De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum praedestinatio, quantum ad effectus assequutionem, sit certa, et infallibilis, certitudine ordinis, et causalitatis mediorum.

I. QUIDAM dixerunt, praedestinationem solum esse certam certitudine praescientiae mediae, seu conditionatae, quam putant necessario praesupponi in signo rationis ad praedestinationem: quod probant primo auctoritate Apost. 2. ad Tim. 2. ubi ad praescientiam divinam reducit certitudinem praedestinationis, cum inquit: Firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc: Novit Dominus, qui sunt eius. et statim subdit: In magna autem domo non solum sunt vasa aurea, et argentea, sed etiam fictilia, et quaedam quidem in honorem, quaedam in contumeliam. et subiungit: Si quis autem emundaverit se, erit vas in honorem, sanctificatum, et utile, etc. Ex quibus verbis desumitur argumentum. In potestate cuiuscumque adulti positum est mundare seipsum, et fieri vas in honorem, aut seipsum peccatis coinquinare, et facere vas contumeliae: ergo ex parte ordinis, et causalitatis mediorum non est certa praedestinatio, sed solum ratione praescientiae, qua Deus praevidit hominem, in talibus circumstantiis positum, bene usurum suo arbitrio, ut fiat vas in honorem, et sanctificatum.

Arguitur secundo, et est potissimum fundamentum huius sententiae. Auxilia gratiae, quod efficacia sint ad salutem, aut inefficacia pendet ex libera cooperatione nostri arbitrii cum illis: ergo ex vi auxiliorum divinae gratiae, si secludamus praescientiam boni usus liberi arbitrii futuri; non erit certa alicuius praedestinatio. Antecedens probatur: nam homo libere cooperatur, et assentitur quibuscumque auxiliis praevenientis gratiae: ergo potest illis cooperari, et non cooperari, nihil impedientibus illis auxiliis: ergo si cooperetur, reddet efficacia auxilia gratiae; si autem non cooperetur, sicut potest, reddet illa inefficacia; ac per consequens, quod efficacia sint ad salutem, non habent ex seipsis, nec ex sola virtute intrinseca, sed id habent dependenter ex futura cooperatione arbitrii.

Si dicatur, quod in sensu diviso, et absolute loquendo, possit homo non cooperari auxiliis efficacibus praevenientis gratiae, non autem in sensu composito; contra hoc militant omnia argumenta, quibus supra disp. 22. et 23. contendebant probare, praesertim ex Conc. Trid. et Senonens. hominem excitatum, et motum a Deo, etiam in sensu composito dissentire posse cuicumque auxilio praevenientis gratiae, de quo etiam disput. 91. et 93. redibit sermo.

Tertio arguitur; nam certitudo, formaliter loquendo, sicut, et veritas, sumitur per ordinem ad intellectum. Dicit enim S. Tho. in 3. d. 26. q. 2. art. 4. in corp. quod certitudo est firmitas adhaesionis virtutis cognoscitivae ad suum obiectum: et artic. 1. eiusdem quaestionis, et dist. 23. quaest. 3. articulo 2. quaestiuncula tertia in corp. ait, quod certitudo est determinatio intellectus ad unum: ergo certitudo, quod praedestinati per talia media ad vitam pervenient sempiternam; solum sumitur ex praescientia divina, non autem ex causalitate mediorum.

Quarto: nam Calvini sententia fuit, certitudinem praedestinationis pendere ex mera praedestinatione divina, ut patet lib. 3. institut. cap. 21. §. 5. et 9. ergo saltem ne conveniamus cum haereticis etiam in verbis, dicendum est, praedestinationem non esse certam ex mera praeordinatione divina, sed fundari in praescientia, qua Deus certo praescivit, liberum arbitrium esse consensurum, si tali, vel tali modo excitaretur.

