De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum possit aliquis, seclusa divina revelatione, certitudine infallibili cognoscere, se, vel alium esse in numero Praedestinatorum, aut ex aliquibus signis id colligere.

I. PROBATUR, quod certitudine infallibili id possit cognosci. Primo ex illo 1. Ioan. 5. Haec scribo vobis, ut sciatis, quia vitam habetis, qui creditis in nomine filii Dei: scientia autem dicit cognitionem certam, et infallibilem: et ad Rom. 8. loquens Apostolus nomine omnium praedestinatorum, de quibus praemiserat: Quos autem praedestinavit, hos et vocavit; etc. inquit: Quis nos separabit a charitate Christi, etc. et statim subdit: Certus sum, quod neque mors, nec vita, etc. poterunt nos separare a charitate Dei, quae est in Christo Iesu. Ubi verbum, certus sum, certitudinem infallibilem designat.

Arguitur secundo ex illo ad Rom. 8. Ipse spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod filii Dei sumus: si autem filii, et haeredes: sed testimonium Spiritus sancti est infallibile, cum sit fidele; iuxta illud Psal. 18. Testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis: ergo, etc.

Arguitur tertio. Sicut praedestinatio, et electio pendet ex sola voluntate divina; ita et gratia; sed seclusa speciali revelatione, potest aliquis certitudine infallibili, absque formidine cognoscere, se esse in gratia; dicit enim S. Bern. serm. 68. et 69. in cant. de aliquibus viris sanctissimis, quod, si voluerint gloriari de divina amicitia, non erunt insipientes. Et secundae ad Corint. 13. dicit Apostolus: Non cognoscitis, quod Christus in vobis habitat; nisi forte reprobi estis? ergo potest quis esse certus certitudine infallibili, se esse praedestinatum.

II. In contrarium est, quod dicitur Ecclesiastes 9. Nemo scit, utrum odio, an amore dignus habeatur; sed omnia in futurum servantur incerta: quem locum de odio, et amore secundum aeternam reprobationem, et praedestinationem intelligunt S. Bern. serm. de septuages. et S. August. lib. de spir. et anima c. 59. Et Conc. Trident. sess. 6. cap. 12. admonet omnes fideles, ne quisquam, dum in hac mortalitate vivitur, usque adeo praesumat, ut certo statuat, se esse in numero praedestinatorum, et statim subdit: Nam, nisi speciali revelatione sciri non potest, quos Deus sibi elegerit.

In hac controversia notandi, et cavendi sunt duo errores haereticorum. Primus est asserentium, praedestinatos semper esse in Dei gratia, nec posse aliquando ab ea excidere; reprobos vero esse in perpetuo odio Dei, nec posse ad illius gratiam pro aliquo tempore pervenire: ita Vvicleph damnatus in Conc. Constant. qui etiam distinctionem illam de dilectione Dei secundum aeternam praedestinationem, et secundum praesentem iustitiam reiiciendam esse, et irridendam asseruit. Eamdem haeresim, quod attinet ad praedestinatos, tenuit Calvinus lib. 3. instit. c. 2. §. 11. et 12. contra quam optime disputat Andreas de Vega lib. 11. super Conc. Trid. c. 1. et seqq.

Secundus error fuit Martini Buzeri in colloquio Latrisbonensi, ubi affirmare ausus est, non esse verum Christianum, qui non credit ea certitudine fidei se habiturum vitam aeternam, qua credit Christum hominem, vel Deum esse. Eamdem haeresim sequutus est Calvinus lib. 3. inst. c. 2. §. 16. et Chemnitius in examine Concil. Trident. ubi verba, quae ex cap. 12. sess. 6. adduximus, acriter reprehendit.

