De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum omnes actus contingentes, et liberi, a Deo praedeterminati, necessario fiant necessitate infallibilitatis, sive ex suppositione praedeterminationis divinae voluntatis.

I. QUIDAM Theologi admittunt in actibus liberis necessitatem ex suppositione praescientiae divinae, qua praescivit, ut aiunt, ante praedeterminationem suae voluntatis, quod si voluntas creata constitueretur in tali ordine rerum, ipsa pro sua innata libertate esset operatura hoc in particulari. Non tamen admittunt in eisdem actibus necessitatem ex suppositione divini decreti, vel auxilii efficacis praedeterminantis voluntatem ad suos actus bonos in particulari cum omnibus suis circumstantiis; existimant enim hanc necessitatem ex suppositione repugnare creatae libertati, quantum ad usum illius, et convincuntur argumentis, in tribus praecedentibus disputat. factis, praesertim auctoritate Anselmi inducta disputat. 22. arg. 9. Et cum illis obiicitur, quia necessitas ex suppositione praescientiae divinae non tollit a nostris actibus libertatem: stat enim, actum voluntatis esse liberum simpliciter, et secundum quid necessarium, ex suppositione videlicet praescientiae divinae: ergo similiter necessitas ex suppositione voluntatis, et praedeterminationis divinae non erit adversa, vel repugnans voluntati creatae, quantum ad actualem usum illius: Respondent negando consequentiam, et assignant rationem discriminis, quoniam necessitas ex suppositione voluntatis divinae, vel auxilii praevenientis gratiae, desumitur ex aliquo antecedente, et praeveniente determinationem creatae voluntatis: et ita huiusmodi necessitas est antecedens, ac subinde, iuxta sententiam Anselmi superius allegatam, nostram evertit libertatem. Necessitas autem ex suppositione praescientiae divinae non desumitur ex aliquo antecedente, sed potius consequente liberam determinationem nostrae voluntatis. Arbitrantur enim, non propterea aliquid esse futurum per causam liberam, et contingentem, quia Deus praescivit illud esse futurum, sed potius e converso; quia est futurum, ideo praesciri a Deo, antequam fiat: de quo ex professo egimus supra disput. 16. Et ideo haec necessitas appellatur consequens, ac propterea iuxta doctrinam Anselmi non tollit libertatem, quia est necessitas ex suppositione ipsius actus liberi; omne enim, quod est, dum est, necesse est esse, ut dicit Arist. 1. periherm. cap. 6.

II. Contrariam sententiam docet expresse S. Thomas, qui cum libertate arbitrii creati nulla praesupposita praescientia media, seu conditionata, (quam, ut ex dictis disput. 7. constat, non admisit) admittit necessitatem ex suppositione absoluti, et efficacis decreti voluntatis divinae providentiae, et praedestinationis eius, atque auxilii efficacis praeoperantis gratiae: quam quidem necessitatem nunc appellat necessitatem in sensu composito, nunc necessitatem modalis de dicto, nunc necessitatem infallibilitatis, nunc necessitatem immutabilitatis, nunc necessitatem conditionatam, nunc denique necessitatem consequentiae; quae est necessitas secundum quid, non obstans libertati.¹ Et idem docet de necessitate ex suppositione praescientiae futurorum contingentium; quae sequitur huiusmodi decretum divinae voluntatis: et per hanc distinctionem solvit quamplurima argumenta, quae contra doctrinam Catholicam in materia de gratia, et libero arbitrio obiiciuntur, necnon in materia de scientia Dei, de voluntate Dei, de providentia, et praedestinatione eius: et eadem distinctione utuntur S. Augustinus, et alii Doctores et Theologi infra allegandi.

III. Et quidem sub voce necessitatis ex suppositione, et necessitatis absolutae praedictam distinctionem tradidit quaest. 23. de verit. ar. 4. ubi ad probandum, quod Deus ex necessitate velit, quaecunque vult, sic arguit in primo argumento: Omne aeternum est necessarium, sed Deus ab aeterno vult: ergo de necessitate vult, quidquid vult.² Ad quod tamen ita respondet: Aliquid dicitur necessarium dupliciter: uno modo absolute, alio modo ex suppositione; absolute quidem dicitur aliquid esse necessarium propter necessariam habitudinem ad invicem terminorum, qui in aliqua propositione ponuntur, sicut hominem esse animal, vel omne totum esse maius sua parte, aut alia huiusmodi. Necessarium vero ex suppositione est, quod non est necessarium ex se, sed solummodo posito alio, sicut Socratem cucurrisse: Socrates enim, quantum est de se, non se habet magis ad hoc, quam ad eius oppositum: sed facta suppositione, quod cucurrerit, impossibile est eum non cucurrisse. Sic igitur dico, quod Deum velle aliquid in creaturis, ut pote Petrum salvari, non est necessarium absolute; eo quod voluntas divina non habet ad hoc necessarium ordinem, ut ex dictis patet: sed facta suppositione, quod Deus illud velit, vel voluerit, impossibile est, eum illud non voluisse, eo quod voluntas eius immutabilis est. Unde huiusmodi necessitas apud Theologos vocatur necessitas immutabilitatis.³ Eandem distinctionem, et solutionem tradit in solut. ad 4. et 8. ad 9. 12. et 14. eiusdem art. et p. 1. quaest. 19. art. 3. in corp. et ad primum.

