De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum convenienter dividatur scientia Dei, in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis.

I. PRIMA sententia est Gregorii in 1. d. 26. q. 1. ubi non admittit in Deo scientiam simplicis intelligentiae, sed tantum scientiam visionis, et per hanc scientiam (inquit) Deum cognoscere omnia possibilia, quae nunquam erunt. Eandem sententiam videtur tenere M. Zumel 1. p. q. 14. art. 5. disp. 1. in solutione ad primum argumentum. Pro qua,

Arguitur primo, ratione Gregorii. Illa cognitio, inter quam et obiectum nihil mediat, est intuitiva: sed inter scientiam Dei, et quodlibet obiectum cognitum ab illo nihil mediat: ergo omnis cognitio Dei est intuitiva, ac per consequens nulla erit in illo scientia simplicis intelligentiae, quam constat abstractivam esse. Minor probatur, inter Deum et creaturas nihil mediat: ergo neque inter scientiam Dei, et creaturas; scientia enim Dei est ipsum esse divinum.

Arguitur secundo, Scientia divina est ratio cognoscendi omnia perfectissime: ergo intuitive. Patet consequentia: nam scientia intuitiva est omnium perfectissima.

Arguitur tertio, Creaturae non terminant cognitionem divinam in seipsis, sed in essentia divina, quae est immediatum obiectum scientiae Dei. Ergo eodem modo terminant scientiam divinam, sive existant in seipsis, sive non existant. Ergo, ut scientia Dei sit intuitiva respectu creaturarum, non requiritur, quod actualiter existant in seipsis; ac per consequens scientia Dei, qua cognoscit creaturas possibiles, erit intuitiva, seu scientia visionis: Nulla ergo est in illa scientia simplicis intelligentiae.

Confirmatur, nam alias non haberet Deus cognitionem intuitivam futurorum, praesertim contingentium, nisi quando actualiter existunt in seipsis: quod est contra S. Thom. 1. p. q. 14. art. 9. Sequela probatur: nam futura nondum existunt, ergo si scientia, qua Deus cognoscit possibilia, non est intuitiva, quia non existunt: etiam futurorum scientia non erit intuitiva, quia non existunt.

Arguitur quarto, ratione Mag. Zumel. Ad notitiam intuitivam alicuius obiecti, non est necessarium, quod cognoscatur, ut existens in se ipso: sed sufficit, quod cognoscatur in alio obiecto intuitive cognito, in quo res illa repraesentatur, et continetur eminenter et virtualiter, multo melius quam in se ipsa: sed omnes res creatae et creabiles, etiam si nunquam sint producendae, continentur repraesentative, et eminenter in essentia divina, tanquam in obiecto prius cognito intuitive; ergo omnia, etiam possibilia, cognoscuntur a Deo intuitive: nulla ergo est in Deo scientia abstractiva.

Arguitur quinto, si in Deo esset distinguenda duplex scientia, nempe simplicis intelligentiae, et scientia visionis, sequeretur, quod scientia Dei deberet significari pluraliter, et non singulariter. Sequela probatur, nam in Deo nominantur pluraliter ideae, quia sunt plures, et similiter rationes rerum dicuntur in Deo pluraliter, quia sunt plures: potentia autem nominatur singulariter, quia est una: ergo si in Deo sunt plures scientiae, debet nominari pluraliter, sicut ideae. Quod tamen est contra communem Theologorum sententiam, et contra S. Thom. 1. d. 36. q. 2. ar. 2. ad 4.

II. Secunda sententia est illorum, qui arbitrantur, in praedicta divisione esse addendum tertium membrum: dicunt enim in divino intellectu, nostro modo intelligendi, triplicem reperiri scientiam: prima est simplicis intelligentiae: secunda scientia approbationis: tertia, scientia visionis. Ita tenet Dur. in 1. d. 36. q. 1. et Asturicensis in relect. de Christi gratia, q. 6. dub. 1. pag. 617. et pro hac sententia,

Arguitur sexto, auctoritate S. Thom. q. 3. de verit. art. 3. ad 8. ubi expresse constituit illa tria membra, et inquit, quod scientia approbationis supra notitiam simplicis notitiae, addit ordinem voluntatis ad res scitas producendas: scientia autem visionis addit existentiam rerum; et 1. p. q. 14. art. 8. inquit, quod scientia Dei, quae est causa rerum, consuevit appellari scientia approbationis.

