De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice. This edition contains Book I: the prooemium and five preliminary disputations on Pelagian and Semi-Pelagian teaching, Manichaean and Reformation positions, Catholic theologians, and the authority of Augustine and Thomas Aquinas. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
✦ This work is being completed — add a section.
Liber Primus
Prooemium: divisio totius operis
Disputatio I: Utrum Pelagiani aliquando admiserint dari divinitus ad salutem, vel ad implendum legis praecepta aliquam gratiam interiorem, sive aliquod Dei auxilium supernaturale
Disputatio II: Quam gratiam tanquam necessariam ad salutem admiserint Semipelagiani, et in quo eorum sententia cum errore conveniat Pelagianorum, vel ab eo discedat
Disputatio III: Quid olim Manichaei, et his temporibus Lutherani et Calviniani circa necessitatem gratiae et vires naturales nostri arbitrii senserint
Disputatio IV: Quid nonnulli Doctores Catholici sentiant circa vires naturales Liberi arbitrii, ac illius concordiam cum divina praescientia, providentia, praedestinatione, et cum efficacia auxiliorum gratiae
Disputatio V: Quantam auctoritatem circa materiam praedestinationis et gratiae habeat sancti Augustini sententia, et utrum liceat ab ea discedere
Liber Secundus
Prooemium
Disputatio I: Utrum convenienter dividatur scientia Dei, in scientiam simplicis intelligentiae, et scientiam visionis.
Disputatio II: Utrum Scientia Dei sufficienter dividatur in scientiam mere naturalem, et mere liberam: an praeter utramque sit in Deo scientia media constituenda, respectu futurorum conditionatorum, ab humana voluntate dependentium.
Disputatio III: Utrum omnes res futurae sint actu praesentes in aeternitate secundum proprias existentias, quas habebunt in propria mensura.
Disputatio IV: Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia, propter praesentialitatem realem in aeternitate,antequam fiant,et utrum huiusmodi existentia aliquid conducat ad certitudinem, et infallibilitatem cognitionis Divinae.
Disputatio V: Utrum Deus certo, et infallibiliter cognoscat omnia futura contingentia in decreto,sive in praedeterminatione suae divinae voluntatis.
Disputatio VI: Utrum Deus cognoscat certo, et infallibiliter peccata futura, in aliquo decreto suae Divinae voluntatis.
Disputatio VII: Utrum Deus cognoscat certo et infallibiliter futura contingentia in praedeterminatione causarum secundarum, praesertim quando causae secundae sunt liberae.
Disputatio VIII: Utrum praescindendo omnem praedeterminationem Divinae voluntatis, et existentiam in aeternitate, possit assignari alia ratio certitudinis scientiae divinae, ex parte videlicet veritatis obiecti.
Disputatio IX: Utrum Deus ante decretum suae voluntatis certo cognoscat futura contingentia, ut futura sunt,in ideis eorum.
Disputatio X: Utrum sit in Deo coniecturalis cognitio. quid in particulari faciet creata voluntas, si in talibus circumstantiis constituatur.
Disputatio XI: Utrum haec causalis sit vera: Quia hoc futurum est, ideo praescitur a Deo; an vero e converso: Quia Deus praescit aliquid futurum esse, ideo sit futurum.
Disputatio XII: Utrum Deus immediate per suam scientiam, sive per suum intellectum producat res ad extra; an vero praeter intellectum, et voluntatem sit in illo constituenda tertia potentia exequutiva, per quam res immediate producantur.
Liber Tertius
Prooemium
Disputatio I: Utrum motio Dei actualis; qua indigent omnes causae secundae, ut suum effectum, vel operationem producant, sit influxus immediatus in ipsam causam secundam; an vero sit solum influxus immediatus cum causa secunda in eius effectum.
Disputatio II: Quidnam sit motio illa praeuia, qua Deus movet, et applicat causas secundas ad operandum.
Disputatio III: Utrum concursus Dei generalis, quo causas secundas constitutas in actu primo, per formas supernaturales adiuvat ad supernaturales actus producendos, sit supernaturalis; an vero eiusdem ordinis cum concursu generali ad actus mere naturales.
Disputatio IV: Utrum concursus Dei generalis, praesertim respectu actuum a libero arbitrio creato dependentium; sit secundum se indifferens.
Disputatio V: Utrum Deus, absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis vere efficienter, sive ad modum causae physicae, praedeterminet omnes causas secundas, tam naturales, quam liberas ad suas operationes, salva earum natura, et libertate.
