De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice. This edition contains Book I: the prooemium and five preliminary disputations on Pelagian and Semi-Pelagian teaching, Manichaean and Reformation positions, Catholic theologians, and the authority of Augustine and Thomas Aquinas. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
✦ This work is being completed — add a section.
Liber Primus
Prooemium: divisio totius operis
Disputatio I: Utrum Pelagiani aliquando admiserint dari divinitus ad salutem, vel ad implendum legis praecepta aliquam gratiam interiorem, sive aliquod Dei auxilium supernaturale
Disputatio II: Quam gratiam tanquam necessariam ad salutem admiserint Semipelagiani, et in quo eorum sententia cum errore conveniat Pelagianorum, vel ab eo discedat
Disputatio III: Quid olim Manichaei, et his temporibus Lutherani et Calviniani circa necessitatem gratiae et vires naturales nostri arbitrii senserint
Disputatio IV: Quid nonnulli Doctores Catholici sentiant circa vires naturales Liberi arbitrii, ac illius concordiam cum divina praescientia, providentia, praedestinatione, et cum efficacia auxiliorum gratiae
Disputatio V: Quantam auctoritatem circa materiam praedestinationis et gratiae habeat sancti Augustini sententia, et utrum liceat ab ea discedere
Liber Secundus
Prooemium
Disputatio I: Utrum convenienter dividatur scientia Dei, in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis.
Disputatio II: Utrum Scientia Dei sufficienter dividatur in scientiam mere naturalem, et mere liberam: an praeter utramque sit in Deo scientia media constituenda, respectu futurorum conditionatorum, ab humana voluntate dependentium.
Disputatio III: Utrum omnes res futurae sint actu praesentes in aeternitate secundum proprias existentias, quas habebunt in propria mensura.
Disputatio IV: Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia, propter praesentialitatem realem in aeternitate,antequam fiant,et utrum huiusmodi existentia aliquid conducat ad certitudinem, et infallibilitatem cognitionis Divinae.
Disputatio V: Utrum Deus certo, et infallibiliter cognoscat omnia futura contingentia in decreto,sive in praedeterminatione suae divinae voluntatis.
Disputatio VI: Utrum Deus cognoscat certo, et infallibiliter peccata futura, in aliquo decreto suae Divinae voluntatis.
Disputatio VII: Utrum Deus cognoscat certo et infallibiliter futura contingentia in praedeterminatione causarum secundarum, praesertim quando causae secundae sunt liberae.
Disputatio VIII: Utrum praescindendo omnem praedeterminationem Divinae voluntatis, et existentiam in aeternitate, possit assignari alia ratio certitudinis scientiae divinae, ex parte videlicet veritatis obiecti.
Disputatio IX: Utrum Deus ante decretum suae voluntatis certo cognoscat futura contingentia, ut futura sunt,in ideis eorum.
Disputatio X: Utrum sit in Deo coniecturalis cognitio. quid in particulari faciet creata voluntas, si in talibus circumstantiis constituatur.
Disputatio XI: Utrum haec causalis sit vera: Quia hoc futurum est, ideo praescitur a Deo; an vero e converso: Quia Deus praescit aliquid futurum esse, ideo sit futurum.
Disputatio XII: Utrum Deus immediate per suam scientiam, sive per suum intellectum producat res ad extra; an vero praeter intellectum, et voluntatem sit in illo constituenda tertia potentia exequutiva, per quam res immediate producantur.
Liber Tertius
Prooemium
Disputatio I: Utrum motio Dei actualis; qua indigent omnes causae secundae, ut suum effectum, vel operationem producant, sit influxus immediatus in ipsam causam secundam; an vero sit solum influxus immediatus cum causa secunda in eius effectum.
Disputatio II: Quidnam sit motio illa praeuia, qua Deus movet, et applicat causas secundas ad operandum.
Disputatio III: Utrum concursus Dei generalis, quo causas secundas constitutas in actu primo, per formas supernaturales adiuvat ad supernaturales actus producendos, sit supernaturalis; an vero eiusdem ordinis cum concursu generali ad actus mere naturales.
Disputatio IV: Utrum concursus Dei generalis, praesertim respectu actuum a libero arbitrio creato dependentium; sit secundum se indifferens.