Sit tamen contra istos haereticos

III. PRima conclusio. Secundum fidem catholicam asserendum est, praedestinatos, qui non sunt in gratia confirmati, posse peccare mortaliter, et gratiam ad tempus amittere; et ita contingere de facto in aliquibus.¹ Conclusio est contra primum errorem, sed probatur manifeste ex sacris litteris: nam Petrus Apost. fuit praedestinatus, et tamen peccavit mortaliter, et gratiam ad tempus amisit, negando Christum in nocte passionis, ut narrant Evangelistae. Idem argumentum de David, et Paulo Apost. fieri potest, qui de numero extiterunt praedestinatorum; et tamen David peccavit mortaliter peccato adulterii, et homicidii, ut patet ex illo 2. Reg. c. 12. Dominus quoque transtulit peccatum tuum. Similiter Paulus peccavit mortaliter, Christum, et eius discipulos persequendo, ut ipse testatur 1. ad Tim. 1.² Quoniam blasphemus fui, et contumeliosus, et persequutor; qui tamen praedestinatus a Deo erat: ergo.

Et, si fiat argumentum: nam Deus praedestinatis semper vult vitam aeternam, cum ab aeterno eos praedestinaverit, et voluerit illis hoc bonum, alias mutaretur: ergo semper diligit illos, ac per consequens, numquam poterunt ab eius gratia excidere; Respondetur, quod Deus semper vult praedestinatis vitam beatam secundum aeternam praedestinationem; quia licet aliquando peccent, tandem convertet eos, et salvabit; non tamen vult illis semper vitam aeternam secundum praesentem iustitiam, nisi quando sunt in gratia.

Probatur praeterea conclusio ratione. Praedestinati, quamdiu sunt in hac vita, habent liberum arbitrium flexibile in bonum, et malum: nam quamvis praedestinatio efficiat infallibiliter, quod praedestinatus moriatur in gratia, cum donum perseverantiae sit effectus praedestinationis; non tamen efficit in omnibus praedestinatis, quod numquam peccent, aut peccare possint mortaliter: ergo possunt peccare, nisi in gratia sint confirmati, de quibus disp. 104. discutiendum est, an peccare possint.

IIII. Secunda conclusio. Multi reprobi pro aliquo tempore sunt in gratia, et vere diliguntur a Deo secundum praesentem iustitiam.³ Haec conclusio etiam est de fide, et probatur ex sacris litteris: nam Saul erat in gratia, quando fuit electus in Regem, ut patet ex lib. 1. Reg. c. 9. ubi dicitur: Et erat eius filius vocabulo Saul electus, et bonus; et non erat de filiis Israel melior illo. Et tamen ille fuit reprobus, et damnatus, ut docet S. Aug. lib. 2. ad Simplic. q. 1. et colligitur ex illo 1. Paralip. 10. Mortuus est Saul propter iniquitates suas, eo quod praevaricatus sit mandatum Domini. et 1. Reg. c. 28. dicitur, quod Samuel dixit ad Saul: Quid interrogas me, cum Dominus recesserit a te? et ita tenent communiter Doctores catholici; quamvis aliqui ex Haebreis existiment, illum salvum factum fuisse; ut videri potest in Gloss. ordinaria p. 2. super 1. lib. Reg. c. 2. et in additionibus super 1. lib. Paralip. c. 10. in illa verba: Mortuus est Saul; ubi Gloss. ordin. tenet nostram sententiam. Item etiam Salomonem aliquando fuisse Dei amicum, et in eius gratia, constat ex lib. 2. Paralip. cap. 7. ubi habetur: Cumque complesset Salomon fundens preces, ignis descendit de caelo, et devoravit holocausta, et victimas, et maiestas Domini implevit domum. hoc autem erat manifestum signum, quod ipse, et eius orationes, et sacrificia erant Deo grata; et tamen reprobatus fuit, et damnatus secundum magis communem Doctorum sententiam, quam tenet S. Aug. lib. 22. contra Faustum, c. 88. et in comment. super Psal. 126. expresse dicit, quod Salomon reprobatus est a Deo: et idem tenet lib. 17. de Civit. c. 20. et Cypr. lib. 1. epist. 5. et Gloss. super 2. lib. Reg. c. 17. in illa verba: Misericordiam autem meam non auferam ab eo.⁴ et lib. 4. Reg. c. 23. in illa verba: Excelsa quoque, quae erant in Ierusalem, non abstulit. et super c. 1. Isai. in illa verba: Et idola penitus conterentur: et latius super cap. 30. Proverbiorum in principio; quamvis aliqui Doctores Catholici pie credant, Salomonem salvum factum fuisse: quam sententiam sequitur S. Hieron. super c. 1. Ecclesiast. et expressius super c. 43. Ezechielis; ubi ait, quod Salomon peccavit, et offendit Deum, licet postea egerit poenitentiam, scribens proverbia: et id probat auctoritate Proverb. c. 24. ubi iuxta aliam translationem de seipso ait Salomon: Novissime ego egi poenitentiam, et respexi, ut eligerem disciplinam. Eamdem sententiam defendit Genebradus lib. 1. suae Cosmographiae pag. 112. et movetur auctoritate Hieron. et Proverbiorum inducta: et idem etiam sentiunt communiter Haebrei, ut notavit Lyranus super c. 30. Proverb. sed tamen in editione vulgata non habentur verba illa adducta ex c. 24. Proverb. neque consonant cum tex. Haebraico, ut notavit Fr. Ludovicus a Soto maiori in praefet. super Canticum in §. De Salomonis autem poenitentia. Sed quidquid sit de hoc, probatur aliis exemplis, de quibus non est controversia: nam Lucifer reprobus est, et damnatus, ut habetur ex c. 28. Ezechiel. Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, et perfectus decore, in deliciis Paradisi Dei fuisti. et infra: In multitudine negotiationis tuae repleta sunt interiora tua iniquitate, et peccasti: et eieci te de monte Dei, et perdidi te, o Cherub protegens, de medio lapidum ignitorum. Et Isai. 14. Quomodo cecidisti, Lucifer, qui mane oriebaris? quem locum de primo Angelo interpretatur S. Aug. lib. 3. de doctr. Christ. c. 3. et tamen primus Angelus creatus fuit in gratia, sicut et caeteri, ut docet S. Tho. 1. p. q. 61. ar. 3. Item etiam Iudas fuit reprobus, et damnatus, ut habetur Ps. 108. et colligitur ex verbis illis Evangelii: Et abiens, laqueo se suspendit.⁵ et tamen aliquando fuit in gratia, a principio scilicet sui Apostolatus: ergo.

