De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice. This edition contains Book I: the prooemium and five preliminary disputations on Pelagian and Semi-Pelagian teaching, Manichaean and Reformation positions, Catholic theologians, and the authority of Augustine and Thomas Aquinas. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
✦ This work is being completed — add a section.
Liber Primus
Prooemium: divisio totius operis
Disputatio I: Utrum Pelagiani aliquando admiserint dari divinitus ad salutem, vel ad implendum legis praecepta aliquam gratiam interiorem, sive aliquod Dei auxilium supernaturale
Disputatio II: Quam gratiam tanquam necessariam ad salutem admiserint Semipelagiani, et in quo eorum sententia cum errore conveniat Pelagianorum, vel ab eo discedat
Disputatio III: Quid olim Manichaei, et his temporibus Lutherani et Calviniani circa necessitatem gratiae et vires naturales nostri arbitrii senserint
Disputatio IV: Quid nonnulli Doctores Catholici sentiant circa vires naturales Liberi arbitrii, ac illius concordiam cum divina praescientia, providentia, praedestinatione, et cum efficacia auxiliorum gratiae
Disputatio V: Quantam auctoritatem circa materiam praedestinationis et gratiae habeat sancti Augustini sententia, et utrum liceat ab ea discedere
Liber Secundus
Prooemium
Disputatio I: Utrum convenienter dividatur scientia Dei, in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis.
Disputatio II: Utrum Scientia Dei sufficienter dividatur in scientiam mere naturalem, et mere liberam: an praeter utramque sit in Deo scientia media constituenda, respectu futurorum conditionatorum, ab humana voluntate dependentium.
Disputatio III: Utrum omnes res futurae sint actu praesentes in aeternitate secundum proprias existentias, quas habebunt in propria mensura.
Disputatio IV: Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia, propter praesentialitatem realem in aeternitate,antequam fiant,et utrum huiusmodi existentia aliquid conducat ad certitudinem, et infallibilitatem cognitionis Divinae.
Disputatio V: Utrum Deus certo, et infallibiliter cognoscat omnia futura contingentia in decreto,sive in praedeterminatione suae divinae voluntatis.
Disputatio VI: Utrum Deus cognoscat certo, et infallibiliter peccata futura, in aliquo decreto suae Divinae voluntatis.
Disputatio VII: Utrum Deus cognoscat certo et infallibiliter futura contingentia in praedeterminatione causarum secundarum, praesertim quando causae secundae sunt liberae.
Disputatio VIII: Utrum praescindendo omnem praedeterminationem Divinae voluntatis, et existentiam in aeternitate, possit assignari alia ratio certitudinis scientiae divinae, ex parte videlicet veritatis obiecti.
Disputatio IX: Utrum Deus ante decretum suae voluntatis certo cognoscat futura contingentia, ut futura sunt,in ideis eorum.
Disputatio X: Utrum sit in Deo coniecturalis cognitio. quid in particulari faciet creata voluntas, si in talibus circumstantiis constituatur.
Disputatio XI: Utrum haec causalis sit vera: Quia hoc futurum est, ideo praescitur a Deo; an vero e converso: Quia Deus praescit aliquid futurum esse, ideo sit futurum.
Disputatio XII: Utrum Deus immediate per suam scientiam, sive per suum intellectum producat res ad extra; an vero praeter intellectum, et voluntatem sit in illo constituenda tertia potentia exequutiva, per quam res immediate producantur.
Liber Tertius
Prooemium
Disputatio I: Utrum motio Dei actualis; qua indigent omnes causae secundae, ut suum effectum, vel operationem producant, sit influxus immediatus in ipsam causam secundam; an vero sit solum influxus immediatus cum causa secunda in eius effectum.
Disputatio II: Quidnam sit motio illa praeuia, qua Deus movet, et applicat causas secundas ad operandum.
Disputatio III: Utrum concursus Dei generalis, quo causas secundas constitutas in actu primo, per formas supernaturales adiuvat ad supernaturales actus producendos, sit supernaturalis; an vero eiusdem ordinis cum concursu generali ad actus mere naturales.
