Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Increduli contendunt fidem in Iesum redivivum natam non esse ex resurrectione, sed sine resurrectionis miraculo explicari vel e mythis orientalibus, vel e vaticiniis Veteris Testamenti, vel ex imagine Iesu animis discipulorum impressa. Contrarium facile probatur.¹

1. Mythi orientales, quos mythos „resurrectionis" iniuria vocant, apud omnes fere populos antiquiores inveniuntur, scil. apud babylonios (deus Tammuz), phoenices (Adonis), phrygios (Attis), aegyptios (Osiris), graecos (Dionysos). Attamen deest tum parallelismus inter mythos orientales et resurrectionem Iesu, tum influxus mythorum orientalium in resurrectionem Iesu.

Deest parallelismus inter mythos orientales et resurrectionem Iesu. Mythi illi simpliciter plangunt mortem vegetationis naturalis hieme appropinquante atque celebrant regenerationem vegetationis naturalis tempore verno. Deus vegetationis hieme ad inferos descendit et vere ad terram redit. Agitur ergo de mera fabula, qua mutationes temporum deificantur. Contra resurrectio christiana versatur circa personam concretam, individuam, historicam Iesu, quem discipuli credentes noverant et amaverant cuiusque mortem corporalem ac reditum ad vitam corporalem narrant. Unde nulla prorsus similitudo inter mythos orientales et resurrectionem Iesu.

Deest influxus mythorum orientalium in resurrectionem Iesu. Cultus mythologici, quibus mutationes temporum celebrabantur, iudaeis Iesu aequalibus omnino ignoti erant. Nulla enim horum cultuum vestigia inveniuntur in monumentis iudaicis. A fortiore piscatores illi galilaei, qui resurrectionem magistri sui crediderunt, praedicaverunt, descripserunt, martyrio demum obsignaverunt, conversi non sunt ad deos vegetationis gentilium. Hinc absurdum est, resurrectionis fidem discipulorum explicare e mythis orientalibus.

2. Vaticinia Veteris Testamenti praenuntiant quidem Messiae resurrectionem, quin tamen memorent adiunctum tertiae diei.² Unde hoc saltem adiunctum discipuli non hauserunt e Vetere Testamento. Sed et ipsam prophetiam resurrectionis experti demum resurrectione Iesu intellexerunt. Conceptu messiano rabbinorum imbuti numquam ideam Messiae morientis et resurgentis capere valuerant. Iesum de morte et resurrectione futura loquentem Petrus acriter increpavit: „Absit a te, Domine: non erit tibi hoc!"³ Iesu iamiam mortuo, cum monumentum eius vacuum invenirent atque ore angeli resuscitatum audirent, „nondum sciebant Scripturam, quia oportebat eum a mortuis resurgere".⁴

Immo, licet Iesus redivivus discipulis in castellum Emmaus euntibus interpretaretur „in omnibus Scripturis", quae erant de Messiae morte et glorificatione,⁵ ipsi sola experientia convicti magistrum resuscitatum cognoverunt in fractione panis.⁶ Quare deinceps iudaeis praedicantes, eloquuntur Christum et mortuum et resuscitatum esse „secundum Scripturas",⁷ non contra Scripturas. Ergo fidem resurrectionis non hauserunt e vaticiniis messianis Veteris Testamenti, sed potius vaticinia Veteris Testamenti de Messia morienti et reviviscenti didicerunt ex facto resurrectionis Iesu.

