De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice. This edition contains Book I: the prooemium and five preliminary disputations on Pelagian and Semi-Pelagian teaching, Manichaean and Reformation positions, Catholic theologians, and the authority of Augustine and Thomas Aquinas. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
✦ This work is being completed — add a section.
Liber Primus
Prooemium: divisio totius operis
Disputatio I: Utrum Pelagiani aliquando admiserint dari divinitus ad salutem, vel ad implendum legis praecepta aliquam gratiam interiorem, sive aliquod Dei auxilium supernaturale
Disputatio II: Quam gratiam tanquam necessariam ad salutem admiserint Semipelagiani, et in quo eorum sententia cum errore conveniat Pelagianorum, vel ab eo discedat
Disputatio III: Quid olim Manichaei, et his temporibus Lutherani et Calviniani circa necessitatem gratiae et vires naturales nostri arbitrii senserint
Disputatio IV: Quid nonnulli Doctores Catholici sentiant circa vires naturales Liberi arbitrii, ac illius concordiam cum divina praescientia, providentia, praedestinatione, et cum efficacia auxiliorum gratiae
Disputatio V: Quantam auctoritatem circa materiam praedestinationis et gratiae habeat sancti Augustini sententia, et utrum liceat ab ea discedere
Liber Secundus
Prooemium
Disputatio I: Utrum convenienter dividatur scientia Dei, in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis.
Disputatio II: Utrum Scientia Dei sufficienter dividatur in scientiam mere naturalem, et mere liberam: an praeter utramque sit in Deo scientia media constituenda, respectu futurorum conditionatorum, ab humana voluntate dependentium.
Disputatio III: Utrum omnes res futurae sint actu praesentes in aeternitate secundum proprias existentias, quas habebunt in propria mensura.
Disputatio IV: Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia, propter praesentialitatem realem in aeternitate,antequam fiant,et utrum huiusmodi existentia aliquid conducat ad certitudinem, et infallibilitatem cognitionis Divinae.
Disputatio V: Utrum Deus certo, et infallibiliter cognoscat omnia futura contingentia in decreto,sive in praedeterminatione suae divinae voluntatis.
Disputatio VI: Utrum Deus cognoscat certo, et infallibiliter peccata futura, in aliquo decreto suae Divinae voluntatis.
Disputatio VII: Utrum Deus cognoscat certo et infallibiliter futura contingentia in praedeterminatione causarum secundarum, praesertim quando causae secundae sunt liberae.
Disputatio VIII: Utrum praescindendo omnem praedeterminationem Divinae voluntatis, et existentiam in aeternitate, possit assignari alia ratio certitudinis scientiae divinae, ex parte videlicet veritatis obiecti.
Disputatio IX: Utrum Deus ante decretum suae voluntatis certo cognoscat futura contingentia, ut futura sunt,in ideis eorum.
Disputatio X: Utrum sit in Deo coniecturalis cognitio. quid in particulari faciet creata voluntas, si in talibus circumstantiis constituatur.
Disputatio XI: Utrum haec causalis sit vera: Quia hoc futurum est, ideo praescitur a Deo; an vero e converso: Quia Deus praescit aliquid futurum esse, ideo sit futurum.
Disputatio XII: Utrum Deus immediate per suam scientiam, sive per suum intellectum producat res ad extra; an vero praeter intellectum, et voluntatem sit in illo constituenda tertia potentia exequutiva, per quam res immediate producantur.
Liber Tertius
Prooemium
Disputatio I: Utrum motio Dei actualis; qua indigent omnes causae secundae, ut suum effectum, vel operationem producant, sit influxus immediatus in ipsam causam secundam; an vero sit solum influxus immediatus cum causa secunda in eius effectum.
Disputatio II: Quidnam sit motio illa praeuia, qua Deus movet, et applicat causas secundas ad operandum.
Disputatio III: Utrum concursus Dei generalis, quo causas secundas constitutas in actu primo, per formas supernaturales adiuvat ad supernaturales actus producendos, sit supernaturalis; an vero eiusdem ordinis cum concursu generali ad actus mere naturales.
Disputatio IV: Utrum concursus Dei generalis, praesertim respectu actuum a libero arbitrio creato dependentium; sit secundum se indifferens.
Disputatio V: Utrum Deus, absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis vere efficienter, sive ad modum causae physicae, praedeterminet omnes causas secundas, tam naturales, quam liberas ad suas operationes, salva earum natura, et libertate.
