De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum bonus usus liberi arbitrii, procedens ex auxilio gratiae sit causa, ratio, vel conditio, sine qua non, praedestinationis in Adultis.

I. OMISSIS Henrici, Iavelli, et aliorum Theologorum variis sententiis, quas referunt, et impugnant M. Bañes, et Zumel 1. p. q. 23. art. 5. et alii expositores S. Thomae, solum erunt adducendae, et impugnandae sententiae Ambrosii Catherini, et quorumdam ex recentioribus Theologis: est ergo

Prima sententia Ambrosii Catherini, qui (ut refert Sixtus Senensis eius discipulus)¹ asseruit, Deum ab aeterno sua gratuita bonitate, omnes homines nemine excluso, novisse, dilexisse, elegisse, destinasse, ita videlicet, ut salva arbitrii libertate, ordinarentur ad vitam aeternam, non tamen eodem modo.² Distinguit enim duas classes praedestinatorum, in quarum prima constituit Deus (ut ipse arbitratur) quosdam specialiter praedestinatos, specialiter praeelectos, et praevocatos, ut B. Virginem, Apostolos, et alios, paucissimos tamen, quos Deus ab aeterno absoluto decreto, et efficaci voluntate praedestinavit, et tot auxilia gratiae conferre decrevit, ut, salva arbitrii libertate, a salute aeterna excidere nequeant. Et in his affirmat, non dari causam praedestinationis ex parte boni usus liberi arbitrii praevisi; quod probat: nam aliter non possent salvari loca Scripturae, quae de praedestinatis loquuntur, sicut est illud: Quis nos separabit a charitate Christi?³ et illud: Praedestinavit nos ante mundi constitutionem, ut essemus sancti.⁴ et illud: Non ex operibus iustitiae, quae fecimus nos.⁵ Secunda classis est aliorum omnium, qui salvi fiunt de facto. De his enim, inquit, illos esse quidem praedestinatos a Deo, non absoluto, immobili, et efficaci decreto suae voluntatis, sed sub conditione quadam mutabili boni usus liberi arbitrii, videlicet, si ipsi voluerint bene operari:⁶ quod probat multis argumentis, quae fere sunt eadem cum his, quae adducemus pro secunda sententia. Hanc doctrinam Ambrosii Catherini sequutus est Sixtus Senensis, ut ipse refert, et eam, inquiens, per decem annos praedicavi in multis, et praecipuis Italiae urbibus: sed tamen postea, cum animadvertissem, huiusmodi assertionem difficultatibus, et angustiis non paucis premi, et ob id a plerisque⁷ doctis, et piis Theologis non probari, satius duxi ab eius praedicatione desistere, quam pio eruditorum iudicio improbata docere.⁸ Hanc sententiam sufficienter impugnant recentiores Theologi, quam prius in antiquis Pelagianis August. damnavit, cum dixit: Praedestinationem igitur negare, quam apud Deum esse breviter probavimus, immanis blasphemia est, quam non tantum, sicut soletis dicere, in Apostolis debemus accipere, sed in Patriarchis, et Prophetis, et Martyribus, et Confessoribus, et in omnibus Sanctis, et digne servientibus Deo.⁹

II. Secunda sententia est, quorumdam Theologorum; quam ut explicent, et defendant, sequentes statuunt propositiones.

Dicunt primo, Deum ex aeternitate voluisse omnes homines, et Angelos, nullo excepto, salvos fieri; sub conditione, tamen, si per ipsos, aut primum parentem non staret: extenduntque hanc Dei volitionem ad omnes illos, qui posita constitutione huius universi exitissent, si pro hominum arbitrio mundus hic, quoad generationes hominum, alium cursum teneret, et alii homines diversi numero gignerentur. Hos omnes, inquiunt, voluit etiam Deus salvos fieri, sub conditione, si (ut naturaliter esse potuit) gignerentur.

Dicunt secundo, quod, quamvis Deus omnibus conferat auxilia ad salutem, et gratiam excitantem, ac praevenientem sufficientem: nihilominus, regulariter loquendo, nisi praecedant aliqui actus liberi arbitrii; conferre eam non solet. Addunt, quod Christus Dominus suis meritis nobis obtinuit, et hanc legem cum Patre constituit: ut quoties ex nostris viribus naturalibus conaremur facere, quod in nobis est, praesto nobis essent auxilia gratiae, quibus id, ut oportet ad salutem, efficeremus.

Dicunt tertio, quod auxilia praevenientis gratiae, per quae praedestinati reipsa perveniunt ad vitam aeternam, non sunt efficacia secundum se, neque ex qualitate, et virtute intrinseca, quam habent, ut veniunt a Deo; sed dicuntur efficacia ab effectu, qui simul ab arbitrii libertate pendet. Ex quo inferunt, quod ut auxilia praevenientis, atque adiuvantis gratiae; quae lege ordinaria viatoribus conferuntur; efficacia, aut inefficacia ad conversionem, et iustificationem sint; pendet a libero consensu, et cooperatione arbitrii nostri cum illis: atque adeo in libera nostra potestate est positum, illa reddere efficacia, consentiendo, aut inefficacia, continendo consensum.

Dicunt quarto, Praedestinationem non esse certam certitudine causalitatis mediorum, sed solius praescientiae, quod etiam extendunt ad confirmatos in gratia; sed de hoc dicto agendum erit disp. 41.

Dicunt quinto, praedestinationem non fuisse factam propter praescientiam boni usus liberi arbitrii, ita videlicet, ut bonus usus illius, praecognitus a Deo, sit causa, ratio, vel conditio, propter quam Deus ex aeternitate decreverit conferre praedestinatis ea media, per quae praesciebat, illos pro sua libertate perventuros ad vitam aeternam. Et ratio, quam eiusdem scientiae auctores assignant, est: nam Deus de multis praescivit, quod, si constituerentur in tali ordine rerum, vel cum talibus auxiliis, ipsi pro sua libertate bene uterentur libero arbitrio suo, et salvi fierent: et tamen Deus neque constituit illos in tali ordine rerum, neque praedestinavit. Addunt tamen, praedestinationem factam non fuisse sine praescientia boni usus liberi arbitrii, futuri ex hypothesi, quod in talibus circumstantiis constitueretur.

Dicunt sexto, quod praescientia boni usus liberi arbitrii futuri est conditio, sine qua decretum conferendi adultis media ad salutem, non habuisset rationem praedestinationis: sed retineret dumtaxat rationem communis providentiae supernaturalis. Et nomine praescientiae intelligunt scientiam mediam, quam disput. 7. impugnavimus.

III. Probatur haec sententia primo auctoritatibus Scripturae: dicitur enim ad Rom. Quos praescivit, et praedestinavit, conformes fieri, etc.¹⁰ Quae verba de nulla alia praescientia commodius intelligi possunt, quam de illa, quae praevia necessario est ad praedestinationem: haec autem est scientia media, qua Deus cognovit, quid liberum arbitrium cuiusque hominis pro sua libertate esset operaturum ex hypothesi, quod constitueretur in tali ordine rerum, et cum talibus auxiliis. Item etiam ad Rom. 11. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Ergo praescientia boni usus liberi arbitrii supponitur ad praedestinationem. Praeterea 1. Petri 1. dicitur: Petrus Apostolus Iesu Christi secundum praescientiam Dei Patris in sanctificationem spiritus, etc. Quibus verbis innuitur, quod praedestinatio in sanctificationem, et gloriam est secundum praescientiam boni usus liberi arbitrii. Denique in 2. epist. c. 1. inquit: Satagite, Fratres, ut per bona opera certam vestram vocationem, et electionem faciatis: Ergo certitudo electionis, et praedestinationis pendet ex praescientia bonorum operum; ac per consequens praedestinatio sine illa esse non potest: praedestinatio enim est certa, quantum ad effectus assequutionem.

