Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Disserendum est de natura, possibilitate, cognoscibilitate miraculorum, necnon de miraculis fictis.¹

1. Notio. Variis nominibus miracula in sacris litteris designantur, prout considerantur sub vario respectu, scil. ontologico, teleologico et psychologico. Vocantur: virtutes, facinora (δυνάμεις, ἔργα) respectu ontologico, quia procedunt ab omnipotenti Deo; signa (σημεῖα) respectu teleologico, quia divinam voluntatem et religionem ostendunt; prodigia, portenta, mirabilia (τέρατα, θαυμάσια) respectu psychologico, quia admirationem excitant.

Hoc ultimo respectu ipsa vox miraculi sumitur. Miraculum enim a mirando dicitur. Miramur autem, cum effectum videmus, cuius causam ignoramus. Atque hoc sensu latissimo s. Augustinus¹ miraculum vocat, "quidquid arduum aut insolitum supra spem vel facultatem mirantis apparet".

Permulti tamen huiusmodi effectus admirationem quorundam tantum hominum excitant, cum aliis neutiquam miri videantur. Ita idiotae mirantur eclipsim solis vel phaenomena electrica, cum docti quique mirarentur, si res aliter contingerent. Hinc tales effectus in se non sunt miri nec proinde stricte miraculosi.

Sensu stricto miraculum est opus sensibile praeter ordinem naturalem divinitus effectum.

2. Explicatio. a) Opus sensibile. In se quidem seu ontologice miraculum esse potest, licet non percipiatur sensibus. Psychologice vero et teleologice opus sensibile sit oportet. Psychologice nempe ad miraculum pertinet ciere admirationem. Atqui admirationem ciere nequit, nisi sensibus aliquo modo apprehendatur. Insuper teleologice miraculum signum divinae voluntatis et praecipue sigillum revelationis esse debet. Atqui sigillum non est, nisi sensibile sit.

Unde miracula fidei improprie miracula vocantur, e. g. incarnatio, transsubstantiatio, operatio sacramentorum. Hi enim effectus sensibus non percipiuntur ideoque nec rationi immediate innotescunt, sed fide sola cognoscuntur.²

Miracula psychica iam magis habent rationem sensibilem miraculorum. Etenim effectus extraordinarii, qui afficiunt hominis intellectum (miracula intellectualia, e. g. scientia infusa; donum linguarum; cognitio prophetica) vel voluntatem (miracula moralia, e. g. conversio subitanea peccatoris; virtutes heroicae Sanctorum) sensibus saltem internis illius hominis revelantur, qui est subiectum miraculi. Immo interdum etiam aliis hominibus mediate manifestantur sensibiliter, e. g. cognitio prophetica adimpletione vaticinii; conversio Pauli luce de caelo emissa, Christi voce percepta, Sauli corpore prostrato, oculis obcaecatis, moribus mutatis. Quare haec opera communiter miraculis annumerantur.³

Immediate tamen sola phaenomena mundi physici experientiae sensuum subiacent. Unde miracula physica (sanationes infirmorum; resuscitationes mortuorum; sedatio procellae etc.) nomen miraculorum plenissime merentur.

b) Opus extraordinarium miraculum vocatur, non quatenus raro contingit⁴ et vires naturae superat, sed quatenus fit praeter ordinem rerum a Deo creatum et stabilitum. Deus enim modum statuit, secundum quem phaenomena constanter et uniformiter contingunt. Quodsi effectus aliquis hunc ordinem non sequitur, dicitur miraculosus, sin autem secundum hunc rerum ordinem evenit, miraculosus non est, etiamsi ab ipso Deo directe producatur.

Idcirco miraculis non annumerantur nec creatio rerum ex nihilo initio temporis, nec continua animae creatio et infusio in corpus dispositum, nec sustentatio et saturatio omnium animalium, nec gubernatio totius mundi, nec providentia singularis orationibus hominum expetita. Miraculum autem est, si Deus iam nunc granum arenae creat, vel si quinque panibus quinque milia hominum saturat, vel si infirmum solo verbo sanat, vel mortuum suscitat.

Haec proprietas praecipua et maxime essentialis est miraculi, ut scil. sit effectus praeter ordinem naturae. Etenim duas alias proprietates, sensibilitatem nempe et causalitatem divinam, miraculum communes habet cum multis aliis eventibus; soli autem in miraculo competit, ut sit praeter cursum naturae. Insuper sensibilitas effectus miraculosi non requiritur propter se, sed propter nos tantum, ut scil. miraculum nobis fiat signum sive criterium; causalitas vero divina, uti statim patebit, necessario subest effectui praeternaturali. Propterea miraculum interdum simpliciter definitur: effectus praeternaturalis.

c) Opus divinum seu divinitus effectum. Ex eo enim, quod effectus miraculosus est praeter ordinem naturalem, sequitur: 1°. Creaturas visibiles miracula nulla facere posse. Nam creaturae mundi visibilis viribus mere naturalibus potiuntur. Atqui vires naturales effectus tantummodo naturales ponere valent. Ergo nec entia irrationalia nec homines rationales miracula patrare possunt.

