipelagianos Massilienses; asseritur tamen a S. Patre Aug. lib. de praedest. Sanctorum, c. 2. et lib. de dono persev. c. 20. et habetur definita in Conc. Araus. 2. can. 5. ubi dicitur: Si quis, sicut augmentum, ita etiam initium fidei, ipsumque credulitatis affectum, quo in eum credimus, qui iustificat impium, et ad regenerationem baptismatis pervenimus, non per gratiae donum, id est, per inspirationem Spiritus sancti, corrigentem voluntatem nostram ab infidelitate ad fidem, ab impietate ad pietatem; sed naturaliter nobis inesse dicit: Apostolicis dogmatibus adversarius approbatur, beato Paulo dicente: Confidimus,¹⁹²⁰ quia qui coepit in vobis bonum opus, perficiet usque in diem Domini Nostri Iesu Christi. Et illud: Vobis datum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, sed etiam ut pro illo patiamini. Et gratia salvi facti estis per fidem, non ex vobis: Dei donum est. Qui enim fidem, qua in Deum credimus, dicunt esse naturalem, omnes eos, qui ab Ecclesia Christi alieni sunt, quodammodo fideles esse definiunt.²¹ Quibus verbis non obscure docet, nedum actum credendi, sed etiam ipsum affectum credulitatis, seu desiderium credendi in eum, qui iustificat impium, non inesse nobis naturaliter, id est, ex viribus naturae, sed ex inspiratione Spiritus sancti. Expendantur illa verba, initium fidei, ipsum credulitatis affectum. Significant enim, affectum, seu desiderium credendi esse initium fidei: nam fides, licet sit actus intellectus, praerequirit pium affectum voluntatis, ut 2. 2. q. 2. ar. 2. docet S. Tho. Notentur etiam loca Scripturae, quae in confirmationem eiusdem doctrinae adducit Concilium. Praeterea can. 6. immediate sequenti, ait: Si quis sine gratia Dei, credentibus, volentibus, desiderantibus, conantibus, laborantibus, vigilantibus, studentibus, petentibus, quaerentibus, pulsantibus nobis misericordiam dicit conferri divinitus, non autem, ut credamus, velimus, vel haec omnia, sicut oportet, agere valeamus, per infusionem, et inspirationem sancti Spiritus in nobis fieri confitetur, et aut humilitati, aut obedientiae humanae subiungit gratiae adiutorium, nec ut obedientes, et humiles simus, ipsius gratiae donum esse consentit; resistit Apostolo dicenti: Quid habes, quod non accepisti? et : Gratia Dei sum id, quod sum.²² Et can. 7. definit, per naturae vigorem non posse hominem Evangelicae praedicationi consentire, absque illuminatione, et inspiratione Spiritus sancti, qui dat omnibus suavitatem in consentiendo, et credendo. Si quis per naturae vigorem bonum aliquod, quod ad salutem pertinet vitae aeternae, cogitare, ut expedit, aut eligere, sive salutari, id est Evangelicae praedicationi consentire posse confirmat, absque illuminatione, et inspiratione Spiritus sancti, qui dat omnibus suavitatem in consentiendo, et credendo veritati, haeretico fallitur spiritu, non intelligens vocem Dei in Evangelio, dicentis: Sine me nihil potestis facere. Et illud Apostoli: Non quod idonei simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est.²³²⁴²⁵ Ex quibus verbis habetur, hominem absque auxilio gratiae consentire non posse praedicationi Evangelii sibi propositi, et explicati. Nec satis est respondere, Concilium non dixisse absolute, quod homo non possit consentire ex solis viribus naturae Evangelio sufficienter proposito, sed cum illo addito, ut expedit, vel sicut oportet. Contra hoc enim est: nam assentiri omnibus mysteriis fidei propositis, tamquam revelatis a Deo, seu propter divinam revelationem, tamquam propter rationem formalem credendi, est assentiri eisdem mysteriis, sicut expedit ad salutem. Id ipsum confirmat idem Concil. can. 25. circa fin. ubi sic ait: Hoc etiam salubriter confitemur, et credimus, quod in omni opere bono nos non incipimus, et postea per Dei misericordiam adiuvamur; sed ipse nobis nullis praecedentibus bonis meritis, et fidem, et amorem sui prius inspirat. Si autem assensus fidei esset ex nobis, iam homo inciperet credere absque inspiratione Spiritus sancti: ergo.