Secundo. Patres Graeci, qui ante S. August. scripserunt, unanimi consensu docuerunt, praedestinationem esse factam secundum praescientiam boni usus liberi arbitrii, ut constat ex S. Prosp. epist. ad August. dicente: Pene omnium (scilicet antiquorum Patrum) par invenitur, et una sententia, qua propositum, et praedestinationem Dei secundum praescientiam receperunt, ut ob hoc Deus alios vasa honoris, alios contumeliae fecerit, quia finem uniuscuiusque praeviderit, et sub ipso gratiae adiutorio, in qua futurus esset, voluntate, et actione praescierit. Et idem docet Orig. lib. 7. in epist. ad Rom. ubi explicans illud ad Rom. 9. An non habet potestatem figulus, etc. inquit, Iacob electum fuisse vas in honorem, quia se emundavit; videns enim Deus puritatem eius; ex eadem massa Adae illum fecit vas in honorem. Et idem sentit Chrysost. hom. 16. in epist. ad Rom. Theod. Theoph. et Oecumenius super illud ad Rom. 8. Nam quos praescivit, et praedestinavit. Omnes enim docent, electionem fuisse factam ex meritis praevisis. Ex Patribus Latinis S. Hieron. epist. ad Ediviam q. 10. non obscure docet idipsum: nam, postquam de reprobatione, et praedestinatione multa dixit, subdit: Ex quo ostenditur, non gentes eligi, sed hominum voluntates. Et S. August. lib. de praedest. SS. c. 10. inquit, quod praedestinatio sine praescientia esse non potest. Denique S. Thom. 3. p. q. 1. ar. 3. ad 4. ait, quod praedestinatio praesupponit praescientiam futurorum, quod de praescientia conditionata debet intelligi: ergo talis praescientia praesupponitur ad praedestinationem.

Tertio. Deus decreto aeterno suae voluntatis eo modo praedestinavit nos iustificandos, et salvandos, quo in tempore de facto iustificamur, et salvamur, ut docet S. Thom. 1. p. q. 23. ar. 5. arg. sed contra. sed omnes adulti iustificantur, et salvantur dependenter a bono usu liberi arbitrii: ergo, quod ex aeternitate fuerint praedestinati per illa media, per quae iustificantur et salvantur, non pendet solum ex divina voluntate, qua Deus illa media ad salutem conferre praedestinatis decrevit, sed etiam ex libera cooperatione, et influxu arbitrii, praecognito a Deo.

Quarto. Cum eisdem auxiliis ex parte Dei, cum quibus unus iustificatur, et salvatur, alius pro sua libertate, neque iustificatur, neque salvatur: ergo, quod voluntas conferendi talia auxilia habeat formaliter rationem praedestinationis, pendet ex libero influxu arbitrii creati, sive ex praescientia, qua Deus praecognovit, praedestinatum bene usurum illis auxiliis. Antecedens probatur: nam positis quibuscumque auxiliis praevenientis gratiae, integrum est homini cooperari cum illis, et non cooperari: alias non cooperaretur libere: ergo, si cooperetur, ut potest, salvabitur; si autem non cooperetur, non salvabitur. Sed potest contingere, ut cum eisdem auxiliis unus cooperetur, alius non cooperetur: ergo potest contingere, quod cum eisdem auxiliis ex parte Dei unus salvetur, et sit praedestinatus, alius damnetur, et reprobus fiat; ac per consequens praedestinatio non est sine praescientia boni usus liberi arbitrii.

Confirmari potest haec sententia omnibus argumentis, quibus disp. 22. contendebamus probare, Deum absoluto, et efficaci decreto antecedenter ad praescientiam mediam non praedeterminasse actus nostros liberos etiam supernaturales: eadem enim videntur probare, praedestinationem non esse factam antecedenter ad praescientiam boni usus liberi arbitrii.

IIII. Tertia sententia est aliorum Theologorum, qui asserunt, praescientiam boni usus liberi arbitrii non antecedere in signo rationis praedestinationem, seu decretum divinae voluntatis, quo homines praedestinavit; sed esse simul cum ipsa praedestinatione, taliter quod praescientia, neque antecedat praedestinationem, neque sequatur illam. Arbitrantur, hanc sententiam esse expressam S. Augustini, et S. Thomae: et loquuntur expresse de scientia visionis, qua Deus praescit merita futura ex auxilio gratiae. Probant autem suam sententiam multis auctoritatibus SS. August. Thomae, et Prosp. qui universaliter videntur asserere, praescientiam meritorum esse simul cum praedestinatione. Idem probant rationibus quam plurimis, ex quibus praecipuae sunt, quae sequuntur.

Arguitur quinto. Si Deus omnino antecedenter ad praescientiam boni usus liberi arbitrii praedestinasset aliquos, sequeretur unum ex tribus maximis absurdis. Sequeretur enim, tale decretum praedestinationis non esse penitus certum, aut posse in exequutione impleri sine praedestinati cooperatione, aut imponere praedestinato necessitatem absolutam. Probatur hoc: nam, vel, posito illo decreto, antecedente praescientiam cooperationis, potest adhuc praedestinatus non cooperari; vel necessario ex hypothesi eiusdem decreti cooperabitur: si potest adhuc non cooperari; ergo illud decretum poterit non impleri, atque adeo esset incertum; vel si est certum, et nihil obstante implebitur, poterit impleri sine cooperatione praedestinati. Si autem dicatur, quod necessario cooperatur ex hypothesi illius decreti: ergo illud decretum imponit absolutam necessitatem cooperandi ipsi praedestinato: necessitas enim ex aliqua hypothesi, quae neque est ipse actus, neque includit in se respectum ad exercitium illius, est necessitas simpliciter.

Sexto: nam sequeretur, quod omnes homines sint praedestinati a Deo, quantum est ex parte sua, vel quod aliquibus existentibus in hac vita non sit possibilis salus aeterna. Et consequenter etiam sequeretur, quod Christus Dominus non esset mortuus pro omnibus, quantum ad sufficientiam; quod tamen est contra expressa loca Scripturae. Sequela probatur: nam, si praedestinatio facta est antecedenter in signo rationis ad praescientiam boni usus liberi arbitrii; ergo, qui non sunt praedestinati ante illam praescientiam, non poterunt salvari: praedestinatio enim Dei est necessaria ad salutem aeternam consequendam, cum soli praedestinati salvi fiant: ergo vel omnes sunt praedestinati ante illam praescientiam, vel erunt aliqui existentes in via, qui salvari non possint.

Septimo. Deus non est acceptor personarum: dicit enim Petrus Apostolus Act. 10. In veritate comperi, quod non est acceptio personarum apud Deum. Esset autem acceptio personarum, si ante praescientiam boni, vel mali usus liberi arbitrii quosdam praedestinaret, alios reprobaret: etenim quando duo sunt aequales omnino, et in causa aequali, acceptio personarum est unum alteri praeferre absque aliqua causa; omnes autem sunt secundum se aequales tum in natura, tum in peccato originali: ergo.

V. Quarta sententia est aliorum Doctorum ex recentioribus, qui distingunt inter praedestinationem ad gratiam, et praedestinationem ad gloriam, quo supposito;

Dicunt primo, praedestinationem ad gratiam factam fuisse a Deo antecedenter ad praescientiam boni usus liberi arbitrii; et hoc tantum voluisse probare S. Augustinum contra Pelagianos, et Semipelagianos, cum docet, electionem Dei non esse ex meritis, sed solum secundum gratuitam Dei voluntatem. Nam ante primum auxilium gratiae, nullum potest intelligi meritum in natura, propter quod gratia donetur; alias gratia iam non esset gratia, sed merces.

Dicunt secundo, electionem efficacem ad gloriam factam fuisse ex meritis gratiae praevisis: et hanc doctrinam S. Augustinum tradidisse, et nullibi oppositum vel leviter insinuasse. Pro illa adducunt, quae sequuntur argumenta.