Alii vero Theologi, ita praedictam sententiam moderantur, ut asserant, quod, licet praescientia illa media, seu conditionata, sit necessaria conditio praesupposita in Deo ad decretum praedestinationis; non tamen propterea dicendum est, praedestinationem habere totam suam certitudinem, vel infallibilitatem ab huiusmodi praescientia. Et assignant rationem; nam absoluta certitudo futuri eventus, videlicet, quod iste salvabitur, vel convertetur; non oritur formaliter, et proxime ex praescientia illa media, sed ex absoluto decreto voluntatis Dei, qui potens est facere, quod vult, et immutabiliter facit, quod absolute decernit. Scientia enim media non habet pro obiecto aliquid absolute futurum, sed solum ex hypothesi, quod voluntas in talibus circumstantiis tali excitatione alliceretur, et moveretur. Addunt tamen, dici posse, infallibilitatem praedestinationis oriri radicaliter ex praescientia illa conditionata, tanquam ex conditione necessaria, ut voluntas divina possit in absolutum illud decretum prorumpere. Sed haec sententia parum, aut nihil differt a praecedenti; de hoc enim est controversia: Utrum ultimate, et quasi radicaliter sit certitudo praedestinationis ad absolutum decretum, et efficax Dei praedestinantis referenda, an vero ad praescientiam futurae cooperationis arbitrii cum gratia, sive praescientia illa sit conditionata, sive absoluta.

Quidam extendunt hanc doctrinam ad numerum praedestinatorum, et ad quantitatem gloriae, ad quam sunt electi. Dicunt enim, haec non esse certa ex mera praedestinatione, sed etiam ex praescientia conditionata, in cuius certitudine certitudo praedestinationis fundatur. Pro quo advertunt, tripliciter posse aliquid futurum esse certum Deo ab aeterno. Primo ex mera praedestinatione, ut numerus stellarum futurarum, aut aliarum rerum, quas ipse immediate absque interventu causarum secundarum contingentium erat facturus; tot enim stellae, et non plures, nec pauciores erant futurae, quot Deus ab aeterno sua mera praeordinatione, nulla habita ratione, aut consideratione influxus alicuius causae secundae, decrevit producere cum tali, vel tali perfectione. Secundo ex mera praescientia, ut peccata futura, quae quidem Deus non praeordinavit, nec praedestinavit, ut fierent, sed solum praescivit ex malitia creatae voluntatis esse futura. Tertio ex praeordinatione, seu praedestinatione praesupponente in Deo praescientiam partim conditionatam, seu mediam liberae cooperationis arbitrii futurae ex hypothesi, quod tali excitatione tangeretur; partim vero absolutam, quae sequitur decretum dandi praedictam excitationem, cum qua Deus novit, hominem esse cooperaturum cum tanta, vel tanta intensione actus. Et hoc tertio modo sentiunt, praedestinationem esse certam, et infallibilem, quantum ad assequutionem effectus; non autem primo modo. Convincuntur quarto argumento ex factis a principio, et aliis disputatione 7. 22. et 23. adductis ad probandum, Deum nullum actum liberum praedeterminasse, nisi praesupposita praescientia liberae cooperationis, et actionis arbitrii; alias enim existimant certitudinem, et infallibilitatem praedestinationis cum libertate arbitrii cohaerere non posse, vel concordari. Omnes isti modi explicandi certitudinem praedestinationis, conveniunt in eodem principio, de quo potissime procedit nostra controversia, quod scilicet certitudo praedestinationis radicaliter fundetur in certitudine illius praescientiae conditionatae; et ideo eisdem rationibus veniunt impugnandae. Et quae de certitudine praedestinationis, quantum ad assequutionem effectus ex mente S. Augustini, et S. Thomae dicemus, intelligenda sunt, et extendenda ad numerum praedestinatorum in particulari, et ad quantitatem gloriae, ad quam sunt praedestinati, necnon ad media, et ad actus meritorios, per quos ad eiusmodi quantitatem gloriae perveniunt.