Probatur secundo conclusio ex definitione Conc. Trid. sess. 6. c. 17. ubi dicitur: Si quis iustificationis gratiam non nisi praedestinatis ad vitam contingere dixerit; reliquos vero omnes, qui vocantur, vocari quidem, sed gratiam non accipere, utpote divina potestate praedestinatos ad malum; anathema sit.

Probatur tertio ratione. Reprobus, quamdiu est in via, non habet animum obstinatum in malo; hoc enim est proprium existentium in inferno, ubi nulla est redemptio: ergo per Dei auxilium poterit gratiam consequi, quamvis deficiet tandem, ut patet ex illo 1. Ioan. 2. Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; si enim ex nobis fuissent, permansissent utique nobiscum: ergo reprobus pro aliquo tempore potest ad Deum converti, et esse in gratia.

V. Tertia conclusio. Seclusa speciali revelatione Dei, nemo potest certo, et infallibiliter cognoscere, se de praedestinatorum numero esse, et multo minus tenetur certa fide id credere.⁶ Conclusio est contra secundam haeresim, sed probatur auctoritate Ecclesiastes supra inducta: Nemo scit, utrum odio, an amore dignus habeatur. et ex verbis illis Proverb. 27. Ne glorieris in crastinum, ignorans, quid superventura pariat dies. Cui consonat illud 3. Reg. 20. Non glorietur accinctus, aeque ut discinctus. Quem locum ad hoc propositum late explicuimus in nostris Commentariis super Isai. c. 45. nu. 3.

Probatur secundo ex definitione Conc. Triden. sess. 6. cit. can. 15. ubi sic dicitur: Si quis dixerit, hominem renatum, et iustificatum teneri ex fide ad credendum, se certo esse in numero praedestinatorum; anathema sit. et Can. 16. subditur: Si quis magnum illud, usque in finem perseverantiae donum se certo habiturum infallibili, et absoluta certitudine dixerit, nisi hoc ex speciali revelatione didicerit; anathema sit.

Probatur tertio, auctoritate Sanctorum, qui unanimiter docent nostram conclusionem, praesertim Cypriani lib. 1. epist. 5. S. Greg. hom. 38. super Euang. Ambros. serm. super Psal. 118. in illa verba: Statue servo tuo eloquium tuum in timore tuo. S. Hieron. super c. 9. Eccles. Aug. lib. de corrept. et grat. cap. 13. et de dono persev. c. 22. Prosp. lib. ad art. falso Augustino impositos art. 13. et S. Bern. ubi supra.