Disputatio V: Utrum Deus, absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis vere efficienter, sive ad modum causae physicae, praedeterminet omnes causas secundas, tam naturales, quam liberas ad suas operationes, salva earum natura, et libertate.
Disputatio VI: Utrum Deus, praeuia motione, voluntati creatae inhaerente, eam ad modum causae physicae moveat, applicet, seu praedeterminet ad omnes suos actus bonos in particulari, salva ipsius libertate.
Disputatio VII: Utrum Deus praeuia motione liberum arbitrium vere efficienter, sive ad modum causae physicae praemoveat ad actum peccati, inquantum actus, et ut ens est.
Disputatio VIII: Utrum omnes actus contingentes, et liberi, a Deo praedeterminati, necessario fiant necessitate infallibilitatis, sive ex suppositione praedeterminationis divinae voluntatis.
Disputatio IX: Utrum prima radix contingentiae sit efficacia, sive omnipotentia divinae voluntatis.
Disputatio X: Utrum aliquis effectus possit dici formaliter contingens in ordine ad causalitatem Dei, praesertim quando immediate producitur ab illo.
Liber Quartus
Prooemium
Disputatio I: Utrum Deus habeat providentiam, non solum omnium generum, et specierum; sed etiam omnium individuorum in particulari, secundum omnes circumstantias loci, temporis, etc.
Disputatio II: Utrum mala poenae sint per divinam providentiam absoluta, et efficaci voluntate volita, et praedeterminata in particulari, an solum permissa.
Disputatio III: Utrum sit de ratione providentiae Divinae non solum ordinatio mediorum in finem, sed etiam assequutio finis a Deo intenti.
Disputatio IV: Utrum causae secundae contingentes, et liberae possint se subtrahere, vel exire ab ordine, qui per Divinam Providentiam est eis praefixus.
Disputatio V: Utrum liberum arbitrium creatum omnipotenti Deo valeat resistere, vel contra ordinem divinae providentiae reniti.
Liber Quintus
Prooemium
Disputatio I: Utrum omnes explicationes, quas S. Augustinus tribuit verbis illis Apostoli: Deus vult omnes homines salvos fieri; sint legitimae.
Utrum omnes explicationes, quas S. Augustinus tribuit verbis illis Apostoli: Deus vult omnes homines salvos fieri; sint legitimae.1
I. SANCTUS Augustinus quatuor adhibet explicationes verbis inductis Apostoli. Prima est secundum quandam distributionem accommodam; ita, ut sensus sit, non quod velit, universaliter omnes homines salvari;2 sed quia nullus fit salvus, quem Deus non velit salvum fieri, eo modo loquendi, quo dici consuevit: Hic Magister docet omnes pueros in civitate, non quod universaliter omnes doceat, sed quia nullus addiscit litteras, nisi quem ipse docuerit.3 Sic explicat lib. 4. cont. Iulian. c. 8. lib. de corrept. et grat. c. 14. lib. de praedest. SS. c. 8. ubi adducit illud exemplum de Magistro: in Enchirid. ad Laur. c. 102. et lib. 6. Hypognost. ad finem, et epist. 107. ad Vitalem. Secunda explicatio est, iuxta quam illa distributio (omnes) accipitur incomplete pro generibus singulorum: non autem complete pro singulis generum:4 et sensus est, quod Deus ex omnibus statibus hominum vult aliquos salvos fieri, videlicet ex divitibus, pauperibus, Iudaeis, et Gentilibus, masculis, et foeminis, regibus, et subditis, etc. sicut quando dicimus: Omne animal fuisse in Arca Noe, non est sensus, omne animal absolute fuisse ibi, sed cuiuscunque speciei animalis aliquod animal fuisse in Arca Noe.5 Hanc expositionem tradit S. Aug. in Enchirid. ad Laur. c. 103. quam etiam sequitur Fulgent. lib. de Incarn. et grat. Christi c. 31. Beda, et Anselm. ad illum locum S. Pauli. Tertia explicatio est, quod Deus vult, idest facit, ut homines velint, omnes salvos fieri, eo sensu, quo dicitur ad Rom. 8. Spiritus postulat pro nobis, idest postulare nos facit, gemitibus inenarrabilibus.6 et Genes. 