Disputatio IV: Utrum concursus Dei generalis, praesertim respectu actuum a libero arbitrio creato dependentium; sit secundum se indifferens.
Disputatio V: Utrum Deus, absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis vere efficienter, sive ad modum causae physicae, praedeterminet omnes causas secundas, tam naturales, quam liberas ad suas operationes, salva earum natura, et libertate.
Disputatio VI: Utrum Deus, praeuia motione, voluntati creatae inhaerente, eam ad modum causae physicae moveat, applicet, seu praedeterminet ad omnes suos actus bonos in particulari, salva ipsius libertate.
Disputatio VII: Utrum Deus praeuia motione liberum arbitrium vere efficienter, sive ad modum causae physicae praemoveat ad actum peccati, inquantum actus, et ut ens est.
Disputatio VIII: Utrum omnes actus contingentes, et liberi, a Deo praedeterminati, necessario fiant necessitate infallibilitatis, sive ex suppositione praedeterminationis divinae voluntatis.
Disputatio IX: Utrum prima radix contingentiae sit efficacia, sive omnipotentia divinae voluntatis.
Disputatio X: Utrum aliquis effectus possit dici formaliter contingens in ordine ad causalitatem Dei, praesertim quando immediate producitur ab illo.
Liber Quartus
Prooemium
Disputatio I: Utrum Deus habeat providentiam, non solum omnium generum, et specierum; sed etiam omnium individuorum in particulari, secundum omnes circumstantias loci, temporis, etc.
Disputatio II: Utrum mala poenae sint per divinam providentiam absoluta, et efficaci voluntate volita, et praedeterminata in particulari, an solum permissa.
Disputatio III: Utrum sit de ratione providentiae Divinae non solum ordinatio mediorum in finem, sed etiam assequutio finis a Deo intenti.
Disputatio IV: Utrum causae secundae contingentes, et liberae possint se subtrahere, vel exire ab ordine, qui per Divinam Providentiam est eis praefixus.
Disputatio V: Utrum liberum arbitrium creatum omnipotenti Deo valeat resistere, vel contra ordinem divinae providentiae reniti.
Liber Quintus
Prooemium
Disputatio I: Utrum omnes explicationes, quas S. Augustinus tribuit verbis illis Apostoli: Deus vult omnes homines salvos fieri; sint legitimae.
Disputatio II: Quid sit voluntas Dei antecedens, quid voluntas consequens, et utrum voluntas antecedens importet formaliter in Deo aliquem actum conditionatum, seu velleitatem.
Disputatio III: Quid sit praedestinatio, et in quo actu formaliter consistat, an in actu voluntatis, vel potius in actu intellectus.
Disputatio IV: Utrum bonus usus auxiliorum gratiae, ut emanat a libero arbitrio, sit effectus Praedestinationis.
Disputatio V: Utrum bonus usus liberi arbitrii, procedens ex auxilio gratiae, sit causa, ratio, vel conditio, sine qua non, praedestinationis in Adultis.
Disputatio VI: Utrum praedestinatio Parvulorum fuerit dependens ex praescientia boni usus liberi arbitrii parentum, vel aliorum, per quos ad baptismi gratiam pervenerunt; et eam praesupponat.
Disputatio VII: Utrum merita Christi praevisa sint causa praedestinationis nostrae, quantum ad integrum effectum.
Disputatio VIII: Utrum gratia status innocentiae fuerit Adae collata ex meritis Christi.
Disputatio IX: Utrum praedestinatio, quantum ad effectus assequutionem, sit certa, et infallibilis, certitudine ordinis, et causalitatis mediorum.
Disputatio X: Utrum possit aliquis, seclusa divina revelatione, certitudine infallibili cognoscere, se, vel alium esse in numero Praedestinatorum, aut ex aliquibus signis id colligere.
Disputatio XI: Utrum saltem ex fidelibus sint plures electi, quam reprobi.
