De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Name: De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Author: Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice. This edition contains Book I: the prooemium and five preliminary disputations on Pelagian and Semi-Pelagian teaching, Manichaean and Reformation positions, Catholic theologians, and the authority of Augustine and Thomas Aquinas. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.

This work is being completed — add a section.

Prooemium: divisio totius operis

DE AUXILIIS DIVINAE GRATIAE ET HUMANI ARBITRII VIRIBUS, ET LIBERTATE, AC LEGITIMA EIUS CUM EFFICACIA eorundem Auxiliorum concordia.

Liber Primus.

IN QUO PRAEMITTUNTUR

quaedam praeambula disputationes ad ea, quae in toto hoc Opere dicenda sunt.

AUCTORE R. MO D. F. DIDACO ALVAREZ

Metimnensi, Archiepiscopo Tranensi et Salpensi, ex Provincia Hispaniae, Ordinis Praedicatorum assumpto.

PROOEMIUM IN QUO DIVISIO TOTIUS OPERIS

attingitur, et ratio ordinis partium eius ex parte redditur, et explicatur.

DE Auxiliis Divinae gratiae, cum auxilii Divini confidentia tractaturi, ut ea omnia, quae circa hanc materiam variis in locis Summae Theologicae S. Thom. vel in aliis Opusculis, a diversis Tractatoribus disputantur, sub certis limitibus comprehendamus: et suo ordine in hoc volumine (quod duodecim libros continet) disponamus; ac breviter et dilucide, prout divinitus donatum nobis fuerit, nostram sententiam explicemus; generalem divisionem eorundem auxiliorum praemittere oportet, ut gradatim postmodum ad particularia, suis in locis discutienda, procedamus.

Auxilia ergo Divinae gratiae sunt in duplici differentia, ut ex communi Scholasticorum sententia constat.¹ Quaedam sunt extrinseca, quia videlicet formaliter loquendo, nihil ponunt in libero arbitrio creato: sed solum sunt in ipso Deo, vel in alio subiecto extrinseco ab eodem arbitrio, sicut praedestinatio non est in homine praedestinato, sed in Deo praedestinante, ut 1. par. q. 23. ar. 2. docet S. Thom. Cum enim praedestinatio secundum S. Aug. sit praescientia et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicunque liberantur;² et praescientia et praeparatio non sit in rebus praescitis, sed in praesciente et praeparante; relinquitur praedestinationem non esse formaliter in praedestinato, sed in praedestinante. Constat autem, praedestinationem gratuitam omnino esse, ut infra patebit, ac per consequens inter divina dona computandam.³ Similiter dilectio et electio, qua praedestinati eliguntur, et diliguntur a Deo, donum est extrinsecum ipsis dilectis et electis. Quod enim sit donum gratuitum, apertissimis testimoniis Scriptura sacrae⁴ testatur, quoniam nullis nostris praecedentibus meritis, sed sua misericordia praedestinatos dilexit, et ex multis massa perditionis infectis, eos elegit pro sua mera voluntate, quae occulta esse potest, sed non iniusta. Dicit enim Apostolus. Cum nondum nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, quia maior serviet minori, sicut scriptum est, Iacob dilexi, Esau autem odio habui.⁵ Unde S. Tho. 3. par. q. 7. art. 13. ad 1. ait, quod Augustinus ibi, idest in libro de praedestinatione Sanctorum cap. 15. gratiam nominat gratuitam Dei voluntatem, gratis beneficia largientem. Ex dilectione autem Dei (ut idem S. Tho. notavit) cuncta bona creaturis proveniunt.⁶ Porro dilectio actus est divinae voluntatis, similiter et electio, ut 1. p. q. 23. ar. 4. docet S. Tho. Unde formaliter debet esse in Deo, non in creaturis intellectualibus dilectis, et electis: et hac ratione dicitur donum extrinsecum, quia nihil inhaerens creaturae importat formaliter. Ad auxilia etiam extrinseca pertinent Scripturae sacrae, quae docent quid amplecti, quidve cavere debeamus, exemplum quod nobis reliquit Salvator noster, praedicatio Evangelii, tribulationes, quibus retrahuntur homines a malo, et inducuntur ad bonum; creaturae, quae unius Creatoris divinitatem ostendunt, Apost. dicente, Invisibilia enim Dei a creatura Mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur: sempiterna quoque eius virtus et divinitas, ita ut sint inexcusabiles.⁷ De hac excitatione disp. 75. n. 1. plura dicenda sunt.