Et ne quis dicat, S. Thomam in his locis solum admittere in actu libero divinae voluntatis necessitatem ex suppositione ipsius actus liberi, quae ab auctoribus oppositae sententiae dicitur necessitas consequens, profero alium locum S. Tho. 1. p. q. 23. ar. 6. ubi in secundo argumento ad probandum, quod praedestinatio non sit certa, sic arguit: Posito possibili, nullum sequitur impossibile; possibile est autem, aliquem praedestinatum, ut Petrum, peccare, et tunc occidi; hoc autem posito, sequitur praedestinationis effectum frustrari; igitur, etc. Ad quod tamen argumentum ita respondet: Licet sit possibile, eum qui est praedestinatus, mori in peccato mortali, secundum se consideratum; tamen hoc est impossibile, posito, prout scilicet ponitur, eum esse praedestinatum. Unde non sequitur, quod praedestinatio falli possit. Ecce S. Thomas admittit necessitatem ex suppositione decreti voluntatis divinae praedestinantis, cum libertate arbitrii creati, quantum ad actualem usum illius. Eandem necessitatem admittit expressius 1. p. q. 19. ar. 8. ad 1. et 3. cuius verba adducenda sunt, et expendenda, nu. 6. Nec satis est respondere, hoc decretum praedestinandi non esse in Deo, nisi supposita scientia media, qua cognovit, quid in particulari ex causis contingentibus, et liberis futurum esset ex hypothesi, quod constituerentur in tali ordine rerum, et in talibus circumstantiis. Iam enim disp. 7. ostensum est, obiectum hoc iuxta sententiam S. Thomae, ante omne decretum divinae voluntatis non esse scibile, ac per consequens non esse in Deo, ante decretum actuale divinae voluntatis, certam et infallibilem cognitionem illius.

IIII. Sub voce necessitatis in sensu composito, et diviso, tradit eandem distinctionem q. 6. de verit. art. 4. ad octavum, ubi dicit, eam esse communem loquens enim de hac propositione: Deus potest non praedestinatum praedestinare, sic ait: Quamvis de quolibet absolute concedi possit, quod Deus posset eum praedestinare, vel non praedestinare; tamen supposito, quod praedestinaverit, non potest non praedestinare, vel e converso; quia non potest esse mutabilis. Et ideo dicitur communiter, quod haec: Deus potest non praedestinatum praedestinare, vel non praedestinare praedestinatum; in sensu composito est falsa, in diviso, vera: et ideo⁴ omnes loquutiones illae, quae sensum compositum implicant, sunt falsae simpliciter. Unde non est concedendum, quod numero praedestinatorum possit fieri additio, vel detractio; quia additio praesupponit illud, cui fit additio, et subtractio illud, a quo subtrahitur; et eadem ratione non potest concedi, quod Deus possit plures praedestinare, quam praedestinet, vel pauciores. et prima parte quaest. 23. art. 6. ad 3. inquit: Non oportet dicere, quod Deus possit non praedestinare, quem praedestinavit, in sensu composito accipiendo; licet absolute considerando, Deus possit praedestinare, vel non praedestinare. Et primo cont. Gent. cap. 67. in fin. explicans, qualiter necessarium sit esse, quod Deus cognoscit, et argumenta in contrarium dissolvens ait: In his, et in omnibus similibus, quae Dei scientiam circa contingentia oppugnantes argumentantur, secundum compositionem, et divisionem falluntur. Manifestum est autem in doctrina S. Thomae, quod decretum divinae voluntatis, determinantis futura, praesupponitur ad ea, et ad eorum cognitionem: ideo namque aliquid est futurum, quia Deus voluit esse futurum, si est bonum; ut ex praemissis in disput. 16. constat. ergo secundum S. Thomam necessitas in sensu composito, quae desumitur ex decreto divinae voluntatis, stat simul cum libertate, et contingentia futurorum. Denique eandem distinctione innuit cum ait: Charitas ex parte Spiritus S. moventis animam ad diligendum Deum, impeccabilitatem habet ex virtute Spiritus sancti, qui infallibiliter operatur, quodcumque voluerit: unde impossibile est haec duo esse simul vera, quod Spiritus sanctus velit aliquem movere ad actum charitatis, et quod ipse charitatem amittat peccando.⁵ Et idem dicit 12. q. 112. art. 3. c. Ecce manifeste docet, esse necessarium in sensu composito, quod creatura rationalis cooperetur, et non peccet, si Spiritus sanctus efficaciter eam moveat ad actum charitatis; quia videlicet haec duo simul esse vera non possunt, quod scilicet Spiritus sanctus efficaciter eam moveat ad actum charitatis, et quod ipsa creatura in actum charitatis non prorumpat sed charitatem amittat, peccando.