Liber Sextus
Prooemium
Disputatio I: Utrum per seminalem propagationem filii Adae contrahant peccatum originale, quod in illis vere, et proprie habeat rationem culpae.
Disputatio II: Utrum per originale peccatum solum fuerit homo spoliatus originali iustitia, et supernaturalibus donis; an etiam in naturalibus vulneratus.
Disputatio III: Quae sint vulnera, quae homo per originale, vel actuale peccatum incurrat.
Disputatio IV: Utrum liberum arbitrium in natura lapsa, seclusis auxiliis gratiae, habeat easdem vires naturales ad bonum, quas habiturum esset, si in puris naturalibus conditum fuisset.
Disputatio V: Utrum homo possit ex solis viribus naturae, absque auxilio gratiae, cognoscere omne verum pertinens ad ordinem naturae.
Disputatio VI: Utrum homo per solas vires naturae possit omnibus mysteriis supernaturalibus sibi propositis, et explicatis assentiri, tamquam revelatis a Deo, assensu certo, et firmo, ex parte credentis.
Disputatio VII: Utrum absque auxilio gratiae possit Homo in natura lapsa operari aliquod opus morale, quod, comparatione ultimi finis naturalis, sit vere bonum, ac verae virtutis opus.
Disputatio VIII: Utrum in natura lapsa possit homo ex solis viribus naturae cum concursu Dei generali elicere actum absolutum mere naturalem dilectionis Dei super omnia, cum absoluto proposito illi in omnibus placendi.
Disputatio IX: Utrum liberum arbitrium cum solo concursu generali attritionem, vel contritionem, quo ad solam actus substantiam, elicere valeat.
Disputatio X: Utrum Homo possit per vires naturales liberi arbitrii, reparare bonum sibi connaturale, quod per peccatum amisit.
Disputatio XI: Utrum Homo lapsus possit, absque auxilio gratiae, servare omnia mandata, et resistere pro quolibet temporis momento omnibus tentationibus, etiam gravissimis, sibi occurrentibus, quas, pro servanda lege naturali, necesse sit vincere.
Liber Septimus
Prooemium
Disputatio I: Utrum absque Auxilio Gratiae possit homo, saltem remote, se disponere ad consequendam gratiam, petendo, quaerendo, pulsando, etc.
Disputatio II: Utrum facientibus totum, quod in se est, ex solis viribus naturae, dentur a Deo infallibiliter, et ex certa lege auxilia praevenientis gratiae, quibus id, prout oportet ad salutem, exequantur.
Disputatio III: Utrum ratione maioris conatus liberi arbitrii consequatur homo auxilia maiora, seu intensiora excitantis, et praevenientis gratiae.
Disputatio IV: Utrum facienti totum, quod in se est, ex prioribus auxiliis praevenientis gratiae, dentur infallibiliter, et ex certa lege posteriora auxilia.
Utrum facienti totum, quod in se est, ex prioribus auxiliis praevenientis gratiae, dentur infallibiliter, et ex certa lege posteriora auxilia.
I. TOta difficultas huius disputationis consistit in hoc: An possit homo per bonum usum auxilii sufficientis, consequi, propria industria, auxilium efficax, bene utendo ex sua innata libertate eodem auxilio sufficienti, ac pie cum illo operando. Quidam enim partem affirmativam defendunt, quam haec argumenta probare videntur.
Primo: nam Deus hominem non deserit, nisi prius ipse deserat Deum, ut habetur in Conc. Trid. sess. 6. de iustific. cap. 11. ergo si homo faciat totum, quod potest, in virtute auxilii sufficientis: dabit illi Deus infallibiliter auxilium efficax, quo pie operetur, et salvetur; alias enim revera Deus desereret hominem, denegando illi auxilium efficax, priusquam ipse homo deserat Deum.
Secundo. Deus, quantum est ex parte sua, paratus est omnibus gratiam dare: Vult enim, omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire.12 Unde, ut 3. contr. Gent. c. 159. docet S. Thom. illi soli gratia privantur, qui eidem gratiae impedimentum praestant: sed qui, postquam accepit a Deo auxilium sufficiens ad salutem, facit totum, quod potest per illud auxilium, non praestat impedimentum gratiae efficaci: ergo infallibiliter eam consequetur a Deo.