Auxilia intrinseca, quae magis proprie dicuntur auxilia, illa sunt, quae formaliter important aliquid inhaerens intellectualibus creaturis, sive ex parte intellectus, sive ex parte voluntatis, vel alterius potentiae rationalis. Et haec (ut saepe dicit S. Tho.) sunt in duplici differentia. Quaedam sunt auxilia habitualia, ut gratia iustificans, habitus charitatis, et alii habitus infusi. Quaedam actualia, ut motio in intellectu et voluntate recepta, qua Deus movet liberum arbitrium ad actum Fidei, Spei, et Charitatis, et alios supernaturales actus.⁸⁹

Quia ergo dona extrinseca, quae sunt in ipso Deo, ordine naturae et causalitatis, praecedunt auxilia intrinseca, ideo secundum rectum ordinem doctrinae prius de donis extrinsecis, postmodum de auxiliis libero arbitrio creato inhaerentibus agendum erit. Cum autem in Deo scientia, quae pertinet ad intellectum, praecedat in signo rationis, et praeintelligatur ad ea, quae spectant ad voluntatem, cum nihil sit volitum, quin praecognitum; prius de praescientia Dei, quam de voluntate, et concursu generali erit disputandum. Postea de providentia, et praedestinatione gratuita erit sermo instituendus: ut suo ordine ad explicanda auxilia intrinseca, quibus creaturae rationales ad finem supernaturalem pervenire possunt, aut re ipsa perveniunt, accedamus. Consequenter de reprobatione, et reprobis, qui ab eodem fine deficiunt, agendum erit. Ac ultimo loco statuemus legitimam concordiam liberi arbitrii cum praescientia, providentia, et praedestinatione divina: necnon cum efficacia auxiliorum gratiae, quae magis accommodata fuerint ad eandem concordiam explicandam, adnotando.

Sed ante haec omnia, quasdam prooemiales disputationes praemittere oportet, quae ad facilem intelligentiam huius materiae viam aperiunt.

Primo, statuendum est, quisnam fuerit Pelagianorum error circa necessitatem gratiae, et naturales vires nostri arbitrii.

Secundo, explicandum, in quibus assertionibus Semipelagianorum consistat sententia, et qualiter in aliquibus a Pelagii, Celestii, et Iuliani discedant errore, cum tamen in potissima quaestione, quam S. Pater Aug. secundus post Paulum Apostolum gratiae praedicator et defensor contra Pelagium, et Celestium disputavit, in eorum damnatam haeresim inciderint. Ubi error Fausti et Cassiani circa necessitatem gratiae, et vires naturales nostri arbitrii, aperitur.

Tertio, quid Lutherani, et Calviniani circa gratiae necessitatem et vires naturales nostri arbitrii statuerint.

Quarto, quid nonnulli recentiores Theologi circa eiusdem gratiae necessitatem, et vires naturales arbitrii senserint, ac circa concordiam lib. arb. cum divina praescientia, providentia, et praedestinatione.

Quinto, quantam auctoritatem circa materiam praedestinationis et gratiae habeat S. Augustini sententia. Et utrum liceat ab ea discedere. Ubi etiam agitur de auctoritate doctrinae S. Thomae.