V. Sub voce necessitatis modalis de re, et de dicto eandem distinctionem statuit 1. p. q. 14. ar. 13. ad 3. ubi cum proposuisset contra scientiam Dei hoc argumentum: Omne scitum a Deo necesse est esse; quia etiam omne scitum a nobis, necesse est esse; cum tamen scientia Dei certior sit, quam scientia nostra: sed nullum contingens futurum necesse est esse: ergo nullum contingens futurum est scitum a Deo: respondet, quod ea, quae sunt scita a Deo, oportet esse necessaria secundum modum, quo subsunt divinae scientiae, non autem absolute, secundum quod in propriis causis considerantur. Unde et haec propositio: Omne scitum a Deo necessarium est esse, consuevit distingui; quia potest esse de re, vel de dicto; si intelligatur de re, est divisa, et falsa, et est sensus: Omnis res, quam Deus scit, est necessaria; vel potest intelligi de dicto, et sic est composita, et vera, et sensus est: Hoc dictum, scitum a Deo esse, est necessarium.⁶ Et 1. contra Gent. cap. 67. cit. loquens de hac propositione: Quod videtur sedere, necesse est sedere: Patet, inquit, eam de dicto intellectam, et compositam esse veram; de re vero intellectam, et divisam, esse falsam: et ex hoc deducit, hanc propositionem de dicto intellectam, esse veram: Quod Deus scit esse futurum, necesse est esse. Scientia autem Dei comparatione futurorum, praesupponit absolutum, et efficax decretum divinae voluntatis, ut supra dictum est. Praeterea in 1. sent. d. 38. q. un. ar. 5. ad 5. inquit, quod ista propositio: Omne scitum a Deo, necesse est esse; potest esse de dicto, vel de re; et si sit de dicto, vera est; et si sit de re, falsa est.

VI. Sub voce necessitatis infallibilitatis constituit eandem distinctionem p. 2. q. 112. art. 3. in corp. ubi ita ait: Si praeparatio ad gratiam consideretur secundum quod est a Deo movente, tunc habet necessitatem ad id, ad quod ordinatur a Deo, non quidem coactionis, sed infallibilitatis; quia intentio Dei deficere non potest, secundum quod Augustinus dicit in lib. de praedestinatione Sanctorum, quod per beneficia Dei certissime liberantur quicunque liberantur. Unde si ex intentione Dei moventis est, quod homo, cuius cor movet, gratiam consequatur, infallibiliter illam consequitur, secundum illud Ioann. 6. Omnis, qui audit a Patre, et didicit, venit ad me.⁷

Sub voce necessitatis absolutae, et conditionatae eam assignat 1. p. quaest. 19. ar. 8. ad primum, ubi explicans dictum illud Augustini: Nullus fit salvus, nisi quem Deus voluerit salvari, et ideo rogandus est, ut velit, quia necesse est fieri, si voluerit:⁸ inquit, quod per illud verbum Augustini, intelligenda est necessitas in rebus volitis a Deo, non absoluta, sed conditionalis; necesse est enim, hanc conditionalem veram esse: Si Deus hoc vult, necesse est hoc esse. Et in sol. ad 3. cum ad probandum, quod voluntas Dei necessitatem rebus volitis imponat, proposuisset hoc argumentum: Illud, quod habet necessitatem ex priori, est necessarium absolute; sicut necessarium est, animal mori; quia est ex contrariis compositum, sed res creatae a Deo comparantur ad voluntatem Divinam, sicut ad aliquid prius, a quo habent necessitatem, cum haec conditionalis sit vera: Si aliquid Deus vult, illud est: omnis autem conditionalis vera est necessaria; sequitur ergo quod omne, quod Deus vult, sit necessarium absolute: Respondet, quod posteriora habent necessitatem a prioribus secundum modum priorum. Unde et ea, quae sunt a voluntate divina, talem necessitatem habent, qualem Deus vult ea habere, scilicet vel absolutam, vel conditionatam tantum, et sic non omnia sunt necessaria absolute.⁹ Hic locus est valde notandus pro nostra sententia; fatetur enim expresse S. Thomas, quod necessitas, quae sumitur ex causa antecedente cooperationem nostrae voluntatis, non semper obstat libertati arbitrii: et virtualiter solvit argumentum fundatum in auctoritate Anselmi, quo auctores oppositae sententiae convincuntur. Et q. 23. ar. 3. ad tertium, eadem utitur distinctione: et in primo sent. d. 47. art. 1. ad 2. ait: Quamvis voluntas Dei sit immutabilis, et invincibilis, non tamen sequitur, quod omnis effectus eius sit necessarius necessitate absoluta, quam habet res a causa sua proxima, sed solum necessitate conditionata, sicut et de praescientia dictum est. Ecce S. Thom. expressis verbis docet necessitatem conditionatam, sive ex suppositione, nedum praescientiae, sed etiam voluntatis Dei immutabilis, non tollere libertatem, aut contingentiam rerum, quae in tempore fiunt.