PRima ergo Conclusio sit. Secundum fidem Catholicam asserendum est, praedestinationem esse certam, et infallibilem, quantum ad assequutionem effectus.¹ In hac conclusione omnes catholici conveniunt: illam quippe docuit Christus Dominus Ioann. 10. ubi ad litteram loquens de praedestinatis, inquit: Oves meae vocem meam audiunt; et sequuntur me: et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum, et nemo rapiet eas de manu mea. Ex quo testimonio clare colligitur certitudo praedestinationis. Item etiam ad Rom. 8. Scimus, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum; his, qui secundum propositum vocati sunt sancti: Ubi loquitur de praedestinatis, de quibus statim subdit: Quos praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos iustificavit; quos autem iustificavit,² illos magnificavit. Et post pauca: Certus sum, quod neque mors, neque vita, neque Angeli, etc. poterunt nos separare a charitate Dei, quae est in Christo Iesu. Expendatur verbum illud, certus sum: ex illo namque colligit S. Augustinus certitudinem praedestinationis lib. de corrept. et gratia cap. 7. Et quamvis praedestinati possint per peccatum mortale separari a Deo; secundum praesentem iustitiam, tamen in sensu composito non possunt separari secundum aeternam praedestinationem: nam tandem convertentur, et salvi fient. De confirmatis autem in gratia, an possint peccare mortaliter, disp. 104. discutiendum erit.

Secundo probatur ex illo 1. Ioan. 2. A nobis exierunt, sed non erant ex nobis³; si enim ex nobis fuissent, permansissent utique nobiscum. Quem locum S. August. lib. de dono persev. cap. 8. intelligit de praedestinatis, et ex illo probat certitudinem infallibilem praedestinationis.

Tertio probatur ex definitione praedestinationis a nobis explicata disput. 35. Praedestinatio est praescientia, et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur: ergo etc.

Quarto probatur. De fide est, quod voluntas Dei efficax semper impleatur, ut probat S. Aug. in Enchir. ad Lauren. cap. 95. et 96. ex illo Psal. Omnia, quaecumque voluit Dominus, fecit in caelo, et in terra:⁴ sed Deus vult absoluta, et efficaci voluntate omnibus praedestinatis salutem aeternam, ut supra ostensum est: ergo.

III. Secunda Conclusio. Praedestinatio non solum est certa certitudine praescientiae, sed etiam certitudine providentiae, ordinis, et causalitatis mediorum, quae Deus praedestinatis praeparavit.⁵ Et nomine praescientiae non intelligimus scientiam mediam; hanc enim non dari ostendimus disputatione 7. sed scientiam absolutam, et liberam, quae decretum praedestinationis supponit in Deo, ut in eadem disp. n. 27. et 24. ex doctrina S. August. explicuimus. Conclusio est contra auctores primae sententiae; illam tamen docet Caiet. 1. p. q. 23. art. 7. Bañes, et Zumel art. 8. et omnes Thomistae. Illam etiam tradit conceptis verbis S. Thom. eodem art. 7. in corp. ubi ait, quod numerus praedestinatorum est certus Deo non solum ratione cognitionis, quia scilicet scit, quot sunt salvandi; sed etiam ratione electionis, et praedefinitionis cuiusdam: et clarius in 1. sent. ad Annibal. dist. 40. quaest. un. art. 3. ad 2. ubi ait, quod praedestinatio respectu gratiae, et gloriae, habet certitudinem praescientiae, et causae. Et in hoc assignat ibi differentiam inter praedestinationem respectu gratiae, et reprobationem respectu culpae, quod reprobatio respectu culpae solum habet certitudinem praescientiae; praedestinatio autem etiam respectu gratiae habet utramque certitudinem, praescientiae scilicet, et causae. Et quaest. 6. de ver. ar. 3. in corp. inquit, quod praeter certitudinem praescientiae, ipse ordo praedestinationis habet infallibilem certitudinem: quod ibi probat S. Doct. excludens oppositam sententiam: nam ex illa, inquit, sequeretur quod praedestinatio non esset secundum electionem vocantis, quod tamen est contra auctoritatem Scripturae, et dicta Sanctorum.