Arguitur octavo. Deus voluntate antecedenti, seu conditionata, vult omnibus universaliter dare vitam aeternam; non autem voluntate consequente, quae est voluntas efficax: sed voluntas antecedens constituitur in Deo ante praevisa merita, vel demerita; et ideo est aequalis respectu omnium: voluntas autem consequens non est in Deo ante praevisa merita, vel demerita, sed post illa; ideo enim dicitur voluntas consequens; et non est aequalis respectu omnium; quia est in Deo post praescientiam diversorum meritorum: ergo electio efficax ad gloriam non est facta ante praevisa merita, procedentia ex gratia.

Arguitur nono ex analogia ad ea, quae contingunt in humanis. Nam, si Rex proponeret praemium certantibus, hac lege, ut nullus consequatur illud, nisi victor evadat; certe numquam decerneret voluntate absoluta, et efficaci dare alicui praemium propositum, quamvis eum amaret, antequam illum victorem videret: sed Deus proponit omnibus, tamquam praemium, vitam aeternam, hac lege conferendam, ut nullus consequatur hoc praemium, nisi legitime certaverit, ut patet ex illo 2. ad Tim. 2. Nullus coronabitur, nisi qui legitime certaverit: ergo ante praevisa merita procedentia ex gratia non decrevit alicui dare gloriam.

Decimo. Eumdem ordinem, quem re ipsa habent obiecta inter se, assignare debemus secundum diversa signa rationis in divino decreto. Cum enim voluntas divina sit simplicissima, et actus illius unicus, et simplicissimus; non debemus eum distinguere, etiam nostro modo intelligendi, nisi secundum diversum ordinem, quem inter se habent obiecta a Deo volita: sed hoc obiectum, quod est beatitudo aeterna, non habet ordinem ad praedestinatos adultos, nisi praesuppositis meritis; nullus enim dignus est vita aeterna, nisi praecesserint merita: ergo Deus suo absoluto, et efficaci decreto, non vult alicui vitam aeternam, nisi praesuppositis meritis gratiae a Deo praecognitis; ac per consequens praedestinatio ad gloriam est ex praevisis meritis.

Confirmatur: nam licet efficax intentio finis sit prior, quam electio mediorum, quando media sunt causa physica consequutionis finis, sicut medicina respectu sanitatis: tamen quando media sunt tantum causa moralis, seu meritoria consequutionis finis; intentio efficax finis non praecedit electionem mediorum, sed eam praesupponit. Atqui merita procedentia ex gratia non sunt causa physica consequutionis gloriae, sed solum causa moralis: ergo in Deo voluntas efficax praedestinandi ad gloriam, quae est finis intellectualis creaturae, non praecedit electionem meritorum, vel eorum praescientiam, sed eam praesupponit. Alias rationes a posteriori adducunt in confirmationem suae sententiae, desumptas ex libertate arbitrii, et ab efficacia meritorum, quae non habent novam difficultatem praeter eam, quae in praecedentibus argumentis tangitur.

VI. Quinta sententia affirmat, electionem Dei efficacem tam ad gratiam, quam ad gloriam antecedere in signo rationis merita praevisa, ita videlicet, ut intentio efficax dandi praedestinatis gratiam, et gloriam, procedat ex sola gratuita voluntate Dei, nullis praevisis meritis. Haec est sententia communis Thomistarum, et expressa SS. Augustini, et Thomae; atque aliorum doctorum, ut patebit inferius.

VII. Pro resolutione huius difficultatis supponenda sunt omnia, quae circa scientiam futurorum conditionatorum diximus disput. 7. Ubi tradidimus, nullam dari scientiam mediam inter mere naturalem, et mere liberam; quia ante liberum decretum divinae voluntatis, non est scibile, quid faceret creata voluntas, si in talibus circumstantiis constitueretur. Supponenda sunt etiam, quae circa efficaciam decreti divinae voluntatis, et auxiliorum gratiae dicemus disput. 72. et 90. Et, ut veritas, quam ex animo inquirimus, manifestior appareat; notandum est primo, quod, ut docet Sanctus Thomas 1. par. quaest. 23. artic. 2. 3. et 4. ex Sancto Augustino libro de dono persev. cap. 14. et nos supra disput. 35. notavimus: Praedestinatio est praescientia, et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicunque liberantur.¹¹ Quae definitio solet tradi sub aliis verbis ab eisdem Sanctis Doctoribus; videlicet: Praedestinatio est praeparatio gratiae in praesenti, et gloriae in futuro. Ubi nomine gratiae, et beneficiorum Dei comprehenditur non solum gratia iustificans, et opera meritoria, quae procedunt ex illa; sed etiam omnia dona, et auxilia supernaturalia, quibus homo disponitur, et perducitur ad vitam aeternam. Haec autem praeparatio, ut notavit Sanctus Thomas 1. par. quaest. 23. artic. 2. ad tertium, est duplex:¹² alia in praeparante; videlicet in Deo, quatenus per intellectum, et voluntatem praeconcipit, et disponit rationem eorum, quae facienda sunt in tempore, ut per eam electi perducantur ad vitam aeternam: et talis praeparatio est formaliter praedestinatio. Alia est praeparatio, quae reperitur in homine praeparato, qua a Deo disponitur, ut efficaciter consequatur vitam aeternam, et huiusmodi praeparatio passive sumpta, dicitur etiam praedestinatio communi vocabulo, accipiendo nomen causae ad significandum effectum: qui loquendi modus frequens est in sacra Scriptura, ut primae ad Thessal. 4. Haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra. Ubi sanctificatio, quae reperitur, et recipitur in nobis, dicitur voluntas Dei, quia est effectus illius.

Notandum secundo, influxum liberi arbitrii, quo praedestinatus libere consentit Deo vocanti, et excitanti, etiam si consideretur formaliter, ut emanat a libero arbitrio; esse effectum praedestinationis, ut disput. praecedenti ostensum est, et patebit amplius disput. 96. et 97. ac per consequens non praesupponitur ex parte nostra ad ipsam praedestinationem.

VIII. Notandum tertio, aliquid posse dici prius alio tripliciter. Primo prioritate temporis, sicut Adam fuit prior Antichristo. Secundo prioritate naturae, quando videlicet est causa alterius; causa enim quamvis sit in eodem instanti temporis cum suo effectu, est tamen prius natura, sicut Sol est prius natura, quam radii eius.¹³ Tertio dicitur aliquid prius altero in signo rationis, quando videlicet nostro modo intelligendi concipitur, et intelligitur prius, quam aliud, licet nec tempore, nec natura praecedat illud. Sicut, verbi gratia, scientia simplicis intelligentiae, qua Deus cognoscit res possibiles, est prius in signo rationis, quam scientia visionis; quia nostro modo intelligendi prius concipimus, Deum cognoscere res possibiles, quam actu existentes; et tamen scientia simplicis intelligentiae non est in Deo prius tempore, nec prius natura, quam scientia visionis; quia in Deo nihil potest esse causa alterius: Et idem dicendum proportionaliter de essentia Divina, respectu personarum, vel proprietatum notionalium, aut etiam relationum. Prius enim in signo rationis intelligitur a nobis essentia, quam personae, aut earum proprietates, vel relationes divinae.