Disputatio VI: Utrum Deus, praeuia motione, voluntati creatae inhaerente, eam ad modum causae physicae moveat, applicet, seu praedeterminet ad omnes suos actus bonos in particulari, salva ipsius libertate.
Disputatio VII: Utrum Deus praeuia motione liberum arbitrium vere efficienter, sive ad modum causae physicae praemoveat ad actum peccati, inquantum actus, et ut ens est.
Disputatio VIII: Utrum omnes actus contingentes, et liberi, a Deo praedeterminati, necessario fiant necessitate infallibilitatis, sive ex suppositione praedeterminationis divinae voluntatis.
Disputatio IX: Utrum prima radix contingentiae sit efficacia, sive omnipotentia divinae voluntatis.
Disputatio X: Utrum aliquis effectus possit dici formaliter contingens in ordine ad causalitatem Dei, praesertim quando immediate producitur ab illo.
Liber Quartus
Prooemium
Disputatio I: Utrum Deus habeat providentiam, non solum omnium generum, et specierum; sed etiam omnium individuorum in particulari, secundum omnes circumstantias loci, temporis, etc.
Disputatio II: Utrum mala poenae sint per divinam providentiam absoluta, et efficaci voluntate volita, et praedeterminata in particulari, an solum permissa.
Disputatio III: Utrum sit de ratione providentiae Divinae non solum ordinatio mediorum in finem, sed etiam assequutio finis a Deo intenti.
Disputatio IV: Utrum causae secundae contingentes, et liberae possint se subtrahere, vel exire ab ordine, qui per Divinam Providentiam est eis praefixus.
Disputatio V: Utrum liberum arbitrium creatum omnipotenti Deo valeat resistere, vel contra ordinem divinae providentiae reniti.
Liber Quintus
Prooemium
Disputatio I: Utrum omnes explicationes, quas S. Augustinus tribuit verbis illis Apostoli: Deus vult omnes homines salvos fieri; sint legitimae.
Disputatio II: Quid sit voluntas Dei antecedens, quid voluntas consequens, et utrum voluntas antecedens importet formaliter in Deo aliquem actum conditionatum, seu velleitatem.
Disputatio III: Quid sit praedestinatio, et in quo actu formaliter consistat, an in actu voluntatis, vel potius in actu intellectus.
Disputatio IV: Utrum bonus usus auxiliorum gratiae, ut emanat a libero arbitrio, sit effectus Praedestinationis.
Disputatio V: Utrum bonus usus liberi arbitrii, procedens ex auxilio gratiae, sit causa, ratio, vel conditio, sine qua non, praedestinationis in Adultis.
Disputatio VI: Utrum praedestinatio Parvulorum fuerit dependens ex praescientia boni usus liberi arbitrii parentum, vel aliorum, per quos ad baptismi gratiam pervenerunt; et eam praesupponat.
Disputatio VII: Utrum merita Christi praevisa sint causa praedestinationis nostrae, quantum ad integrum effectum.
Disputatio VIII: Utrum gratia status innocentiae fuerit Adae collata ex meritis Christi.
Disputatio IX: Utrum praedestinatio, quantum ad effectus assequutionem, sit certa, et infallibilis, certitudine ordinis, et causalitatis mediorum.
Disputatio X: Utrum possit aliquis, seclusa divina revelatione, certitudine infallibili cognoscere, se, vel alium esse in numero Praedestinatorum, aut ex aliquibus signis id colligere.
Disputatio XI: Utrum saltem ex fidelibus sint plures electi, quam reprobi.
Utrum saltem ex fidelibus sint plures electi, quam reprobi.
I. SUPPOSITO, quod non potest quis absque divina revelatione, certo, et infallibiliter cognoscere, an ipse, vel alius in particulari sit praedestinatus; inquirendum est: Utrum in communi sit certum, ex hominibus, saltem fidelibus, plures esse praedestinatos, quam reprobos.
Sunt circa hoc diversae sententiae Doctorum. Damasc. in quodam sermone de defunctis, tenet fere omnes fideles salvari. Sylv. in rosa aurea tract. 2. super Euang. Dominicae in Septuagesima, dicit probabiliter defendi, quod maior pars Christianorum, habentium fidem rectam, et viventium sub obedientia S. Romanae Ecclesiae salvetur. Idem sentit Franciscus a Christo in 1. sent. d. 41. q. un. concl. 3. de reprobatione; et alii nonnulli Theologi, quorum sententia probari potest ex illo Matth. 22. ubi, cum intraret Rex, ut videret discumbentes, unum dumtaxat inter plurimos invitatos invenit, qui sordida veste esset indutus: ergo ex vocatis ad fidem plures salvantur, et pauciores damnantur.