Confirmatur hoc, insigni quodam testimonio S. Aug. lib. 2. contra duas epistolas Pelagianorum, cap. 8. ubi eorum referens, et impugnans sententiam: Isti, inquit, volunt in homine ab ipso homine incipere cupiditatem boni, ut huius coepti meritum etiam perficiendi gratia consequatur: et infra: Fortassis²⁶ ergo ipsi eo modo saltem servant locum gratiae, ut sine illa putent, hominem posse habere boni, sed imperfecti cupiditatem, perfici autem, non facilius per illam posse, sed nisi per illam, omnino non posse; verum etiam sic gratiam Dei dicunt secundum merita nostra dari. et idem probat c. 9. et 10. ubi in confirmatione huius doctrinae adducit illud Ps. 76. Et dixi: Nunc coepi: advertens, quod non ait, haec mutatio arbitrii mei, sed, dexterae excelsi. quia etiam ipsum initium quantumvis imperfectum fidei, et cuiuscumque alterius piae operationis non inest nobis ex nobis; sed ex praevenientis gratiae auxilio. Cum ergo assentiri omnibus mysteriis supernaturalibus, tamquam revelatis a Deo, sit aliquod initium fidei; immo et perfecta fides, quantum ad suam essentiam, cum credere nihil aliud sit, quam cum assensu cogitare: relinquitur, huiusmodi assensum sine auxilio gratiae haberi non posse.

Secundo, probatur ex illo ad Philip. 2; Confidimus, quoniam qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi: ex quibus verbis praedictum Concilium c. 5. probat, et initium, et consummationem fidei procedere ex dono gratiae.

Tertio probatur ex illo ad Rom. 11: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia; ex quibus verbis sic arguit contra Massilienses S. August. lib. de praedest. Sanct. c. 2. Iuxta decretum Apostoli, ex Deo sunt omnia: ergo, et ipsum initium fidei est ex Deo. Neque enim, inquit Augustinus, hoc excepto, ex ipso sunt caetera; sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia.

Quarto probatur ratione eiusdem Augustini in eodem cap:²⁷ nam si homo ex viribus naturae incipit credere, et habere aliquod initium bonae voluntatis, quaerendo, petendo, pulsando, propter quod fides ipsa donetur, sive auxilium gratiae: sequitur, quod illa gratia detur ex meritis, contra illud Apost. Si autem ex operibus, iam gratia non est gratia. Sequela probatur: nam ille, qui coepit ex se credere, ab illo, in quem credit, meretur donum fidei. Hanc rationem prosequitur S. Prosper libro contra collat. c. 6. cum ait: Quomodo autem non advertis, te in illud damnatum incidere, quod, velis nolis, convinceris dicere, gratiam Dei secundum merita nostra dari, cum aliquid praecedere boni operis ex ipsis hominibus, propter quod gratiam consequantur, affirmas? Non enim nullius meriti haberi potest petentis fides, quaerentis pietas, pulsantis instantia: praecipue cum omnes eiusmodi et accipere, et venire, et intrare dicantur.²⁸ In quo superfluum, imo impium est, sic velle meritis ante gratiam existentibus locum facere, ut non ex toto verum sit, quod ait Dominus: Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, attraxerit eum: si cuiusquam hominis sine Dei illuminatione esset credendi conversio; aut ullo modo se voluntas hominis ad Deum sine Deo posset extendere, qui eum vocatum ad filium trahit: non resistentem, invitumque; compellit; sed ex invito volentem facit, et quibuslibet modis infidelitatem resistentis inclinat, ut cor audientis, obediendi in se delectatione generata, ibi surgat, ubi premebatur: ibi discat, ubi ignorabat: inde fidat, unde diffidebat: inde velit, unde nolebat.²⁹ En S. Prosper colligit, gratiam secundum merita nostra dari, si semel concedatur, ex viribus naturae aliquod bonum opus procedere, sive sit petere, desiderare, aut aliud simile, quo posito, dona gratiae infallibiliter homo assequatur. Nec satis est respondere, illud opus naturae non esse meritorium gratiae, nec eiusdem ordinis cum illa. Hanc enim solutionem tacite videtur reiicere S. Prosper verbis illis inductis: Velis nolis, convinceris dicere, gratiam secundum merita nostra dari, etc. Eodem genere argumentationis utitur S. Aug. epist. 143. ad Anastasium contra quosdam, qui nimium arrogant humanae voluntati, quam lege data putant ad eam implendam sibi posse sufficere, nulla super doctrinam legis gratia sanctae inspirationis adiutam. Contra quos arguens sic loquitur: Per quorum disputationem infirmitati hominum miserae, atque indigae suadetur, ut nec orare debeamus, ne intremus in tentationem. Non quia hoc audent aperte dicere, sed eorum sententiam, velint nolint, hoc utique sequitur. Nam, ut³⁰ quid nobis dicitur: Vigilate, et orate, ne intretis in tentationem? ut quid etiam secundum hanc exhortationem, cum doceret orare, praecepit, ut dicamus: Ne nos inferas in tentationem; si hoc non impletur ex adiutorio gratiae divinae, sed id totum est in arbitrio voluntatis humanae?