↑ Top of work

Liber Primus

Prooemium: divisio totius operis

Disputatio I: Utrum Pelagiani aliquando admiserint dari divinitus ad salutem, vel ad implendum legis praecepta aliquam gratiam interiorem, sive aliquod Dei auxilium supernaturale

Disputatio II: Quam gratiam tanquam necessariam ad salutem admiserint Semipelagiani, et in quo eorum sententia cum errore conveniat Pelagianorum, vel ab eo discedat

Disputatio III: Quid olim Manichaei, et his temporibus Lutherani et Calviniani circa necessitatem gratiae et vires naturales nostri arbitrii senserint

Disputatio IV: Quid nonnulli Doctores Catholici sentiant circa vires naturales Liberi arbitrii, ac illius concordiam cum divina praescientia, providentia, praedestinatione, et cum efficacia auxiliorum gratiae

Disputatio V: Quantam auctoritatem circa materiam praedestinationis et gratiae habeat sancti Augustini sententia, et utrum liceat ab ea discedere

Liber Secundus

Prooemium

Disputatio I: Utrum convenienter dividatur scientia Dei, in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis.

Disputatio II: Utrum Scientia Dei sufficienter dividatur in scientiam mere naturalem, et mere liberam: an praeter utramque sit in Deo scientia media constituenda, respectu futurorum conditionatorum, ab humana voluntate dependentium.

Disputatio III: Utrum omnes res futurae sint actu praesentes in aeternitate secundum proprias existentias, quas habebunt in propria mensura.

Disputatio IV: Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia, propter praesentialitatem realem in aeternitate,antequam fiant,et utrum huiusmodi existentia aliquid conducat ad certitudinem, et infallibilitatem cognitionis Divinae.

Disputatio V: Utrum Deus certo, et infallibiliter cognoscat omnia futura contingentia in decreto,sive in praedeterminatione suae divinae voluntatis.

Disputatio VI: Utrum Deus cognoscat certo, et infallibiliter peccata futura, in aliquo decreto suae Divinae voluntatis.

Disputatio VII: Utrum Deus cognoscat certo et infallibiliter futura contingentia in praedeterminatione causarum secundarum, praesertim quando causae secundae sunt liberae.

Disputatio VIII: Utrum praescindendo omnem praedeterminationem Divinae voluntatis, et existentiam in aeternitate, possit assignari alia ratio certitudinis scientiae divinae, ex parte videlicet veritatis obiecti.

Disputatio IX: Utrum Deus ante decretum suae voluntatis certo cognoscat futura contingentia, ut futura sunt,in ideis eorum.

Disputatio X: Utrum sit in Deo coniecturalis cognitio. quid in particulari faciet creata voluntas, si in talibus circumstantiis constituatur.

Disputatio XI: Utrum haec causalis sit vera: Quia hoc futurum est, ideo praescitur a Deo; an vero e converso: Quia Deus praescit aliquid futurum esse, ideo sit futurum.

Disputatio XII: Utrum Deus immediate per suam scientiam, sive per suum intellectum producat res ad extra; an vero praeter intellectum, et voluntatem sit in illo constituenda tertia potentia exequutiva, per quam res immediate producantur.

Liber Tertius

Prooemium

Disputatio I: Utrum motio Dei actualis; qua indigent omnes causae secundae, ut suum effectum, vel operationem producant, sit influxus immediatus in ipsam causam secundam; an vero sit solum influxus immediatus cum causa secunda in eius effectum.

Disputatio II: Quidnam sit motio illa praeuia, qua Deus movet, et applicat causas secundas ad operandum.

Disputatio III: Utrum concursus Dei generalis, quo causas secundas constitutas in actu primo, per formas supernaturales adiuvat ad supernaturales actus producendos, sit supernaturalis; an vero eiusdem ordinis cum concursu generali ad actus mere naturales.

Disputatio IV: Utrum concursus Dei generalis, praesertim respectu actuum a libero arbitrio creato dependentium; sit secundum se indifferens.

Disputatio V: Utrum Deus, absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis vere efficienter, sive ad modum causae physicae, praedeterminet omnes causas secundas, tam naturales, quam liberas ad suas operationes, salva earum natura, et libertate.