Secundo. Ex Angelis plures praedestinati sunt, quam reprobati; dicitur enim de dracone magno, per quem Lucifer designatur: Cauda eius trahebat in terram tertiam partem stellarum caeli,1 scilicet Angelorum, qui ceciderunt ad imitationem Luciferi: ergo similiter ex hominibus saltem Christi fidelibus in lege gratiae plures sunt electi, quam reprobi.
Tertio arguitur, ex cap. 7. Apoc. ubi, postquam Propheta evangelicus retulit praedestinatorum multitudinem ex omni tribu filiorum Israel, subdit: Post haec vidi turbam magnam, quam dinumerare nemo poterat ex omnibus gentibus, tribubus, populis, et linguis stantes ante thronum: ergo ex omnibus tribubus pauciores damnantur, saltem ex fidelibus; alias non dixisset, turbam praedestinatorum ex omnibus gentibus esse magnam.
Quarto: nam ex parvulis, qui ante usum rationis moriuntur, maxima multitudo decedit cum baptismo: ex adultis vero, licet maior pars saepius mortaliter peccet, tamen saepius resurgunt; et ita cadendo, et resurgendo vitam transigunt. Denique ex his multo maior pars recipit Sacramenta Ecclesiae in articulo mortis, quae faciunt ex attrito contritum: ergo, pensatis omnibus, verisimile est, plures ex iis Christianis salvari.
Arguitur quinto. In aliis animalibus defectus a suo fine contingit in paucioribus: ergo idem erit in hominibus; alias essent peioris conditionis, quam bruta animalia.
II. Oppositam sententiam magis communiter defendunt Sancti, qui asserunt, plures perire etiam ex Christi fidelibus, quam salvari.2 Sic docet S. Greg. hom. 19. super Evangelia, ubi ait: Ad fidem multi venimus, sed ad caeleste regnum pauci perducuntur: et super c. 6. Cant. explicans illud: Et adolescentularum non est numerus: et illud Ps. 39. Multiplicati sunt super numerum; expresse dicit, vagas animas, idest reprobas, numerum electarum excedere. et S. Aug. lib. 3. contra Cresconium Grammaticum cap. 66. explicans illud Matt. 8. Multi ab Oriente, et Occidente venient, et recumbent cum Abraham, inquit, quod electi nunc multi dicuntur, nunc pauci; quia iidem ipsi boni, verique Christiani, qui per seipsos multi sunt, in comparatione malorum falsorum; iidem pauci sunt: sicut multa grana, quibus horrea magna complentur, pauca dicimus in comparatione palearum. Et epist. 48. ad Vincent. et lib. 13. contra Faust. c. 16. idipsum confirmat. et ad id probandum adducit locum illum Genes. Sicut stellae caeli, et sicut arena maris, sic erit semen tuum:3 ubi per stellas caeli electos intelligit, et per arenam maris reprobos: ergo in quo numero arena maris excedit stellas caeli, in eodem numerus reproborum excedit numerum electorum. Idem insinuat S. Chrysost. hom. 40. ad populum: ait enim: Quot putatis esse in hac civitate, qui salvi fiant? non possunt inveniri in tot millibus centum, qui salventur; quin et de his dubito: quanta enim in iuvenibus malitia, quantus in senibus torpor? Et quamvis haec verba per hyperbolem dicta videantur; certissimum existimat esse Chrysostomus, plures damnari, quam salvari. Denique Caietanus explicans illud Matth. 25. Quinque autem ex eis erant fatuae, et quinque prudentes; arbitratur, quod ex Christianis, qui apparent boni, et habent aliqualem curam suae salutis, medietas perit: et istum putat esse legitimum sensum litteralem illius parabolae de decem Virginibus, quinque fatuis, et quinque prudentibus. Haec secunda sententia est valde conformis locis Scripturae: unde pro resolutione sit
III. PRima conclusio. Si loquamur absolute de omnibus hominibus, multo maior est, et incomparabiliter maior numerus reproborum, quam electorum.4 Hanc conclusionem docent auctores allegati in secundo loco, et colligitur ex sacris litteris: primo ex lib. 4. Esdrae c. 8. ubi dicitur: Hoc saeculum fecit Altissimus propter multos; futurum autem propter paucos, scilicet propter electos: et explicans statim optimo exemplo multitudinem maximam reproborum, et electorum paucitatem, subdit: Terra dabit multam terram, unde sit fictile, parvum autem pulverem, unde aurum fit; sic multi quidem creati sunt, pauci autem salvabuntur: ac si apertius diceret: Qua proportione terra superat pulvisculos auri, ea reprobi electos excedunt. Et quamvis ille liber non sit canonicus, magnam tamen post Scripturam canonicam auctoritatem habet; unde et a Sanctis Doctoribus, praesertim ab Ambrosio, et Augustino pluries allegatur ad confirmationem suae doctrinae.