Quinto probatur alia ratione eiusdem Augustini c. 2. cit. de praedest. Sanctorum ex illo 2. ad Cor. 3. Non sumus sufficientes cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis. Ex quibus verbis sic arguit Augustinus, Minus est cogitare, quam credere, imo et quam incipere credere: nam credere est cum assensu cogitare: unde includit et cogitare, et assentiri; sed ipsum cogitare mysteria fidei credenda non est ex nobis, sed ex dono Dei, ut dicit Apostolus: ergo a fortiori ipsum initium fidei non erit ex nobis. Eamdem conclusionem probat Augustinus locis allegatis prae conclus. praeced. Videatur circa illam M. Soto lib. 2. de nat. et grat. c. 8.

X. Tertia Conclusio. Homo potest, ex solis viribus naturae, mysteriis supernaturalibus sibi propositis assentiri assensu quodam opinativo, et fallibili, quantum est ex parte credentis; non quidem, tamquam revelatis a Deo, ita quod divina revelatio, seu veritas prima revelans sit ratio formalis assentiendi; sed propter aliud motivum, aut rationem humanam.³¹ Conclusio est S. Thomae 2. 2. q. 5. ar. 3. in corp. et ad 1. quam etiam tenet Capr. in 3. d. 24. q. 1. ad 1. et 4. Scoti contra secundam conclusionem: Caiet. p. 2. q. 109. ar. 1. et 4. Med. eodem ar. 1. dub. ult. Sot. ubi supra, Bañ. 2. 2. q. 6. art. 1. et est communis sententia.

Probatur primo: nam haereticus, qui discredit unum articulum, assentitur aliis; quia vult, ut experientia constat; et tamen ille assensus non procedit ex auxilio gratiae: ergo procedit ex viribus naturae.

Secundo probatur. Talis actus, quo quis assentitur materialiter mysteriis revelatis, non tamen, ut sunt revelata a Deo; non est verus actus fidei Christianae, sed solum aequivoce: nam de essentia fidei Christianae est, ut innitatur primae veritati revelanti, tamquam rationi formali credendi, ut probat S. Tho. 2. 2. q. 5. art. 1. ergo ad illum actum non est necessarium auxilium speciale; ac per consequens, procedit ex solis viribus naturae. Secunda vero pars patebit ex probationibus sequentis conclusionis.

XI. Quarta conclusio. Homo non potest actu mere naturali, cum solo concursu Dei generali, assentiri omnibus mysteriis supernaturalibus, tamquam a Deo revelatis, assensu certo, et firmo sive infallibili ex parte credentis; sed ad eliciendum talem actum necessario requiritur speciale auxilium praevenientis gratiae.³² Haec conclusio constat manifeste ex doctrina S. Augustini, et S. Thomae, et ex communi sententia Thomistarum, et est adeo certa, ut opposita nullam prorsus probabilitatem habere videatur; quod sic ostenditur.

Primo: nam, ut patet ex prima, et secunda conclusione, et ex rationibus pro illis adductis; nullus absque speciali auxilio gratiae potest elicere verum assensum fidei Christianae, et divinae; sed assensus, de quo loquimur in hac conclusione, est verus assensus fidei Christianae: ergo. Minor probatur: nam, ut colligitur ex S. Tho. 2. 2. q. 1. ar. 1. et q. 5. ar. 3. in corp. et ad 1. in hoc distinguitur fides Christiana, ab humana, quod fides divina, seu Christiana innititur primae veritati, tamquam rationi formali: fides autem humana innititur testimonio humano, tamquam rationi formali credendi, aut alteri humano motivo.³³ Ex quo rursus sequitur alia differentia, quod fides Christiana est certa, et infallibilis ex parte credentis; quia videlicet innititur rationi formali infallibili, et indefectibili; nempe primae veritati revelanti, quae nec falli, nec fallere potest: fides autem humana est ex parte credentis fallibilis, et defectibilis; quia innititur fundamento fallibili, scilicet testimonio humano, quamvis alias ex parte obiecti sit infallibilis. Sed assensus, de quo loquimur, innititur divinae revelationi, tamquam rationi formali: nam per illum assentitur homo mysteriis supernaturalibus, tamquam revelatis a Deo, et quia a Deo revelata sunt. Item etiam talis assensus est certus, firmus, et infallibilis ex parte credentis, tanta certitudine, quantam habet fides Christiana, ut patet ex secundo dicto sententiae, quam impugnamus: ergo est vere, et proprie assensus fidei Christianae.