Probatur denique ratione; nam praedestinatio pendet ex gratuita Dei voluntate, ut disp. 37. ostensum est. Sed ea, quae pendent ex mera Dei voluntate, non possunt a nobis certo, et infallibiliter cognosci, nisi ex speciali Dei revelatione, ut patet ex verbis illis Apost. Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius eius fuit?⁷ ergo.

Ex hac conclusione sequitur, quod non solum certitudine infallibili fidei, sed neque etiam certitudine morali, cui non possit subesse falsum, seclusa speciali revelatione, non potest aliquis esse certus, se esse praedestinatum. Itaque non potest de hoc ita esse certus moraliter, sicut est certus, se esse baptizatum; vel sacerdotem, qui consecrat esse vere sacerdotem, vel habere debitam intentionem consecrandi. Probatur: nam certitudo moralis, qua credit, se esse baptizatum, vel sacerdotem celebrantem habere intentionem consecrandi, excludit omnem formidinem, et dubitationem; sed nullus potest esse, ita certus de sua praedestinatione, etiam moraliter, ut certitudo illa excludat omnem formidinem, et dubitationem, ut constat ex dictis: ergo.

Quarta conclusio, De facto aliqui ex revelatione speciali Dei fuerunt certi certitudine infallibili de sua praedestinatione, et salute.⁸ Haec conclusio colligitur ex sacris litteris: nam Genes. 15. et 22. Dixit Dominus ad Abraham: Noli timere, ego protector tuus sum, et merces tua magna nimis. Et post pauca: Tu autem ibis ad Patres tuos in pace, sepultus in senectute bona. Quibus verbis significavit illi praedestinationem propriam, ut communiter explicant Doctores. Idem revelatum est Moysi Exod. 33. in illis verbis: Ego ostendam tibi omne bonum. Apostolis etiam revelata est propria praedestinatio, Lucae 22. Et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus, regnum, ut edatis, et bibatis super mensam meam in regno meo: et praesertim Paulo Apost. ut patet ex illo 2. ad Tim. 4. De reliquo reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die iustus iudex: et Latroni, cui Lucae 23. dictum est: Hodie mecum eris in paradiso. Denique de aliquibus viris sanctissimis narrant Ecclesiasticae hystoriae, fuisse illis in praemium suorum laborum revelatam praedestinationem propriam, et salutem.

VII. Quinta conclusio. Etiam seclusa speciali revelatione, potest ex aliquibus signis certa esse fidelibus propria, vel alterius praedestinatio, certitudine quadam morali, cui, absolute loquendo, possit subesse falsum, et quae non excludat omnem formidinem, et timorem de opposito.⁹

Pro intelligentia huius conclusionis notandum est, quod, ut docet S. Bern. serm. 2. in octava Paschae; quamvis Dominus decreverit beneficium hoc praedestinationis, durante vita mortali, esse nobis occultum, ut iuxta praeceptum Apost. ad Philip. 2. cum timore, et tremore salutem nostram operemur; non tamen penitus absque consolationis testimonio electos suos in hac parte dereliquit, sed quibusdam signis eos notavit, ex quibus probabiliter liceat colligere, eos praedestinatos esse ad vitam aeternam; quod et innuere videtur Apost. cum dicit: Ipse spiritus¹⁰ testimonium reddit spiritui nostro, quod filii Dei sumus.

VIII. A Doctoribus autem sanctis enumerantur diversa signa praedestinationis, ex quibus tantum, quae potissima sunt, colligemus; et aliquibus sacrae Scripturae testimoniis comprobabimus.

Primum signum est, frequentes in hoc saeculo adversitates, et tribulationes patienter toleratae:¹¹ Hoc signum constituit, et probat latissime S. Chrysost. in illa verba Lucae 16.¹² Fili, recordare, quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala. et lib. 1. de provid. circa finem, et hom. 66. ad populum Anthiochenum. S. Greg. lib. 5. mor. c. 1. et 2. in illa verba: Quare misero data est lux? Ad cuius evidentiam supponenda sunt duo fundamenta, quae supponit Chrysost. hom. 8. citata.