3. Imago Iesu utique animis discipulorum alte profundeque impressa manebat. Attamen quantumvis Iesum olim viventem et iamnunc mortuum recordabantur, neutiquam imaginem magistri resurgentis et redivivi concipiebant. Patet e statu psychologico, quem discipuli post mortem Iesu prae se ferebant. Iesu in cruce mortuo discipuli inter parasceven et pascham lugebant et flebant,⁸ exclusa omni spe resurrectionis. Diluculo paschae mulieres monumentum adibant corpus Iesu uncturae, cum nil nisi ipsius corruptionem exspectarent.⁹ Lapidem revolutum et monumentum apertum invenientes non suspicabantur Iesum resurrexisse, sed corpus furto ablatum esse.¹⁰ Angelus nuntium resurrectionis afferens non fidem eis iniicit, sed magnum terrorem incutit.¹¹ Apostoli eundem nuntium putabant esse „deliramentum, et non crediderunt".¹² Paulo post Petrus sepulcrum vacuum invenit, non tamen credidit, sed „abiit secum mirans, quod factum fuerat".¹³ Postmeridie paschae duo ex eis in castellum Emmaus ibant „tristes". Cumque Iesus de eorum desperatione sciscitaretur, respondens unus, cui nomen Cleophas, dixit ei: „Tu solus peregrinus es in Ierusalem et non cognovisti, quae facta sunt in illa his diebus? ... De Iesu nazareno, qui fuit vir propheta potens in opere et sermone coram Deo, et omni populo. Et quomodo eum tradiderunt summi sacerdotes et principes nostri in damnationem mortis, et crucifixerunt eum. Nos autem sperabamus, quia ipse esset redempturus Israel: et nunc super haec tertia dies est hodie quod haec facta sunt. Sed et mulieres quaedam ex nostris terruerunt nos, quae ante lucem fuerunt ad monumentum, et non invento corpore eius, venerunt dicentes se etiam visionem angelorum vidisse, qui dicunt eum vivere. Et abierunt quidam ex nostris ad monumentum, et ita invenerunt, sicut mulieres dixerunt, ipsum vero non invenerunt."¹⁴ Ex quibus omnibus elucet discipulos minime coluisse imaginem Iesu resurgentis, necnon eos fidem in Iesum redivivum solo facto resurrectionis acquisivisse. Fides paschalis sine facto paschali explicari prorsus nequit.

Negato miraculo resurrectionis increduli monumentum vacuum eo repetunt, quod vel Iesus stupore tantum affectus monumentum reliquerit, vel discipuli corpus Iesu furati sint, vel demum iudaei illud sustulerint. Falsitas harum hypothesium manifesta est.¹

1. Iesum e stupore expergefactum monumentum reliquisse rationalistae veteriores et quidam recentiores sic exponunt: Iesus in cruce ictu lanceae solum deliquium passus, aromatibus summopere relevatus est. Accedente inopinata tempestate cum magno fragore tonitribusque e syncope plene evocatus et monumentum apertum est, ita ut milites custodes sepulcri exterriti aufugerint. Quibus fugatis Iesus e monumento prorepsit, a piis mulieribus detectus et a discipulis curatus est, quoad elapsis 40 diebus fessus vulneribus obiit. Ita hypothesis mortis apparentis.²

Hanc hypothesim refutare solebant multis rationibus historicis et medicis probantes Iesum vere mortuum fuisse. Verumtamen operae pretium non est tantum laborem cassum impendere. Nam Iesus ipse hypothesim mortis apparentis absurdam demonstravit: imprimendo discipulis speciem verae resurrectionis suae et exigendo a discipulis fidem verae resurrectionis suae.

Imprimendo discipulis speciem verae resurrectionis suae. Evangelia, Actus apostolorum, epistulae s. Pauli Iesum a die paschae describunt perfecte sanum, immo principem vitae, victorem mortis et sepulcri. Hanc persuasionem autem animis discipulorum certo non impressisset semimortuus e sepulcro prorepens, cura medica indigens et utens, infirma atque etiam aegra valetudine iacens ac demum vulnerum febri succumbens.³

Exigendo a discipulis fidem verae resurrectionis suae. Mortem et resurrectionem suam Iesus discipulis praedixerat.

Iamnunc eis annuntiat se vere surrexisse; eos multis argumentis convincit de reditu suo ad vitam; ianuis clausis intrans et exiens eos monet de glorioso suo corpore in resurrectione assumpto; in caelum demum ascendens eis testatur se morte superata intrare in gloriam suam. Uno verbo, fidem verae resurrectionis suae constanter inculcat et exigit. Ergo vere mortuus est vereque surrexit, non ad speciem tantum. Sin autem, Iesum impostorem foedissimum dicere deberemus.