Confirmatur primo. Nullus assensus est infallibilis, nisi sit assensus rei cognitae, lumine evidenti primorum principiorum, aut scientiae; aut vero lumine supernaturali non evidenti, sicut est lumen fidei, aut prophetiae; sed praedictus assensus est infallibilis, et non est assensus rei cognitae, lumine primorum principiorum, nec lumine scientifico: ergo necessario debet esse assensus rei cognitae lumine fidei, aut prophetiae: ergo requiritur ad illum speciale auxilium gratiae.³⁴

Confirmatur secundo: nam fidem Petri asserentis: Tu es Christus filius Dei vivi: ex eo laudavit Christus Dominus, quia innitebatur divinae revelationi, tamquam rationi formali, ut patet ex verbis illis Matth. Beatus es Symon Bariona, quia caro, et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in caelis est: ergo quilibet assensus, quo quis assentitur omnibus mysteriis fidei, tamquam revelatis a Deo, laudandus est, et reputandus, tamquam verus assensus fidei Christianae.³⁵

Secundo probatur: nam S. Aug. et Prosper locis cit. aperte docent contra Pelagium, et Massilienses, quod nulla inchoatio, nullum initium fidei, quantumvis imperfectum, possit ex solis viribus naturae prodire; sed assensus certus, et firmus, quo quis assentitur omnibus mysteriis supernaturalibus, tamquam revelatis a Deo, est saltem aliqua inchoatio, et aliquod initium imperfectum fidei, et conducit aliquo modo ad perfectam fidem consequendam, sive ad consequendum auxilium speciale gratiae: ergo non potest haberi ex solis viribus naturae. Minor probatur: nam, ut asserit secunda sententia in 4. dicto, posito illo assensu mere naturali ex parte hominis, Deus statim ex certa lege tribuit auxilium gratiae, quo illud opus fiat supernaturale, et quale ad salutem oportet: ergo est aliquale initium salutis, et aliquid conducit ad consequendum auxilium gratiae.

Tertio probatur, et impugnatur magis quartum dictum: nam, si homo potest ex solis viribus naturae habere actum credendi, quo posito, ex certa lege detur auxilium gratiae: sequi videtur, gratiam secundum merita nostra dari. Sequela probatur: nam, ut inquit S. Aug. lib. de praedest. Sanctorum, c. 2. Quis dicat eum, qui iam coepit credere, ab illo, in quem credit, nihil mereri? sed ille iam incipit credere ex viribus naturae: ergo meretur perfectam fidem ab illo, in quem credit, conferendam.

XII. Si dicatur, illum assensum, qui praecedit gratiam, utpote mere naturalem, nullius esse valoris, aut meriti ad gratiam consequendam, neque habere proportionem cum illa, quia sunt diversi ordinis. Contra: nam etiam Faustus, et Cassianus affirmabant, illa bona initia esse mere naturalia.³⁶ Item dicebant, nullius esse meriti in homine ad gratiam consequendam, et gratiam semper gratuitam perseverare, ut patet ex dictis disput. 2. nu. 15. 26. et 28. et tamen S. Prosp. ex dictis eius illum redarguit, quod ponat meritum gratiae; sic enim ait: Quomodo autem non advertis, te in illum damnatum errorem incidere, quod, velis nolis, convinceris dicere, gratiam Dei secundum merita nostra dari, cum aliquid praecedere boni operis ex ipsis hominibus, propter quod gratiam consequantur, affirmes? Non enim nullius meriti haberi potest petentis fides, quaerentis pietas, pulsantis instantia: praecipue, cum omnes eiusmodi et accipere, et venire, et intrare dicantur:³⁷ ergo si omnes, qui ex viribus naturae habent praedictum actum credendi, ex certa lege accipiunt auxilium gratiae, veniunt, et intrant; iam per illum actum credendi dederunt aliquod initium gratiae, et aliquo modo merentur intrare.