Secundus locus habetur ad Colos. 1.5 ubi loquens Apostolus de electis, inquit Qui dignos nos fecit in partem sortis Sanctorum:6 et ad Ephes. 1.7 Sorte vocati estis: ubi electos dicit esse sorte vocatos, ut eorum paucitatem designet. Nam sicut sortes, cum inter plura hominum millia mittantur; paucissimis tamen contingunt; et interdum insipientibus, et pauperibus; relictis sapientibus, et divitibus, nobilibusque ita paucissimis inter multa hominum millia sors praedestinationis contingit, in qua non attenditur generis nobilitas, non humana sapientia, non magnitudo divitiarum, aut operum praecedentium merita, sed pro sua misericordia, et gratuita voluntate, cuius vult, miseretur Deus, et quem vult, indurat.8 Unde et Apostolus: Videte, inquit, vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum carnem, non multi potentes, non multi nobiles; sed quae stulta sunt mundi, elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia, et ignobilia mundi, et contemptibilia elegit Deus; et ea, quae non sunt, ut ea, quae sunt, destrueret; ut non glorietur omnis caro in conspectu eius.
III. Tertius locus habetur in Ps. 39. ubi de reprobis dicitur: Multiplicati sunt super numerum, scilicet electorum, ut explicat S. Gre. ubi supra. Unde et Ecclesiastes 1. dicitur: Stultorum infinitus est numerus. Et Isa. cap. 24. paucitatem electorum confert paucis olivis, et racemis, qui remanserunt, finita vindemia, dum ait: Quomodo si paucae olivae, quae remanserunt, excutiantur ex olea, et racemi, cum fuerit finita vindemia.9 Et cap. 17. inquit: Et relinquetur in eo, sicut racemus duarum, vel trium olivarum in summitate rami, sive quatuor, aut quinque, in cacuminibus eius, fructus eius. Unde reliquiae dicuntur electi, quia pauci, ut ad Rom. 9. Si fuerit numerus filiorum Israel, sicut arena maris, reliquiae salvae fient: et cap. 11.10 Reliquiae secundum electionem salvae factae sunt.
V. Secunda Conclusio. Etiam ex fidelibus, qui fuerunt ab initio nascentis Ecclesiae usque ad finem mundi, plures homines sunt reprobi, quam electi.11 Hanc conclusionem docent auctores secundae sententiae, et colligitur ex locis Scripturae adductis pro praecedenti conclusione. Praeterea probatur ex illo Matth. 20. Multi sunt vocati; pauci vero electi: ubi sermo est de hominibus, qui vocati sunt ad fidem. Item etiam 1. ad Corin. 10. loquens Apostolus de Iudaeis, inquit: Nolo vos ignorare, fratres, quod patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt; sed non in pluribus beneplacitum est Deo: nam prostrati sunt in deserto. et postea subdit, hoc in figura contigisse illis. Praeterea Cant. 2. dicitur: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias: Non inquit inter extraneas, ut notavit Bernar. sed inter filias,12 sive inter domesticas fidei: nam sicut spinae excedunt lilia in numero, ita etiam ex fidelibus reprobi excedunt electos. Denique Matth. 7. ipsa Veritas clamat: Arcta est via, quae ducit ad vitam, et pauci ingrediuntur per eam; lata est via, quae ducit ad perditionem, et multi ingrediuntur per eam.
Tertia Conclusio. Etiam ex fidelibus, qui in lege gratiae nascuntur, plures sunt reprobi, quam electi. Haec conclusio non est ita certa, sicut praecedens; loca tamen Scripturae adducta eam persuadere videntur. Illam docet Caiet. exponens parabolam illam Matth. 25.13 de decem virginibus: ubi affirmat, etiam ex illis, qui in Ecclesia peculiarem aliquam suae salutis curam habent, qui subinde per virgines designantur, dimidiam partem damnari: ergo si numeremus praedictos fideles legis gratiae, plures sunt reprobi, quam electi. Experientia enim constat, quamplurimos fideles, eos praesertim, qui vivunt, ubi nulla viget disciplina, aut raro praedicatur Verbum Dei; parvam, aut nullam suae salutis curam habere. Praeterea, etiam statui legis Evangelicae propter corruptionem naturae, cuius sensus, et cogitatio in malum prona sunt ab adolescentia sua: multo plures sequuntur inclinationem sensus, quam rationis, ut ex solutione ad 2. et ad 5. patebit. In particulari autem, quot sint praedestinati, soli Deo cognitum est, ut S. Thom. probat ex oratione illa Ecclesiae:14 Deus, cui soli cognitus est numerus electorum in superna felicitate locandus, etc.