Arguitur septimo, Scientia approbationis et visionis habent distincta obiecta: ergo distinguuntur tanquam duae scientiae, saltem eminenter, ac per consequens in Deo est triplex scientia. Antecedens probatur. Scientia approbationis fertur in bona, quae in aliqua differentia temporis habebunt esse: in mala enim ferri non potest, cum Deus non approbet, sed reprobet illa, iuxta illud: Odio est Domino impius, et impietas eius.¹ Scientia autem visionis fertur in omnia, quae habent esse in aliqua differentia temporis, sive sint bona, sive mala, etiam malitia morali. ergo.

Arguitur octavo. Scientia approbationis est causa rerum, ut patebit infra: scientia autem visionis non est causa rerum, cum supponat earum existentiam tanquam obiectum, ac per consequens supponat res productas: Ergo scientia approbationis distinguitur a scientia visionis, ac per consequens erit in Deo triplex scientia constituenda.

Confirmatur: Scientia approbationis est practica in Deo: scientia autem visionis non est practica per se loquendo: alias Deus esset causa peccatorum, cum ea cognoscat per scientiam visionis. Ergo scientia visionis distinguitur a scientia approbationis.

III. Tertia sententia affirmat, quod inter scientiam mere naturalem, seu simplicis intelligentiae, et inter scientiam mere liberam, quae est scientia visionis, constituenda est quaedam scientia media; quae solet appellari a quibusdam scientia conditionata, seu futurorum conditionatorum, de qua tamen disputatione sequenti agendum erit.

Quarta sententia, quae magis communis est inter Thomistas, et nostro iudicio est expressa S. Thom. consistit in duabus propositionibus.

Pro cuius explicatione notandum est, quod ut docet S. Tho. q. 2. de ver. ar. 9. ad 2. scientia simplicis notitiae, et scientia visionis, nullam differentiam important in Deo ex parte scientiae: sed solum ex parte rei scitae; dicitur enim scientia visionis in Deo ad similitudinem visus corporalis, qui ea extra se posita intuetur. Unde per scientiam visionis Deus scire non dicitur, nisi quae sunt extra ipsum: quae sunt, vel praesentia, vel praeterita, vel futura. Sed scientia simplicis notitiae etiam est eorum, quae nec sunt, nec erunt, nec fuerunt, nec alio modo scit Deus ista et illa. Unde quamvis Deus intuitive suam essentiam, existentiam, omnia attributa, et personas divinas cognoscat: et generali quadam ratione, possit huiusmodi cognitio, ut terminatur ad ea, quae formaliter sunt in Deo, scientia visionis appellari; nihilominus S. Tho. et Doctores Scholastici, cum scientiam divinam dividunt in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis: loquuntur de scientia Dei, in ordine ad obiecta eius secundaria, videlicet, in ordine ad creaturas.