Disputatio VI: Utrum Deus, praeuia motione, voluntati creatae inhaerente, eam ad modum causae physicae moveat, applicet, seu praedeterminet ad omnes suos actus bonos in particulari, salva ipsius libertate.
Disputatio VII: Utrum Deus praeuia motione liberum arbitrium vere efficienter, sive ad modum causae physicae praemoveat ad actum peccati, inquantum actus, et ut ens est.
Disputatio VIII: Utrum omnes actus contingentes, et liberi, a Deo praedeterminati, necessario fiant necessitate infallibilitatis, sive ex suppositione praedeterminationis divinae voluntatis.
Disputatio IX: Utrum prima radix contingentiae sit efficacia, sive omnipotentia divinae voluntatis.
Disputatio X: Utrum aliquis effectus possit dici formaliter contingens in ordine ad causalitatem Dei, praesertim quando immediate producitur ab illo.
Liber Quartus
Prooemium
Disputatio I: Utrum Deus habeat providentiam, non solum omnium generum, et specierum; sed etiam omnium individuorum in particulari, secundum omnes circumstantias loci, temporis, etc.
Disputatio II: Utrum mala poenae sint per divinam providentiam absoluta, et efficaci voluntate volita, et praedeterminata in particulari, an solum permissa.
Disputatio III: Utrum sit de ratione providentiae Divinae non solum ordinatio mediorum in finem, sed etiam assequutio finis a Deo intenti.
Disputatio IV: Utrum causae secundae contingentes, et liberae possint se subtrahere, vel exire ab ordine, qui per Divinam Providentiam est eis praefixus.
Disputatio V: Utrum liberum arbitrium creatum omnipotenti Deo valeat resistere, vel contra ordinem divinae providentiae reniti.
Liber Quintus
Prooemium
Disputatio I: Utrum omnes explicationes, quas S. Augustinus tribuit verbis illis Apostoli: Deus vult omnes homines salvos fieri; sint legitimae.
Disputatio II: Quid sit voluntas Dei antecedens, quid voluntas consequens, et utrum voluntas antecedens importet formaliter in Deo aliquem actum conditionatum, seu velleitatem.
Disputatio III: Quid sit praedestinatio, et in quo actu formaliter consistat, an in actu voluntatis, vel potius in actu intellectus.
Disputatio IV: Utrum bonus usus auxiliorum gratiae, ut emanat a libero arbitrio, sit effectus Praedestinationis.
Disputatio V: Utrum bonus usus liberi arbitrii, procedens ex auxilio gratiae, sit causa, ratio, vel conditio, sine qua non, praedestinationis in Adultis.
Disputatio VI: Utrum praedestinatio Parvulorum fuerit dependens ex praescientia boni usus liberi arbitrii parentum, vel aliorum, per quos ad baptismi gratiam pervenerunt; et eam praesupponat.
Disputatio VII: Utrum merita Christi praevisa sint causa praedestinationis nostrae, quantum ad integrum effectum.
Disputatio VIII: Utrum gratia status innocentiae fuerit Adae collata ex meritis Christi.
Disputatio IX: Utrum praedestinatio, quantum ad effectus assequutionem, sit certa, et infallibilis, certitudine ordinis, et causalitatis mediorum.
Disputatio X: Utrum possit aliquis, seclusa divina revelatione, certitudine infallibili cognoscere, se, vel alium esse in numero Praedestinatorum, aut ex aliquibus signis id colligere.
Disputatio XI: Utrum saltem ex fidelibus sint plures electi, quam reprobi.
Liber Sextus
Prooemium
Disputatio I: Utrum per seminalem propagationem filii Adae contrahant peccatum originale, quod in illis vere, et proprie habeat rationem culpae.
Disputatio II: Utrum per originale peccatum solum fuerit homo spoliatus originali iustitia, et supernaturalibus donis; an etiam in naturalibus vulneratus.
Disputatio III: Quae sint vulnera, quae homo per originale, vel actuale peccatum incurrat.
Quae sint vulnera, quae homo per originale, vel actuale peccatum incurrit.