Probatur praeterea auctoritate Apostoli ad Roman. 4. ubi ad ipsam gratiam refert certitudinem praedestinationis, cum ait: Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio. quem locum explicans S. August. lib. de praedest. Sanct. cap. 10. inquit: Hoc non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Promisit enim, quod ipse facturus fuerat, non quod homines: nam et si faciunt homines ea, quae pertinent ad colendum Deum, non ipsi faciunt, ut ipse faciat, quod promisit; alioquin ut Dei promissa impleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate; et quod a Domino promissum est gentibus, ab ipsis reddetur Abrahae. Non autem sic credidit Abraham, sed credidit, dans gloriam Deo; quoniam quae promisit, potens est et facere. Non autem ait: Potens est praedicere, et praescire: nam et aliena facta potest praedicere, et praescire; sed ait: Potens est et facere, ac per hoc, facta non aliena, sed sua. Quibus verbis docet, secundum mentem Apostoli bona opera et salutem praedestinatorum esse certam, non solum ex praescientia: nam hoc modo etiam peccata sunt certo futura; sed certitudine ordinis, et causalitatis ipsius gratiae, per quam Deus efficit, ut praedestinati infallibiliter, et libere salventur. Idem colligitur ex Apostolo ad Ephes. 1. Praedestinati secundum propositum eius, qui universa operatur secundum consilium voluntatis suae. Quae verba exponens S. Hieronymus super eamdem epistolam, inquit: Praedestinatio, et propositum simul posita sunt, iuxta quae operatur omnia Deus secundum consilium voluntatis suae, quo universa, quae facit, consilio facit, et voluntate, quod scilicet et ratione plena sint, et potestate facientis. Nam homines pleraque volumus facere consilio, sed nequaquam voluntatem sequitur effectus. Illi autem nullus resistere potest, quin omnia, quae voluerit, faciat. quibus verbis non obscure docet, praedestinationem esse certam pro libera voluntate praedestinantis, qua Deus quaecumque decrevit, potens est et facere.

Item etiam ad Rom. 9. dicitur: Ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante, etc. ex quibus verbis colligit ibi S. Thom. praedestinationem esse certam, et firmam ex electione Dei, atque voluntate, ac per consequens ex causalitate mediorum: nam omnia quaecumque voluit Dominus, fecit in caelo, et in terra,⁶ cui consonat illud Ezechiel. 36. Faciam, ut in praeceptis meis ambuletis, et iudicia mea custodiatis, et operemini; iuxta quod et in Concil. Araus. c. 9. definitur: Quoties bona agimus, Deus in nobis, atque nobiscum, ut operemur, operatur. Item etiam probatur conclusio ex illo Ioan. 6. Omne, quod dat mihi Pater, ad me venit. Haec est enim voluntas Patris mei, ut omne, quod dedit mihi, non perdam ex eo. ubi ad meram et liberam voluntatem Patris refert Christus Dominus infallibilitatem praedestinationis. Et Ioann. 10. loquens de ovibus suis, idest electis, ait: Et non peribunt in aeternum, et nemo rapiet eas de manu mea, idest, de potestate mea. Ubi eamdem certitudinem praedestinationis ad omnipotentiam refert voluntatis Dei, qui quaecumque decrevit, vel promisit, potens est et facere.

IIII. Secundo probatur auctoritate S. Aug. lib. de corrept. et grat. c. 7. ubi loquens de certitudine praedestinationis, inquit: Horum (scilicet praedestinatorum) si quisquam perit, vitio humano vincitur Deus, sed nemo eorum perit, quia nulla re vincitur Deus. Horum si quisquam perit; fallitur Deus; sed nemo eorum perit; quia non fallitur Deus. Ubi utramque certitudinem constituit, scilicet certitudinem causalitatis mediorum, quam explicant verba illa: Nulla re vincitur Deus: et praescientiae subsequentis decretum praedestinantis, quam significant illa verba, quia non fallitur Deus.