Primum fundamentum est, quod nullus homo purus est ita iustus, et innocens, (B. Virgine dumtaxat excepta) qui aliquod saltem peccatum veniale, propter quod poenam mereatur, non commiserit.¹³ Dicitur enim Iacob. 3.¹⁴ In multis offendimus omnes, et 1. Io. 1. Si dixerimus, quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est: et Proverb. 24.¹⁵ Septies in die cadit iustus: Similiter etiam nullus reprobus est ita impius, qui unum, aut alterum opus morale bonum non fecerit: quod S. Chrysost. probat ex illo Lucae 18. ubi de quodam iudice iniquitatis dicitur, quod misericordiam egerit cum vidua; eos cohibens, qui illam afficiebant iniuriis.

Secundum fundamentum est, quod Deus, cum sit summe iustus, et misericors, nullum opus pravum relinquit impunitum, neque opus bonum, etiam morale irremuneratum. Sed tamen bona, quae reprobi operantur, praemiat Deus bonis temporalibus in hoc saeculo, sicut Ezechiel. 29. dicitur de Rege Babylonis: Et dedi ei terram Aegypti, pro eo quod laboraverit mihi. Et de quibusdam, qui iustitiam faciebant coram hominibus, ut viderentur ab eis, dicitur Matth. 6. Receperunt mercedem suam; sed pro peccatis commissis condignam poenam recipient in futuro. Electorum autem peccata punit Deus temporalibus poenis; bona autem eorum merita, aeterna retributione coronat.

IX. Ex his fundamentis deducit hanc conclusionem S. Chrysost. Quem igitur vides improbam agentem vitam, nec quidquam hic acerbi patientem, ne reputes illum beatum, sed deflete potius, et deplorate, velut illum omnia tristitia perpessurum, quemadmodum dives ille fecit. Rursus quem videris virtutis studiosum, et eumdem innumeris affligi molestiis, beatum existima, felicem iudica, utpote qui et hic omnia sua peccata deleverit, et illic multam habeat mercedem paratam, quemadmodum huic evenit Lazaro.¹⁶ Hactenus Chrysost. quod etiam innuunt illa verba, quae respondit Abraham diviti Epuloni: Fili, recordare, quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala; nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris.¹⁷ Propter quod S. Aug. epist. 5. ad Marcell. Nihil, inquit, est infelicius felicitate peccantium: et in Ps. 143. postquam Psalmista de reprobis dixerat: Promptuaria eorum plena, eructantia ex hoc in illud, ut excluderet hominum vanam estimationem subdit: Beatum dixerunt populum, cui haec sunt: sed, beatus populus, cuius Dominus Deus eius. Hoc etiam signum Apost. ad Haebr. 12. insinuasse videtur, cum dixit: Quis enim filius, quem non corripit pater? quod si extra disciplinam estis, cuius participes facti sunt omnes; ergo adulteri, et non filii estis. Unde S. August. Domine hic ure, hic seca, ut in aeternum parcas. Sciebat enim, quod Dominus per Naum c. 1. promiserat: Non consurget duplex tribulatio, vel, ut transferunt 70. Non vindicabis in idipsum, quasi dixerit: Non continget, puniri cum reprobis in futuro saeculo eos, qui in praesenti, tamquam aurum in fornace, probati fuerint. Denique S. Bern. serm. 23. in cant. explicans illud Psal. 72. In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur, inquit: Qui in labore hominum non sunt, in labore daemonum profecto erunt, dicente Domino: Ite maledicti in ignem aeternum, qui paratus est Diabolo, et Angelis eius.¹⁸ Videatur S. Aug. tom. 8. super Ps. 91. in illa verba: Nimis profundae factae sunt cogitationes tuae. et super Ps. 93. in illa verba: Usquequo peccatores gloriabuntur etc. usque ad illa verba: Donec fodiatur peccatori fovea.