Tertio. Per auxilium sufficiens potest revera homo ad Deum converti, pie operari, perseverare usque in finem, et salvari: ideo enim dicitur sufficiens, quia per illud potest homo haec praestare: sed non esset sufficiens ad salutem, si homini bene utenti eodem auxilio, non darentur infallibiliter a Deo auxilia efficacia, quibus salvetur: ergo facienti totum, quod in se est, ex auxilio sufficienti, dabitur infallibiliter auxilium efficax. Minor probatur: nam alias starent simul haec duo, quod scilicet homo faciat totum, quod potest ex auxilio sufficienti, et Deus nolit dare illi auxilium efficax: et si hoc admittatur, evidenter sequitur, illum hominem, quidquid faciat, necessario perire; quod tamen a Dei misericordia videtur alienum.
II. Quarto. Postquam Deus, sua misericordia, nullis nostris praecedentibus bonis meritis, vocavit peccatorem per gratiam sufficientem, prius est in signo rationis, quod liberum arbitrium eiusdem peccatoris, motum a Deo gratia excitante, et sufficiente, se determinet ad consensum, quam, quod Deus det illi gratiam adiuvantem, seu efficacem; quia gratia efficax, inquantum efficax, pendet, ut a conditione sine qua non, ex libera cooperatione, qua nostrum arbitrium vult consentire Deo vocanti, et excitanti: ergo ipse peccator, faciendo totum, quod potest per auxilium sufficiens; infallibiliter consequitur a Deo auxilium efficax3; ac per consequens, posteriora auxilia divinae gratiae dantur infallibiliter, et ex certa lege facientibus totum, quod in se est ex prioribus auxiliis.
Confirmatur: nam haec causalis est vera: Quia homo vult consentire Deo excitanti, et vocanti, ideo adiuvatur a Deo: cum liberum arbitrium determinet gratiam ad concurrendum secum, et non praedeterminetur ab ea, quantum ad exercitium; alias homo non consentiret, quando vult, et prout vult, sed quando Deus vult; et ita periret omnino eius libertas: ergo infallibiliter, et ex certa lege datur auxilium gratiae adiuvantis, seu efficacis facientibus totum, quod in se est ex auxilio gratiae sufficientis.
III. Quinto arguitur omnibus argumentis, quibus disput. 56. contendebamus probare, auxilia excitantis, et sufficientis gratiae dari infallibiliter a Deo facientibus totum, quod in se est ex facultate naturae. Ex hoc enim evidenter deducitur a fortiori, auxilia efficacia gratiae adiuvantis dari infallibiliter a Deo facientibus pro innata libertate totum, quod in se est ex auxilio gratiae sufficientis: maior enim distantia, et improportio reperitur inter opera naturae, et priora auxilia gratiae sufficientis, quam inter opera procedentia ex prioribus auxiliis gratiae sufficientis, et posteriora auxilia gratiae efficacis: nam opera naturae non sunt eiusdem ordinis cum gratia: at vero opera procedentia ex auxilio sufficienti, sunt eiusdem ordinis supernaturalis cum auxilio efficaci: ergo, si facientibus totum, quod in se est ex facultate naturae, dantur infallibiliter prima auxilia praevenientis gratiae; sequitur, quod facientibus totum, quod possunt ex auxilio sufficienti, detur infallibiliter auxilium efficax.
Sexto. Homo existens in gratia potest per bona opera promereri perseverantiae donum, et infallibiliter illud obtinere a Deo: dicit enim Aug. lib. de dono persev. c. 6. Hoc Dei donum, scilicet perseverantiae, suppliciter emereri potest, sed, cum datum fuerit, amitti non potest. Sed donum perseverantiae pertinet ad posteriora auxilia divinae gratiae: ergo bene utenti auxiliis prioribus gratiae, dantur a Deo infallibiliter, et ex certa lege posteriora auxilia, quibus salvus fiat.