Tertio probatur ratione desumpta ex S. Thoma q. 6. de verit. ar. 3. citato: alias enim sequeretur, quod praedestinatus non differret a non praedestinato ex parte ordinis, sed tantum ex parte praescientiae eventus: et ita praescientia esset causa praedestinationis, ac per consequens praedestinatio non esset ex electione praedestinantis, sed secundum praescientiam boni usus liberi arbitrii; et consequenter daretur ex parte nostra aliqua causa praedestinationis: quod est contra S. August. ut disp. 37. ostensum est.

Confirmantur haec omnia ex his, quae diximus disput. 30. de infallibilitate providentiae divinae, ubi ostendimus, ex ipsa efficacia voluntatis divinae, providentiam Dei esse certam, quantum ad assequutionem effectus: ergo a fortiori id erit dicendum de praedestinatione, quae est providentia perfectissima.

Respondent, praedestinationem esse certam ex decreto absoluto praedestinantis; quod tamen decretum praesupponat scientiam mediam futurae cooperationis arbitrii, si in talibus circumstantiis excitetur. Similiter fatentur, praedestinationem esse certam certitudine praescientiae absolutae; quae tamen praesupponat illam conditionatam. Sed haec solutio eisdem argumentis impugnari potest, quibus disp. 7. ostensum est, scientiam mediam non esse admittendam.

Tertia conclusio. Non solum est certum certitudine ordinis, et causalitatis mediorum, quod electi ad vitam aeternam pervenient; sed etiam est certum eadem certitudine, quod pervenient ad talem gradum gloriae, ita ut nec maiorem, nec minorem consequantur: quae quidem certitudo non in praescientia futurae cooperationis arbitrii, sed in absoluto, et efficaci decreto gratuitae voluntatis Dei, tamquam in prima radice fundatur. Haec conclusio partim manet probata ex dictis tum in hac disputatione, tum in disp. 37. conclusione tertia.

Praeterea probatur: nam, ut supra dictum est, praedestinatio est pars providentiae perfectissima; sed ad perfectissimam providentiam pertinet, quod natura, praesertim intellectualis non solum ordinetur ad finem, sed etiam ad talem, vel talem gradum participationis eiusdem finis: ergo quilibet praedestinatus ordinatus est a Deo, absoluta, et efficaci voluntate, non solum ad gloriam; sed etiam ad certum, et determinatum gradum gloriae: ac per consequens, ex libero decreto Dei praedestinantis est certum, et infallibile, quod quilibet praedestinatus consequetur illum gradum gloriae, ad quem est praeordinatus a Deo. Probatur consequentia: nam, ut disp. 30. ostensum est, voluntas Dei efficax inducit infallibiliter effectum.

Secundo probatur: nam sequeretur ex opposita sententia, quod Deus solum praedestinaret hominem ad gloriam in communi; homo vero ex sua innata libertate intensius cooperando auxiliis gratiae, consequeretur maiorem, atque intensiorem gloriam, quam alii: et per consequens posset in seipso gloriari adversus alium, quod caeteris paribus ex parte praedestinationis divinae, consequutus sit maiorem gloriam: quod tamen videtur contra illud Apostoli: Quid habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis?⁷

Tertio probatur: nam ut dicit Apostolus 1. ad Cor. 15. Deus dat illi, scilicet tritico, corpus, sicut vult, et unicuique seminum proprium corpus, maius nempe, vel minus, prout sibi placuerit: quod prius de corporibus humanis docuit Christus Dominus, cum dixit: Nemo potest adiicere ad staturam suam cubitum unum,⁸ significans non esse in potestate hominis corpus suum magnum facere, vel parvum, sed ex mera voluntate Dei ortum fuisse, quod unusquisque in tali, vel tali quantitate corpus accipiat. Multo ergo magis erit certum, ex gratuito decreto Dei praedestinantis procedere, quod unusquisque praedestinatus consequatur talem, vel talem quantitatem gloriae: nec consequetur quis maiorem, vel minorem, quam sit a Deo praeordinatum.