22. Nunc cognovi, idest cognoscere feci, quod timeas Dominum. Sic explicat S. Aug. lib. de corrept. et grat. c. 15. ubi ait: Potest etiam sic intelligi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri; quoniam nos facit velle, sicut misit spiritum filii sui clamantem: Abba Pater; idest nos clamare facientem: Nos ergo clamamus, sed illo clamare dictus est, qui efficit, ut clamemus. Si ergo clamantem spiritum recte dixit Scriptura, a quo efficitur, ut clamemus; recte etiam et volentem Deum, a quo efficitur, ut velimus. Quarta explicatio docet, loqui Apostolum de voluntate Dei antecedente;7 quae est voluntas signi, et voluntas secundum quid; ut dicetur disput. sequenti. Hanc explicationem etiam tradit S. Aug. lib. ad art. sibi falso impositos, art. 2. et c. 15. cit. de corrept. et grat. quam sequitur Damasc. lib. 2. de fide orthodox. c. 29. Prosp. lib. 2. de vocat. gent. c. 19. et c. 25. et in responsione secunda ad obiectiones Vincent. Theophylactus, et Oecumenius super eandem epist. et S. Thom. eodem loco, et in 1. p. q. 23. art. 4. ad 3. et q. 19. art. 6. in corp. ubi etiam admittit primam, et secundam explicationem S. Augustini. Denique S. Chrys. hom. 1. in epist. ad Ephes. et S. Ambros. ad c. 2. pri. ad Tim. hanc ultimam explicationem tradunt, et est satis communis inter Doctores.
II. Sed tres priores explicationes S. Aug. displicent quibusdam modernis Theologis, asserentibus, illas esse parum consentaneas sacris litteris: ac perconsequens probandas non esse, neque admittendas. Convincuntur sequentibus argumentis:
Primo: nam Deus ordinavit omnes homines, et Angelos, nullo excepto, ad vitam aeternam, et omnes posuit in manu consilii sui, ut adiuti gratia divina, salvari possent, si vellent; et de facto consequerentur illam, nisi per eos staret: ergo Deus vere, et proprie vult, omnes salvos fieri, nisi per eos staret: ergo non debet restringi auctoritas Apostoli, sicut eam restringit Sanctus Augustinus.
Secundo, Altera distributio, qua Apostolus in eodem contex. ait: Obsecro, fieri obsecrationes, orationes, etc. pro omnibus hominibus, nullam similem restrictionem patitur: ergo neque illa distributio: Vult omnes homines salvos fieri. Antecedens ab omnibus conceditur; alias soli esset orandum pro praedestinatis, vel pro aliquibus ex singulis generibus hominum, quod est plusquam falsum: et consequentia probatur; nam S. Paulus manifeste utramque distributionem aequiparat, et ex eo, quod Deus vult, omnes homines salvos fieri, infert, pro omnibus esse faciendas orationes, et obsecrationes. Sentit ergo, Deum velle omnes illos salvos fieri, pro quibus dicit orandum esse.
III. Tertio arguitur. In Deo est verus actus voluntatis, quo vult universaliter, quod omnes homines, nullo excepto, servent praecepta, et consilia, si velint: ergo etiam in illo est vera voluntas, qua universaliter vult, omnes homines salvos fieri, si ipsi velint, aut nisi per eos stet. Antecedens patet ex illo Matth. 6. Fiat voluntas tua, sicut in caelo, et in terra: quae oratio esset derisoria, nisi in Deo constitueretur praedictus actus voluntatis circa observantiam praeceptorum.
Quarto arguitur. Duae priores explicationes S. Augustini non bene consonant cum locis scripturae; in quibus habetur, quod Deus non vult mortem peccatoris, sed ut omnes convertantur, et vivant. Dicitur enim Ezech. 18. Nunquid voluntatis meae est mors impii, et non ut convertatur, et vivat? et c. 33. Vivo ego, dicit Dominus, nolo mortem impii: et Matt. 23.8 Quoties volui congregare filios tuos; quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alis, et noluisti? ergo.