Quarto probatur auctoritate Apostoli ad Rom. 4. Ei autem, qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Ex quibus verbis desumitur argumentum: nam, ut disp. 56. patebit, si Rex pro sua liberalitate, vel ad instantiam Principis statueret istam legem: Qui primo ingressus fuerit talem civitatem, dabo illi eamdem civitatem; tunc revera ille, qui primo ingreditur civitatem illam, facit eam sibi debitam, et Rex supposita lege tenetur ex aliqua iustitia illam dare: nam alter fecit opus, cui promissa est illa civitas; operanti autem merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum; et tamen illud opus secundum se non habet proportionem cum civitate, neque aequalem valorem; sed supposita lege, debetur illi: ergo proportionabiliter, si est lex statuta propter merita Christi, quod credenti ex mera facultate naturae detur auxilium gratiae, tale auxilium erit debitum operanti, supposita illa lege, etiam si opus illud secundum se nullius sit meriti, aut valoris in ordine ad tantum praemium.³⁸

XIII. Denique probatur: nam, ut constat ex dictis disp. 1. propter hoc inter alia erravit Pelagius; quoniam censuit, hominem per seipsum incipere posse actum fidei, et charitatis; quem tamen Deus statim subsequente gratia perficiebat: et licet ille negaverit, gratiam esse simpliciter necessariam ad perficiendum actum fidei, et alia bona opera; Iulianus tamen id concessit, ut disp. 1. nu. 5. dictum est: ergo.

Confirmatur, quia Pelagiani, et Semipelagiani numquam dixerunt, actum fidei, quem constituerunt in natura, esse supernaturalem ex parte causae efficientis, cum implicet in adiecto, quod aliquis actus ex sola facultate naturae procedens, sit effective ab agente supernaturali: ergo actus fidei, quem auctores oppositae sententiae dicunt esse ex nostro libero arbitrio, cum solo concursu generali; videtur in omnibus, et per omnia consimilis actui fidei, quem Pelagiani, et Semipelagiani constituerunt in natura.³⁹ Patet consequentia: nam iuxta sententiam, quam impugnamus, nihil prorsus deficit actui fidei, producto ex solis viribus naturae, nisi quod est supernaturalis ex novo influxu gratiae cum libero arbitrio.

Ex his sequitur contra secundum dictum eiusdem sententiae, quod speciale auxilium gratiae non sit solum necessarium ad hoc, ut actus credendi sit supernaturalis, et qualis ad salutem requiritur; sed etiam, ut assensus ille sit certus, et infallibilis ex parte credentis. Item etiam est necessarium, ut actus credendi feratur in obiectum supernaturale, ut est revelatum a Deo: ac denique, ut simpliciter sit talis assensus fidei. Sequitur secundo contra 3. dictum, quod, postquam homo edoctus fuerit, supernaturalem assensum esse ad salutem necessarium; non potest absque auxilio gratiae optare ita credere, neque conari ex dono, et auxilio Dei supernaturali assentiri, nec petere, ut auxilium illud sibi donetur, nec satagere seipsum disponere, ad idem auxilium recipiendum. Probatur ex dictis: nam petere, optare, seu desiderare, et conari ad fidem habendam, etc. est aliquale initium fidei: ergo tales actus, seu conatus haberi non possunt ex solis viribus naturae, sed ad unumquemque⁴⁰ illorum eliciendum necessario praerequiritur speciale auxilium praevenientis gratiae.

XIV. AD primum argumentum factum pro errore Pelagii, et Massiliensium respondet ex professo S. Aug. lib. de praedest. Sanctorum, c. 10. et nos dicimus cum illo, utrumque esse in Dei potestate, et quod a nobis exigit, et quod nobis offert:⁴¹ quod probat S. Doct. nam ad Roman. 8. dicitur: Si spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis: ubi a nobis exigitur, ut facta carnis mortificemus; ut autem vivamus offertur: Num igitur placet, inquit Augustinus, ut facta carnis mortificare, non donum Dei esse dicamus, neque id donum Dei esse fateamur; quoniam exigi audivimus a nobis, praemio vitae, si hoc fecerimus, oblato? absit, ut hoc placeat participibus, et defensoribus gratiae. Dicimus ergo, quod ipsum credere nostrum, est in potestate Dei, tamquam in donante auxilium ad credendum, et tamquam in primo incipiente: et supposito auxilio gratiae, est etiam in potestate nostri arbitrii, tamquam in causa proxima libere eliciente eundem actum, quia, ut inquit Celestinus: Tanta est erga nos benignitas Dei, ut nostra velit esse merita, quae sunt ipsius dona:⁴² unde lib. 1. Paralipomenon. c. 29.⁴³ dicitur: Tua sunt omnia, et quae de manu tua accepimus, reddimus tibi.

XV. Ad secundum argumentum Cassiani, quod attinet ad auctoritatem Apostoli ad Rom. 7. respondet S. Prosp. lib. contra Collator. c. 8. quod idem Apostolus, qui dixit: Velle adiacet mihi: etiam dixit ad Philip. 2. Deus est enim, qui operatur in nobis et velle, et perficere: et 2. ad Cor. 3. Non, quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis. Unde vox illa: Velle adiacet mihi, vox est hominis vocati a Deo, et sub gratia constituti, qui condelectatur quidem legi Dei, secundum interiorem hominem; sed videt aliam legem in membris suis, repugnantem legi mentis suae, et captivantem se in lege peccati.

