De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Quid sit voluntas Dei antecedens, quid voluntas consequens, et utrum voluntas antecedens importet formaliter in Deo aliquem actum conditionatum, seu velleitatem.

I. EST prima sententia asserentium, quod voluntas antecedens sit voluntas, quae ita a solo Deo procedit, ut nullam ex nostris malis operibus occasionem captet, aut illa praesupponat. Consequens vero voluntas est, quae a nostro vitio ortum habet, et illud praesupponit, pro qua sententia

Arguitur auctoritate S. Thomae 1. p. q. 19. ar. 6. ad 1. ubi ait, quod voluntate antecedente iudex iustus vult, omnem hominem vivere, sed consequenter vult homicidam suspendi; scilicet, supposito peccato, et hoc modo, inquit, Deus antecedenter vult, omnem hominem salvari, sed consequenter vult, quosdam damnari secundum ordinem suae iustitiae. Iustitia autem Dei vindicativa supponit peccatum: ergo secundum S. Thom. voluntas Dei consequens supponit mala nostra opera.

Confirmatur ex S. August. lib. 3. contra Iulian. c. 18. dicente: Potest Deus aliquos sine bonis meritis liberare, quia bonus est: non potest aliquos sine malis meritis damnare; quia iustus est. Et si quis interroget, quem actum importet voluntas Dei antecedens respectu salutis omnium; respondent, quod importat actum conditionatum, ex parte obiecti voliti, quo vult, omnes salvari, si ipsi voluerint, aut per eos non steterit. Ex quo inferunt, quod Deus semper voluntate antecedente vult oppositum eius, quod vult voluntate consequente. Dicunt enim, quod voluntas consequens est, qua, ex adiunctione aliquarum circumstantiarum, est aliquid absolute volitum, manente velleitate de opposito.

II. Haec tamen sententia non recte, neque adaequate explicat, quid sit voluntas Dei antecedens, quid consequens, neque est ad mentem S. Tho. 1. p. q. 19. ar. 6. citato, ubi de hac re agit ex professo. Pro cuius explicatione supponendum est primo, quod, ut docet S. Tho. ar. 6. citato, unumquodque, secundum quod est bonum, est volitum a Deo; nec sub hac ratione potest odio haberi, cum bonum sit, quod omnia appetunt. Notandum secundo, quod aliquid absolute, et secundum se consideratum, potest esse bonum, et amabile, quod tamen in individuo consideratum secundum omnes circumstantias adiunctas, quas habet, non sit bonum; sed induat rationem mali; quia videlicet privat alio maiori bono, quod est magis appetibile: nam minus bonum comparatione maioris boni induit quamdam rationem mali, sicut diligere, et conservare merces; est bonum secundum se; non tamen est bonum conservare merces cum detrimento vitae. Supponendum est tertio, voluntatem, quae respicit aliquod obiectum secundum se consideratum, esse voluntatem antecedentem: voluntatem autem, quae respicit obiectum cum omnibus adiunctis, et circumstantiis, dici consequentem, ut docet expresse S. Thom. art. 6. citato, ad 1. Et ratio, quam assignat S. Doctor est: nam consideratio obiecti secundum se, antecedit considerationem eiusdem obiecti, prout habet tales circumstantias adiunctas. Sit ergo

III. PRima Conclusio. Voluntas Dei antecedens est, quae fertur in obiectum aliquod absolute consideratum, et secundum se:¹ dicitur autem haec voluntas antecedens, non quia antecedat bonum, vel malum usum nostri arbitrii, ut arbitrantur auctores primae sententiae; sed quia antecedit voluntatem, qua Deus fertur in obiectum consideratum cum aliquo adiuncto, quae est consequens, et posterior consideratio eius. Hanc conclusionem non obscure docet S. Tho. ar. 6. citat.² et non aliter probatur, quam ex fundamentis positis, et ex ipsa verborum significatione.