Haec tamen sententia non videtur dictis S. Augustini, et S. Thomae conformis; nec consonat cum his, quae de efficacia motionis divinae dicta sunt disput. 18. 19. 22. et 23. et dicentur infra. Ad cuius evidentiam observandum est; bonum usum auxilii sufficientis non esse a solo auxilio sufficienti, seu a libero arbitrio, solo auxilio sufficienti elevato. Nam, ut inferius patebit, propterea ponitur auxilium efficax, tribuens actualiter bene operari, ut potentia, quae per auxilium sufficiens solum erat in actu primo constituta, et potens operari supernaturales actus, infallibiliter eos producat. Sit ergo
IIII. PRima Conclusio. A posteriori est signum certum, donatum fuisse homini a Deo auxilium efficax, si liberum eius arbitrium faciat totum, quod per auxilium sufficiens potest facere.4 Probatur primo: nam per auxilium sufficiens revera potest homo ad Deum converti, et pie operari: sed, ut actu convertatur ad Deum, et pie operetur, necessarium est auxilium efficax, ut disput. 88. manifestum fiet: ergo a posteriori est signum, illum habuisse auxilium efficax, si faciat totum, quod per auxilium sufficiens potest facere.
Secunda Conclusio. Nulla lex est a Deo statuta, dandi infallibiliter posteriora auxilia gratiae facientibus totum, quod in se est cum prioribus auxiliis, et bene illis utentibus ex sua innata libertate. Haec conclusio statuitur contra aliquos Doctores, qui arbitrantur, Deum misericorditer quidem tribuere homini prima auxilia excitantis, et sufficientis gratiae.5 Quod si liberum eius arbitrium pro sua innata libertate voluerit cum eisdem auxiliis consentire Deo excitanti, et cooperari; Deus etiam cooperabitur cum illo, et auxilium excitans, seu sufficiens habebit novum influxum cum eodem arbitrio in operationem, et sortietur rationem gratiae adiuvantis; et ita infallibiliter consequetur a Deo auxilium efficax, seu cooperans. Si autem pro eadem libertate noluerit cooperari, tunc auxilium excitans manebit intra limites auxilii excitantis, et sufficientis ad salutem, et non sortietur rationem auxilii adiuvantis efficacis. Nostra tamen Conclusio est expressa Sancti Thomae, locis disp. 56. allegatis. Praeterea 1. 2. q. 114. art. 9. idem docet, loquens de dono perseverantiae. Et probari potest in primis omnibus argumentis, quibus disput. 36. ostensum est, bonum usum gratiae excitantis non procedere a sola, et innata libertate; sed ad illum praerequiri auxilium efficax, in cuius virtute liberum arb. cooperetur: ergo non potest esse lex a Deo statuta de dandis auxiliis efficacibus iis, qui pro sola, et innata sua libertate bene utuntur, aut usi sunt auxiliis sufficientibus.
V. Secundo probatur: quia, ut disp. 56. ostendi, nulla lex est a Deo6 statuta dandi prima auxilia praevenientis gratiae facientibus totum, quod in se est ex sola facultate naturae: ergo etiam non est aliqua lex a Deo statuta dandi auxilia posteriora gratiae efficacis iis, qui ex sua innata, et sola libertate volunt bene uti auxiliis sufficientibus, et cooperari cum illis. Probatur consequentia: nam propterea non est lex dandi prima auxilia gratiae facientibus totum, quod in se est ex viribus naturae; quia tunc initium priorum auxiliorum gratiae esset ex natura, et non ex mera, et gratuita Dei voluntate; et ita sequeretur, gratiam secundum merita nostra dari; sed hoc ipsum inconveniens videtur sequi, si asseratur, esse legem a Deo statutam dandi infallibiliter auxilium efficax bene utentibus, aut uti volentibus, ex sola sua innata libertate, auxilio sufficienti: nam iam initium gratiae efficacis esset ex natura, et ex innata hominis libertate, volentis bene uti auxilio sufficienti: ergo.