Ad alia duo loca Scripturae respondetur, vere nos esse, qui volumus, et qui petimus; sed Deus speciali auxilio gratiae facit, ut velimus, et petamus,⁴⁴ secundum illud Apostoli: Misit Deus spiritum filii sui in corda vestra clamantem, Abba pater,⁴⁵ id est clamare facientem, ut saepe explicat S. Augustinus, et S. Thomas. Et iterum ait: Nam quid oremus, sicut oportet, nescimus; sed ipse Spiritus postulat pro nobis, gemitibus inenarrabilibus:⁴⁶ id est postulare nos facit, ut explicant communiter sancti Patres. Et Ezechielis 36. dicitur: Faciam, ut faciatis, et in praeceptis meis ambuletis, etc.

Ad confirmationem respondetur, ex doctrina Conc. Trid. decreto de iustific. cap. 5. quod in sacris litteris cum dicitur: Convertimini ad me, et ego convertar ad vos; libertatis nostrae admonemur. Cum autem nos respondemus: Converte nos Domine ad te, et convertemur; Dei nos gratia praeveniri confitemur.⁴⁷⁴⁸ Idem nos dicimus in praesenti, quod in illis locis Scripturae, in quibus asseritur, quod oratio nostra praevenit Deum, vel, quod Deus expectat, ut misereatur nostri: libertatis nostrae admonemur, quia non coacte, sed libere credimus, et diligimus.⁴⁹ In aliis autem locis significatur, quod, priusquam nos velimus, et credamus, praevenimur auxilio gratiae divinae. Vel dicendum, quod, ut docet S. Th. 1. 2. q. 111. ar. 3. in corp. idem effectus gratiae respectu diversorum, potest esse praeveniens, et subsequens. Cum ergo dicitur in Scriptura: Oratio mea praeveniet te, illa oratio est effectus subsequens respectu primae vocationis, et primae gratiae praevenientis; sed in ordine ad ulteriorem effectum gratiae, dici potest praeveniens. Sed de hoc dicetur latius disput. 95. ubi explicabitur, in quo sensu dicatur Deus expectare; ut velimus.

XVI. Ad illud autem, quod dicit Cassianus, quod non libere veniunt, qui praeveniuntur a gratia Dei; respondet Prosp. lib. contra Collatorem c. 39. definit. 6. quod, si aufertur liberum arbitrium, cum a gratia praevenitur; etiam dicendum est, quod aufertur gratia, cum a libero arbitrio praevenitur.⁵⁰ Sicut ergo non aufertur a causis naturalibus proprius modus operandi, sed potius perficitur, cum moventur a Deo; ita etiam liberum arbitrium non destruitur, sed perficitur, cum praevenitur a gratia: nam gratia movet, secundum quod liberum arbitrium aptum est moveri; hoc est libere, ut disp. 18. 21. et 22. dictum est.

Ad tertium negatur maior: dicimus enim, illam non esse differentiam essentialem inter habitum, et potentiam: sed differentiam accidentalem inter potentiam, et habitum acquisitum, qui, quatenus acquisitus, habet, quod praesupponat facultatem in potentia ad producendum actum secundum substantiam.⁵¹ Et probatur hoc: nam habitus primorum principiorum est necessarius ad simpliciter operandum. Dicimus ergo, habitum supernaturalem, vel auxilium speciale, eo quod elevat potentiam ad aliquid, quod est supra totam facultatem naturae; gerere vicem potentiae, et requiri ad simpliciter operandum: nam habitus supernaturalis, cum sit supremus inter omnes habitus, attingit quodammodo rationem potentiae, iuxta illud commune proloquium: Supremum infimi attingit infimum supremi. Et ad replicam respondetur, ab omni habitu operativo supponi potentiam, quam talis habitus perficiat, vel quam elevet supra facultatem suae naturae. Unde intellectus sine auxilio speciali, non habet proxime, et formaliter rationem potentiae in ordine ad actum supernaturalem credendi; sed fundamentaliter, et remote, quatenus natura sua est capax, ut possit elevari per auxilium gratiae ad actum credendi eliciendum, quod non habent aliae potentiae exteriores, ut 1. 2. q. 50. ar. 1. docet S. Th.

XVII. Ad quartum respondetur, in illo loco, Matth. 11. non asseri, solummodo per illa signa exteriora, si nimirum facta fuissent in Tyro, et Sydone, credituros Tyrios, et Sydonios fuisse; sed tantum affirmari simpliciter, quod si facta fuissent, credidissent.⁵² Quod tamen intelligendum est, accedente efficaci motione Dei interiore, per speciale auxilium gratiae, quod Deus sua misericordia dedisset Tyris, et Sydoniis, si inter illos facta fuissent signa, quae in Chorozain, et Bethsaida facta sunt, ut disput. 7. num. 23. explicatum est.