Quarta conclusio. Omnia opera meritoria, quibus electi perveniunt ad gradum illum gloriae, ad quem sunt praedestinati; praeordinata sunt, et praedeterminata a Deo, ita ut, nec plura, nec pauciora, nec magis, aut minus intensa producenda sint in tempore per liberum arbitrium praedestinatorum, quam praeordinatum sit per liberum decretum praedestinantis; ac per consequens, ex eodem decreto, tamquam ex prima radice, est certum, et infallibile, quod praedestinati producent in tempore per liberum arbitrium omnia illa pia opera in particulari, cum omnibus suis circumstantiis, per quae Deus praeordinavit eos ad tantam gloriam perducere. Colligitur haec conclusio ex Apostolo ad Ephesios 2. ubi loquens de praedestinatis, inquit: Ipsius enim sumus factura, creati in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. quae verba exponens S. Athanasius, ait: Sciens autem hoc,⁹ supple bona opera, paravit Deus, quae differri non potuerunt, neque praetermitti, quin peragantur; tamquam divinitus sint praefinita, idque per multam erga nos providentiam. Ergo ex decreto praedestinantis certum est, quod electi producunt in tempore bona illa opera, per quae Deus praeordinavit eos ad gloriam perducere. Idem docet Theodoretus, cuius verba disp. 22. num. 10. retulimus.

Secundo probatur: nam, qui efficaciter vult finem, praeparat, ac praedeterminat media, per quae vult finem illum consequi; alias exponeret se periculo non assequendi finem, sicut iste, de quo dicitur: Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare:¹⁰ Sed Deus ante omnem praescientiam futurae cooperationis arbitrii, voluit praedestinatis beatitudinem aeternam, tamquam finem consequendam in exercitio per opera meritoria: ergo praeparavit, et praedeterminavit omnia, et singula bona opera, per quae praedestinati re ipsa consequuturi erant beatitudinem aeternam. Cum ergo Deus infallibiliter operetur, quaecumque decrevit facere, relinquitur, quod ex virtute eiusdem decreti, sit certum, et infallibile, quod praedestinati elicient in tempore omnia illa pia opera.

Confirmatur: nam, ut disp. 22. 23. et 28. ostensum est, Deus absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis, praedeterminavit in singulari omnia, quae in tempore fiunt, secundum omnem rationem entitatis, et bonitatis, quam habent; atque adeo ex virtute eiusdem decreti, est certum, quot muscae sint futurae, tali tempore; et sic de aliis individuis cuiuslibet speciei: ergo multo magis id erit verum in actionibus meritoriis, per quae praedestinati consequuturi sunt vitam aeternam. Probatur consequentia: nam praeordinatio Divina perfectissime splendet in praedestinatis, atque in dispositione, et praedeterminatione actuum, quibus ad vitam aeternam perveniunt.

Tertio. Ut disp. 62. patebit, quantitas cooperationis arbitrii cum gratia mensuratur ex quantitate auxilii efficacis, quo Deus praemovet idem arbitrium ad cooperandum. Itaque, si Deus movet per auxilium intensum ut quatuor: liberum arbitrium cooperabitur, ut quatuor: et si moveat per auxilium intensum ut sex: cooperabitur ut sex: ergo in decreto, quo Deus statuit praedestinatis dare talia auxilia efficacia ad eos actus bonos cum tanta intensione producendos, fundatur tamquam in prima radice infallibilitas, et certitudo, quod praedestinati eosdem actus elicient.

Nec ex hoc sequitur, ut quidam arguunt, praedestinatos non posse aliud, vel aliter operari, quam sit a Deo praeordinatum; si verbum posse, accipiatur in sensu diviso; sed solum infertur, quod de facto non operabuntur aliud, nec aliter, quam sit a Deo praeordinatum: quamvis in sensu composito concedendum sit, eos non posse aliud, vel aliter operari, quam sit a Deo praeordinatum, quia videlicet haec duo simul esse vera non possunt, quod praedestinatus aliquid bonum operetur, et illud non sit praeordinatum a Deo; sicut etiam e converso, ista duo simul vera esse non possunt; quod Deus praedeterminaverit, ut praedestinatus operetur tale bonum; et tamen illud praedestinatus non exequatur.¹¹ Unde minus ex doctrina licet inferre, quod praedestinati non operentur libere, ut ex supradictis constat.