Secunda Conclusio. Si consideretur salus reproborum secundum se, et absolute, sic est a Deo volita:³ si autem consideretur, secundum quod habet adiunctam privationem, aut carentiam maioris boni, videlicet boni universalis providentiae divinae, pulchritudinis universi, manifestationis iustitiae divinae in reprobis, et maioris splendoris misericordiae eius in electis; sic non est volita a Deo. Et secundum hoc asserimus, quod, voluntate consequente, Deus non velit omnes salvos fieri, sed solum praedestinatos. Prima pars huius conclusionis ab omnibus conceditur; secunda autem negatur ab assertoribus primae sententiae; est tamen de mente S. Thomae 1. p. q. 23. ar. 3. ad 1. ubi ait, quod Deus omnes homines diligit, et etiam omnes creaturas, inquantum omnibus vult aliquod bonum: non tamen quodcunque bonum vult omnibus. Inquantum igitur quibusdam non vult hoc bonum, quod est vita aeterna, dicitur eos habere odio, vel reprobare. Et art. 5. eiusdem quaest. ad 3. idipsum confirmat. Probatur ex fundamentis positis: nam bonum particulare cum detrimento maioris boni, non est appetibile, cum ex adiunctis induat rationem mali; sed, si omnes universaliter salvarentur, impediretur bonum universale providentiae divinae, ac perfectio universi, ad quam requiruntur diversi gradus in rebus, et quod ex illis quaedam supremum, quaedam infimum locum teneant: impediretur etiam manifestatio iustitiae divinae, et maior splendor misericordiae eius circa electos: quae bona sunt multo maiora, quam salus aliquorum: ergo.

IIII. Tertia Conclusio. Non est necesse, quod Deus voluntate antecedente velit oppositum eius, quod vult voluntate consequente.⁴ Conclusio est contra auctores primae sententiae, sed probatur manifestissimis rationibus. Primo: nam Deus voluntate consequente voluit, S. Petrum salvari; siquidem salvus factus est, et etiam voluit salutem illius voluntate antecedente: nam hac voluntate vult omnes salvos fieri: ergo non semper vult Deus voluntate consequente oppositum eius, quod vult voluntate antecedente, nec e converso. Secundo probatur. S. Petrum salvari, est bonum secundum se consideratum: ergo volitum a Deo voluntate antecedente. Consequentia patet: nam voluntas antecedens est, quae fertur in obiectum absolute consideratum, et secundum se; similiter etiam, S. Petrum salvari, si consideretur cum omnibus adiunctis, et circumstantiis, est bonum, siquidem fuit iustus, et sanctus, et in illo maxime splenduit misericordia Dei, et pulchritudo universi: ergo est volitum a Deo voluntate consequente; et idem argumentum procedit de omnibus praedestinatis: ergo idem, quod prius. Probatur denique: nam praedestinatio includit voluntatem antecedentem, et consequentem de alicuius salute, ut docet expresse S. Tho. in primo sent. ad Annibaldum dist. 46. q. un. ar. 2. ad 1. ergo Deus voluntate antecedente, et consequente vult aeternam salutem omnium praedestinatorum. Non ergo Deus semper vult voluntate consequente oppositum eius, quod vult voluntate antecedente.

V. Quarta Conclusio. Voluntas antecedens importat formaliter in Deo actum conditionatum, quo vellet salutem omnium, nisi ex hoc impediretur pulchritudo universi, et bonum universale divinae iustitiae, et misericordiae.⁵ Prima pars conclusionis defenditur, tamquam probabilis a M. Bañes, et Zumel art. 6. citato; quamvis illi asserant, probabiliorem esse oppositam sententiam. Dicunt enim, quod actus conditionatus, seu velleitas solum eminenter reperitur in Deo. Nostram tamen sententiam defendunt alii plures Thomistae, et probatur auctoritate S. Thom. ar. 6. cit. ubi docet, quod, sicut iudex habet illam voluntatem antecedentem: Vellem omnes homines vivere; ita Deus vult, omnes homines salvos fieri: et idem dicit q. 23. de ver. ar. 2.⁶ sed in iudice reperitur formaliter voluntas antecedens et velleitas, respectu conservationis vitae omnium: ergo etiam in Deo. Probatur secundo. Deus amore actuali amicitiae, amat reprobum, dum existit in gratia: ergo volitione formali vult illi beatitudinem. Patet consequentia: nam beatitudo est bonum, quod Deus vult amicis suis, sed illa volitio beatitudinis non est absoluta, quia non impletur: ergo est formaliter volitio conditionalis ex parte obiecti voliti, videlicet, si perseveraverit usque in finem. Ista consequentia probatur: nam omnis volitio formalis debet esse absoluta, vel non absoluta, et consequenter conditionalis. Secunda pars conclusionis patet ex dictis tum in secunda conclusione, tum in disput. praecedenti, et praeterea probari potest auctoritate S. Augustini dicentis, quod multi salvi non fiunt, non quia ipsi nolint, sed quia Deus non vult; quod absque ulla controversia manifestatur in parvulis:⁷ ergo conditio, quae includitur in voluntate antecedente, qua Deus vult omnes homines salvos fieri, non est ista, si ipsi voluerint, aut per eos non steterit.

