De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Utrum ratione maioris conatus, vel influxus liberi arbitrii cum aequali auxilio gratiae adiuvantis, unus consequatur maiorem gratiam iustificantem, quam alius.

I. QUIDAM dixerunt, ab inaequali conatu, et influxu liberi arbitrii pro sua libertate provenire posse, ut, conferente Deo duobus hominibus aequale auxilium gratiae adiuvantis, unus eorum intensius operetur, meliusque se disponat ad gratiam iustificantem, quam alius: et ut, conferente eisdem inaequalia auxilia, aeque operentur, aut is interdum plus, qui minore suffultus est auxilio. Argumenta, quibus convincuntur, sunt haec.

Primo arguitur ex illa parabola Matt. 25. et Lucae 19. de talentis, et pecuniis servis traditis: nam uni dedit quinque talenta: alii autem duo; alii vero unum unicuique secundum propriam virtutem. Quibus verbis significatur, a propria virtute, industria, et conatu maiori, vel minori liberi arbitrii provenire, quod plura, vel pauciora talenta unusquisque servus acceperit.

Secundo arguitur ex Concilio Tridentino, sessione sexta, de iustificatione, cap. 7. Ubi explicans sancta Synodus, unde mensuretur quantitas gratiae habitualis, qua iustificamur, inquit: Vere iusti nominamur, et sumus, iustitiam in nobis recipientes, unusquisque suam, secundum mensuram, quam Spiritus sanctus partitur singulis, prout vult, et secundum propriam uniuscuiusque dispositionem, et cooperationem: ergo, secundum quod pro sua libertate unus cooperatur intensius vocationi divinae, atque auxiliis praevenientis gratiae, consequitur maiorem gratiam iustificantem, quam alius.

Tertio. Liberum arbitrium, una cum auxilio Dei, est causa libera influens in actum, quo se ad iustificantem gratiam disponit: ergo pro sua libertate potest influere maiori, vel minori conatu, et influxu: ergo cum aequali auxilio potest unus conari magis, quam alius, et ita consequetur maiorem gratiam iustificantem.

II. Quarto. Quando duae causae partiales simul concurrunt ad aliquem effectum, caeteris paribus, tanto producitur effectus perfectior, et intensior, quanto altera illarum magis conatur ad productionem illius, ut patet in motu navis, quae trahitur a duobus. Sed gratia praeveniens, et liberum arbitrium concurrunt partialiter, partialitate causae ad productionem dispositionis ad gratiam, sicut duo trahentes navim: ergo, caeteris paribus ex parte gratiae praevenientis, producit magis intensam dispositionem ad gratiam habitualem, qui ex sua innata libertate conatur magis. Minor probatur: nam illa est causa partialis comparatione alicuius effectus, quae habet consortium alterius causae concurrentis ad productionem eiusdem effectus: sed Deus habet consortium alterius causae concurrentis ad productionem ultimae dispositionis ad gratiam; nam ad eam concurrit etiam liberum arb. ut ex Conc. Trid. constat: ergo tam Deus, quam etiam liberum arbitrium sunt duae causae partiales eiusdem dispositionis.

Confirmatur¹. Liberum arbitrium, cum producit illam dispositionem, aliquid ex se operatur, alias esset tamquam inanime quoddam mere passive se habens, cuius oppositum definit Concilium Tridentinum, sessione 6. decreto de iustificatione cap. 5. et can. 4. ergo ratione proprii conatus liberi arbitrii consurget intensior dispositio ad gratiam.

Quinto. Deus, cum per gratiam non destruat, sed perficiat naturam liberi arbitrii, ita se habet cum illo, ut ante receptionem gratiae, et in ipsa receptione gratiae, et post illam, suum locum proprium eidem arbitrio relinquat: ergo ita est auctor omnium bonorum, ut nihilominus libero arbitrio propria industria, et laus conserventur: alias laudandus non esset homo, quia se disposuit ad gratiam, ergo ex propria industria poterit quis se disponere intensius ad gratiam, quam alius; stantibus in illis hominibus auxiliis gratiae praevenientis omnino aequalibus.