Disputatio VI: Utrum Deus, praeuia motione, voluntati creatae inhaerente, eam ad modum causae physicae moveat, applicet, seu praedeterminet ad omnes suos actus bonos in particulari, salva ipsius libertate.

Disputatio VII: Utrum Deus praeuia motione liberum arbitrium vere efficienter, sive ad modum causae physicae praemoveat ad actum peccati, inquantum actus, et ut ens est.

Disputatio VIII: Utrum omnes actus contingentes, et liberi, a Deo praedeterminati, necessario fiant necessitate infallibilitatis, sive ex suppositione praedeterminationis divinae voluntatis.

Disputatio IX: Utrum prima radix contingentiae sit efficacia, sive omnipotentia divinae voluntatis.

Disputatio X: Utrum aliquis effectus possit dici formaliter contingens in ordine ad causalitatem Dei, praesertim quando immediate producitur ab illo.

Liber Quartus

Prooemium

Disputatio I: Utrum Deus habeat providentiam, non solum omnium generum, et specierum; sed etiam omnium individuorum in particulari, secundum omnes circumstantias loci, temporis, etc.

Disputatio II: Utrum mala poenae sint per divinam providentiam absoluta, et efficaci voluntate volita, et praedeterminata in particulari, an solum permissa.

Disputatio III: Utrum sit de ratione providentiae Divinae non solum ordinatio mediorum in finem, sed etiam assequutio finis a Deo intenti.

Disputatio IV: Utrum causae secundae contingentes, et liberae possint se subtrahere, vel exire ab ordine, qui per Divinam Providentiam est eis praefixus.

Disputatio V: Utrum liberum arbitrium creatum omnipotenti Deo valeat resistere, vel contra ordinem divinae providentiae reniti.

Liber Quintus

Prooemium

Disputatio I: Utrum omnes explicationes, quas S. Augustinus tribuit verbis illis Apostoli: Deus vult omnes homines salvos fieri; sint legitimae.

Disputatio II: Quid sit voluntas Dei antecedens, quid voluntas consequens, et utrum voluntas antecedens importet formaliter in Deo aliquem actum conditionatum, seu velleitatem.

Disputatio III: Quid sit praedestinatio, et in quo actu formaliter consistat, an in actu voluntatis, vel potius in actu intellectus.

Disputatio IV: Utrum bonus usus auxiliorum gratiae, ut emanat a libero arbitrio, sit effectus Praedestinationis.

Disputatio V: Utrum bonus usus liberi arbitrii, procedens ex auxilio gratiae, sit causa, ratio, vel conditio, sine qua non, praedestinationis in Adultis.

Disputatio VI: Utrum praedestinatio Parvulorum fuerit dependens ex praescientia boni usus liberi arbitrii parentum, vel aliorum, per quos ad baptismi gratiam pervenerunt; et eam praesupponat.

Disputatio VII: Utrum merita Christi praevisa sint causa praedestinationis nostrae, quantum ad integrum effectum.

Disputatio VIII: Utrum gratia status innocentiae fuerit Adae collata ex meritis Christi.

Disputatio IX: Utrum praedestinatio, quantum ad effectus assequutionem, sit certa, et infallibilis, certitudine ordinis, et causalitatis mediorum.

Disputatio X: Utrum possit aliquis, seclusa divina revelatione, certitudine infallibili cognoscere, se, vel alium esse in numero Praedestinatorum, aut ex aliquibus signis id colligere.

Disputatio XI: Utrum saltem ex fidelibus sint plures electi, quam reprobi.

Liber Sextus

Prooemium

Disputatio I: Utrum per seminalem propagationem filii Adae contrahant peccatum originale, quod in illis vere, et proprie habeat rationem culpae.

Disputatio II: Utrum per originale peccatum solum fuerit homo spoliatus originali iustitia, et supernaturalibus donis; an etiam in naturalibus vulneratus.

Disputatio III: Quae sint vulnera, quae homo per originale, vel actuale peccatum incurrat.