I. HANC difficultatem tangit S. Thomas 1. 2. q. 85. ar. 3. in quo quaerit: Utrum convenienter ponantur vulnera naturae, ex peccato consequentia, infirmitas, ignorantia, malitia, et concupiscentia. Et respondet conclusione affirmativa, quam probat auctoritate venerabilis Bedae, quae habetur in glossa ordinaria, in illa verba Lucae 10. Et plagis impositis, abierunt semivivo relicto.1 Ubi praedicta quatuor vulnera, quae homo per peccatum incurrit, enumerat. Et in corpore articuli; horum vulnerum sufficientiam sic colligit: Nam per iustitiam originalem perfecta ratio continebat inferiores animae vires, et ipsa ratio a Deo perficiebatur ei subiecta. Haec autem originalis iustitia subtracta est per peccatum primi parentis, sicut iam dictum est; et ideo omnes vires animae remanent; quodammodo destitutae proprio ordine, quo naturaliter ordinantur ad virtutem: et ipsa destitutio vulneratio dicitur naturae. Sunt autem quatuor potentiae animae, quae possunt esse subiecta virtutum; ut dictum est, scilicet, Ratio, in qua est prudentia: Voluntas, in qua est iustitia: Irascibilis, in qua est fortitudo: Concupiscibilis, in qua est temperantia. In quantum ergo ratio destituitur suo ordine ad verum, est vulnus ignorantiae: in quantum vero voluntas destituitur ordine ad bonum, est vulnus malitiae: in quantum vero irascibilis destituitur suo ordine ad arduum, est vulnus infirmitatis: in quantum vero concupiscentia destituitur ordine ad delectabile moderatum ratione; est vulnus concupiscentiae. Sic igitur ista quatuor sunt inflicta toti humanae naturae ex peccato primi parentis. Sed quia inclinatio virtutis ad bonum in unoquoque diminuitur per peccatum actuale, ut ex dictis patet; etiam ista sunt quatuor vulnera ex aliis peccatis consequentia; in quantum, scilicet per peccatum et ratio hebetatur, praecipue in agendis; et voluntas induratur ad malum2, et maior difficultas bene agendi accrescit; et concupiscentia magis exardescit.3
II. Sed pro maiore explicatione, notandum est, quod, ut docet S. Thom. 1. 2. q. 109. ar. 2. ad 3. natura humana, magis corrupta est per peccatum, quantum ad appetitum boni, quam secundum cognitionem veri, eo quod voluntas est inclinatio totius hominis; unde plura potest cognoscere per se ipsum, absque auxilio gratiae, quam possit viribus naturae perficere; quamvis etiam in intellectu fuerit vulnerata.4 Igitur, quantum ad intellectum vulneratus est homo per peccatum, ignorantiae vulnere: quia, licet possit per vires naturae aliquod verum cognoscere, non solum speculativum; sed etiam practicum, ex his, quae pertinent ad ordinem naturae; non tamen potest omne verum; praesertim practicum ex iis, quae ad rectam institutionem vitae naturalem pertinent sine auxilio gratiae cognoscere. Unde S. Prosp. Cassianum acriter reprehendit, eo quod ex verbis illis Genes. 3. Ecce Adam factus es, sicut unus ex nobis; sciens bonum, et malum; male intulerit: Concepit ergo Adam post praevaricationem, quam non habuerat, scientiam mali; boni vero quam acceperat, scientiam non amisit.5 Quam doctrinam alibi impugnans idem S. Prosp. Nunc autem, inquit, cum sine sacramento regenerationis aeternam mortem nemo possit evadere: nonne ex ipsius remedii singularitate apertissime patet, in quam profundum mali totius humani generis natura demersa sit, illius praevaricatione, in quo omnes peccaverunt; et quidquid ille perdidit, perdiderunt? Perdidit autem primitus fidem; prodidit Continentiam, perdidit Charitatem: spoliatus est Sapientia, et Intellectu; caruit Consilio, et Fortitudine: et impie altiora sectando, a veritatis scientia, et obedientiae pietate deiectus est.6 Et infra: Inde, priusquam edendo carnem filii hominis, et bibendo sanguinem eius, lethalem digerat cruditatem; labitur memoria, errat iudicio, nutat incessu, neque ullo modo idoneus est, ad illud bonum eligendum, et concupiscendum, quo se sponte privavit. Et cap. 21. Postquam autem Adam se, hoc est imaginem, et templum Dei deceptori suo subdidit; perdidit boni scientiam, quia perdidit bonam conscientiam. Unde Sap. 9. scriptum est. Cogitationes mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae: corpus enim, quod corrumpitur, aggravat animam, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem. Et difficile aestimamus, quae in terra sunt: et quae in prospectu sunt, invenimus cum labore. Quae autem in