Confirmatur. Evenire potest, et saepius contingit, quod cum aequalibus auxiliis praevenientis gratiae unus, pro sua libertate, convertatur; alius in peccato permaneat; alias non operarentur libere: ergo pro eadem libertate evenire poterit, quod unus illorum convertatur intensius, et melius se disponat ad gratiam, quam alius.

Sexto. Homo, et Angelus eodem prorsus modo se habent comparatione gratiae, cum neutri sit debita per naturam: sed Angelo data fuit maior gratia, secundum maiorem perfectionem naturalium, ut prima parte, quaestione 62. articulo 6. docet Sanctus Thomas: ergo et homini.

Confirmatur: nam hac ratione Sanctus Thomas ibi docet, Angelum perfectionis naturae, fuisse consequutum maiorem gratiam, et gloriam, quia fortius, et efficacius ad Deum conversus est, eo quod Angelus operatur secundum ultimum potentiae: ergo similiter, quo aliquis homo pro innata sua libertate maiori conatu in Deum convertitur, consequitur maiorem gratiam, quam alius, caeteris paribus ex parte auxilii divini.

Septimo. Ut docet Caietanus, tertia parte, quaestione decima, articulo quarto, super solutione ad secundum Sancti Thomae, cum aequali lumine gloriae, intellectus perfectior perfectius videt Deum, quam alius, qui habet intellectum minus perfectum: et ratio est, quia perfectior intellectus magis conatur ad videndum cum eodem lumine. Quod etiam videtur sentire Sanctus Thomas in eadem solutione ad secundum, ubi ait, quod gradus in visione beatifica attenduntur magis secundum ordinem gratiae, quam secundum ordinem naturae; quibus verbis supponere videtur, quod attendatur etiam secundum ordinem naturae, quamvis minus principaliter: comparativum enim supponit positivum: ergo eadem ratione cum aequali auxilio praevenientis gratiae, unus magis conabitur, quam alius, meliusque se ad gratiam disponet, et ita consequetur maiorem gratiam.

Confirmatur: nam caeteris paribus ex parte obiecti, et medii, et ex parte speciei visibilis, qui habet magis perfectum, et acutum visum, perfectiorem elicit visionem, quam alius: ergo idem continget proportionabiliter in visione beatifica, et in dispositione ad gratiam.

III. Oppositam sententiam censeo esse S. August. et S. Thom. locis infra allegandis; quam sequuntur eorum discipuli. Pro cuius explicatione notandum, nos in hac parte loqui posse de quantitate, et perfectione primae gratiae habitualis; aut vero de augmento illius, et similiter de dispositione, qua liberum arbitrium motum a Deo, et excitatum se disponit ad illam consequendam. Et quidem, si res attente inspiciatur, eadem omnino ratio procedit de augmento gratiae habitualis, quae de prima illius infusione. Si enim, ratione maioris conatus liberi arbitrii, infunditur alicui maior gratia iustificans, quam alteri; stantibus auxiliis aequalibus ex parte Dei; etiam poterit maius augmentum eiusdem gratiae conferri, ratione maioris conatus eiusdem arbitrii. Unde resolutio huius controversiae erit universalis, et procedet tam de infusione primae gratiae habitualis, quam de eius augmento. Secundo supponendum est, ex supradictis, auxilia praevenientis gratiae non mensurari ex quantitate praecedentis conatus liberi arbitrii, sed ex mera, et gratuita voluntate Dei, qui occulto suo iudicio, sed recto, quibusdam maiora, quibusdam minora praevenientis gratiae donat auxilia.