V. AD primum argumentum respondetur, quod ex auctoritate Apostoli inducta, solum concluditur, praedestinationem esse certam certitudine praescientiae, non tamen quod sit certa ex sola praescientia. Etenim ex aliis Scripturae locis pro 2. conclus. adductis, constat, quod etiam certitudine ordinis, et causalitatis mediorum sit infallibilis ipsa praedestinatio. Quinimo ex eo Deus scit esse certo futuram salutem praedestinatorum, quia eam efficaci decreto praedeterminavit, et praedestinavit, ut ex variis locis S. August. ostendimus disp. 7. Neque obstat, quod praedestinatus possit cooperari, et non cooperari cum auxiliis praevenientis gratiae. Licet enim absolute loquendo, et in sensu diviso, possit non cooperari; ex suppositione tamen, quod sit praedestinatus, necessario cooperabitur necessitate infallibilitatis, seu consequentiae, quae est necessitas secundum quid, non obstans libertati, ut diximus disputatione 25.

Ad secundum argumentum respondetur, efficaciam auxilii praevenientis gratiae non dependere ex libero consensu nostri arbitrii, etiam tamquam a conditione sine qua non, ut infra patebit.¹²

Ad tertium respondetur, quod, ut docet S. Thomas,¹³ duplex est certitudo, scilicet cognitionis, et ordinis. Cognitionis quidem certitudo est, quando cognitio non declinat in aliquo ab eo, quod in re invenitur: sed hoc modo existimat de re, sicut est. Et quia certa existimatio habetur de re praecipue per causam rei; ideo tractum est nomen certitudinis ab ordine causae ad effectum, ut dicatur ordo causae esse ad effectum certus, quando causa infallibiliter effectum producit. Dicimus ergo, quod certitudo cognitionis sumitur per comparationem obiecti ad intellectum; at certitudo ordinis, seu causalitatis sumitur per habitudinem, et connexionem infallibilem effectus ad causam. Et utroque modo est certa praedestinatio, quantum ad assequutionem effectus, ut in eodem articulo docet Sanctus Thomas.

Ad quartum respondetur, sensum Calvini haereticum, et ab omnibus Catholicis execrandum fuisse; praedestinationem ita esse certam ex mera Dei praeordinatione, ut nullam prorsus certitudinem habeat ex praescientia liberae cooperationis arbitrii, absolute futurae ex decreto praedestinantis; quia existimavit, praedestinationem Dei omnem liberam electionem arbitrii submovere, ut disputatione 3. ostensum est; et disputatione 97. num. 11. disput. 98. num. 10. et disput. 121. num. 10. docetur latius. Nos autem asserimus, ex utroque capite praedestinationem esse certam, et infallibilem. Primo quidem, et principaliter ex libera electione, et praeordinatione Dei praedestinantis, qui potens est, id quod praedestinavit, implere. Secundario, et consequenter ex praescientia absoluta liberae cooperationis arbitrii, futurae ex auxilio efficaci praeoperantis gratiae. Quae quidem ideo infallibiliter futura est; quoniam Deus, nulla praesupposita scientia media eiusdem cooperationis, illam praedestinavit, et, ut libere fieret, praeordinavit. Qualiter autem cum huiusmodi praeordinatione, et praedestinatione stet simul libertas nostri arbitrii, ex parte dictum est supra disputationibus 18. 22. et 23. et latius explicandum est infra disputationibus 116. 117. et 121. Alia argumenta, quae contra nostram sententiam obiici solent, disputatione 30. a nobis adducta sunt, et soluta.