Respondebunt fortassis, non esse utrobique eamdem rationem: quoniam in casu antecedentis nullum praecessit auxilium gratiae bona opera naturae: unde si facienti totum, quod in se est ex facultate naturae, darentur ex certa lege prima auxilia praevenientis gratiae, tunc primum initium gratiae esset simpliciter ex natura. Caeterum in casu huius nostrae disputationis non constituitur in natura primum initium gratiae efficacis, sed in gratia sufficienti, quae antecessit rectum usum voluntatis, et opera ipsa, quibus ex certa lege dantur semper a Deo posteriora auxilia efficacia: et ita totum reducitur ultimate ad gratiam, quae primo liberum hominis arbitrium misericorditer praevenit, et excitavit. Sed contra istam solutionem est efficax argumentum. Nam, ut disput. 68. patebit, iuxta auctores contrariae sententiae, Deus per gratiam praevenientem non efficit active proprie, sed solum moraliter, ut liberum arbitrium se determinet, et cooperetur Deo excitanti: ergo tamquam ad causam per se efficientem solum reducitur ad innatam libertatem arbitrii, quod velit cooperari cum gratia excitante. Ergo, si volentibus sic cooperari datur infallibiliter auxilium efficax gratiae adiuvantis; sequitur, quod ipsa opera, propter quae ex certa lege dantur a Deo auxilia efficacia, reducantur ad solam naturam, tamquam ad causam efficientem, et gratia excitans, quae eadem opera antecessit, solum sit conditio; sine qua liberum arbitrium non se determinaret ad recte utendum eadem gratia excitante; sicut serra, vel fabricator serrae, qua artifex utitur ad faciendum scamnum, solum est conditio, sine qua non esset ille usus; non autem est vere causa efficiens eiusdem usus. Ergo, si vera est sententia, quam impugnamus, primum initium gratiae efficacis esset ex natura, simpliciter loquendo, et ex gratia excitante erit initium gratiae efficacis solum cum addito diminuente, scilicet tamquam ex conditione, sine qua non esset bonus usus eiusdem gratiae excitantis.
VI. Tertio probatur: nam, ut docet S. Tho. 1. 2. q. 114. ar. 9. donum perseverantiae, quod est potissimum, et ultimum auxilium efficax, non cadit sub merito de condigno, quia dependet solum ex motione divina, quae est principium omnis meriti, et consequenter non potest esse terminus meriti, quia impossibile est, idem respectu eiusdem esse principium effectivum meriti, et terminum meriti: ergo auxilia efficacia non dantur infallibiliter, et ex certa lege, bene utentibus auxiliis sufficientibus: alias caderent sub merito de condigno, si bonus usus auxilii sufficientis esset ab homine existente in gratia: ea enim, quae solum cadunt sub merito de congruo, non semper consequitur homo per meritum, nec infallibiliter, ut 1. 2. q. 114. docent communiter Thomistae.7
VII. AD primum respondetur, quod, si homo est in gratia iustificante, non prius Deus illum deserit, subtrahendo ab eo gratiam ipsam, nisi prius natura ipse homo per peccatum deserat Deum.8 Si autem est in peccato mortali, iam ipse homo prius deseruit Deum per peccatum actuale, vel originale, quam Deus illum deserat, non ei tribuendo auxilium efficax: nam, ut docet S. Thom. ex Sancto Augustino, in poenam praecedentis peccati, saltem originalis, iuste non tribuit Deus peccatori auxilium efficax, quo actualiter convertatur, licet misericorditer ei concesserit auxilium sufficiens, quo possit converti.9 Secundo respondetur, quod, si instante praecepto convertendi se in Deum, peccator, qui movetur auxilio sufficienti, nolit converti, sed in peccato persistere, iam committit novum peccatum actuale, propter quod Deus iuste non tribuit illi auxilium efficax, eo quod per peccatum mortale de novo commissum, quod incompossibile est cum auxilio efficaci, eidem auxilio impedimentum praestat. Et si quis obiiciat: nam prius est, quod Deus non det auxilium efficax ad conversionem, quam quod homo apponat impedimentum eidem auxilio, committendo novum peccatum: si enim Deus dedisset illi auxilium efficax ad conversionem, non apposuisset impedimentum, nec peccaret, ut 1. 2. q. 79. ar. 2. in corp. docet S. Tho. respondetur, quod si carentia auxilii efficacis consideretur, ut est simplex negatio; prius intelligimus, Deum non dare auxilium efficax, quam hominem peccare: si autem consideretur ut privatio, seu poena peccati; prius intelligimus, hominem peccare, seu velle persistere in peccato, quam Deum non dare auxilium efficax ad vitandum peccatum. Nec est inconveniens, quod idem respectu eiusdem secundum diversam rationem, sit prius, et posterius, ut supra dictum est.