IIII. PRima ergo Conclusio sit. Tota quantitas intensionis actus, quo peccator proxime praeparatur ad gratiam habitualem, mensuratur secundum quantitatem auxilii praevenientis gratiae efficacis.² Itaque impossibile est, quod ille, qui movetur a Deo per auxilium efficax intensum, ut quatuor, producat, ob maiorem conatum arbitrii, dispositionem intensam, ut 6. sed in universum maior, vel minor conatus arbitrii debet attendi secundum quantitatem maioris auxilii, vel minoris, et illi aequari. Hanc conclusionem statuit Sanctus Thomas secunda secundae, quaest. 24. articulo 3. quaerit enim ibi: Utrum charitas infundatur, secundum capacitatem naturalem; et eadem ratio est de gratia habituali. et in corpore articuli inquit: Quantitas Charitatis non dependet ex conditione naturae, vel ex capacitate naturalis virtutis: sed solum ex voluntate Spiritus sancti distribuentis sua dona, prout vult. Et in solutione ad primum inquit, quod illa virtus, secundum quam sua dona Deus dat unicuique, est dispositio, vel praeparatio praecedens, sive conatus gratiam accipientis: sed hanc etiam dispositionem, vel conatum praevenit Spiritus sanctus movens mentem hominis plus, vel minus, secundum suam voluntatem. Quibus verbis satis aperte docet, conatum illum, et dispositionem mensurari ex quantitate motionis Spiritus sancti, plus, vel minus moventis secundum suam voluntatem: et idem docet 1. p. quaest. 62. art. 6. et in 1. sententiarum, distinct. 31. quaest. 1. articulo 4.

Praeterea probatur. Si habens auxilium gratiae adiuvantis, ut quatuor, converteretur intensione actus, ut 6. propter maiorem conatum liberi arbitrii; sequeretur, quod illa maior intensio dispositionis supra quantitatem auxilii, et similiter excessus gratiae habitualis, quantum ad illos duos gradus, essent tribuenda libero arbitrio, secundum suam naturalem facultatem, et non adiutorio divinae gratiae. Consequens videtur contra illud 1. ad Corinth. 4. Quis enim te discernit? quid habes, quod non accepisti? Item etiam sequeretur, quod liberum arbitrium posset seipsum inflare adversus Deum, et dicere: Gratias tibi Domine, quod me adiuvisti auxilio, ut quatuor, sine quo me ad gratiam disponere non poteram; sed gratias mihi, quod me converti, ut sex, haec enim maior intensio mihi tribuenda est, et meae industriae: quod etiam pugnare videtur cum auctoritate Apostoli inducta. Sequela probatur manifeste: nam actus, quo ad illam maiorem intensionem, non potest esse effective ab auxilio gratiae: nam auxilium, ut quatuor non potest esse principium effectivum actus, ut sex; quia non potest effectus excedere virtutem suae causae: ergo habens adiutorium gratiae, ut quatuor, non potest producere actum intensum, ut sex: vel si producit; ille excessus non est ab auxilio, sed ex naturali virtute arbitrii creati; et consequenter quantum ad illum excessum se discerneret viribus naturae ab alio, qui cum aequali auxilio actum minus intensum produxit.

V. Respondent ad hoc argumentum, quod tota illa intensio, et excessus ille, simul ac praecipue est a Deo, per auxilium gratiae praevenientis: nam causa totalis illius intensionis non est solum auxilium, nec solum liberum arbitrium; sed liberum arbitrium simul cum auxilio. Effectus autem potest excedere virtutem suae causae partialis; non autem virtutem suae causae totalis. Unde liberum arbitrium unius discernit quidem seipsum ab alio, non per aliquid, quod ita sit proprium, ut principaliter non sit a Deo, sed per aliquid, quod ita est proprium, ut, secundum omnem rationem, et formalitatem, sit principaliter a Deo per auxilium praevenientis gratiae.

Sed contra: nam liberum arbitrium ex sua naturali facultate nullam habet virtutem proximam activam in ordine ad actum supernaturalem, quo proxime ad suam iustificationem praeparatur, sed illam accipit ex auxilio excitantis, et adiuvantis gratiae, ex quo, tamquam ex prima radice procedit, quod suum adhibeat influxum, et consensum: ergo etiam liberum arbitrium cum auxilio non potest producere magis intensam dispositionem ad gratiam, quam sit intensum auxilium Dei moventis: vel si producit, a seipso id efficit, et non ex adiutorio gratiae: et ita ipse homo se discernit ab alio, per aliquid proprium, quod, ut emanat a libero arbitrio, non accipit ex gratia. Nec satisfacit solutio data, quod solus Deus sit, qui principaliter per auxilium gratiae illum discernat: nam etiam Faustus, qui contra doctrinam Sancti August. ut supra vidimus scripsit, asserebat, gratiam habere semper primas partes in operibus, pertinentibus ad humanam salutem, ut patet ex dictis disputatione secunda, numero octavo.