VII. Denique sub voce necessitatis consequentiae, et consequentis eandem distinctionem assignat quaest. 24. de verit. ar. 1. ubi ad probandum, quod homo non sit liberi arbitrii, hoc constituit 13. argumentum: Quidquid Deus praescit, necesse est evenire, cum praescientia Dei falli non possit; sed omnes actus humanos Deus praescit: ergo de necessitate eveniunt, et ita homo non est liberi arbitrii ad agendum.¹⁰ Ad quod tamen ita respondet: Ex praescientia Dei non potest concludi, quod actus nostri sint necessarii necessitate absoluta, quae dicitur necessitas consequentis, sed necessitate conditionata, quae dicitur necessitas consequentiae, ut patet per Boetium in fine de consolatione philosophiae.¹¹ Et 1. contr. Gent. cap. 67. cit. inquit: Sic unumquodque a Deo cognoscitur, sicut praesentialiter visum; sic necessarium erit, quod Deus cognoscit; sicut necessarium est, Socratem sedere ex hoc, quod sedere videtur. Hoc autem non necessarium est absolute, vel ut a quibusdam dicitur necessitate consequentis; sed sub conditione, vel necessitate consequentiae; haec enim conditionalis est vera: Si videtur sedere, sedet.

Nec Sanctus Thomas solus est in hac doctrina; eam quippe omnes Doctores, qui illum praecesserunt, et post illum sequuti sunt, unanimi consensu tradiderunt: Auctores etiam, cum quibus disputamus, eam libentissime admitterent, si illis admitteretur praescientia media, seu conditionata, omne decretum divinae voluntatis praeveniens. Et quidem ante S. Thomam eandem distinctionem docuit S. Augustinus lib. de praedest. Dei, et refertur in cap. vasis irae 23. q. 4. ubi: Duae sunt, inquit, necessitates, simplex una, qua necesse est omnes homines esse mortales; altera conditionis, ut: Si, aliquem ambulare, quis scit, eum ambulare necesse est. Quod enim quisque esse novit, id esse aliter, quam notum est, nequit: sed haec minime secum illam simplicem trahit; hanc enim necessitatem non propria facit natura, sed conditionis adiectio; nulla enim necessitas cogit incedere voluntatem gradientem; quamvis eum tunc, cum graditur, incedere necessarium sit. Eodem igitur modo, siquid providentia praesens videt, id necesse est esse; tametsi nullam natura habeat necessitatem. Atqui Deus ea futura, quae ex libertate arbitrii proveniunt, praesentia contuetur. Haec igitur ad intuitum relata divinum, necessaria sunt per dispositionem divinae notionis; per se vero considerata, absolutam naturae suae libertatem non deserunt. Fient igitur procul dubio cuncta, quae futura Deus esse praenoscit; sed¹² eorum quaedam de libero proficiscuntur arbitrio, quae quamvis eveniant, existendo tamen, naturam propriam non amittunt, qua priusquam fierent, etiam non evenire potuissent. Quo in loco S. Augustinus non solum respectu praescientiae, sed etiam respectu providentiae divinae, et consequenter respectu praedestinationis, quae in eius sententia praesupponit absolutum, et efficax decretum divinae voluntatis, admittit necessitatem ex suppositione cum libertate arbitrii creati, quantum ad usum actualem illius. Idem docet in Enchirid. ad Lauren. cap. 103. cuius verba ex glossa ordinaria inferius adducentur.

VIII. S. Augustini doctrinae subscribit Gratianus eodem cap. paulo ante verba Augustini allegata, dum ait: Non ergo necessitatem facit correctionis, vel obdurationis divinae praedestinatio, seu praescientia, cum boni per gratiam corrigantur, et libero arbitrio mali pereant. Neque enim, quia praedestinatio, seu praescientia Dei falli non potest, necessario eveniunt, quae praedestinantur, vel praesciuntur; sicut nec necessario praedestinantur, nec praesciuntur, quae futura sunt; sed quia bona absque eius gratia, mala praeter eius scientiam evenire non possunt. Quamvis ergo convenienter dicatur, si haec praedestinata sunt, vel praescita, necessario evenient; non tamen ideo absolute verum est, necessario evenient, quae praedestinata sunt, vel praescita; quia hic necessitas refertur ad rerum eventum, ibi ad intuitum divinae praescientiae.¹³ Consentit Glossa decreti eodem cap. Explicans enim verba illa: Quamvis ergo convenienter, etc. inquit: Nota, quod omnes tales loquutiones sunt duplices: Si Deus praevidit aliquid, necessario illud eveniet; quia si haec dictio, necessario, determinat totalem consequentiam, loquutio est vera, et tunc talis est sensus in consequentia: Si Deus praevidit aliquid, illud evenire est necessarium. Si autem haec dictio, necessario, determinat ipsum consequens, est falsa. Similiter haec est duplex: Necessarium est, Socratem ambulare, cum ambulat; quia si intelligatur composita, et de dicto, vera est; si de re, falsa est. Similiter haec est duplex: Necessarium est hoc evenire, quod Deus praevidit: de dicto est vera, de re, est falsa. Illud enim, quod Deus praevidet, non est necessarium evenire. Et nota, quod talis argumentatio non valet: Si Deus praevidit aliquid, necessario illud eveniet: ergo si Deus praevidit aliquid, necessarium est, illud evenire; quia modo haec dictio, necessarium, non potest determinare ipsam consequentiam, sed tantum consequens.¹⁴ Idem docuit S. Ansel. lib. de concordia praedestinationis, et lib. arbitrii, cap. 2. paulo post princ. dicens: Quando Deus vult effectum sequi voluntatem, tunc necesse est voluntatem esse liberam, et esse, quod vult.¹⁵ Et lib. 2. cur Deus homo cap. 17.¹⁶ inquit, quod fuit necesse Christum pati, quia scriptum id erat, non tamen fuit necessarium simpliciter, clare innuens, quod necessitas ex suppositione scripturarum stat cum libertate, qua Christus se obtulit morti: et tamen illa necessitas desumebatur ex aliquo antecedenti liberam determinationem voluntatis humanae ipsius Christi: ergo. Verba Anselmi expendimus disput. 22. nu. 40. et 41.