IIII. Notandum secundo, quod ea, quae sunt, fuerunt, vel erunt in aliqua differentia temporis, possunt dupliciter considerari: Primo modo secundum quidditatem ipsius existentiae, et omnium accidentium. Secundo modo, quatenus exercent actum existentiae pro aliqua differentia temporis: et secundum has duas considerationes distinctas, poterunt ad distinctam Dei scientiam pertinere. Etenim si considerentur, quatenus in actu exercito habent, vel habebunt in aliqua differentia temporis actualem existentiam; cognoscuntur a Deo per scientiam visionis: si autem considerentur secundum quidditatem, cognoscuntur a Deo per scientiam simplicis intelligentiae, ita docet S. Thom. in 3. sent. ad Annib. d. 14. q. unic. art. 2. in corp. ubi ait: quod in Verbo, sive in Deo distinguitur duplex cognitio, una quae dicitur visionis, per quam videt Deus quasi praesentia omnia quae sunt, erunt, et fuerunt: alia dicitur simplicis intelligentiae, per quam non solum illa scit, sed etiam omnia quae potest facere. Et idem dicit q. 2. de verit. ar. 8. in corp. ad 2. Quibus verbis manifeste supponit, Deum per scientiam simplicis notitiae etiam cognoscere, quae sunt, fuerunt, vel erunt: quod intelligendum est secundum quidditatem: nam ut exercent actum existentiae, cognoscuntur per scientiam visionis. Probatur hoc: quia (ut docent omnes Thomistae 1. p. q. 34. ar. 3.) Verbum divinum procedit, non solum ex cognitione essentiae divinae, omnium attributorum eius, personarum, et omnium creaturarum possibilium: sed etiam ex cognitione creaturarum, quae habebunt esse in aliqua temporis differentia, cum procedat ex cognitione comprehensiva essentiae divinae, et ex cognitione perfectissima, quae Deo potest competere: ergo per scientiam simplicis intelligentiae, seu naturalem, cognovit Pater omnes creaturas, non solum possibiles, sed etiam producendas, consideratas tamen secundum quidditatem. Patet consequentia: nam ante productionem verbi non poterat esse in Deo cognitio libera creaturarum, quae dicitur scientia visionis, quia ut docet S. Thom. 1. p. q. 33. art. 3. ad 1. ea quae important in Deo respectum ad creaturas existentes, sicut scientia visionis, supponunt notionalia, et personas productas. Praeterea, nam scientia visionis supponit liberum decretum divinae voluntatis, sed ante productionem divinarum personarum nullum fuit in Deo liberum decretum voluntatis eius: ergo ante productionem divinarum personarum, non intelligitur in Deo scientia visionis respectu creaturarum. Cum ergo cognitio productiva verbi se extendat ad omnes creaturas, relinquitur quod per scientiam naturalem, seu simplicis intelligentiae cognoverit Deus secundum quidditatem omnes creaturas existentes in aliqua differentia temporis.

V. Prima Conclusio. Scientia Dei sufficienter dividitur in scientiam simplicis intelligentiae, et in scientiam visionis. Probatur primo: nam S. Tho. ita dividit scientiam Dei in pluribus locis, praesertim 1. p. q. 14. ar. 9. et 3. p. q. 10. ar. 2. ad 2. et ar. 3. in fi. corp. et q. 13. ar. 1. ad 2. et 1. con. Gentes. c. 66. et 69. ad 11. quodl. 3. art. 3. in corp. et de verit. q. 8. ar. 4. et q. 20. ar. 4. et in 1. d. 38. q. 1. ar. 4. et in 3. d. 14. q. 1. ar. 2. q. 2. et in 4. d. 49. q. 2. ar. 5.

Probatur secundo: Inter ens, et non ens nullum datur medium, cum opponantur contradictorie; ergo neque inter obiectum scientiae visionis, et simplicis intelligentiae. Patet consequentia: nam obiectum scientiae visionis est ens actu existens in aliqua mensura, sive in aliqua differentia temporis: obiectum autem scientiae simplicis intelligentiae est non ens, sive quod non existit in aliqua differentia temporis; ergo inter scientiam visionis, et simplicis intelligentiae non datur media scientia: implicat enim quod detur media scientia sine medio obiecto, cum scientia specificetur ab obiecto.

Confirmatur: nam ut docet S. Tho. locis sup. cit. Deus per scientiam visionis cognoscit omnia entia, quae habent esse in aliqua differentia temporis, sive praesentis, sive praeteriti, sive futuri: nam omnia ista sunt Deo praesentia in aeternitate: per scientiam autem simplicis intelligentiae cognoscit ea, quae in nulla differentia temporis, et in nulla mensura habent, neque habebunt esse; ergo per istam duplicem scientiam sufficienter cognoscit Deus omnia cognoscibilia. Probatur consequentia: quia non datur aliud obiectum medium inter existens, et non existens, ut dictum est.

Probatur tertio: In nobis nulla datur media notitia inter intuitivam, et abstractivam: sed omnis notitia nostra sufficienter dividitur in intuitivam, quae est rei praesentis; et abstractivam, quae est rei absentis; ergo similiter in Deo scientia sufficienter dividitur in scientiam visionis, quae terminatur ad res existentes in aeternitate, et scientiam simplicis intelligentiae, quae terminatur secundario ad res possibiles, et ad alia, quae non existunt in aeternitate, neque habebunt esse in aliqua mensura.