Praeterea arguitur contra eamdem solutionem: nam si intelligat, quod Deus per auxilium gratiae praevenientis sit causa principalis, quod homo eliciat dispositionem intensam, ut sex, ita scilicet, ut per idem auxilium efficiat active proprie, quod homo convertatur intensione actus, ut sex: iam ille, qui convertitur intensione actus ut sex, habet maius auxilium praeveniens, quam alter, qui convertitur, ut quatuor. Si vero intelligat, quod Deus sit causa principalis illius intensionis, ad eum modum, quo duae causae partiales concurrunt ad trahendam navim, quarum una est maioris virtutis, et vehementius influit, quam alia, sicut intelligere videntur;³ contra arguitur, quia in huiusmodi causis partialibus, conatus, et influxus unius non dependet effective ex conatu, et influxu alterius; quamvis effectus dependeat ab utraque: sed unaquaeque causa per se, etiam si sit minus principalis, adhibet suum proprium conatum, quem non accipit ex influxu, et conatu alterius; ea quod una causa non subordinatur alteri in causando: ergo si hoc modo se habent gratia, et liberum arbitrium; sequitur, quod liberum arbitrium habeat aliquem influxum proprium in illam dispositionem intensam, ut sex, quem non accipiat ex influxu, et operatione praevenientis gratiae. Sed ratione illius maioris influxus, se discernit ab alio, qui convertitur, ut quatuor: nam alter cum auxilio eodem adiuvante voluit conari solum, ut quatuor: ergo per aliquid sibi proprium procedens ex innata arbitrii libertate se discernit ab alio.

VI. Confirmatur hoc insigni quodam testimonio Sancti Augustini libro de praedestinatione Sanctorum cap. 5. ubi expendens praeallegatum locum Apostoli; Quis enim te discernit? inquit: Numquid per haec dona, quae omnibus communia sunt hominibus, prius dixit: Quis enim te discernit? et deinde addidit: Quid habes, quod non accepisti? Posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum: Discernit me fides mea, iustitia mea, vel quid aliud. Talibus accurrens cogitationibus bonus Doctor inquit: Quid autem habes, quod non accepisti a quo, nisi ab illo, qui te discernit ab alio, cui non donavit, quod donavit tibi? Quibus verbis satis aperte docet, nihil habere hominem a seipso, quo discernatur ab alio etiam minus principaliter, quod non acceperit ex dono gratiae: ergo, secundum Augustinum, qui intensius convertitur, accipit a Deo aliquod auxilium adiuvantis gratiae magis intensum, quam alius.

Secundo probatur nostra conclusio. Nam communiter Sancti Patres docent contra humanam superbiam, quidquid boni reperitur in homine, referendum esse in solum Deum, tamquam in primum auctorem; et non in liberum arbitrium, dicit enim Sanctus Cyprianus, libro 3. ad Quirinum, cap. 11. In nullo gloriandum,⁴ quando nostrum nihil est, quae verba refert, atque confirmat Sanctus Augustinus, libro de dono perseverantiae, cap. 14. Recte, inquiens, vivimus, si totum Deo demus, non illi ex parte, et nobis ex parte. Et in Enchirid. ad Laurentium, c. 32. explicans illud Apost. non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, etc. postquam retulit, et impugnavit quamdam explicationem, quam disput. 97. num. 7. commemorabimus, sic concludit: Restat, ut propterea dictum recte intelligatur, non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum Deo detur, qui hominis voluntatem bonam et praeparat adiuvandam, et adiuvat praeparatam. Et Greg. Nazianz. in quadam hom. super c. 19. Matt. explicans illud: Non est volentis, etc. inquit: Quoniam velle ipsum a Deo quoque est, iure optimo totum Deo assignavit. Et S. Anselm. lib. de concordia praedest. et lib. arbit. paulo post principium. Totum, inquit, imputandum est gratiae, quia nec volentis est, quod vult, nec currentis, quod currit, sed miserentis Dei. Et S. Bernardus in tract. de gratia, et libero arbitrio ait: Non partim gratia, partim liberum arbitrium; sed totum singula opere individuo peragunt: totum quidem hoc, et totum illa; sed ut totum in illo, sic totum ex illa: ergo totus conatus, quo liberum arbitrium se praeparat ad gratiam, et tota intensio illius referenda sunt in auxilium gratiae adiuvantis. Alia loca Sanctorum Patrum, quae nostram confirmant sententiam in solutionibus argumentorum adducemus.