IX. Item Gloss. in illud 1. ad Timoth. 2. Qui vult omnes homines salvos fieri, ait: Rogandus est, ut velit; quod si vult, necesse est fieri.¹⁷ Et est gloss. illa D. Augustini in Enchirid. c. 103. quam explicans D. Thom. 1. p. q. 19. art. 8. ad 1. inquit: Per glossam Augustini intelligenda est necessitas in rebus volitis a Deo, non absoluta, sed conditionalis; necesse est enim, hanc conditionalem veram esse: Si Deus hoc vult, necesse est hoc esse.¹⁸ Quibus verbis tam S. August. quam gloss. et S. Thomas admittunt etiam respectu voluntatis Dei efficacis necessitatem consequentiae in actibus liberis cum libertate consequentis. In eadem sententia est Vgo de S. Vict. q. 218. super epist. ad Rom. Docet enim hanc conditionalem esse veram: Si Deus hoc providit, necesse est evenire. Et si obiiciatur: nam per hanc necessitatem tollitur libertas; respondet, solutionem communem esse per illam distinctionem de coniunctione, et disiunctione.¹⁹ Per coniunctionem autem, et disiunctionem intelligit distinctionem de necessario in sensu composito, et diviso, quam ait esse communem, et per illam argumentum factum communiter dissolvi.

X. Item Magister sent. in 1. d. 38. circa fin. loquens de praescientia: Impossibile est, inquit, illud non evenire, quod Deus praescivit.²⁰ et ibi tradit distinctionem de sensu composito, et diviso sub nomine coniunctionis, et disiunctionis: et dist. 40. loquens de praedestinatione idipsum docet, quod de praescientia, inquit enim: Impossibile est haec duo simul esse vera, quod aliquis sit praedestinatus, et damnetur. et dist. 47. in prin. ait: Voluntas Dei semper efficax est, ut fiat omne, quod velit, et nihil fiat, quod nolit; quae de homine semper impletur, quocunque se vertat, quo nihil clarius pro nostra sententia dici potuit. Albert. Magn. cuius discipulus fuit S. Thomas, in 1. dist. 38. art. 4. et 1. p. suae summae, q. 61. membro 5. docet eandem distinctionem, et utrobique asserit, haberi apud Boetium, et apud S. Anselm.²¹ Alexander Alens. 1. p. q. 24. memb. 4. et 5. utitur eadem distinctione de necessario in sensu composito, et diviso sub eisdem vocibus, et verbis, quibus eam docet S. Thom. locis sup. cit. et affirmat, cum necessitate ex suppositione simul stare nostri arbitrii libertatem.²² S. Bonavent. Doctor Ecclesiae eandem prorsus doctrinam docuit in 1. sent. dist. 47. in quodam art. ubi quaerit: Utrum voluntas Dei beneplaciti possit impediri. In corpore enim illius art. ait: Dei voluntatem absolutam necesse est impleri, conditionalem vero minime. Sed advertendum, quod est necessitas consequentiae; sicut supra dictum est de praescientia; ipsa enim non habet necessitatem consequentis, sed consequentiae; quia necessario infertur, et sequitur: Deus praescivit hoc; ergo hoc erit. sed tamen non necessario praescit; quia in actu praesciendi frequenter notatur effectus contingens. Sic intelligendum est, quod voluntas Dei absoluta connotat eventum rei; et ideo est ibi necessitas consequentiae, sed non consequentis; quia non mutat eventum rei, imo vult Deus, quod eveniat consequens contingens. Unde sicut praescientia, quia necessario infert effectum, non potest falli; sic voluntas absoluta, quia necessario infert, non potest impediri, imo eam necessarium est impleri.²³ Et post pauca: Unde bene sequitur: vult istum salvari voluntate absoluta: ergo salvabitur. Et in solutione ad secundum argumentum, sic ait: Ad secundum, quod obiicitur, dicendum est, quod, sicut divina voluntas, sive divinum velle connotat effectum, ita connotat efficientiam causae particularis. Cum enim dicitur: Deus vult istum salvari, etiam vult, istum velle. Unde sicut divina voluntas connotat istum effectum evenire, et ideo necessario sequitur effectus ad ipsam; ita connotat, causam creatam concurrere; et ideo necessario sequitur: Si Deus vult, istum salvari, quod iste etiam velit; et ita numquam deficit, sicut nec effectus; et ita numquam impeditur. Idem docet 1. dist. 38. art. 2. quaest. 1. et dist. 40. art. 2. quaest. 1.