Probatur quarto: Nam ut docent communiter Theologi 3. p. q. 10. ar. 2. et 3. Anima Christi videt in verbo omnia, quae Deus scit scientia visionis; ergo si Deus per scientiam visionis cognoscit nedum actu existentia in aliqua temporis differentia, sed etiam omnia possibilia, sequeretur quod anima Christi videret omnia, quae Deus facere potest, et ita comprehenderet Dei potentiam, et scientiam, quod est contra S. Thom. 1. p. q. 12. ar. 7. et 3. p. q. 10. cit. ergo solum distinguenda est in Deo duplex scientia, scilicet simplicis intelligentiae, et visionis.

VI. Secunda Conclusio. Scientia approbationis non distinguitur a scientia visionis, non solum ex parte scientis, sed nec etiam ex parte obiecti cogniti.

Probatur primo: Nam S. Tho. aliquando dividit scientiam Dei in scientiam visionis, et simplicis intelligentiae, ut locis supra cit. aliquando vero eam dividit in scientiam approbationis, et simplicis intelligentiae, ut q. 7. de verit. art. 8. in corp. sentit ergo, quod scientia visionis, et approbationis non distinguatur intra genus scientiae.

Secundo probatur. Eo ipso quod Deus voluntate efficaci determinavit aliquid esse futurum, fit illi praesens in aeternitate, etiam si respectu nostri temporis sit futurum: ergo cognoscit illud scientia visionis, seu intuitiva. Patet consequentia: nam ut cognitio sit intuitiva, sufficit, et requiritur, quod terminetur ad obiectum existens in illa mensura, qua ipsa cognitio mensuratur: cum ergo scientia approbationis in Deo mensuretur aeternitate, in qua omnia futura existunt actualiter, secundum proprias existentias; relinquitur scientiam approbationis, quae futura respicit, esse ex parte obiecti cogniti scientiam visionis.

Probatur tertio, quia ut docet S. Tho. quaest. 3. de verit. ar. 3. ad 8. ordo voluntatis ad res scitas producendas, quem addit scientia approbationis supra scientiam simplicis intelligentiae, est extra genus notitiae: ergo non potest esse per se differentia dividens scientiam Dei, et eam contrahens etiam nostro modo intelligendi, ad particularem speciem. Patet consequentia: nam differentia dividens per se aliquod genus, debet addere aliquid contentum sub illo genere. Et si fiat argumentum contra istam rationem: nam sequeretur, quod etiam scientia visionis non distinguatur in Deo a scientia simplicis intelligentiae: quia existentia actualis rerum, quam addit scientia visionis supra scientiam simplicis intelligentiae, est extra genus notitiae, ut in eadem solutione ad 8. docet expresse S. Th. unde scientia de Rosa non variatur, sive rosa existat, sive non existat. Respondetur, quod (ut docet S. Tho. q. 2. de verit. ar. 9. ad 2.) scientia simplicis intelligentiae, et scientia visionis non distinguuntur in Deo, ex parte scientis, sed solum ex parte rei scitae: dicitur enim scientia visionis in Deo ad similitudinem visus corporalis, qui res extra se positas intuetur: sed scientia simplicis notitiae est eorum, quae nec sunt, nec fuerunt, neque erunt, et ita, convenienter dividitur scientia Dei ex parte obiecti cogniti, in scientiam visionis, et simplicis intelligentiae. Respondetur ergo, argumentum solum concludere, haec duo membra, non dividere scientiam Dei ex parte scientis, sed ex parte obiecti cogniti.

VII. Ad primum argumentum² respondetur, Ad scientiam visionis³ non sufficere quod inter illam et obiectum cognitum nihil mediet: sed requiritur, quod terminetur ad obiectum actu existens in illa mensura, qua mensuratur ipsa scientia.

Ad secundum respondetur, quod scientia divina quantum est ex parte scientis; sive ipsius scientiae, sufficientissima ratio est cognoscendi omnes creaturas intuitive: sed ex parte obiecti cogniti, quod non existit actu in aliqua mensura, provenit, quod cognitio talis obiecti non sit intuitiva.