Confirmantur haec omnia argumentis, quibus disp. 85. manifestum fiet, gratiam, et liberum arbitrium non esse causas partiales piae operationis, sed totales in suo genere, quarum una subordinatur alteri. Idipsum confirmant argumenta, quibus disput. 108. ostendemus, esse impossibile, ut, stantibus auxiliis omnibus praevenientis gratiae aequalibus in duobus hominibus; unus convertatur, et alter non. Si enim, qui convertitur, accipit a Deo novum aliquod auxilium, quod non est datum illi, qui non convertitur; sequitur, eadem ratione, maius, seu intensius auxilium datum fuisse a Deo illi, qui intensius convertitur, quam fuerit collatum ei, qui minus intense operatur.

Tertio probatur: nam quando movens est infinitae virtutis, cuius voluntati nullus potest resistere, tanta intensione movetur mobile, quanta movens movet: ergo, si voluntas humana movetur, ut se moveat intensione, ut sex, auxilium adiuvantis gratiae, quo Deus movet efficaciter eamdem voluntatem ad liberum consensum, debet esse intensum, ut sex: ergo non stat, quod aliquis habeat auxilium gratiae adiuvantis, ut quatuor, et ipse pro innata sua libertate convertatur ad Deum intensione, ut sex, aut etiam intensione, ut duo, vel tria; sed semper convertetur intensione, ut quatuor, iuxta quantitatem auxilii.

Secunda Conclusio. Tota quantitas habitualis gratiae, quae infunditur peccatori, tandem mensuratur iuxta quantitatem motionis divinae, sive auxilii gratiae adiuvantis. Haec conclusio sequitur ex prima per evidentem consequentiam: nam gratia mensuratur iuxta quantitatem praeparationis liberi arbitrii, et ipsa praeparatio mensuratur iuxta quantitatem auxilii gratiae adiuvantis, ut ostensum est in conclusione praecedenti: ergo, de primo ad ultimum, quantitas gratiae habitualis mensuratur ex quantitate eiusdem auxilii.

VII. Secundo probatur ex illo ad Ephes. 4. Unicuique nostrum data est gratia, secundum mensuram donationis Christi. Et 1. ad Corinth. 12. Haec autem omnia, operatur unus, atque idem spiritus dividens singulis, prout vult:⁵ ergo ex voluntate divina, et motione gratiae ipsius, mensuratur gratia in adultis, et non ex aliqua virtute naturali: gratia enim excedit omnem naturalem virtutem, et praeparationem humanam, ut supra dictum est.

VIII. AD primum respondetur cum Sancto Thoma secunda secundae, quaestione 24. articulo 3. ad primum, quod illa virtus, secundum quam sua dona Deus dat unicuique, est dispositio, vel praeparatio praecedens, sive conatus gratiam accipientis; sed hanc etiam dispositionem, vel conatum praevenit Spiritus sanctus movens vel plus, vel minus secundum suam voluntatem, ut supra dictum est: Confirmari potest, et explicari haec solutio ex alia parabola Evangelii, in qua habetur, quod, qui a Deo accepit quinque talenta, superlucratus est alia quinque, et qui duo talenta accepit, superlucratus est alia duo. Non enim ait: Domine quinque tradidisti mihi, et lucratus sum octo, vel tria, sed lucratus sum alia quinque: neque inquit, tradidisti duo, et lucratus sum unum, vel tria, sed lucratus sum alia duo, iuxta mensuram talenti traditi. In quo designatur, quod iuxta quantitatem motionis divinae, quae per talentum a Deo traditum designatur, mensuratur quantitas cooperationis arbitrii, per quam lucratur homo vitam aeternam, et meretur intrare in gaudium Domini sui.