Ad auctoritatem Aug. ex c. 14. de dono persev. respondetur, illum ibi loqui de his, quae requiruntur ad fidem ex parte propositionis credibilium, et quantum ad motionem, quae se tenet ex parte obiecti. Naturale est enim, quod aliqui magis afficiantur ex parte obiecti ad rem propositam talibus signis, aut verbis, quam si aliter proponeretur.⁵³ Nam aliqui naturaliter sunt magis inclinati ad gaudium, quam ad tristitiam; unde congruentius proponitur illis Evangelium, quando inducuntur ad credendum, ex parte eiusdem obiecti, per motiva proportionata inclinationi illorum. Et quoniam, ut crederent, non erat datum Tyriis, et Sydoniis; etiam hoc fuit eis negatum, videlicet congrua propositio Evangelii. Quae explicatio colligitur ex ipso contextu: nam loquitur de miraculis, et signis, quibus proponuntur, et confirmantur credenda: sed tamen, praeter istam congruam propositionem obiecti credibilis, requiritur necessario ad fidem alia motio interna ex parte potentiae, per auxilium speciale, ut expresse fatetur idem Aug. saepissime, praesertim lib. 1. cont. duas epistolas Pelag. c. 34. et 35. et lib. 1. de gratia Christi contra Pelagium, et Caelestium, c. 24. ubi sic ait: Legant ergo, et intelligant, intueantur, et fateantur, non lege, atque doctrina insonante forinsecus, sed interna, atque occulta, mirabili, atque ineffabili potestate operari Deum in cordibus hominum; non solum veras revelationes, sed etiam bonas voluntates.⁵⁴ Et super c. 6. Ioan. inquit: Haec si ab hominibus audiunt; tamen, quod intelligunt, intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Et super Ps. 87. circa fin. ait: Quomodo crederem, nisi audirem? sed, ut audita crederem, ipse me attraxit. Unde Act. 16. dicitur: Et quaedam mulier nomine Lydia purpuraria, colens Deum, audivit: cuius Dominus aperuit cor, intendere iis, quae dicebantur a Paulo. Ex quibus verbis Prosp. lib. 1. de vocat. gent. c. 2. et in epist. ad Ruffinum, et lib. contra Collator. c. 30. probat, praeter propositionem Evangelii, quantumvis congruam, requiri necessario ad fidem, internam Dei motionem, ex parte potentiae, per auxilium speciale. Eodem modo intelligenda est auctoritas S. Aug. inducta ex q. 2. ad Simplicianum, ut etiam constat ex ipso contextu: subditur enim statim post verba inducta: Videmus, alios aliter: iisdem rebus demonstratis, vel significatis, ad credendum moveri, sicut verbi gratia Simeon in Dominum Nostrum Iesum Christum adhuc infantem parvulum credidit, Spiritu ei revelante cognoscens. Nathanael ad unam sententiam, quam ab illo audivit: Priusquam te Philippus vocaret, cum esses, sub arbore fici, vidi te; respondit: Rabbi tu es filius Dei, tu es Rex Israel; quod tanto post quis confessus est Petrus, meruit audire, quod beatus esset, et quod ei darentur claves regni caelorum. Miraculo facto in Chana Galilaeae (quod initium signorum Iesu Ioannes Evangelista commemorat) aqua in vinum conversa, crediderunt in eum discipuli eius. Cum autem alius sic, alius autem sic moveatur ad fidem, eademque res saepe alio modo dicta moveat, alio modo dicta non moveat, aliumque moveat, alium non moveat; quis audeat dicere, defuisse Deo modum vocandi, quo etiam Esau ad eam fidem mentem applicaret, voluntatemque coniungeret, in qua Iacob iustificatus est?^55565758 Ecce August. expresse loquitur de motione morali, quae fit per diversa dicta, vel facta.