XI. Post S. Thomam, sequuti sunt eandem doctrinam eius omnes discipuli tam antiqui, quam moderni. Inter antiquos est Capreol. in primo sent. dist. 45. quaest. 1. art. 2. per totum, praesertim in solutione ad tertiam rationem articuli, ubi approbat distinctionem de necessitate consequentiae, et consequentis, et inquit: Bene stat, quod volitum a Deo necessario eveniet, respectu Dei, necessitate immutabilitatis; et contingenter eveniet absolute. Necessario quidem respectu Dei; quia verum est, quod eveniet a Deo, et non potest transire de vero ad falsum, nec desinere esse verum, et haec est necessitas immutabilitatis; contingenter autem eveniet, absolute loquendo, quia non implicat contradictionem illud non evenire; imo Deus posset facere illud non evenire; et ideo necessitas immutabilitatis stat cum libertate arbitrii.²⁴ Durandus in primo, dist. 47. art. 10. in calce corp. idem confirmat, cum ait: Ex quo patet, quod non bene dicunt illi, qui dicunt, quod omnia de necessitate eveniunt per comparationem ad voluntatem divinam; quia, ut dictum est, omnia respectu divinae voluntatis eveniunt libere; et ideo, absolute loquendo, possunt non evenire; quamvis stante suppositione, quod sunt volita, non possint non evenire; sed haec est necessitas suppositionis tantum.²⁵ Aegidius Columna Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalis in primo sent. dist. 38. quaest. ult. ad secundum, eadem utitur distinctione, et pro illa allegat S. Anselmum, et Boetium.²⁶

XII. Ferrariens. primo contra Gentes cap. 85. inter explicandam quartam rationem S. Thom. vers. ad evidentiam, inquit: Ex eo, quod ponitur aliquid necessarium ex suppositione, non oportet ab eo removeri contingentiam: et ita, cum ex eo, quod Deus aliquid velit, necesse sit ex suppositione tantum, quod illud sit; quia non stant simul, quod Deus velit evenire, et non eveniat, non autem absolute; non oportet ex voluntate Dei a rebus contingentiam tollere.²⁷ Et in discursu totius capituli probat esse impossibile in sensu composito, quod Deus velit voluntate efficaci aliquem effectum sequi ex causa contingenti, et quod talis effectus non sequatur. Conradus 1. 2. quaestione decima, art. 4. maxime super solutione ad tertium Sancti Tho. et quaest. 112. art. 3. expresse asserit, quod in sensu composito implicat, quod Deus moveat efficaciter hominem, ut operetur aliquid, et quod homo illud non operetur; quamvis absolute possibile sit non operari illud.²⁸ Caietan. 1. p. quaest. 22. ar. 4. super solutione ad primum D. Thomae dicit, omnes Doctores affirmare, quod futuri actus contingentes sunt evitabiles absolute, et possunt non esse, tamen in ordine ad divinam providentiam, et efficaciam divinae voluntatis sunt inevitabiles: et ait, distinctionem de sensu composito, et diviso, de necessitate consequentiae, et consequentis, communiter assignari a Doctoribus, ad concordandam libertatem arbitrii, et contingentiam rerum cum infallibilitate providentiae divinae: et ipse Caietanus ibi approbat istam doctrinam, quamvis asserat, non quietare intellectum nostrum; et ideo ipse captivat suum in obsequium fidei; in quo nimirum doctissime loquitur, et piissime.²⁹

XIII. Ex recentioribus etiam Thomistis eandem doctrinam unanimiter docent, et defendunt, M. Soto libro primo de natura et gratia, cap. 16. ubi ait, quod concursus Dei, quo movet voluntatem ad rectam operationem: quamvis sit in eodem instanti temporis, in quo est concursus creatae voluntatis, nihilominus est prius natura illo.³⁰ Et post pauca subdit: In illo temporis momento, quo Deus mecum concurrit, sum liber, ut tunc agere renuam; etenim dum libere moveor, possum in sensu diviso non agere, et tunc cessabit concursus Dei; tametsi in sensu composito contra se invicem pugnent, Deum agere erga me actione illa, et me non agere. Magister Medina prima secundae, quaestione decima, art. 4. dub. 1. ante solutionem ad primum, ubi ait: Posito Dei concursu, non est possibile, quod homo non moveatur, stante divino concursu; caeterum absolute, et simpliciter potest non moveri. Quod perinde est, atque si diceretur, non esse possibile, hanc copulativam esse veram: Deus concurrit mecum, et movet meam voluntatem, et mea voluntas non movetur. Caeterum haec copulativa est vera: Deus concurrit mecum ad volendum, vel loquendum, et ego possum non velle, vel non loqui.³¹ Et in solutione ad primum, sic ait: Adhuc posito Dei concursu, libere agit, et potest non agere, licet non stet, quod Deus concurrat, et quod non agat in sensu composito; sicut non stat, quod Deus sciverit, Petrum ab aeterno peccaturum, et Petrus non peccet; tamen adhuc potest non peccare.