Ad secundum respondetur, dupliciter aliquam dispositionem posse dici propriam alicuius;⁶ primo modo, quia est ab illo, et non ab alio gratis donata, vel accepta; et in hoc sensu nulla dispositio ad gratiam est propria hominis; quia quidquid habet homo, est acceptum a Deo, ut supra dictum est. Secundo modo dicitur propria, quia videlicet est a principio intrinseco, et libere elicita ab isto, et non ab alio homine: et in hoc sensu unusquisque recipit gratiam secundum propriam dispositionem, et cooperationem, quam tamen accepit ex dono gratiae praevenientis, et moventis efficaciter liberum arbitrium, ut dictum est. Et iuxta hanc doctrinam intelliguntur verba Concilii Tridentini, ut explicat Bañes 2. 2. quaest. 24. art. 3. ad 1. Eamdem doctrinam prosequitur S. Tho. super cap. 25. Matth. et colligitur ex S. Augustino lib. 1. retractationum,⁷ ubi retractans id, quod in expositione quarumdam propositionum ex epistola ad Rom. cap. 23. dixerat, scilicet, quod credimus, nostrum est, quod autem bonum operamur; illius est, qui credentibus dat Spiritum sanctum, inquit: Utrumque ergo nostrum est propter arbitrium voluntatis; et utrumque tamen datum est per spiritum fidei, et charitatis. Et sermone secundo de Ascensione Domini, qui est 175. de tempore, ait: Non extollamur, nec de nostris, quasi de propriis meritis praesumamus. Quibus verbis aperte docet, merita nostra non ita esse propria, ut sint in nobis ex nobis. Sunt ergo propria, quoniam a nobis libere efficiuntur. Sed hoc nostrum non erit nostrum, nisi Deus dederit.

IX. Ad tertium respondetur, quod liberum arbitrium motum a Deo, et excitatum auxilio speciali, est quidem causa libera actus, quo se ad iustificantem gratiam disponit; non tamen est prima causa illius, sed proxima, atque adeo subordinata motioni ipsius Dei, qui est prima causa simpliciter: unde, secundum quantitatem motionis divinae, erit intensus actus liberi arb.

Ad quartum respondetur, quod auxilium gratiae, et liberum arbitrium non sunt duae causae partiales praeparationis ad gratiam, sed quaelibet est totalis in suo genere, quarum una subordinatur alteri, ut disputatione 85. manifestum fiet.

Ad confirmationem respondetur, quod operari ex se accipitur dupliciter: primo modo pro hoc, quod est operari aliquid a principio intrinseco se movente: et isto modo voluntas, dum consentit, et producit praeparationem ad gratiam, aliquid operatur ex se.⁸ Secundo modo accipitur pro eo, quod est operari cum exclusione alterius prioris principii extrinseci, moventis, et isto modo voluntas nil operatur ex seipsa, sed ex motione Dei, iuxta quam mensuratur ipse influxus voluntatis, ut dictum est. Haec solutio colligitur ex S. Thoma 1. p. quaest. 105. art. 4. ad secundum, et tertium, ut disp. 96. patebit.