2. Iesum a discipulis dolo surreptum esse principes iudaeorum divulgarunt. Cum enim custodes exterriti de monumento in civitatem accurrissent, principes sacerdotum cum senioribus coacto consilio "pecuniam copiosam dederunt militibus dicentes: 'Dicite, quia discipuli eius nocte venerunt et furati sunt eum nobis dormientibus. Et si hoc auditum fuerit a praeside, nos suadebimus ei et securos vos faciemus.' At illi accepta pecunia fecerunt sicut erant edocti. Et divulgatum est", ait Matthaeus evangelista, "verbum istud apud iudaeos usque in hodiernum diem."⁴ Immo posteriores iudaei, teste s. Iustino⁵ eandem fabulam recitarunt, quam denique Reimarus saeculo XVIII recoxit, irridentibus ipsis rationalistis.

Revera haec hypothesis furti et doli refellitur modo agendi tum iudaeorum tum discipulorum.

Modo agendi iudaeorum. Iudaei ad praecavendum dolum nil intentatum reliquerant; monumentum sigillo obsignaverant atque custodia militari munierant dicentes: „Ne forte veniant discipuli eius et furentur eum et dicant plebi: 'Surrexit a mortuis', et erit novissimus error peior priore."⁶ Monumento nihilominus aperto et corpore remoto synedrium legendam furti divulgandam curavit. Attamen in culpam discipulorum et custodum militum non inquirit, neque eos punit de crimine horribili eis imputato. Immo patitur discipulos libere circumire, atque coram plebe et ipso consilio resurrectionem Iesu praedicare,⁷ quin vel obiiciat eos falsa testari. Hoc modo agendi synedrium⁸ iudaeorum aperte monstrat quam falso apostolos accuset de furto. Idem a fortiore elucet e modo agendi discipulorum.

Modo agendi discipulorum. Supposito furto, discipuli a primo mane paschae Iesum redivivum simulassent. Contra fuerunt increduli; nuntium resurrectionis a mulieribus latum deliramentum esse putarunt; monumentum vacuum spectantes sceptici manserunt, neque Iesum redivivum crediderunt nisi experientia argumentorum coacti. Ex hoc autem mutati sunt in alios homines, qui spreto timore et dubio Iesu resurrectionem coram iudaeis et gentibus audacter profitentur, resurrectionis fidem ab omnibus postulant, necnon fortiter sanguinem et vitam fundunt, ut Iesum a mortuis redivivum adorent et praedicent. Numquid ita egissent vel agere potuissent, si magistrum mortuum furto sustulissent et turpiter alibi sepeliissent? Nemo non videt hoc agendi modo discipulorum corruere hypothesim furti eis obiurgati.

3. Iesum a iudaeis provide sublatum esse recentissimi adversarii resurrectionis propugnant. Et quidem:

Alii contendunt ipsum synedrium corpus Iesu removisse et alio loco sepeliisse, ne monumentum honorificum Christi feret sanctuarium christianorum.⁹ Sed quid? Num synedrium ita agendo non praevidit se fovere resurrectionis spem discipulorum et „errorem novissimum peiorem priore"? Si autem non praevidit, cur errori illi iamiam orto synedrium non resistit? Cur praedicatores resurrectionis non confundit monstrando et exhibendo corpus Iesu alio loco sepultum? Cur apostolos resurrectionem divulgantes mendacii non accusat, sed tantummodo eis comminatur, „ne ultra loquantur in nomine hoc [Iesu] ulli hominum"?¹⁰ Quam salsa ironia: synedrium iudaeorum corpus Iesu furatum est in gratiam resurrectionis a christianis praedicatae!