XIV. M. Bañes prima parte, quaest. 19. art. 8. dub. 1. conclus. secunda, ubi ait: Effectus contingentes, aut liberi si comparentur ad scientiam, vel providentiam, vel voluntatem Dei, sunt necessarii secundum quid, scilicet ex suppositione: quae necessitas est conditionalis, seu potius consequentiae, non consequentis.³²³³ et id probat, quia hae consequentiae sunt bonae, et necessariae: Deus vult aliquid fieri: ergo fiet, eo modo, et quando vult fieri: Deus providit hoc futurum: ergo erit, et quaest. 23. art. 3. dub. ult. post concl. 10. inquit: Tandem advertendum est, quomodo cum doctrina catholica consonet, quod definitum est in Concilio Tridentino sessione 6. can. 4. ubi dicitur: Si quis dixerit, liberum hominis arbitrium a Deo motum, et excitatum mere passive se habere, velut inanime quoddam, nihilque cooperari, quo, ad recipiendam gratiam se disponat, nec posse dissentire, si velit, anathema sit. In quo canone duo observa. Primum est, quod illa cooperatio liberi arbitrii est effectus divinae misericordiae. Secundum est, quod haec propositio: Liberum arbitrium potest dissentire, si velit; debet intelligi, simpliciter loquendo: non autem in sensu composito, ita ut possint stare simul haec duo, scilicet hoc auxilium efficax existit in homine, et homo resistit dissentiendo: ratio autem est evidens: Voluntati enim eius quis resistet? scilicet voluntati efficaci, et absolutae ipsius.³⁴

XV. M. Zumel. 1. p. q. 19. ar. 8. disp. 2. conclus. 2. ubi habet eadem fere verba, quae ex M. Bañes eod. art. 8. retulimus. M. Fr. Ioannes Vincentius Asturicensis, quondam Vicarius generalis Ord. Praedic. et in Academ. Salmaticen. Sacrae Theologiae professor eximius, in relect. de gratia Christi, q. 5. art. 3. concl. 3. pag. 430. ubi ait, quod humana Christi voluntas fuit simpliciter, et in sensu diviso libera ad obediendum, vel non obediendum praecepto sibi imposito. At in sensu composito, et necessitate consequentiae non potuit non adimplere omnia³⁵³⁶ sibi iniuncta praecepta, omnibusque sibi impositis obtemperare mandatis. Itaque non potuit stare, quod Christo imponeretur praeceptum moriendi, et quod eius voluntas non acceptaret, et suo tempore non adimpleret. Et ibi affirmat, hanc esse communem doctrinam Thomistarum, et explicat, qualiter cum illa stet libertas arbitrii.

XVI. In schola etiam Scoti haec eadem distinctio est communiter recepta. illam tradit Scotus in primo, distinct. 39. quaest. un. asserens, fuisse Boetii: et distinct. 40. quaest. unica: quem sequuntur omnes eius discipuli.³⁷ Eamdem distinctionem admittit Fr. Petrus Trigosius Capuccinus in commentariis super summam Theologiae S. Bonaventurae 1. p. q. 15. art. 2. dub. 1. concl. 2. p. 459. ubi sic ait: Effectus contingentes, et liberi, si comparentur ad scientiam, providentiam, et voluntatem Dei, dicuntur necessarii secundum quid, sive ex suppositione, quae necessitas vocatur conditionalis, et consequentiae; non tamen absoluta, seu consequentis. Et assignat rationem; quoniam istae consequentiae sunt optimae: Deus praescivit hoc futurum: ergo erit; Deus praevidit hoc futurum: ergo erit; Deus vult aliquid fieri: ergo fiet, eo modo, quo voluerit, et quando voluerit, quia non stat, dari antecedens verum, et consequens falsum; et ibi proponit contra hanc doctrinam argumentum adversariorum, affirmans, nihil concludere, et idem docet latius eodem art, dubio tertio, notab. 1. et in solutione ad primum.