Supponendum est quarto, quod, quamvis Deus non intelligat, aut velit prius unum obiectum, quam aliud, sed unico, et simplicissimo actu intellectus, et voluntas illius simul ab aeterno intelligat, et velit, quaecumque vult, et intelligit; nihilominus nostro modo intelligendi diversa instantia, et signa rationis distinguenda sunt: in quibus ex parte obiecti dicitur prius intelligere, aut velle unum, quam aliud.¹⁴ In primo ergo signo rationis cognoscit Deus per scientiam simplicis intelligentiae omnes creaturas possibiles: in secundo vero signo ex omnibus creaturis possibilibus decrevit pro sua mera, et gratuita voluntate ad ostensionem suae bonitatis, creare, seu producere ordinem huius universi, cum omnibus creaturis, tam corporalibus, quam spiritualibus, quae ad illum pertinent: et inter illas primos parentes cum gratia, et iustitia originali: quae quidem gratia, secundum quod pertinebat ad statum innocentiae, non fuit effectus praedestinationis Adae, neque illi collata ex meritis Christi Domini, ut disput. 40. manifestum fiet: quia non fuit gratia hominis infirmi, aut redempti, sed fuit effectus providentiae supernaturalis Dei. In tertio signo decrevit permittere peccatum primi parentis propter maius bonum, videlicet, ut in remedium illius Verbum divinum assumeret carnem humanam. In quarto signo voluit Verbi incarnationem in remedium peccati, et praedestinavit Christum Dominum, secundum quod homo, tamquam omnium praedestinatorum caput, et exemplar Sanctorum. In quinto signo dilexit, elegit, et praedestinavit in Christo Domino, et per Christum omnes praedestinatos, atque absoluta, et efficaci voluntate voluit illis bonum vitae aeternae: reliquos vero reprobavit volens absoluta, et efficaci voluntate non dare illis hoc bonum, quod est vita aeterna. In sexto signo decrevit praedestinatis conferre auxilia gratiae efficacia, et bona merita, per quae reipsa eos perduceret ad vitam aeternam; reprobis vero auxilia sufficientia, per quae possent salvari. Auxilia autem efficacia, per quae re ipsa salvarentur, decrevit non dare; ita ut de facto reciperent illa: sed voluit ad ostensionem suae iustitiae, et splendorem misericordiae suae in electis, peccata reproborum permittere, et perseverantiam in illis usque in finem vitae, ac demum propter eadem peccata, etiam statuit aeternam poenam illis inferre. His ergo suppositis sit

IX. PRima propositio. Praedestinatio, formaliter loquendo, in ratione praedestinationis non dependet, etiam tamquam a conditione sine qua non, ex bono usu liberi arbitrii praecognito a Deo, neque praesupponit in signo rationis praescientiam illius.¹⁵ Et quidem, si loquamur de bono usu procedente ex sola facultate naturae, conclusio admittitur ab auctoribus primae, et secundae sententiae; quamvis nonnulli asserant, quod aliqui actus liberi arbitrii ex sola facultate naturae praecedant regulariter loquendo primam gratiam praevenientem, ut supra dictum est: Sed tamen Sanctus Augustinus, ut disput. 56. adnotabimus, saepissime ostendit contra Semipelagianos, quod gratia Dei, seu auxilium ipsius, a quo sumitur primum nostrae salutis exordium, debet antecedere, ita ut nihil supponatur ex principiis naturae, quo posito detur infallibiliter auxilium gratiae.

Nihilominus probatur universaliter conclusio, etiam ut extenditur ad bonum usum procedentem ex auxilio gratiae.

Primum argumentum desumitur ex auctoritate Apostoli ad Roman. 9. Cum non dum nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali; ut secundum electionem propositum Dei maneret; non ex operibus, sed ex vocante dictum est, quia maior serviet minori; sicut scriptum est: Iacob dilexi, Esau autem odio habui. Quibus verbis, ut patet ex toto contextu litterae, intendit excludere omnem causam praedestinationis, se tenentem ex parte nostra, et omnem rationem, et conditionem, sine qua non; et reducere beneficium praedestinationis in meram, et gratuitam Dei voluntatem: Unde Sanctus Augustinus, q. 2. ad Simplicianum, expendens praeallegata verba Apostoli, notat primo, Apostolum consulto dixisse, Isaac ex uno concubitu utrumque filium genuisse, Iacob, et Esau, ut scilicet tolleretur suspicio refundendi praedestinationem unius ad merita parentum, quae habuerunt, quando genuerunt illum, ut si essent in gratia in conceptu unius, et in peccato in conceptu alterius; et etiam, ut auferret ab Astrologis occasionem referendi tum diversas sortes ad varium astrorum aspectum, in quo ipsi nati essent. Notat secundo, consulto dixisse, cum nondum nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali, ne quis referret praedestinationem, vel reprobationem eorum ad merita propria, vel demerita praecedentia: Tertio advertit, propterea addidisse, non ex operibus, sed ex vocante dictum est, etc. ut scilicet ostenderet, praedestinationem unius, et reprobationem alterius non esse referendam in diversitatem operum subsequentium, seu ad merita propria, vel demerita praevisa, sed solum ad divinam voluntatem, cum dicitur: Miserebor cuius misereor, et misericordiam praestabo cui miserebor.¹⁶ Et iterum ait: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Et rursus: Ergo, cuius vult miseretur; et quem vult, indurat: et iterum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo, numquid dicit figmentum ei? qui se finxit, quare me fecisti sic? quae verba saepius repetit, et inculcat S. August. ut contra Pelagianos, et Semipelagianos ostendat; praedestinationem non fuisse factam ex meritis praevisis, etiam in gratia fundatis, sed ex Dei mera voluntate, et gratia.

X. Respondent aliqui, ex hoc loco Apostoli solum concludi, praedestinationem non fuisse factam ex meritis praevisis, neque secundum merita praevisa etiam fundata in gratia, sed ex sola, et libera Dei voluntate: non tamen intendit docere Apostolus, aut probare, quod praedestinatio fuerit facta sine praescientia meritorum procedentium ex gratia, vel ante huiusmodi praescientiam, per quam Deus cognovit merita futura ex hypothesi, quod liberum arbitrium constitueretur in talibus circumstantiis, et cum talibus auxiliis.

Sed contra hanc solutionem urget argumentum: nam Apostolus intendit excludere quidquid se tenet ex parte nostra, ne liberum arbitrium in seipso glorietur, et non in Deo, et sic aliquid sibi arroget, quod non acceperit: sentit ergo, nihil praesupponi ex parte nostra, quod sit etiam conditio, sine qua Deus non praedestinasset suos electos. Praeterea: nam alias omnia argumenta, quae proponit Apostolus in eodem cap. possent facile solvi, et non oportuisset recurrere ad altitudinem divitiarum sapientiae, et scientiae Dei, neque ad profunditatem, et incomprehensibilitatem iudiciorum eius. Posset enim responderi, quod iam Deus praesciebat ante decretum suae voluntatis praedestinantis, vel reprobantis, quidnam illi acturi essent, pro innata libertate cum auxiliis gratiae sibi datis, vel conferendis; et quid acturi non essent alii: et ita isti manserunt praedestinati cum istis auxiliis, quia praevisi sunt, quod bene erant usuri suo arbitrio; alii vero cum eisdem auxiliis manserunt reprobi, propterea quod non erant bene usuri suo arbitrio: et tamen Apostolus non recurrit ad hanc solutionem, sed ad meram, et gratuitam Dei voluntatem, et ad iudicia eius inscrutabilia.