Alii contendunt ipsum Ioseph ab Arimathia corpus Iesu alio transtulisse, ne „malefactor ille" perpetuo mortuis propriae familiae sociaretur in monumento.¹¹¹² Verum ista opinio non solum evangeliis Matthaei et Ioannis, testium rei oculatorum, contradicit, sed in se absurditatibus turget. Quare Ioseph corpus Iesu in monumento suo novo maximis honoribus sepelit, si illud in eodem monumento longius habere erubescit? Cur statim magnis diebus paschatis corpus aufert, cum tamen mortuis misceri sub poena contaminationis prohibebatur? Cur sodales synedrii Ioseph collegam non interpellant de corpore Iesu a se abscondito? Cur eum non cogunt corpus mortuum ostendere, ut confundant discipulos Iesum praedicantes redivivum? Cur non Ioseph ipse sponte sua praedicatores resurrectionis arguit erroris et fraudis, exhibendo „corpus delicti"? Manifesto, quia Iesum e monumento non sustulerat.

Itaque omnes explicationes naturales monumenti Iesu vacui evanescunt: Iesum non clam furati sunt discipuli; Iesum non provide sustulerunt iudaei; Iesus non ipse apparenter mortuus monumentum dereliquit. Ergo gloriose et miraculose e monumento resurrexit.

Iesum redivivum discipulis apparuisse probavimus.¹ Adversarii tamen, negata resurrectione, opinantur illas apparitiones non reales fuisse, sed imaginarias, non externas, sed internas, non veras, sed fallaces. Primo Mariam Magdalenam aliasque mulieres, dein Petrum ceterosque apostolos, demum omnem multitudinem fidelium suggestione morbida sibi persuasisse se Iesum videre, quamvis revera Iesus nemini apparuerit. Hanc theoriam „visionum" sive „hallucinationum" vel „illusionum" Celsus proposuit, Renan et Strauß innovarunt atque hodie omnes fere radicales, liberales et modernistae approbant.² Redarguuntur autem discipulorum psychologia, critica, experientia.

1. Psychologia discipulorum. Adversarii fingunt discipulos post mortem Iesu maxima fiducia et ardentissimo desiderio exspectasse resurrectionem ipsius. Quo magis autem tempore et loco a sepulcro separabantur, eo magis spes et affectus flagrans revidendi magistri dilecti crescebant, donec sive Maria Magdalena sive Petrus primas visiones resurrectionis praetenderent.

Hae primae visiones, quasi lapis in aquam iactus novos in dies circulos fidelium tetigerunt, dum omnes christiani visiones hallucinatorias resurrectionis subirent.

Nihil tamen falsius statu psychologico discipulorum sic descripto. Sat superque probavimus³ discipulos omni spe et exspectatione resurrectionis Iesu destitutos fuisse. Quae cum ita sint, psychologice fieri non potuit, ut paterentur visiones hallucinatorias resurrectionis Iesu. Nam hallucinationibus eae tantum res subsunt, quibus diu noctuque animus vivide et fortiter intentus est. Hinc discipuli, etiamsi visionarii fuissent, non habuissent visiones Iesu redivivi, sed Iesu quoad corpus in sepulcro demortui, quoad animam vero in paradiso gloriosi.

2. Critica discipulorum. Theoria illusionum supponit mulieres et viros enthusiasticos, immo eo usque hystericos, ut quibusvis phantasmatibus propriis et alienis obruerentur. Contrarium elucet e documentis historicis ac praecipue evangelicis. Discipuli nequaquam erant homines ad illusiones proni, sed sanae et seriae mentis, ad incredulitatem magis proclives, quam ad credulitatem. Hunc animum „realisticum" et „criticum" tota vita ostendunt, maxime vero occasione et examine apparitionum Iesu redivivi.