caelis sunt, quis investigabit? Ubi ex corruptibilitate corporis, ex peccato proveniente, infert, hominum providentiam esse incertam. Unde paulo post principium eiusdem capitis praemiserat: Homo infirmus, et exigui temporis; et minor ad intellectum iudicii, et legum. Nam et si quis erit consummatus inter filios hominum, si ab illo abfuerit sapientia tua, in nihilum computabitur. quasi diceret: Pauca poterit, et cum difficultate homo infirmus cognoscere, ut recte iudicet, et leges condat, nisi per sapientiam tuam sanatus fuerit, unde et statim illam postulat a Deo: Mitte illam, inquiens, de caelis sanctis tuis, et a sede magnitudinis tuae, ut mecum sit, et mecum laboret, et sciam, quid acceptum sit apud te. Peccatum ergo oculos in primis rationis obnubilat, ut miserabilis homo postmodum absque fraeno in barathrum pertrahatur. In cuius signum, prius Samson oculos amisit, et postmodum a Phylistaeis ad molam deputatus est. Unde Gregorius: Quia plerumque prius oculus contemplationis amittitur, et post per carnis desideria, huius mundi laboribus animus subiugatur, testatur Samson ab Allophylis captus, qui postquam oculos perdidit, ad molam deputatus est: quia nimirum maligni, postquam tentationum stimulis intus aciem contemplationis effodiunt, foras in circuitum laborum mittunt.78
III. Hinc etiam peccatum nocti comparatur, quia sicut nocte inter album, et nigrum corporalis oculus non discernit; ita et peccator, quid sit bonum, quid malum per oculos rationis vix iudicat; quod his verbis notavit Chrysost.9 Sicut enim in tenebris, neque amicus, neque inimicus agnoscitur, sed omnia penitus ignorantur: itidem in peccato usu venit. Quippe, qui lucro inhiat, nullam amici, inimicive intelligit differentiam, et invidus familiarissimum, non secus, quam inimicum conspicatur: et latrones, similiter in omnes bellum gerunt, omnibus insidiantur: et omnino quicunque se vitiorum sordibus coinquinant, nihil ad rerum differentias dignoscendas ab ebriis, insanientibusque differunt. Et quemadmodum noctu, amoto lumine lignum, plumbum, ferrum, argentum, lapides preciosos, et alia omnia eodem modo et videmus, et diiudicamus; ita qui sordidam, et vitiosam vitam vivunt, neque modestiae vim, neque sapientiae discernunt pulchritudinem. In tenebris enim, ut iam dixi, preciosi etiam lapides nullam speciem, nullum praeseferunt fulgorem, non sua, sed caligantium oculorum culpa. Neque hoc dumtaxat nobis, dum sub impia vitiorum tyrannide vivimus, molestum est; verum etiam illud, quod formidine propterea angimur. Et veluti, qui per obscuram noctem iter faciunt; ut nihil metuendum sit; metu tamen concutiuntur: sic, qui scelus aliquod admittunt, et si nemo id videat, nemo reprehendat; nihilo tamen melius sibi fidunt, sed omnia formidant, omnia suspicantur; quippe qui perpetuis conscientiae stimulis agitantur; omnia formidolose circumspiciunt.10 Et homil. 22. super. 1. epist. ad Corinth. Quemadmodum, inquit, latrones, cum quid preciosum rapere volunt, extincto lumine id aggrediuntur; sic in peccatoribus corrupta ratio. Etenim in nobis rationis lumen est semper ardens, quod, si spiritus iniquitatis vehementiori impetu aggressus extinxerit; quam primum animam obscuravit, expugnavitque et quicquid in ea conditum est, compilat. Quippe quae, cum a libidinis cupiditate capta est, sicut nebula, et caligine corporei oculi, sic ab illa mentis providentia praeoccupata, nihil intueri potest ulterius, non praecipitium, non gehennam, non formidinem: et tamquam paries sine ostio oculis obiectus, non sinit iustitiae radium mentes nostras illustrare. Et quemadmodum caeci, licet in ipso meridie sub dio versentur, nullam tamen lucem accipiunt; itidem et hi, quamvis innumera undique dogmata eorum insonent auribus; animo hoc affectu praeoccupato, omnibus rationibus obstruunt auditum. Hinc etiam Origenes, explicans illud Iob. 3. Noctem illam tenebrosus turbo teneat; sic ait: Nisi primum obscuraverit diabolus corda hominum, nisi primum infuscaverit animas eorum, nisi prius oblivionem dederit timoris Dei, atque terribilium iudiciorum eius; non utique valebit unquam peccatorum semen seminare in cordibus eorum. Postquam vero obscuraverit animam, et a Deo averterit; tunc scilicet ad omnia mala, ad impudicitiam, ad infidelitatem, atque ad omnia carnis desideria,11 tamquam eos, qui in tenebris sunt, facile convertit.