Nec valet solutio quorumdam Theologorum asserentium, quod propterea Apostolus recurrit ad solam Dei voluntatem, et inscrutabilia iudicia eius; quia ex sola sua gratuita voluntate voluit constituere praedestinatos in tali ordine rerum, et in talibus circumstantiis, in quibus praesciebat, ipsos bene usuros auxiliis gratiae; cum tamen potuisset constituere in aliis circumstantiis, in quibus praesciebat, quod essent male usuri eisdem auxiliis ex hypothesi, quod in eisdem circumstantiis constituerentur.¹⁷ Reprobos etiam decrevit pro sua mera voluntate constituere in tali ordine rerum, et in talibus circumstantiis, in quibus praesciebat ipsos pro sua innata libertate male usuros suo arbitrio; cum tamen potuisset eosdem constituere in aliis circumstantiis, in quibus praesciebat, ipsos ita bene usuros suo arbitrio, ut cum divino auxilio salutem consequerentur aeternam ex hypothesi, quod in illis circumstantiis constituerentur. Neque quantum ad hoc praesupponitur aliqua conditio, sine qua non, ex parte nostra: nam de multis hominibus praescivit Deus, quod, si crearentur in talibus circumstantiis; bene uterentur gratia excitante, et salvarentur: quos tamen, nec creare statuit, nec in eisdem circumstantiis constituit. Haec, inquam, solutio non valet: nam cum Pelagius concesserit expresse, liberum arbitrium gratis omnino a Deo creari absque ullis meritis, etiam ex hypothesi futuris; a fortiori Massilienses vel concesserunt, vel facillime concessissent, assignari non posse ex parte boni usus liberi arbitrii futuri ex hypothesi, rationem, propter quam ex infinitis hominibus possibilibus, qui (ut ipsi asserebant) bene usi fuissent suo arbitrio, si crearentur a Deo in talibus circumstantiis; hos in particulari, vel illos statuerit creare, et in eisdem circumstantiis constituere, in quibus salvi fierent, sed totum id referrent ad meram, et gratuitam Dei voluntatem. Nec est credibile oppositum; alias enim cogerentur fateri, omnes homines, et Angelos possibiles, qui bene usi fuissent suo arbitrio ex hypothesi, quod tali gratia in talibus circumstantiis excitarentur, et moverentur, esse revera a Deo absoluta, et efficaci voluntate praedestinatos: nam illa ratio aequaliter procedit de omnibus hominibus, et Angelis possibilibus; hoc autem illis in mentem venire non potuit: ergo cum S. Augustinus ex locis scripturae urget Pelagianos, et horum reliquias, quod non detur ex parte boni usus liberi arbitrii, praevisi a Deo, causa praedestinationis; non solum contendit, quod non detur causa, propter quam Deus statuerit creare hominem, et illum constituere in illis circumstantiis, in quibus praesciebat, illum ita bene usurum suo arbitrio, ut salutem consequeretur aeternam; sed etiam intendit, quod non detur ratio, vel conditio ex parte boni usus liberi arbitrii futuri, a qua dependeat, quod ratio ordinis mediorum in finem praeexistens in mente divina sortiatur rationem formalem praedestinationis, vel solum retineat rationem communem providentiae supernaturalis. Secundo id ipsum ostenditur: nam alias, tamquam ad primam radicem esset recurrendum ad solam praescientiam, et non ad gratuitam Dei voluntatem, ut constituamus differentiam inter praedestinatos, et non praedestinatos: et consequenter ultima differentia, quae reperitur inter illos, esset referenda in naturalem libertatem, ex qua solum procedit iuxta sententiam adversam, quod unus adhibeat suum liberum influxum, consentiendo auxiliis excitantis gratiae. Probatur manifeste: nam iuxta oppositam sententiam ille influxus, ut procedit a libero arbitrio, non est effectus gratiae, neque praedestinationis, ut ex dictis in praecedenti disputatione constat: sed per illum influxum distinguitur praedestinatus a non praedestinato: ergo per aliquid, quod habet ex innata libertate, et non accepit ex gratia, distinguitur praedestinatus a non praedestinato. Tertio, quia non solum est referendum in gratuitam Dei voluntatem, quod constituerit electos in illis circumstantiis, in quibus praesciebat illos bene usuros suo arbitrio, consentiendo auxiliis gratiae praevenientis; sed etiam est referendum in eamdem voluntatem, quod velint consentire, et consentiant Deo vocanti. Unde S. Prosp. lib. 1. de vocat. Gent. c. 25. ait: Illa quaestio, quam secundum mentem Apostoli impenetrabilem confitemur, per liberi arbitrii velle, et nolle, non solvitur; quia licet insit homini bonum nolle, tamen nisi donatum, non habet bonum velle.

XII. Hanc rationem confirmat S. Tho. q. 6. de verit. ar. 3. in corp. ubi ait: Non potest dici, quod Praedestinatio supra certitudinem providentiae, nihil aliud addat; nisi certitudinem praescientiae: ut si dicatur, quod Deus ordinat praedestinatum ad salutem, sicut et quemlibet alium, sed cum hoc de praedestinato scit, quod non deficiet a salute. Sic enim dicendo, non diceretur praedestinatus differre a non praedestinato ex parte ordinis, sed tantum ex parte praescientiae eventus; et sic praescientia esset causa praedestinationis, nec praedestinatio esset per electionem praedestinantis, quod est contra auctoritatem Scripturae, et dicta Sanctorum.¹⁸ Ubi clarissime S. Tho. excludit sententiam, quam impugnamus, et asserit, differentiam inter praedestinatos, et non praedestinatos non esse desumendam ex praescientia boni usus lib. arb. consentientis Deo vocanti, sed ex electione praedestinantis. Unde S. Aug. tom. 3. lib. de spiritu, et littera c. 34. post multa, quae docet in confirmationem huius doctrinae, sic concludit: Iam si ad illam profunditatem scrutandam quisquam nos arctet, cur illi ita suadeatur, ut persuadeatur, alteri autem non ita, duo sola occurrunt interim, quae respondere mihi placeat. O altitudo divitiarum: et numquid iniquitas apud Deum? Cui autem responsio ista displicet, quaerat sapientiores, sed caveat, ne inveniat praesumptiores.

XIII. Quidam respondebant ad loca inducta ex c. 9. ad Rom. Apostolum difficultati succubuisse, neque invenisse, quid posset respondere quaestioni, et argumento proposito. Sed hanc solutionem reprobat etiam S. Aug. tom. 4. lib. 83. qq q. 68. in haec verba: Cum videatur Apostolus corripuisse curiosos, dicendo: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? de hoc ipso illi quaestionem movent, et in ea sententia non desinunt esse curiosi, qua obiurgata est ipsa curiositas, et impia quidem contumelia, ut dicant, Apostolum in solvenda quaestione defecisse, et obiurgasse quaerentes, quia non poterat, quod quaerebatur, exponere.¹⁹ Et post pauca: Quidam autem bona, et pia mente Scripturas legentes quaerunt, quid possit hic vel male dicentibus, vel calumniantibus responderi. Sed nos auctoritati Apostolicae salubriter inhaerentes, sentiamus, quod verum est, indignos, et infirmos nos esse ad intelligenda divina secreta, quibus ista clauduntur, et eis murmurantibus, et indignantibus, quod consilia Dei non discunt, cum dicere coeperint: Ergo cuius vult, miseretur, et quem vult, indurat: quid adhuc quaeritur? Respondeamus fidentissime: o homo, tu quis es, qui respondeas Deo?