Ad tertium respondetur, quod ex parte cognoscentis Deus cognoscit omnes creaturas, tantum in seipso: quia per suam essentiam, et non per propriam, et adaequatam speciem eas cognoscit, ut 1. p. q. 14. ar. 5. et ar. 6. ad 3. et q. 2. de verit. ar. 2. ad 2. docet S. Th. Ex parte autem obiecti cogniti, non solum cognoscit creaturas in se ipso, sed etiam in seipsis, ut docet S. Tho. 1. p. q. 20. ar. 2. ad 2. unde aliter se habent creaturae in ordine ad scientiam Dei, quando existunt, et quando non existunt actu.

Ad confirmationem, illi auctores, qui negant res futuras actu existere in aeternitate secundum proprias existentias, dicunt consequenter, Deum non habere scientiam intuitivam creaturarum, nisi quando actu existunt in propria mensura: sed haec sententia impugnabitur disp. 8. ubi ostendemus omnia futura actu existere in aeternitate secundum proprias existentias. Unde ad argumentum respondetur, quod, ut aliqua cognitio sit intuitiva, sufficit quod terminetur ad obiectum existens in ordine ad illam mensuram, qua mensuratur ipsa cognitio: unde ut Deus cognoscat futura contingentia intuitive, sufficit quod actu existant in aeternitate, qua mensuratur divina cognitio: quia ergo illa quae tantum sunt possibilia, et nunquam erunt, nullam habent existentiam in propria mensura, nec in mensura aeternitatis, ideo non cognoscuntur a Deo intuitive, sed scientia simplicis intelligentiae: et per haec respondetur ad quartum argumentum, negando antecedens.

Ad quintum respondetur cum S. Tho. in 1. sent. d. 36. q. 2. art. 2. ad 4. quod essentia divina est una et simplicissima; respectus autem ad creaturas sunt plures: et ideo illud, quod nominat tantum divinam essentiam, non potest pluraliter significari; et huiusmodi est scientia, quae tenet se magis ex parte scientis tanquam perfectio illius: ratio autem se tenet magis ex parte rerum, similiter etiam idaea medio modo se habet, quia importat essentiam divinam, et rationem imitationis, quae est secundum respectus ad creaturas: unde tam ratio, quam idaea possunt in Deo significari pluraliter, non autem scientia, sicut nec potentia divina.

VIII. Ad sextum argumentum pro secunda sententia respondetur ex dictis; quod licet scientia approbationis dicat respectum, et habitudinem voluntatis ad res cognitas producendas in propria mensura, illae tamen ab aeterno sunt Deo praesentes in aeternitate: unde obiectum scientiae approbationis re vera cognoscitur a Deo per scientiam visionis, ac per consequens non distinguuntur in ratione scientiae ex parte obiecti cogniti.

Ad septimum respondetur, quod scientia visionis etiam in ordine ad mala, habet rationem scientiae practicae, non quidem positive causando mala, ut mala sunt; sed ea permittendo, vel impediendo:⁴ unde S. Tho. 1. p. q. 14. ar. 16. in corp. inquit, quod mala, licet a Deo non sint operabilia, tamen sub cognitione practica ipsius cadunt, sicut et bona, inquantum permittit, vel impedit, et ordinat ea: sicut aegritudines cadunt sub scientia practica medici inquantum per artem suam curat eas. unde dicendum est, quod quamvis Deus scientia approbationis non approbet mala, approbat tamen eorum permissionem.

Respondetur secundo, quod licet Deus non approbet mala absolute loquendo: approbat tamen, et vult esse omnem rationem boni, quae in malis reperitur: quia omne bonum per participationem inquantum bonum est, causatur a Deo, et consequenter est ab illo volitum, ut patebit infra:⁵ quomodo enim esset aliquid, nisi voluisset ipse?

Ad octavum argumentum respondetur, quod scientia visionis non supponit rerum existentias in propria mensura, sed eas causat: quamvis in aeternitate simul sit scientia visionis, et rerum producendarum existentiae, ut dictum est.

Ad confirmationem respondetur per ea, quae dicta sunt ad septimum argumentum.