X. Secundum signum est misericordia, qua ex corde miseriis aliorum, ut propriis condolentes, eas affectu charitatis sublevare student. Hoc signum constituit S. Aug. tract. 5. in primam epist. Ioann. ubi ait, dilectionem solam esse, quae discernit inter filios regni, et filios perditionis: et tom. 10. serm. 44. ad fratres in eremo, in princ. ait: Fratres mei charissimi, numquam recordor, me legisse, mala morte perisse illum, qui libenter in hac vita opera charitatis, vel pietatis voluit exercere. Habet enim multos intercessores pius homo, et ille, qui opera charitatis exercet hilariter, etc. ideo impossibile est, ut preces multorum non exaudiantur.¹⁹ Habetur etiam hoc ex sacris litteris; dicitur enim Ioan. 13. In hoc cognoscent omnes, quod discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem. Et Matth. 5. Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur. E contrario dicit de reprobis Scriptura: Iudicium sine misericordia ei, qui non facit misericordiam. et Tobiae 4. Eleemosina ab omni peccato, et morte liberat, et non patitur animam ire in tenebras. Fiducia magna erit coram Domino eleemosina omnibus facientibus eam. Unde Apost. misericordiam, et eleemosinam appellat rationem dati, et accepti, ad Philipp. 4. dum ait: Nulla mihi ecclesia communicavit in ratione dati, et accepti, nisi vos soli. ubi, ut notavit Chrysost. hom. 15. super eamdem epist. non dixit: Nulla mihi ecclesia dedit; sed communicavit in ratione dati, et accepti: nam dives tribuit pauperi pecuniam, aut quid simile, et pro ea accipit regnum caelorum; quia eleemosina est quaedam communicatio dati, et accepti.²⁰ Videatur idem Chrysost. in argumento eiusdem ep. col. 3. ubi in eodem sensu explicat illud Proverb. 3. Eleemosina, et veritas te non deserant; advertens, quod non dixit: Ne destituas eleemosinas, sed ne te eleemosinae deserant, indicans nimirum, quod nos eleemosinis, quas elargimur, indigemus potius, quam illae nobis indigeant.

XI. Tertium signum desumitur ex ipso bono, ac sancto vitae decursu. Sancta enim vita bonam mortem; perversa autem mortem pessimam parit regulariter.²¹ Hoc signum constituit S. Aug. lib. de don. persev. c. 22. et S. Bern. serm. 22. in cant. explicans illud Numer. 23. Moriatur anima mea morte iustorum, et fiant novissima eorum novissima mea. ubi aperte docet, quod ad mortem iustorum per iustorum vitam pervenitur. Unde S. Aug. affirmat, quod, si quis perverse vivens, veram poenitentiam agat in hora mortis, remittentur ei absque dubio peccata, et salvabitur: quod tamen aliquis inveteratam vitam habeat in peccatis, et postmodum in hora mortis veram apud Deum agat paenitentiam, dubitat Augustinus; quia raro id contingit, iuxta illud Proverb. 22. Adolescens iuxta viam suam, etiam cum senuerit, non discedet ab ea. Videatur super Psalm. 118. in illa verba: In quo corrigit adolescentior viam suam?

Quartum signum est, libenter audire verbum Dei, et quadam interiori dulcedine, et suavitate gustare illud:²² quod S. Gregorius colligit ex illo Ioan. 8. Qui ex Deo est, verba Dei audit; propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Et Ioan. 10. dicitur: Oves meae vocem meam audiunt, et sequuntur me. In cuius signum cum Ezechiel. cap. 3. et Ioannes Evangelista Apocalyp. 10. librum oblatum a Deo, in quo divina continebantur eloquia, devorassent; in ore eorum dulcis, in ventre amarus visus est; quia videlicet electis, qui per os Domini designantur, iuxta illud Ier. 15. Si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris; verba Dei dulcia sunt, et suavia: peccatoribus autem, et reprobis, qui per ventrem significantur: quoniam, ut dicit Apostolus, eorum Deus venter est²³; amara, et insuavia sunt. Unde August. explicans illud Psal. 5. Secundum multitudinem impietatum eorum expelle eos: quoniam inamaricaverunt te Domine,²⁴ ait: Peccatoribus autem panis veritatis amarus est. Unde os vera dicentis oderunt. Ipsi ergo amaricaverunt Deum, qui peccando in eam aegritudinem devenerunt, ut cibum veritatis, quo sanae animae gaudent, tamquam felleum sustinere non possint. Electorum autem nomine ait Propheta: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua: super mel ori meo. Ori meo, inquit, idest iustis, non ventri meo, hoc est, reprobis.