XIV. Secundo probatur nostra conclusio ex illo ad Rom. 11. Reliquiae secundum electionem gratiae salvae factae sunt. Et ad Ephe. 1. Qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum secundum propositum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae. Et post pauca: In quo nos sorte vocati sumus, praedestinati secundum propositum eius.²⁰ Ubi notandum, quod praedestinatio dicitur sors, quia non ex meritis etiam praevisis contingit electis, sed ex gratuita Dei voluntate, quam explicant illa verba, secundum propositum voluntatis eius, et ad Rom. 8. Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his, qui secundum propositum vocati sunt sancti. Non ait, secundum praescientiam boni usus liberi arbitrii, non secundum merita praevisa, sed secundum propositum voluntatis eius. Nec est admittenda quorumdam modernorum explicatio, asserentium, Apostolum loqui de proposito hominis, ita ut sensus sit, quod praedestinati sunt secundum propositum voluntatis, seu liberi arbitrii nostri, consentientis Deo vocanti. Hanc enim explicationem reprobat expresse S. August. lib. 2. cont. duas epistolas Pelag. cap. 9. et lib. de corrept. et grat. c. 7. ubi ait: Electi sunt autem, quia secundum propositum vocati sunt. Propositum non suum, sed Dei, de quo alibi dicit: Ut secundum electionem propositum Dei maneret.²¹ et: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, quia maior serviet minori.²² Est ad idem alius locus, qui habetur Matth. 11. Confiteor tibi Pater, Domine caeli, et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus, et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Ita Pater, quia sic placitum fuit ante te. Ubi ad merum beneplacitum divinae voluntatis electorum praedestinationem referendam esse docet. Unde quidam graves auctores ex his, qui nostra aetate contra haereticos scripserunt, affirmant, nullam rationem assignari posse nostrae praedestinationis, neque conditionem sine qua non; neque merita proprie dicta, nec etiam proprium usum liberi arbitrii, aut gratiae, aut utriusque simul a Deo praevisum; etiam si non dicatur esse meritum, nisi de congruo: et etiam si, non dicatur vera causa; sed tantum conditio, sine qua non praedestinaretur is, qui praedestinatur. Unde S. Augustinus in lib. de don. persev. c. 18. dicit: Hoc unum scio, neminem contra istam praedestinationem, quam secundum Scripturam sanctam defendimus, nisi errando disputare posse.²³

Tertio probatur auctoritate S. Thomae in 1. p. q. 23. art. 5. et tertio cont. Gent. c. 163. et q. 6. de verit. art. 2. et super cap. 15. Io. lect. 5. et ad Rom. 9. lect. 2. et ad Ephes. 1. lect. 1. In quibus locis affirmat, praescientiam meritorum non esse causam praedestinationis, quantum ad integrum illius effectum. Et intendit etiam S. Thomas excludere conditionem, sine qua non, ut ex contextu ipso evidenter constat.

XV. Quarto probatur ratione desumpta ex eodem S. Thom. 1. p. q. 23. ar. 5. ad 3. Ad cuius evidentiam supponendum est, id quod in corp. eiusdem art. et q. 20. ar. 2. docuit; videlicet hanc esse differentiam inter Dei voluntatem, et nostram, quod voluntas Dei non praesupponit bonitatem in rebus, quas diligit, et eligit: sed diligendo, et eligendo illas, causat in eis bonitatem, et convenientiam ad finem, in quem per divinam providentiam ordinantur.²⁴ Unde Apostolus inquit: Idoneos nos fecit ministros novi testamenti.²⁵ ubi primo posuit idoneos, quam ministros: nam prius Deus confert idoneitatem hominibus ad aliquod ministerium, quam ipsum ministerium: et eligendo facit ministros idoneos. Caeterum voluntas creata praesupponit in obiecto, quod diligit, veram, aut apparentem bonitatem causatam ab alio. Hoc supposito, sic arguitur. Nulla potest assignari causa, vel ratio, aut conditio, sine qua non, ex parte creaturae, a qua sit dependens, quod ex omnibus Angelis possibilibus Deus potius creaverit istos, quam illos; nec etiam potest assignari ratio ex parte elementorum, a qua dependeat, quod haec pars aquae, vel aeris in prima conditione producta fuerit a Deo, potius in hoc, quam in illo loco: sed id solum refunditur in meram Dei voluntatem: ergo a fortiori nulla poterit assignari ratio, vel conditio, sine qua non, ex parte nostra, a qua sit dependens, quod ratio ordinis mediorum in finem comparatione huius hominis sortiatur rationem praedestinationis. Probatur consequentia. Sicut voluntas Dei fuit causa creaturarum, quantum ad earum esse naturale, ita etiam gratuita voluntas, et dilectio Dei est vera causa, et prima radix praedestinationis, et omnium bonorum spiritualium, quae confert creaturis intellectualibus in ordine ad aeternam salutem.

Quinto probatur. Ut ostensum est disput. praecedenti, bonus usus liberi arbitrii, quo quis consentit Deo vocanti, et excitanti, etiam ut emanat a libero arbitrio, est in praedestinatis effectus praedestinationis: ergo non praesupponitur ex parte nostra ad ipsam praedestinationem, etiam tamquam conditio, sine qua non. Patet consequentia: nam effectus non potest praesupponi ad suam causam, nec praerequiri, etiam ut conditio, sine qua non, ad causalitatem illius.

Sexto probatur. Ante praedestinationem non praeintelligitur bonus usus liberi arbitrii creati, praecognitus a Deo per scientiam visionis: nam talis scientia in signo rationis sequitur decretum divinae voluntatis, et praedestinationem illius. Ideo namque Deus praevidit talem bonum usum, quia praedestinavit illum, ut expresse docet S. August. locis disput. 7. num. 28. allegatis: neque etiam talis bonus usus praesupponitur praecognitus per scientiam conditionatam, qua asseritur, Deum ante actuale decretum suae voluntatis etiam conditionatum ex parte obiecti voliti, certo, et infallibiliter cognoscere, quid esset factura creata voluntas in particulari ex hypothesi, quod constitueretur a Deo in tali ordine rerum: hoc enim obiectum non est scibile etiam a Deo antecedenter ad decretum actuale voluntatis eius, ut eadem 7. disput. ex professo ostendimus: ergo, etc.

XVI. Secunda conclusio. Praescientia meritorum non est simul in eodem signo rationis cum praedestinatione.²⁶ Conclusio est contra tertiam sententiam; est tamen communis Thomistarum, et de mente SS. Augustini, et Thomae: nam Sanctus Augustinus ex eo docet, Deum certo scire futuram hominis salutem, quia praedestinavit illam: sentit ergo, praedestinationem antecedere in signo rationis praescientiam futurae salutis, vel cooperationis liberi arbitrii. Antecedens probatur: nam cap. 10. de praedestinatione Sanctorum, inquit: Praedestinatione quippe ea praescivit, quae fuerat ipse facturus; unde dictum est: Fecit, quae futura sunt. Et cap. 17. Electi sunt itaque ante mundi constitutionem, ea praedestinatione, in qua Deus sua futura facta praescivit. Et idem dicit c. 19. et lib. de don. persev. cap. 14. 18. 22. et 24.

Secundo: nam scientia visionis sequitur decretum divinae voluntatis: ergo prius est in signo rationis ipsum decretum, quam talis praescientia; ergo praedestinatio non fit ex praeviso bono usu liberi arbitrii, praecognito a Deo in eodem signo rationis, in quo intelligitur praedestinatio.

Tertio. Vocatio est effectus praedestinationis, ut patet ex auctoritate Apostoli ad Rom. 8. Quos autem praedestinavit, hos et vocavit, etc. ergo praedestinatio antecedit in signo rationis bonum usum liberi arbitrii, et praescientiam illius. Patet ista consequentia; nam ille bonus usus est posterior ipsa vocatione; nullus enim utitur bene suo arbitrio, nisi praecedat vocatio Dei moventis: cum ergo praedestinatio antecedat vocationem, relinquitur, quod etiam antecedat in signo rationis futurum bonum usum liberi arbitrii, et praescientiam illius.

XVII. Tertia conclusio. Non solum praedestinationis ad gratiam, sed etiam praedestinationis ad gloriam nulla datur causa ex parte nostra, neque conditio sine qua non; sed talis praedestinatio facta est antecedenter in signo rationis ad praevisa merita.²⁷ Itaque nullis praesuppositis meritis praevisis, habuit Deus intentionem efficacem dandi gloriam omnibus electis. Haec conclusio, quo ad primam partem, satis manet probata ex dictis in prima conclusione; secunda vero pars est contra auctores quartae sententiae; asseritur tamen communiter a Thomistis. Illam docet Caietanus 1. p. q. 23. art. 4. Sot. sup. cap. 9. ad Rom. Durand. in primo d. 41. q. 1. num. 8. Aegid. Rom. eodem loco, art. 2. Scot. eadem dist. q. 1. §. potest aliter. Cordub. lib. 1. q. 56. opinion. 5. Zumel 1. p. q. 23. art. 5. disput. 1. ad primum argumentum.