Quinto probatur: nam alias invitationes ad poenitentiam, et observantiam mandatorum, quae ex parte Dei sunt omnibus hominibus, essent fictitiae, et irrisiones potius, quam veri animi insinuationes; etenim, si Deus non habeat veram voluntatem, ut omnes salvi fiant indifferenter, si velint, ut quid eos vocat, et invitat, ut ad caenam veniant, et salvi fiant?
Sexto arguitur: nam si consideretur salus, et gloria aeterna omnium hominum secundum se, et absolute; est bona: ergo non potest Deo non placere; ergo circa salutem omnium hominum non est solum in Deo voluntas signi, sed etiam voluntas beneplaciti: ergo voluntate beneplaciti vult, ut omnes salvi fiant, nisi per eos steterit. Confirmatur: nam Apostolus, cum ait, orationes esse faciendas pro omnibus, assignat rationem subdens: Hoc enim beneplacitum est coram Deo, qui vult, omnes homines salvos fieri:9 ergo loquitur de voluntate beneplaciti.
Septimo arguitur contra tertiam explicationem. Deus non facit, ut singuli velint salvari, et rectam vitam agere, ut compertum est: ergo recurrendum est ad aliquam ex prioribus explicationibus, ac per consequens tertia explicatio per se subsistere non potest.
Haec tamen argumenta nedum non convincunt, sed nec probabiliter suadent, tres hasce S. Augustini explicationes non esse admittendas: nam S. Thomas, et alii plures Doctores eas admittunt locis supra cit. et in materia de gratia, et praedestinatione, circa quam summi Pontifices hanc huius viri Sanctissimi doctrinam receperunt, ut disp. 5. ostensum est; nullus debet ab ea discedere. Sed quoniam sententia, quam praeallegati Theologi circa modum praedestinationis defendunt, cum duabus illis primis explicationibus S. Augustini cohaerere non potest; ideo tot argumentis eas conantur excludere. Sed ex eorum solutione non obscure patebit, quam sine causa S. Augustinum impugnent. Et praeterea id constare potest: nam voluntas beneplaciti Dei semper impletur, ut communiter docent Theologi, praesertim S. Tho. 1. p. q. 19. ar. 6. Caiet. super 1. ep. ad Tim. c. 2. Scotus in 1. d. 46. q. un. ad 1. S. Bonau. ead. dist. ar. 1. q. 1. sed non omnes salvantur: ergo Deus non vult voluntate beneplaciti, ut omnes salventur: ac per consequens explicationes illae S. August. et S. Thomae necessario sunt admittendae. Tota ergo difficultas in solutionibus argumentorum consistit.
IIII. AD primum argumentum respondetur, omnes electos, voluntate consequente, quae est voluntas simpliciter, ordinatos, seu praedestinatos esse ad vitam aeternam consequendam; quia, cum praedestinatio sit ratio ordinis mediorum in finem supernaturalem, qui est vita aeterna; impossibile est, aliquem simpliciter praeordinatum esse ad vitam aeternam, quin etiam sit praedestinatus: reprobi autem voluntate Dei antecedente, quae, ut dicit S. Tho. 1. p. q. 19. ar. 6. in c. est voluntas secundum quid, sunt ordinati per divinam providentiam ad vitam aeternam, ut disput. 30. num. 7. explicatum est.10 Unde Deus non simpliciter, sed secundum quid, vult, quod reprobi salvi fiant. Et cum obiicitur: nam omnes sunt positi in manu consilii sui; respondetur, omnes homines non ideo dici positos esse in manu consilii sui, quia Deus velit universaliter omnes salvari; sed, quia saltem per auxilium gratiae, quod omnibus quamdiu sunt in via, est possibile ex misericordia divina; possunt operari bonum, et salvari, vel ex sua malitia a bono discedere; sunt enim flexibiles in bonum, et in malum, ut supra dictum est.
Sed contra: nam quilibet, dum est in via, potest per auxilium gratiae salvari: ergo Deus vult voluntate beneplaciti, ut omnes salvi fiant, nisi per eos steterit. Respondetur, negando consequentiam: solum enim infertur, Deum velle, ut omnes salvari possint: quod quidem verissimum est, quia, quantum est ex parte sua, paratus est omnibus gratiam dare, ut disp. 112. et 113. manifestum fiet.