XVII. Denique ex sacris litteris, et Conciliis evidenter colligitur huius distinctionis necessitas; multa enim in illis habentur, quae ad concordiam, nisi per hanc distinctionem redigi non possunt.³⁸ Nam in Concilio Trident. sess. 6. can. 4. de Iustificatione definitur, quod liberum arbitrium motum, et excitatum a Deo, potest illi dissentire, si velit: et cap. 5. dicitur, quod homo potest abiicere inspirationem divinam, etc. similiter sacra Scriptura clamat, quod nullus potest resistere voluntati Dei, ut patet ex illo Esther. 13. Nec est, qui tuae possit resistere voluntati, si decreveris salvare Israel. et Psal. 75. Tu terribilis es: et quis resistet tibi? Isai. 14. Dominus Deus decrevit, et quis poterit infirmare? et cap. 46. Consilium meum stabit, et omnis voluntas mea fiet. et cap. 47. Non resistet mihi homo. et ad Roman. 9. Voluntati enim eius quis resistet? Haec autem loca, quae primo aspectu videntur esse contraria, per distinctionem praedictam, et non aliter concordantur. Praeterea 1. Ioann. 3.³⁹ dicitur: Omnis, qui natus est ex Deo, non peccat; sed nec peccare potest, quoniam semen Dei manet in illo. In aliis autem locis Scripturae habetur, quod multi homines iusti peccaverunt. Peccavit David occidens Uriam, et ad uxorem illius, ipso vivente, accedens:⁴⁰ peccavit Petrus Apostolus, Christum Dominum in nocte passionis abnegando;⁴¹ peccaverunt quamplurimi, quos constat prius per gratiam ex Deo natos fuisse. Haec autem loca, quae videntur contraria, etiam per distinctionem supra positam, in concordiam rediguntur. Quod enim dicit Sanctus Ioannes: Qui natus est ex Deo, peccare non potest, intelligitur in sensu composito; quia videlicet implicat, haec duo simul esse vera, quod scilicet aliquis sit natus ex Deo, et existat in gratia, et peccet mortaliter: nam gratia, et peccatum mortale non possunt esse simul in eodem. Quod vero in aliis Scripturis habetur, videlicet multos iustos peccasse, et consequenter peccare potuisse, intelligitur absolute, et in sensu diviso; ergo necessario admittenda est illa distinctio.

XVIII. Ad haec omnia respondent auctores contrariae sententiae, se libenter admittere distinctionem illam de necessario in sensu composito, et diviso, per quam SS. Doctores, et Scholastici communiter dissolvunt argumenta haereticorum contra divinam providentiam, praedestinationem, et libertatem arbitrii creati. Dicunt tamen, Deum non habere decretum absolutum, et efficax aliquid efficiendi per causam liberam prius in signo rationis, quam per scientiam mediam, vel conditionatam exploratum habeat, ac certo, et infallibiliter cognoscat, quid in particulari voluntas creata pro sua innata libertate esset operatura ex hypothesi, quod constitueretur in tali ordine rerum, et in talibus circumstantiis. Sed hoc effugium supponit unum falsum; non enim est scibile etiam a Deo ante decretum actuale suae voluntatis, quid determinate sit acturum liberum arbitrium creatum, si poneretur in talibus circumstantiis, ut disp. 7. ostensum est.

Ad argumentum autem factum a principio iam abunde satisfecimus disp. 22. nu. 40. et 41. ubi auctoritatem Anselmi explicatam dedimus.

XIX. PRO complemento huius disputationis esset disputandum, quid sit, actum liberi arbitrii creati esse necessarium in sensu composito, vel diviso, et qualiter explicari debeat, et intelligi necessitas in sensu composito: sed de hoc agendum erit disp. 94.⁴² Interim advertimus, quosdam Theologos in Dialecticis principiis deficere, dum arbitrantur, hanc propositionem; Homo motus a Deo auxilio efficaci, non potest dissentire vocationi divinae in sensu composito, nihil aliud significare, quam quod tempore, quo illa motio est in homine, ille non potest dissentire, sed necessario convertitur; ablata vero motione efficaci, tunc possit dissentire, et non converti; sed isti auctores non attingunt verum sensum compositum, sed solum faciunt compositionem auxilii efficacis cum voluntate creata: non autem componunt auxilium efficax, et actualem resistentiam in eodem subiecto pro eodem tempore; quam compositionem significat ista propositio: Liberum arbitrium motum a Deo auxilio efficaci ad consensum, potest dissentire in sensu composito.⁴³ Sicut enim ista propositio: Album non potest esse nigrum, in sensu composito, non significat, quod quando albedo est in homine, tunc non possit esse niger; ablata vero albedine, possit esse niger; sed significat, albedinem, et nigredinem esse formas simul incompossibiles in eodem subiecto; ita ut impossibile sit aliquid simul esse album, et nigrum: et propterea est vera propositio: Ita haec: Liberum arbitrium motum a Deo auxilio efficaci, non potest dissentire in sensu composito; non significat; quod quando motio efficax est in homine, non possit dissentire, si velit; ablata vero motione efficaci, tunc possit dissentire: sed significat, haec duo esse incompossibilia simul, quod scilicet auxilium efficax sit in libero arbitrio, et liberum arbitrium dissentiat: et propterea illa propositio est vera: quoniam auxilium efficax, et actualis resistentia nec sunt, nec esse possunt simul in eodem, quamvis efficax auxilium simul compatiatur secum in eodem arbitrio potentiam ad dissentiendum, si velit: quod sufficit, et requiritur ad libertatem, ut disputatione 18, et 22, coepimus adnotare, et inferius disputatione 32, 92. et 93. 115, et 116, latius explicabimus.