Probatur primo ex sacris litteris: dicitur enim Actor. 13. Crediderunt quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam. ubi non obscure insinuatur, ordinationem electorum in vitam aeternam antecedere in signo rationis dona gratiae, seu voluntatem dandi illis auxilia efficacia, per quae mereantur vitam aeternam. Item etiam Lucae 12. dicitur: Nolite timere pusillus grex; quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum. quibus verbis explicatur gratuita voluntas, qua Pater caelestis ante praevisa merita gratiae, habuit voluntatem, seu intentionem efficacem dandi illis gloriam. Confirmatur auctoritate Conc. Valentini, sub Lothario Imperatore, cap. 3. dicentis: Fatemur, praedestinationem electorum ad vitam, et praedestinationem impiorum ad mortem; in electione tamen salvandorum, misericordiam Dei praecedere meritum bonum.

Probatur secundo auctoritate S. Aug. lib. de corrept. et grat. cap. 7. ubi agens de gratuita Dei electione, inquit: Profecto electi sunt per electionem, ut dictum est, gratuitae, non praecedentium meritorum. et explicans, ad quid fuerint electi, subdit: Electi autem sunt ad regnandum cum Christo. Et post pauca: Illos, inquit, elegit ad obtinendum regnum suum. et cap. 13. De his, inquit, loquor, qui praedestinati sunt in regnum Dei. et lib. de dono persev. cap. 14. inquit: Multis non dari auxilium ad credendum, quia Dei altiori iudicio, a perditionis massa non sunt gratiae praedestinatione discreti. ubi clare supponit, quod dona gratiae, per quae electi perveniunt infallibiliter ad vitam aeternam, seu merentur illam, sunt effectus praedestinationis ad gloriam; ac per consequens, quod praedestinatio ad gloriam praecedit in signo rationis voluntatem dandi merita gratiae.

Idem docet S. Thom. 1. p. q. 23. art. 4. in c. Ait enim, quod praedestinatio aliquorum in salutem aeternam praesupponit secundum rationem, quod Deus illorum velit salutem, ad quod pertinet electio, et dilectio: ubi loquitur aperte de volitione efficaci, qua Deus vult electis salutem aeternam. Et nomine salutis aeternae non intelligit S. Tho. solam gratiam iustificantem, aut perseverantiam in gratia, seu voluntatem dandi congrua auxilia, ut interpretantur auctores oppositae sententiae, sed aeternam gloriam, quia loquitur expresse de voluntate finis, quam supponit prudentia, ut praeceptiva mediorum. Et art. 3. ad 1. inquit, quod inquantum (Deus) quibusdam non vult hoc bonum, quod est vita aeterna, dicitur eos habere odio, vel reprobare. Sentit ergo, quod, secundum quod electis vult vitam aeternam, dicitur eos eligere; electio autem secundum S. Thomam, est ex gratuita Dei voluntate ante praevisa merita: ergo iuxta sententiam illius, praedestinatio ad gloriam, cum sequatur electionem, est ante praevisa merita.

Tertio probatur ratione: nam communiter Sancti Patres, imo et scripturae sacrae docent absolute, praedestinatos esse electos ante praevisa merita, ut patet ex locis supra inductis; sed non dicuntur electi simpliciter, et absolute, nisi illi dumtaxat, qui electi sunt ad gloriam, ut patet ex illo Matth. 24. Propter electos breviabuntur dies illi. et 2. ad Tim. 2. Omnia sustineo propter electos, ut et ipsi salutem consequantur, quae est in Christo Iesu cum gloria caelesti. alias enim reprobi, dum sunt in gratia, dicerentur simpliciter electi: ergo electio ad gloriam facta est ante praevisa merita.

Quarto probatur: quia intentio efficax finis prior est ordine causalitatis, et rationis, saltem ex parte obiecti voliti, quam electio mediorum; cum media in ratione mediorum non sint appetibilia, nisi propter finem:²⁸ sed voluntas eligendi aliquos ad gloriam est intentio efficax finis: nam gloria est finis meritorum: ergo voluntas eligendi ad gloriam prior est in signo rationis in Deo, quam voluntas dandi merita gratiae; non ergo potest esse electio ad gloriam ex meritis gratiae.

XVIII. Quarta Conclusio. Electio ad gloriam, quantum ad exequutionem, quae fit in tempore, non est absque praecedentibus meritis gratiae, saltem absque meritis Christi:²⁹ quod dico propter parvulos baptizatos, qui absque proprio merito gloriam consequuntur propter merita Christi Domini sibi applicata per baptismum in lege gratiae, per circumcisionem in lege scripta, aut per aliud remedium in lege naturae.

Pro intelligentia huius conclusionis supponendum est, quod, ut docet S. Augustinus tract. 68. in Ioan. duplex est electio: altera per modum intentionis, altera per modum exequutionis temporalis;³⁰ illa facta est ab aeterno; haec autem fit in tempore: vel, ut proprius loquamur, exequutio eius fit in tempore, secundum illud Matth. 13. Elegerunt bonos in vasa sua. et de hac secunda electione ad gloriam asserimus, quod praesupponat merita gratiae. Hanc conclusionem dumtaxat intendit docere S. Augustinus, cum ait: Nemo eligitur, nisi iam distans ab illo, qui reiicitur: Unde quod dictum est: Quia elegit nos Deus ante mundi constitutionem, non video, quomodo sit dictum, nisi praescientia,³¹ scilicet meritorum. Et loquens de Iacob, inquit: Non electus est, ut fieret bonus, sed bonus factus eligi potuit. et serm. 7. de verbis Domini, secundum Matth. ait: Elegit autem Deus (sicut inquit Apostolus) secundum suam gratiam, et secundum illorum iustitiam. Ubi duplicem electionem ad gloriam insinuat, alteram secundum ordinem intentionis, quam dicit esse factam secundum gratiam, alteram in exequutione: et hanc dicit esse factam secundum illorum iustitiam, quia praesupponit merita gratiae, quibus ex iustitia respondet gloria, iuxta illud 2. ad Tim. 4. De reliquo reposita est mihi corona iustitiae. Et explicans illud ad Rom. 11. Reliquiae, secundum electionem gratiae, salvae factae sunt, inquit: Ego eos elegi, quia vidi mentes eorum de me praesumentes, et non de Baal.

XIX. Sed obiiciunt: nam S. Aug. loco citato ad Simplician. expresse loquitur de electione Dei aeterna. Nam adducit testimonium Apostoli ad Ephes. 1. Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. et ait, secundum praescientiam esse intelligendum: non ergo loquitur de exequutione electionis, quae fit in tempore. Respondetur, quod electio Dei aeterna potest dupliciter considerari. Primo, ut est intentio dandi gloriam. Secundo, ut est dispositio exequutionis, seu ipsa exequutio in mente Dei praeconcepta: et in hoc secundo sensu loquitur S. Augustinus, non autem in primo. Et in eodem sensu explicant multi viri docti locum Ambrosii lib. 7. in Lucam, ubi ait: Quos praescivit sibi devotos futuros, ipsos elegit ad aeterna praemia. et similiter explicandi sunt Patres Graeci, qui dicunt, electionem fuisse factam secundum praescientiam meritorum, et cum doctrina S. Augustini concordandi.

Secundo probatur ex illo Matth. 25. Venite benedicti Patris mei: possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare, etc. Quibus verbis significatur, bona opera ex charitate facta, esse causam meritoriam consequutionis gloriae, quod etiam expresse docet S. Tho. 1. p. q. 23. ar. 5.

