De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum sit in Deo coniecturalis cognitio. quid in particulari faciet creata voluntas, si in talibus circumstantiis constituatur.

PRAESENS difficultas potest procedere tum de futuris, quae revera sunt futura, tum etiam de futuris conditionatis, quae nunquam erunt: et controversia consistit in hoc; Utrum Deus, antequam determinet in particulari actum futurum creatae voluntatis,habeat coniecturalem cognitionem,quod voluntas posita, vel si poneretur in talibus circumstantiis,et proponeretur ei tale obiectum, sit illud volitura. Pars affirmativa probatur.

Primo. Talis complexio, dispositio,et inclinatio huius voluntatis, et talis propositio obiecti convenientis, et amabilis, est magna coniectura, quod voluntas prosequetur illud; sed Deus comprehendit omnem complexionem, dispositionem, et inclinationem cuiuscunque voluntatis creatae: ergo antequam decernat actum illius futurum, habet coniecturalem cognitionem, quod si proponatur ei in talibus circumstantiis tale obiectum sibi conveniens, prosequetur illud.

Secundo. Ex his, quae regulariter contingunt, desumitur optima coniectura, quid in casibus consimilibus accidet; sed regulariter loquendo,homines iracundi cum provocantur iniuriis, prorumpunt in appetitum vindictae: ergo Deus ante omne decretum suae voluntatis habet coniecturalem cognitionem, quod talis homo iracundus appetet vindictam, si ab alio iniuriis afficiatur.

Tertio. Ut docet S. Thom. 1.p.q.14. ar. 13. in corp. quicunque cognoscit effectum contingentem in sua causa,habet de eo coniecturalem cognitionem; sed Deus cognoscit omnia futura contingentia in suis causis, ut in eodem articulo docet S. Thomas,et constat ex dictis in praecedentibus disputationibus: ergo habet de illis coniecturalem cognitionem.

Confirmatur: nam ut 1. p. q. 57. ar.3. in corp. docet S.Thomas, Angeli habent coniecturalem cognitionem futurorum contingentium, quae ex suis causis proveniunt, ut in pluribus; quia rerum causas universalius,et perfectius cognoscunt: sicut medici, qui acutius vident causas, melius de futuro statu aegritudinis prognosticantur. Cum ergo Deus perfectissime cognoscat omnium causarum contingentium naturam,propensionem, seu inclinationem; sequitur, ipsum habere coniecturalem cognitionem futurorum contingentium,antequam de illis aliquid determinet.

In contrarium est. nam coniecturalis cognitio, sicut et opinativa, intrinsece includit imperfectionem; Dei autem cognitio imperfecta esse non potest: ergo in illo non reperitur coniecturalis cognitio alicuius futuri.

PRo resolutione huius difficultatis notandum est, quod dupliciter potest cognitio alicuius esse coniecturalis. Primo modo ex parte ipsius cognitionis, et in ordine ad cognoscentem,qui coniecturis ducitur ad proferendum iudicium de aliqua re, sicut medicus ex aliquibus signis iudicat coniecturaliter de infirmitate futura: et isto modo non potest in Deo reperiri coniecturalis cognitio alicuius futuri contingentis, tum propter rationem factam; tum etiam nam qui per coniecturas iudicat de aliquo futuro contingenti, non est omnino certus de illo. unde et cognitioni coniecturali potest subesse falsum. Cum ergo Dei cognitio incerta esse non possit, nec illi subesse falsum; relinquitur,nullam in eo esse cognitionem coniecturalem ex parte cognoscentis id, quod praesertim verum habet antecedenter ad decretum suae voluntatis, eo quod Deus certo scit, nihil esse futurum in rerum natura,nisi prius ipse decernat, ut sit futurum, ipso faciente, vel permittente, ut fiat. qui autem habet coniecturalem cognitionem alicuius, non est certus,illud non esse futurum. nam ubi est omnimoda certitudo,quod aliquid non sit futurum,omnes coniecturae evanescunt, quibus inclinatur intellectus ad iudicandum coniecturaliter, id esse futurum.

Secundo modo potest cognitio esse coniecturalis ex parte obiecti cogniti secundum se; quod contingit, quando aliquis cognoscit habitudinem, quam habent causae ad effectus, qui ex eisdem causis regulariter proveniunt; et simul scit, quod intellectus humanus, qui coniecturis inclinatur ad iudicandum de aliquo eventu futuro, ex eisdem causis desumit sufficientes coniecturas ad ferendum iudicium de aliquo futuro;quamvis aliunde ille, qui habet coniecturalem cognitionem solum ex parte obiecti, certo sciat illud non esse futurum; et isto modo potest Deo attribui coniecturalis cognitio futurorum contingentium, et saltem aliquorum. cuius ratio est; nam huiusmodi cognitio, non est simpliciter, et intrinsece coniecturalis, sed solum extrinsece ex parte obiecti cogniti,sicut scientia, quam Deus habet contingentium, non est scientia contingens, nisi extrinsece; quia videlicet obiectum secundario cognitum est secundum se contingens, quod subinde potest impediri per concursum alterius causae. Ergo sicut Deo tribuitur cognitio omnium futurorum contingentium, absque eo quod scientia Dei sit in seipsa contingens, ita erit illi attribuenda certa cognitio omnium coniecturarum alicuius futuri contingentis, absque eo quod ipsa Dei cognitio sit in se coniecturalis.

Unde simpliciter, et absolute non est Deo attribuenda coniecturalis cognitio alicuius obiecti: nam haec propositio significat cognitionem esse coniecturalem ex parte cognoscentis. Si autem cum addito dicamus,cognitionem Dei esse coniecturalem, ex parte videlicet obiecti secundario cogniti, solum significatur in ipso obiecto cognito esse coniecturam eventus futuri in ordine ad intellectum, qui coniecturis movetur ad iudicandum de aliqua re. Et per haec patet ad omnia argumenta superius facta.