VI. Sed contra primam partem huius conclusionis est argumentum. Velleitas dicit intrinsecam imperfectionem: ergo non reperitur formaliter in Deo; sed solum eminenter.

Secundo arguitur. In Deo non est formaliter desiderium: ergo nec voluntas conditionalis, aut velleitas. Probatur consequentia: nam velleitas quoddam desiderium videtur importare.

Tertio arguitur auctoritate Agathonis Papae in quadam epist. decretali, quae refertur in sexta Synodo generali, actione 4. ubi dicitur, Christum Dominum habuisse duas voluntates, divinam scilicet, et humanam, inter quas haec assignatur differentia, quod voluntas divina Christi semper impletur, non autem humana, ut patet, quando Marc. 7. voluit latere, et non potuit.⁸ Ex quo desumitur argumentum, si in Deo esset formaliter velleitas, differentia assignata inter voluntatem divinam, et humanam Christi Domini esset nulla; etenim voluntas humana Christi absoluta semper fuit impleta, non autem voluntas conditionalis, ut quando dixit: Pater, si possibile est, transeat a me calix iste.⁹ Si autem in voluntate divina reperitur formaliter velleitas, eodem modo voluntas divina Christi, quando est absoluta, semper impletur; non autem conditionalis: ergo.

AD primum argumentum respondetur, quod velleitas non dicit intrinsecam imperfectionem ex parte actus voluntatis in ipso Deo; sed solum ex parte obiecti; quia videlicet non est amabile a Deo, prout habet adiunctam privationem maioris boni: sed solum est amabile absolute, et secundum se consideratum. Est exemplum in voluntate divina, quae quidem necessario amat suam bonitatem; non autem bonitatem creaturarum, sed libere, non quidem propter imperfectionem actus divinae voluntatis, sed propter imperfectionem obiecti secundario voliti; quia videlicet non habet necessariam connexionem cum bonitate divina; ac per consequens non est diligibile a Deo ex necessitate, sed libere.

VII. Ad secundum respondetur, in Deo non esse formaliter desiderium respectu boni proprii, quia semper habet illud praesens,¹⁰ non tamen repugnat, quod habeat formaliter desiderium conditionale de aliquo bono creaturarum secundum rationem eius antecedentem.

Ad tertium respondetur, quod voluntas divina Christi Domini per se, et ex propria natura habet omnipotentiam, et est efficax ad perficiendum omnia, quaecunque voluit in caelo, et in terra, sive per seipsam immediate, sive ministerio creaturarum operetur; voluntas autem humana Christi Domini etiam absoluta, non erat efficax per se, et ex sua natura ad faciendum omnia, quae volebat fieri, sed virtute ei communicata ex coniunctione ad Verbum, ut disputatur tertia parte, quaest. 13. art. 4. Unde non est eadem ratio de utraque voluntate.

AD argumentum autem factum a principio pro prima sententia respondetur, Sanctum Thomam ibi constituisse exemplum in quodam obiecto particulari, quod Deus vult voluntate consequente, supposito peccato; non tamen est necessarium, ut id, quod Deus vult voluntate consequente, semper praesupponat peccatum, ut dictum est in tertia conclusione. Et per haec respondetur ad auctoritatem S. Augustini.