XVIII. Ad locum Fulg. respondetur, quod cum ait, posse hominem naturaliter credere; loquitur de potentia remota, seu capacitate, quae naturaliter inest homini, eo quod sit intellectualis naturae, et habeat liberum arbitrium, in utramque⁵⁹ partem flexibile; in quo sensu dixit Augustinus: Posse habere fidem naturae est hominum: habere autem, non nisi fidelium. Colligitur haec explicatio ex ipso contextu; subdit enim Fulg. divinitus donari homini, ut credat. Vel istud verbum, naturaliter, intelligendum est, id est per naturam sanatam per gratiam: in quo etiam sensu explicat Sanctus Augustinus illud, Roman. 2. Gentes, quae legem non habent, naturaliter, quae legis sunt, faciunt.⁶⁰

Ad quintum respondetur, quod, ut docet S. Thom. 2. 2. q. 2. art. 5. ad primum: Si in potestate hominis esse dicatur aliquid, secluso auxilio gratiae; sic ad multa tenetur homo, ad quae non potest sine gratia praeparante; sicut ad diligendum Deum, et proximum, et similiter ad credendum articulos fidei: sed tamen hoc potest cum auxilio gratiae, quod quidem auxilium quibuscumque divinitus datur, misericorditer datur: quibus autem non datur, iuste non datur in poenam praecedentis peccati, saltem originalis, ut dicit Augustinus, lib. de corrept. et gratia, cap. 5. et 6. Et idem docet tertio contra Gent. c. 159. et 160. Igitur in casu argumenti, si ille homo contemnat fidem, et non credat, peccat mortaliter contra fidem: non quidem, quia, praesupposita illa praedicatione Evangelii, poterat ex solis viribus naturae elicere actum credendi, ut argumentum praetendit; sed quia id poterat cum auxilio gratiae, et non voluit, sed malitiose impedivit, ne daretur illi tale auxilium.⁶¹ Quod si homo audiens Evangelium, nullo auxilio interiori, etiam sufficienti excitetur a Deo, et moveatur ad credendum; ille non peccat contra fidem, per hoc, quod non eliciat actum credendi; quia revera non potest illum elicere sine auxilio speciali: unde solum erit infidelis negative, non autem contrarie, ut colligitur ex S. Thom. 2. 2. q. 10. art. 1. quod etiam ibi docet expresse M. Bañes, dub. 3. conclus. 5. Dixi, si non eliciat actum fidei: nam si ille positive repugnet Evangelio, sufficienter proposito, et contemnat illud, peccabit contra fidem, ut ibidem explicat M. Bañes.⁶²

Ad sextum negatur antecedens, de quo in disput. 65. agendum erit ex professo. Ad probationem respondetur, quod etiam vitalitas actus fidei proxima, et formalis est ab ipso habitu fidei, ut quo, sive ab auxilio speciali: quia, cum ille actus sit unicus, et simplicissimus; impossibile est, quod sit compositus ex duplici entitate, altera naturali, altera supernaturali.⁶³ Et praeterea, id constat ex auctoritate Evangelii: Ego vitam aeternam do eis:⁶⁴ ubi ipsa vita, quam habet actus visionis beatificae, tribuitur dono gratiae. Et ratio est, quia cum vitalitas illa visionis beatificae sit indefectibilis ex natura sua, non potest procedere ex sola virtute naturali intellectus creati, quae secundum se defectibilis est; sed oportet, quod procedat ab intellectu elevato per lumen gloriae indefectibile, ut disp. 64. patebit, et idem dicendum de aliis actibus supernaturalibus. Et ad impugnationem respondetur, quod actus fidei, eo quod vitalis est, dicit intrinsecum ordinem ad potentiam vitalem; elevatam tamen per habitum fidei, vel per auxilium speciale. Ad rationem quippe actus vitalis sufficit, quod producatur a potentia vitali, vel secundum suam virtutem naturalem, vel per virtutem, quam accipit ex habitu superaddito, ut patet in visione beatifica.

XIX. Ad septimum respondetur, quod illa particula, ut oportet, addita est in Conciliis ad differentiam assensus opinativi, et fallibilis ex parte credentis, quo quis assentitur mysteriis supernaturalibus, non ut revelata sunt, sed propter aliquod motivum, vel rationem humanam; qualis reperitur in haeretico.⁶⁵ Talis enim assensus non est, ut oportet, neque ab illo incipit processus iustificationis; nec subinde loquuntur Concilia de illo. Assensus autem, quo quis credit firmiter, ex parte credentis, omnia mysteria revelata, ut revelata sunt, sive propter divinam revelationem, tamquam propter rationem formalem; est vero assensus, sicut oportet: et ab illo sumitur primum initium iustificationis, et ita non potest haberi, absque speciali auxilio gratiae.

Ad octavum negatur consequentia; etenim Iudaei, de quibus fit mentio in illis locis, non ideo peccaverunt, quia potuerunt ex sola facultate naturae cum solo concursu generali praebere assensum doctrinae Christi, tamquam revelatae a Deo; sed quia cum possent credere per auxilium gratiae; Deo vocanti repugnaverunt, et eidem gratiae apposuerunt impedimentum, ut dictum est.