Ad secundum respondetur cum S. Augustino lib. de corrept. et gratia cap. 14. quod, cum nesciamus, quis pertineat ad praedestinatorum numerum, quis non pertineat; sic etiam affici debemus charitatis affectu, ut omnes velimus salvos fieri, et oremus pro omnibus, ut salvi fiant.
Secundo respondetur, orationes esse pro omnibus fundendas, etiam si Deus voluntate beneplaciti non velit omnes salvos fieri;11 sed solum voluntate antecedente, seu voluntate signi: nam Christus Dominus oravit ad Patrem: Si possibile est, transeat a me Calix iste,12 etiam si cognoverit certo, Patrem decrevisse, ut Christus mortem pateretur.
Respondetur tertio, quod cum Deus habeat universalem omnium providentiam, ad ipsum pertinet aliquos ordinare simpliciter ad vitam aeternam consequendam, et alios relinquere, et permittere, ut ab ea deficiant, et damnentur per peccatum; servetur maior pulchritudo in rebus, et divina misericordia magis splendeat in electis; et ideo non vult, universaliter omnes salvos fieri. Caeterum quilibet homo particularis solum habet particularem providentiam; unde ad ipsum pertinet pro omnibus indifferenter orare, et omnibus velle bonum illud vitae aeternae, quamdiu sunt capaces illius.
V. Ad tertium respondetur, Deum voluntate antecedente, seu voluntate signi, quae est voluntas secundum quid, velle, ut omnes universaliter observent eius praecepta;13 non autem id vult voluntate consequente; alias omnes adimplerent Dei praecepta: nam voluntas Dei absoluta, seu consequens semper impletur, ut 1. p. q. 19. ar. 6. docet S. Thomas: sed propter maius bonum vult permittere, quod aliqui praecepta transgrediantur: et idem dicendum est proportionabiliter de voluntate, qua vult omnes salvos fieri.
Ad quartum argumentum negatur antecedens, et ad loca Scripturae adducta respondetur, illa intelligi de morte spirituali, quae est per peccatum. Hanc enim non vult Deus, sed solum permittit. Colligitur haec explicatio ex contextu: ait enim: Sed ut magis convertatur, et vivat. Si autem explicentur de morte secunda, scilicet de damnatione aeterna, dicendum est, quod Deus non vult hanc mortem alicui inferre, nisi supposito peccato; ut disput. 109. et 110. patebit.
Ad quintum iam ex professo responsum est disp. 23. nu. 33. ubi testimoniis S. Hilarii, et S. Augustini ostendimus, similem obiectionem contra illas explicationes, et doctrinam eiusdem S. Augustini olim propositam fuisse, quam tamen idem S. Doctor dissolvit, ut ibi dictum est; et dicetur amplius disp. 109. nu. 9.
Ad sextum argumentum respondetur, quod, quamvis Deus velit universaliter salutem omnium secundum se, et absolute consideratam, si tamen consideretur secundum omnes circumstantias, quatenus videlicet si omnes salvarentur, non esset in universo tanta pulchritudo, neque ita splenderet misericordia Dei in electis; secundum hanc rationem non vult, omnes salvos fieri, ut dictum est, et patebit amplius disput. seq. Et quoniam voluntas fertur in res, ut sunt ad extra secundum omnes circumstantias; hinc fit, quod voluntas, qua Deus vult aliquem salvum fieri, pensatis omnibus circumstantiis, sit voluntas simpliciter; voluntas autem, qua vult salutem aeternam alicuius absolute consideratam, non autem consideratis omnibus circumstantiis; sit voluntas secundum quid: ut ait expresse S. Thom. 1. p. q. 19. ar. 6. ad 1. Et per haec respondetur ad confirmationem.
Ad septimum respondetur, quod Deus facit, ut velint salvari omnes, qui salvantur, et similiter facit, quod velint aliorum omnium salutem14, quotquot illam volunt: neque ex hoc sequitur, quod tertia explicatio non sit admittenda, aut quod per se subsistere non possit: nam, licet ex parte conveniat cum prima, et secunda explicatione; aliquid tamen super utramque addit, quod quidem argumento facto non impugnatur.