Maria Magdalena, quam Celsus „mulierem fanaticam",⁴ Renan passione hallucinatam vocat,⁵ Iesum sibi apparentem nequaquam avide agnoscit, sed potius „vidit Iesum stantem, et non sciebat, quia Iesus est ... existimans, quia hortulanus esset".⁶ Duo discipuli euntes in castellum Emmaus Iesum comitantur, sed tandem in fractione panis agnoscunt.⁷ Undecim apostoli necdum credunt duobus discipulis apparitionem Iesu narrantibus⁸ atque nuntium mulierum de facta resurrectione deliramentum putant.⁹ Immo Iesu apparente in medio eorum, opinantur phantasma se videre.¹⁰ Thomas renuit credere, quamvis omnes apostoli testentur se Dominum vidisse: „Nisi videro in manibus eius fixuram clavorum, et mittam digitum meum in locum clavorum, et mittam manum meam in latus eius, non credam."¹¹ Paulo ante ascensionem Iesus suis apparet in monte Galilaeae et ad mare Genesareth, neque tamen discipuli sensuum testimonio fidentes eum agnoscunt.¹²

Hinc omnes discipuli apparitiones Iesu redivivi mente critica, immo hypercritica suscipiunt. Contra visionarius criticum nec agit, nec agere potest. Imago visionaria, quam animo retinet et ad extra proiicit, visionarius statim et necessario agnoscit atque veram esse pertinaciter asseverat. Unde critica, qua discipuli apparitiones in trutinam vocant, certissime probat eos non habuisse visiones fallaces, sed veras Iesu redivivi.

3. Experientia discipulorum. Veritatem apparitionum discipuli non solum critice examinant, sed experiuntur argumentis tum materialibus tum spiritualibus, quibus Iesus praesentiam suam realem comprobat.

Argumentis materialibus: Iesus verbis eos alloquitur, Scripturas eis explicat eorumque incredulitatem arguit.¹³ Cum eis iter facit, diversorium ingreditur et accumbit.¹⁴ Poscit, ut cibi sibi apponantur, cibos benedicit et propinat, panem frangit, piscem et pulmentarium edit.¹⁵ 1° Manus, pedes, latus ostendit et palpanda exhibet dicens: „Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere ... Infer digitum tuum huc et vide manus meas, et affer manum tuam et mitte in latus meum, et noli esse incredulus, sed fidelis."¹⁶ Haec certo non sunt phantasmatis, sed corporalis praesentiae signa.

Argumentis spiritualibus: „Praebuit seipsum vivum post passionem suam multis argumentis ... loquens de regno Dei",¹⁷ baptismum instituens, potestatem remittendi peccata tribuens, primatum conferens, mysterium Trinitatis docens, assistentiam suam perpetuam ecclesiae promittens. „Pax vobis! Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. Accipite Spiritum Sanctum. Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt ..."¹⁸ „Pasce agnos meos, pasce oves meas ..."¹⁹ „Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra; euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti ... et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi."²⁰ Haec summa et sapientissima mysteria regni Dei certo non sunt deliramenta visionarii, sed documenta ultima Salvatoris instructionem discipulorum perficientis et absolventis.

Discipulorum psychologia, critica, experientia tam necessario excludunt theoriam visionum subiectivarum, ut rationalistae quidam desperabundi confugiant ad hypothesim visionum obiectivarum: Iesum dicunt ipsum anima²¹ et spiritu discipulos visitasse ita, ut discipuli eum falso putarent corpore redivivum et praesentem. Attamen ista hypothesis iisdem absurditatibus scatet ac theoria visionum subiectivarum: utraque enim contendit discipulos deceptos finxisse praesentiam Iesu corporalem, cum tamen corpus magistri redivivi tangerent et palparent. Immo hypothesis visionum obiectivarum absurditate superat theoriam visionum subiectivarum, quia Iesum facit auctorem deceptionis, quippe qui tanta evidentia sese palpandum et tangendum exhibuerit, ut discipuli redivivum eum credere cogerentur. „Incidit in Scyllam, qui vult vitare Charybdim."

Trino itaque facto inconcusso resurrectio Iesu Christi scientifice constat, scil. fide discipulorum Iesu, monumento Iesu vacuo, apparitionibus Iesu redivivi. Evanescunt cuncta tentamina suprema, quibus increduli facta haec vel negare vel naturaliter explicare conati sunt. Quivis liber a philosophia anteconcepta historiam resurrectionis indagans fateri compellitur: „Christus resurrexit a mortuis primitiae dormientium."²² „Surrexit Dominus vere."²³