Disputatio IV: Utrum liberum arbitrium in natura lapsa, seclusis auxiliis gratiae, habeat easdem vires naturales ad bonum, quas habiturum esset, si in puris naturalibus conditum fuisset.

Disputatio V: Utrum homo possit ex solis viribus naturae, absque auxilio gratiae, cognoscere omne verum pertinens ad ordinem naturae.

Disputatio VI: Utrum homo per solas vires naturae possit omnibus mysteriis supernaturalibus sibi propositis, et explicatis assentiri, tamquam revelatis a Deo, assensu certo, et firmo, ex parte credentis.

Disputatio VII: Utrum absque auxilio gratiae possit Homo in natura lapsa operari aliquod opus morale, quod, comparatione ultimi finis naturalis, sit vere bonum, ac verae virtutis opus.

Disputatio VIII: Utrum in natura lapsa possit homo ex solis viribus naturae cum concursu Dei generali elicere actum absolutum mere naturalem dilectionis Dei super omnia, cum absoluto proposito illi in omnibus placendi.

Disputatio IX: Utrum liberum arbitrium cum solo concursu generali attritionem, vel contritionem, quo ad solam actus substantiam, elicere valeat.

Disputatio X: Utrum Homo possit per vires naturales liberi arbitrii, reparare bonum sibi connaturale, quod per peccatum amisit.

Disputatio XI: Utrum Homo lapsus possit, absque auxilio gratiae, servare omnia mandata, et resistere pro quolibet temporis momento omnibus tentationibus, etiam gravissimis, sibi occurrentibus, quas, pro servanda lege naturali, necesse sit vincere.

Liber Septimus

Prooemium

Disputatio I: Utrum absque Auxilio Gratiae possit homo, saltem remote, se disponere ad consequendam gratiam, petendo, quaerendo, pulsando, etc.

Disputatio II: Utrum facientibus totum, quod in se est, ex solis viribus naturae, dentur a Deo infallibiliter, et ex certa lege auxilia praevenientis gratiae, quibus id, prout oportet ad salutem, exequantur.

Disputatio III: Utrum ratione maioris conatus liberi arbitrii consequatur homo auxilia maiora, seu intensiora excitantis, et praevenientis gratiae.

Disputatio IV: Utrum facienti totum, quod in se est, ex prioribus auxiliis praevenientis gratiae, dentur infallibiliter, et ex certa lege posteriora auxilia.

Disputatio V: Utrum facienti totum, quod in se est ex auxilio efficaci, hoc est elicienti actum charitatis, et contritionis; detur infallibiliter, et ex certa lege gratia iustificans.

Disputatio VI: Utrum per actus Charitatis, aequales habitui praeexistenti, aut etiam per actus remissos, consequatur homo infallibiliter, et ex certa lege augmentum gratiae habitualis, charitatis, et gloriae essentialis.

Disputatio VII: Utrum propter merita mortificata consequatur poenitens infallibiliter, et ex lege statuta, maiorem gratiam habitualem, et ius ad gloriam essentialem magis intensam.

Disputatio VIII: Utrum ratione maioris conatus, vel influxus liberi arbitrii cum aequali auxilio gratiae adiuvantis, unus consequatur maiorem gratiam iustificantem, quam alius.

Disputatio IX: Utrum intellectus naturaliter perfectior, cum aequali lumine gloriae, producat actum visionis beatificae magis intensum, quam alius.

Disputatio X: Utrum Visio beatifica, inquantum est formaliter actio vitalis, procedat effective, ut quo, a lumine gloriae; an a solo intellectu, secundum suam innatam virtutem.

Disputatio XI: Utrum actus credendi, sperandi, et diligendi Deum, inquantum est auctor gratiae, sint supernaturales, secundum substantiam, et in esse naturae; an solum quantum ad modum, et in genere moris.

Disputatio XII: Utrum ultima dispositio ad gratiam habitualem procedat effective ab ipsa gratia; an a solo auxilio actuali, sive a voluntate elevata per tale auxilium.