XII. Quintum signum est testimonium bonae conscientiae; dicit enim Apost. Gloria nostra haec est testimonium conscientiae nostrae.²⁵ et iterum: Ipse spiritus testimonium reddit, quod filii Dei sumus; si autem filii, et haeredes:²⁶ et rursus: In quo et credentes signati estis spiritu promissionis sancto, qui est pignus haereditatis nostrae.²⁷ ubi, ut notavit S. Thomas lect. 5. Spiritus Sanctus dicitur pignus, vel arrha haereditatis nostrae, ut habet alia littera apud Glos. quia nunc aliquid datur electis de ipso pretio, quod non est auferendum, sed complendum in patria. Hoc signum constituit S. Bernar. serm. 1. et 2. in octava Paschae:²⁸ ubi ad nostrum propositum explicat illud 1. Ioan. 5. Tres sunt, qui testimonium dant in terra, Spiritus, aqua, et sanguis. Qui ergo, regulariter loquendo, a peccatis mortalibus abstinent, et pacatam habent, pacificam, et quietam conscientiam, ad illud pacis regnum verisimile est pertinere; de quo dicit Apost. Non est regnum Dei esca, et potus, sed iustitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto.²⁹ De aliis signis videatur Andr. de Vega lib. 12. de iustif. cap. 19. Medin. lib. 3. de recta in Deum fide, cap. 3. M. Soto lib. 3. de natura, et gratia, cap. 11. 12. et 13.

XIII. AD primum argumentum ex factis a principio respondetur, quod auctoritas illa S. Ioann. intelligitur de certitudine fidei, qua tenemur credere, vitam aeternam esse paratam credentibus in Filium Dei, et ipsum diligentibus; si tamen perseveraverint usque in finem, ut explicat S. Tho. super eumdem locum. Cognitione autem conditionata, nobis certissima est nostra salus, si videlicet servaverimus Dei mandata, et perseveraverimus usque in finem. Utrum autem absolute iste, vel ille in particulari sit perseveraturus usque in finem, aut vere diligat Deum, seclusa speciali revelatione, nisi ex coniecturis, quibus tamen possit subesse falsum, non potest nobis esse certum.

Ad alium locum ex epist. ad Rom. respondetur primo, quod ibi loquitur Apostolus de seipso, et de aliis habentibus specialem revelationem suae praedestinationis, et salutis, ut S. Aug. explicat lib. de grat. et lib. arb. cap. 17. Secundo respondetur, quod, si intelligatur auctoritas illa universaliter de omnibus iustis; sensus est, quem adhibet S. Bern. serm. de duplici baptismo,³⁰ quod, qui sunt in charitate, a nulla causa extrinseca separari possunt ab illa, nisi ipsi velint. Propter quod Apost. inter ea, quae numeravit, dicens: Neque mors, neque vita, nec Angeli, nec Principatus, neque Virtutes, neque instantia, neque futura, neque fortitudo, nec altitudo, neque profundum, nec creatura alia poterit nos separare a charitate Dei;³¹ non connumeravit ipsum hominem: non enim ait: Neque nos, ut indicaret, quod proprio libero arbitrio potest iustus separari a charitate Dei, peccando mortaliter. Quod elegantissime prosequitur S. Chrysost. hom. 9.³² cuius titulus est: Quod nemo laeditur, nisi a semetipso, ubi latissime probat, quod nulla causa extrinseca potest hominem laedere in spiritualibus, nisi ipse velit. Unde Hieron. ait: Debilis est hostis, qui non vincit, nisi volentem.

Ad secundum argumentum respondetur, quod locus ille intelligitur de quadam fiduciali certitudine, cui potest subesse falsum, ut dictum est, vel potest explicari de ipsis Apostolis, qui specialem suae salutis revelationem habuerunt.

Ad tertium respondetur, quod etiam, seclusa speciali revelatione, nullus potest esse certus certitudine infallibili, se esse in gratia, ut docent communiter Theologi p. 2. q. 112. ar. 5.