VIII. Ad secundum respondetur, quod licet peccator, qui per auxilium sufficiens facit totum, quod potest facere, antequam illi detur auxilium efficax, non apponat novum impedimentum gratiae efficaci; tamen per peccatum praecedens impedimentum apposuit; quod semper manet, quousque Deus illud misericorditer sua gratia deleat, ut 3. cont. Gent. c. 160. et 161. docet S. Thom.
Ad tertium respondetur, quod per auxilium sufficiens potest quidem peccator ad Deum converti, ut disput. 18. dictum est, sed per solum auxilium sufficiens numquam de facto convertetur: plura enim sunt necessaria, ut quis actu convertatur, quam ut possit converti. Nec est inconveniens, supposito, quod homo sua culpa incidit in peccatum, propter quod damnationem meruit aeternam, quod ex necessitate pereat, quidquid faciat ex viribus naturae, vel cum solo auxilio sufficienti: nam illa necessitas non est absoluta, sed secundum quid, et ex suppositione praecedentis peccati. Unde non Deo, sed homini, qui peccavit, est imputandum, si pereat. Confirmari potest haec solutio auctoritate S. Hieron. lib. 3. contra Pelagianos, ubi explicans illud Ioan. 6. Nemo potest venire ad me, nisi pater meus, qui misit me, traxerit eum, ait: Quando dicit: Nemo potest venire ad me, frangit superbientem arbitrii libertatem; quia etiam si velit ad Christum pergere, nisi fiat illud, quod sequitur; nisi pater meus traxerit eum; nequicquam10 cupiat, et frustra nitatur: ergo secundum Hieronymum frustra nititur homo innata sua libertate, etiam si conetur cum solo auxilio sufficienti ad Christum venire, nisi auxilio efficaci praeoperantis gratiae trahatur a Patre.
IX. Ad quartum respondetur, prius esse in genere causae efficientis, quod Deus conferat homini auxilium efficax, et eum determinet ad consentiendum gratiae excitanti, quam, quod homo se determinet per liberum arbitrium, et velit eidem gratiae consentire, ut ex supradictis patet. Nec admittendum est, gratiam efficacem pendere etiam, tamquam a conditione, sine qua non, ex libera comparatione11 arbitrii, ut disp. 73. et 90. perspicuum fiet.
Ad confirmationem respondetur. Illam causalem esse falsam: Quia homo excitatus a Deo vult consentire, et cooperari Deo vocanti, ideo adiuvatur a Deo: hanc autem causalem esse veram: Quia homo excitatus gratia sufficiente, adiuvatur a Deo auxilio efficaci; ideo cooperatur, ut disput. 99. patebit.
Ad quintum patet solutio ex dictis disputatione praecedenti.
Ad sextum respondetur, quod de condigno nullus potest mereri sibi donum perseverantiae, nec facere aliquod opus, quo posito, infallibiliter, et ex certa lege tale donum ei concedatur; quia, cum sit principium effectivum merendi, non potest esse terminus meriti, ut 1. 2. q. 114. ar. 9. docet S. Thom. Auctoritas autem Augusti. intelligitur de merito congrui, quod non consequitur infallibiliter id, quod meretur, ut supra explicatum est.