Rationis iudicio vulnerato, ad reliquas animi vires peccati venenum diffunditur, nihil intactum, nihil non laesum relinquens; et in primis voluntas, quae appetitus est totius hominis, eodem veneno infecta, quamplurima damna incurrit.12 Nam aversa a suo ultimo fine tam naturali, quam supernaturali permansit; ac per consequens, absque sufficientibus viribus; ut per se ipsam posset ad ipsum Deum, etiam inquantum est auctor naturae, se convertere. Hinc etiam impotens mansit ad servandam totam legem naturalem, et resistendum gravioribus tentationibus occurrentibus. Hinc consuetudine peccandi magis, ac magis debilitatum manet liberum arbitrium, utpote diaboli potestati ultro traditum. Unde S. August. Suspirabam, inquit, ligatus, non ferro alieno, sed mea ferrea voluntate. Velle meum tenebat inimicus, et inde mihi catenam fecerat, et constrinxerat me. Quippe ex voluntate perversa facta est libido: et dum servitur libidini, facta est consuetudo: et dum consuetudini non resistitur, facta est necessitas: quibus, quasi ansulis quibusdam sibimet innexis, unde catenam appellavi, tenebat me obstrictum dura servitus.13 Qualiter autem per diversitatem peccatorum, variis vulneribus afficiatur anima, iis verbis explicat Origenes: Anima, quoties peccat, toties vulneratur; et ne dubites peccati eam velut telis, et gladiis vulnerari. Audi Apostolum monentem, ut sumamus scutum fidei, in quo possimus omnia tela nequissimi ignea extinguere. Vides ergo peccata maligni esse iacula, quae in animam diriguntur. Patitur autem et anima non solum vulnera iaculorum; sed et fracturas pedum, cum laquei parantur pedibus eius, et supplantantur gressus eius. O si possemus per unumquodque peccatum videre, quomodo homo noster interior assidue vulneratur. Vulneratur per linguam anima, vulneratur et per cogitationes, et concupiscentias malas: frangitur autem, et conteritur per opera peccati. Quae si omnia videre possemus, et vulneratae animae sentire cicatrices; certum est, quod usque ad mortem resisteremus adversus peccatum.14
IIII. Voluntate per peccatum sauciata, atque vulnerata, reliquae etiam potentiae, et vires inferiores remanserunt infectae, atque infirmae, videlicet irascibilis, et concupiscibilis: quae quidem potentiae, cum homini fuerint a Deo collatae in adiutorium rationis, non secus ac mulier viro, dicente Domino: Faciamus ei adiutorium simile sibi; ipsam nihilominus rationem, ut in peccatum consentiendo caderet, iuverunt.1516 Hinc homo miser variis passionibus agitatur, metuit, dolet, gaudet de eo, quod metuendum non erat, nec dolendum, aut gaudendum. Unde Augustinus: Omnes affectus istos vita recta rectos habet, perversa perversos. Electi enim metuunt poenam aeternam, cupiunt vitam aeternam. Dolent in re, quia ipsi in semetipsis adhuc ingemiscunt adoptionem, expectantes redemptionem corporis sui. Gaudent in spe, quia fiet sermo, qui scriptus est: Absorpta est mors in victoria. Item metuunt peccare, cupiunt perseverare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis, etc. Perversi autem his affectibus pravis, tamquam morbis, et perturbationibus quatiuntur.1718 Hinc denique Apostolus in persona lapsi hominis loquens: Video, inquit, aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in legem peccati: infelix ego homo: quis me liberabit de corpore mortis huius?19 Et sibi ipsi respondens, ait: Gratia Dei per Iesum Christum. Ut intelligamus haec vulnera, quae natura humana per peccatum Protoparentis incurrit, non nisi per gratiam Iesu Christi posse sanari.