XX. AD primum argumentum ex factis a principio pro secunda sententia respondetur, quod, ut docet Caietanus, super auctoritatem inductam S. Paul. praescientia, de qua ibi loquitur Apostolus, sequitur ipsam praedestinationem, seu decretum divinae voluntatis. Ideo enim Deus praescivit futuram salutem electorum, quia praedestinavit illam, ut inquit S. August. locis allegatis disput. 7. nu. 28. et in hac disputatione nu. 16.

Respondetur secundo, quod, ut ex locis Scripturae, et S. August. disput. praecedenti nu. 2. adductis constat, praescire in sacris litteris multoties idem significat, quod praedestinare, approbare, vel diligere:³² sicut nescire significat idem, quod reprobare. Et per haec respondetur ad loca inducta ex cap. 11. ad Rom. et 1. Pet. 1. Ad aliam auctoritatem ex epist. 2. S. Petri respondetur, solum concludere, quod certitudo praedestinationis, quantum ad consequutionem ultimi effectus, scilicet gloriae, pendeat ex praecedentibus meritis gratiae, ut in 4. conclusione dictum est.

Ad secundum respondetur, Patres Graecos non fuisse contrarios sententiae S. Augustini, ut idem S. Augustinus insinuat lib. de dono persev. c. 14. Intelligendi enim sunt iuxta ea, quae diximus in 4. conclusione. Et eodem modo explicanda est auctoritas S. Hieronymi, et S. Aug. cap. 10. de praedest. SS. Vel dicendum, ibi loqui S. Augustinum de praescientia visionis, vel approbationis, quae sequitur decretum divinae voluntatis praedestinantis, ut dictum est.

XXI. Ad auctoritatem S. Thomae ex 3. p. respondetur ex doctrina Caiet. super eumdem locum, praedestinationem praesupponere praescientiam futurorum, sed non omnium. Non enim praesupponit praescientiam eorum futurorum, quae per ipsam praedestinationem constituuntur; sed potius praedestinatio praesupponitur in signo rationis ad horum futurorum praescientiam.³³³⁴ Solum ergo praesupponit praedestinatio eorum futurorum praescientiam, quae per ipsam praedestinationem non constituuntur. Et hoc modo praedestinatio Christi praesupposuit in signo rationis in Deo praescientiam futuri peccati Adae, in cuius remedium, Verbum caro factum est.

Ad tertium respondetur, quod ordo exequutionis contrarius est ordini intentionis. Primo enim finis intenditur, et tamen ultimo exequutioni mandatur. Unde quamvis in exequutione, praedestinatus adultus non consequatur gratiam iustificantem, et gloriam sine libero consensu arbitrii moti a Deo auxilio speciali; in intentione tamen prius in signo rationis voluit Deus gloriam electis, quam statueret illis conferre media, per quae istum finem assequerentur. Et ad auctoritatem S. Thomae respondetur, sensum illius esse, quod, sicut Deus in tempore non ex operibus iustitiae, quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit:³⁵ ita etiam ab aeterno disposuit, salvos nos facere secundum suam misericordiam, et non ex praecedentibus meritis, quatenus scilicet voluit omnino gratis conferre praedestinatis primum praedestinationis effectum. Et sicut in exequutione tribuit electis gloriam propter merita gratiae; ita etiam ab aeterno suo decreto hanc exequutionem in mente sua disposuit: postquam absoluta voluntate voluit illis gloriam, ut finem.

XXII. Ad quartum argumentum negatur antecedens; si sermo sit de omnibus auxiliis praevenientis gratiae tam sufficientis, quam efficacis: semper enim, ut disput. 108. manifestum fiet, ille, qui convertitur, et salvatur, recipit in seipso novum auxilium gratiae efficacis, quod non recipit alter, qui in peccato persistit. Hoc autem auxilium efficax est maius, et excellentius quibuscunque auxiliis sufficientibus. Et ad probationem antecedentis respondetur, quod, posito auxilio efficaci praevenientis gratiae, necessario cooperatur homo necessitate dumtaxat infallibilitatis, et consequentiae, quae non repugnat libertati, non autem necessitate absoluta, ut disputatione 25. explicatum est.

Et per haec respondetur ad quintum argumentum pro tertia sententia. Dicimus enim, nullum absurdum ex illis tribus sequi ex nostra doctrina. Praedestinatio enim, seu decretum Dei praedestinantis est certissimum, quantum ad assequutionem effectus, non solum certitudine praescientiae, sed etiam certitudine ordinis, et causalitatis mediorum, ut disput. 41. patebit.³⁶ Et similiter, quantum ad aliquos effectus praedestinationis, talis exequutio non fit sine libero consensu nostri arbitrii. Ex hoc autem non sequitur, quod tale decretum imponat libero arbitrio necessitatem absolutam cooperandi; sed solum conditionatam, ut dictum est. Et, cum obiicitur, quod necessitas actus ex aliqua hypothesi, quae neque est ipse actus, neque includit in se ordinem ad exequutionem illius, sit necessitas simpliciter; respondetur, quod decretum divinum, ex cuius suppositione est necessarius consensus liberi arbitrii necessitate infallibilitatis, dicit ordinem ad exequutionem eiusdem consensus liberi, tamquam ad effectum, quem Deus efficit per liberum arbitrium. Unde praescientia huius consensus futuri non praecedit ipsum decretum, nec est simul cum illo in signo rationis, sed posterius: nam effectus semper intelligitur posterior sua causa efficiente. Quomodo autem cum necessitate infallibilitatis stet libertas arbitrii, disput. 22. nu. 40. et 41. explicatum est.

Ad sextum respondetur, quod quilibet homo, quamdiu est in via, absolute loquendo, potest salvari, quamvis non sit praedestinatus: praedestinatio enim non est necessaria, ut quis absolute possit salvari, sed ut infallibiliter salvetur. Videatur S. Tho. 1. p. q. 23. art. 3. ad 3. ubi idem argumentum proponit, et dissolvit.

XXIII. Ad septimum respondetur, quod in his, quae sunt omnino gratuita, non habet locum acceptio personarum, ut patet ex illo Matth. 20. Numquid non licet mihi, quod volo, facere; an oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? Amice tolle, quod tuum est, et vade in pace.³⁷ Cum ergo beatitudo aeterna, et gratia nulli purae creaturae debeatur, non est acceptio personarum, quod Deus pro sua gratuita voluntate ante praevisa merita, unum eligat ad vitam aeternam, et alium non eligat, etiam si quantum ad naturalia sint omnes aequales.

Ad octavum respondetur, voluntatem consequentem reperiri in Deo antecedenter ad praescientiam meritorum, et demeritorum, ut disp. 34. dictum est.

Ad nonum respondetur, quod Rex temporalis non potest efficaciter victorem efficere eum, quem diligit, et cui vult coronam tribuere. Unde non potest absoluta voluntate illi velle coronam propositam pro victoria, nisi eadem victoria praesupposita: Deus autem potest efficaciter victorem efficere quemcunque voluerit; unde bene potest absoluta voluntate velle electis coronam gloriae, per modum intentionis, antequam praevideat eorum victoriam. Unde in festo B. Vincentii Martyris canit Ecclesia: Ipse tibi coronam paratam servat in caelis, qui te fecit victorem in poenis.³⁸

Ad decimum respondetur, quod beatitudo aeterna secundum intentionem divinam, habet ordinem ad praedestinatos adultos ante praevisa merita, quamvis non in exequutione: nam beatitudo in exequutione praesupponit merita, ut dictum est in 4. conclusione.

Ad confirmationem respondetur, quod intentio efficax finis semper praesupponitur in signo rationis ad electionem mediorum, sive media sint causa physica assequutionis finis, sive causa moralis; medium enim ex sua intrinseca ratione hoc habet, quod praesupponat bonitatem, seu volitionem finis.