X. Ad quintum respondetur, quod Deus ante receptionem gratiae, et in ipsa receptione gratiae, et post receptionem gratiae, relinquit proprium locum libero arbitrio: quatenus videlicet illud non cogit, aut necessitat necessitate absoluta, sed semper illud movet libere iuxta conditionem suae naturae.⁹ Unde liberum arbitrium in opere suae iustificationis habet quidem suam propriam laudem, et industriam, secundum quod libere perducit dispositionem ad gratiam, scilicet ipsum velle. Sed tamen sicut velle non habet a seipso, sed illud accipit ex dono gratiae; iuxta verbum Apostoli ad Philip. 2. Deus est enim, qui operatur in nobis velle, et perficere; ita etiam laudem illam, et industriam non habet liberum arbitrium a seipso, sed ex dono gratiae, ut qui gloriatur, in Domino glorietur, et non in seipso. Dicitur enim Isaiae 42. Gloriam meam alteri non dabo. Quae verba exponens S. Bernardus in sermone de triplici gloria inquit:¹⁰ Noverat Apostolus gloriam propriam esse Creatoris, qui dicit: Gloriam meam alteri non dabo: sed consideravit, rationalem naturam adeo affectare gloriam, ut aut vix, aut numquam ab hoc compesci desiderio possit. Propterea, secundum datam sibi a Deo sapientiam, saluberrimum adinvenit consilium, dicens: Quandoquidem persuaderi nobis non potest non gloriari, saltem qui gloriatur, in Domino glorietur. Hanc solutionem prosequitur latissime S. Prosper libro contra Collatorem cap. 36. 37. 38. Ubi reprehendit Cassianum, quia dixerat, in his, quae pertinent ad pietatem, aliquid esse tribuendum libero arbitrio, quod non esset acceptum ex dono gratiae:¹¹ loquens enim Cassianus collatione 13. cap. 14. de patientia Iob, inquit, quod gratia Dei non ita illum a Diaboli impugnatione protexit, ut nullum virtuti humanae relinqueret locum. Et inferius explicans illud Matthaei 8. Non inveni tantam fidem in Israel, subdit: Nullius enim laudis esset, aut meriti (scilicet Centurionis fides) si id in eo Christus, quod ipse donaverat, praetulisset: Alioquin dixisset: Non dedi tantam fidem Israel. Et post pauca explicans illud Gen. 22¹². Tentavit Deus Abraham, inquit: Non enim illam fidem, quam ei Dominus inspiraverat, sed illam, quam vocatus semel, atque illuminatus a Domino, per arbitrii libertatem poterat exhibere, experiri voluit divina iustitia. Quibus verbis aliquid attribuit libero arbitrio, non donatum ex gratia adiuvante. Hanc doctrinam impugnat S. Prosper, et inter alia consideratione digna, quae docet in cap. 36. citato, inquit: At exigua conclusione pene totum tuum¹³ Pelagianum dogma confirmas, dicendo: Nullius enim laudis esset, aut meriti, si id in eo Christus, quod ipse donaverat, praetulisset; Et idem repetit cap. 37. et 38. Sed de his plura dicta sunt supra. Ad confirmationem negatur antecedens, de quo ex professo erit agendum disput. 108.

XI. Ad sextum respondet S. Tho. 1. p. q. 62. art. 6. ad 3. quod non est eadem ratio de homine, et Angelo: et differentia consistit in hoc, quod Angeli specie differunt inter se; homines autem solo numero.¹⁴ Differentia autem secundum speciem est per formam, sed differentia secundum numerum est per materiam. Unde Deus, secundum ordinem suae sapientiae, voluit misericorditer Angelis dare auxilium gratiae maius, vel minus secundum maiorem, vel minorem perfectionem naturae, ut supra explicatum est. In hominibus autem non servavit huiusmodi proportionem. Unde, tam in Angelis, quam in hominibus quantitas conversionis in Deum, per quam se praeparaverunt ad gratiam, desumitur ex quantitate auxilii divini. Non enim se praeparaverunt Angeli ad gratiam, per conversionem naturalem in Deum, sed per supernaturalem, quae subinde mensurari debuit, iuxta quantitatem motionis Spiritus sancti, sicut mensuratur in nobis. Verumtamen (ut dictum est) Angelis perfectioris naturae voluit Deus intensius auxilium conferre, ut maiorem consequerentur gratiam, et gloriam. Sed de hoc agunt Thomistae ex professo 1. p. q. 62. citata. Videatur S. Tho. 2. 2. q. 24. art. 3. ad 3. et ibi Caietanus. Et per haec patet ad confirmationem.

Ad septimum argumentum in disput. seq. respondendum erit ex professo.

Ad confirmationem negatur consequentia: nam potentia visiva est secundum se eiusdem ordinis cum actu visionis, et ex sua natura habet virtutem proximam activam, ad videndum quodcumque obiectum visibile: species autem requiritur ex parte obiecti, ut uniatur cum potentia. Caeterum intellectus creatus sine lumine gloriae nullam habet virtutem proximam activam in ordine ad visionem beatificam; sed solum radicaliter, ut patebit disputatione sequenti, eo quod illa visio est superioris ordinis. Unde non est simile.