VI. AD primum argumentum respondetur, quod, ut Hieron. explicat, nomine unius intelligitur in illo loco Matt. 22. omnium reproborum congregatio, quae ad unam civitatem pertinet Babylonis, et significatur nomine unius; quoniam reprobi in unum coniuncti, quasi spinae se invicem complectuntur: iuxta illud Naum 1. cap. Quia sicut spinae se invicem complectuntur, sic convivium eorum pariter potantium.15 Aut vero quia omnes reprobi, seu damnati in una poena damni conveniunt, propter quam dicuntur congregati congregatione unius fascis, iuxta illud Isai. Vaticinium cap. 24. Et congregabuntur congregatione unius fascis in lacum, et claudentur in carcerem: ut in nostris commentariis super eumdem locum observavimus.
Ad secundum negatur consequentia, et ratio discriminis est; quia in homine est duplex natura, scilicet rationalis, et sensitiva;16 et quoniam per operationem sensus pervenit homo ad actum rationis; ideo plures sequuntur inclinationem naturae sensitivae, quam ordinem rationis, ut explicat S. Thom. p. 2. q. 71. art. 2. ad 3. Et praesertim hoc habet verum in natura corrupta; unde Arist. 2. ethic. cap. 3. inquit: Cunctis una cum hominibus, ab ipsis incunabulis, voluptas est enutrita; quapropter arduum est, hunc affectum insitum vitae excludere. Haec autem ratio non procedit de Angelis; unde non est simile.
Ad tertium respondetur, quod sicut S. August. ait locis superius allegatis, praedestinati, absolute loquendo, sunt multi, sed respectu multitudinis reproborum paucissimi: quod et in eodem loco Apoc. innuitur: nam, ut ibi adnotavit S. Thom. cum dicitur, ex omni tribu, lingua, populo, et natione; illa dictio ex, delectum quemdam, et segregationem paucorum denotat ex multis.
Ad quartum argumentum respondetur, quod etiam quamplurimi ante usum rationis, absque lavacro regenerationis decedunt, vel quia moriuntur in utero, aut quia etiam ex utero nati, ad baptismum non perveniunt. Et licet plures ex his decedant ante usum rationis cum baptismate, et salventur; si tamen conferantur cum multitudine adultorum, qui pereunt; constabit, plures etiam in lege Evangelica esse reprobos, quam electos. Ad id vero, quod obiicitur de suscipientibus Sacramenta Ecclesiae in articulo mortis, respondetur, quod, si recte consideretur, plurimi Christiani absque susceptione Sacramentorum decedunt; et dato quod maior pars in articulo mortis sacramenta suscipiat, pauciores ad effectum sacramentorum suscipiendum se praeparant.
Ad quintum negatur consequentia, et ratio discriminis est, quam assignat S. Th. 1. p. q. 23. art. 7. ad 3. Nam finis aliorum animalium est proportionatus eorum naturae; beatitudo autem aeterna excedit communem statum naturae creatae, et praecipue, secundum quod est gratia destituta per corruptionem originalis peccati: Bonum autem proportionatum communi statui naturae accidit ut in pluribus, et deficit in paucioribus; sed bonum, quod excedit communem statum naturae, invenitur in paucioribus, et deficit in pluribus. Unde, quamvis ex brutis animalibus multo plura consequantur suum finem; ex hominibus tamen plures ab eo deficient. Est et alia ratio, quam in eadem solutione assignat S. Thom. quia videlicet in hoc maxime apparet Dei misericordia, eo quod aliquos ad aeternam salutem eligit, a qua plures deficiunt. Sed de hoc inferius agendum est inter disputandum,17 Utrum ostensio divinae iustitiae in reprobis, et maioris misericordiae in electis, sit ex parte Dei sufficiens reprobationis ratio. Nec ex hoc sequitur, homines esse peioris conditionis, quam animalia bruta, imo quia sunt melioris conditionis, plura requirunt, ut finem ultimum, ad quem sunt conditi, assequantur; ac propterea, ut in pluribus ab eo deficiunt. Et haec de imperscrutabili Praedestinationis mysterio dicta sufficiant.
Libri Quinti Finis.