2°. Spiritus puros miracula relativa tantum facere posse. Ex omnium fere sententia, qui hos spiritus exsistere concedunt, angeli tum boni tum mali vi sua longe superant totum mundum visibilem. Eximia praediti sunt acie intellectus et vi voluntatis quoad res tum supernaturales tum naturales. Et licet sint spiritus puri, tamen speciali vi motrice corpora loco movere valent. Quod constat ratione et historia. Ratione: nam supremum infimi attingit infimum supremi; in corporibus autem motus localis est supremus et ideo angeli, qui sunt supra corpora, hunc saltem motum in eis efficere possunt. Praeterea ad unitatem harmonicam et gubernationem mundi necessarium est, ut spiritus aliquam connexionem et societatem habere possint cum rebus corporeis; secluso vero motu locali, nihil omnino agere possunt spiritus in res corporeas.⁵ Historia: Angelus Habacuc in Babyloniam, Philippum Azotum detulit; lapidem a Christi sepulcro revolvit, Petri catenas solvit; angeli corpus assumentes et moventes comitati sunt Tobiam, apparuerunt Abrahae, Loth, Danieli, Mariae, Ioseph similiaque multa patrarunt.⁶

Haec vis movens angelorum augetur summa perspicientia, invisibilitate, celeritate et compenetrabilitate. Inde spiritus brevissimo tempore et spatio locorum longissimo transferre valent corpora immensae molis tum caelestia tum terrestria, derivare vires gravitatis, cohaesionis aliasque, excitare lucis, caloris, electricitatis phaenomena; penetrare et pertransire, obsidere et possidere corpora; causare infirmitates, atque rursus morbos, qui sunt naturaliter curabiles, sanare, quaesitis et adhibitis aptis remediis; producere apparitiones proponendo obiecta sensibus externis; vel excitando sensibus internis phantasmata; adhibere activa passivis et si quae alia motu continentur vel obtinentur.

Igitur angeli mira operari possunt, quae ordinem naturae nobis notum et accessum omnino superant, quaeque proinde sunt miracula quoad nos seu relativa. Per se autem sive absolute ista opera non sunt praeternaturalia. Quodcumque enim et quomodocumque angeli agunt, semper agunt modo, qui congruit ordini naturali. Nam ordo naturalis nihil aliud est, quam constans Dei actio sive voluntas effectus eosdem iisdem sub circumstantiis producendi; atqui repugnat creaturam ullam hanc Dei voluntatem sive actionem intervertere.⁷

3°. Deum solum miracula absoluta facere posse. Patet a priore. Etenim miracula absoluta praeter ordinem totius naturae creatae fiunt. Atqui solus creator, dominus et gubernator mundi, ordinem naturalem superat.⁸

Revera constat a posteriore nulla eiusmodi miracula patrata esse, nisi Dei interventu directo. Nusquam legimus mortuos ad vitam revocatos, organa infirma solo voluntatis nutu sanata, elementa vocis imperio subacta, nisi Dei nomine.

Scriptura vim patrandi miracula soli Deo attribuit: "Dominus facit mirabilia magna solus".⁹

Duplici autem modo Deus miracula efficere potest: immediate et mediate. Immediate, si nulla utitur causa creata ad ponendum effectum; mediate, si utitur creatura aliqua tamquam instrumento.

Causa instrumentalis item est vel ministerialis vel moralis vel physica. Ministerialis (simpliciter instrumentalis), quae nomine et imperio divino agit, excluso proprio interventu (e. g. asina Balaam); moralis (impetratoria, meritoria), quae movet Deum ad agendum (e. g. miracula intercessione Sanctorum obtenta); physica, quae realiter in effectum influit (e. g. surdus et mutus sanatus tactu Iesu). Causae miraculorum ministeriales esse possunt omnes creaturae;¹⁰ causae morales sunt angeli boni et homines sancti; causa physica est humanitas Christi, cum ipsa sit instrumentum Verbi sibi uniti.¹¹ Quoquo modo tamen causae instrumentales coagunt, Deus solus est causa principalis sive efficiens miraculorum.

3. Refutatio. Doctrina adhuc exposita de natura miraculorum consonat toti sacrae Scripturae,¹² traditioni christianae et theologiae catholicae.¹³ Contrariam notionem miraculi ii tantummodo auctores proponunt, qui, retento nomine, re miraculum negant. Et quidem:

a) Monistae et deistae miraculum putant esse effectum mere naturalem, qui ignorantiae credulae praeternaturalis et supernaturalis videtur. Ita Spinoza miraculum definit "opus naturae, cuius causam naturalem exemplo alterius rei solitae explicare non possumus."¹⁴ Secundum Locke miraculum est "Operatio sensibilis, quae excedens captum spectatoris et cursui naturae contraria credita, ab eo divina iudicatur".¹⁵ Miraculum veri nominis monistae et deistae concedere nequeunt. Illi enim exsistentiam Dei, isti vim Dei in mundum negant. Inde a fortiore infitiantur opera praeternaturalia a Deo patrata. Cum istis tamen adversariis rem non habemus. Omnis disputatio de miraculo supponit exsistentiam Dei personalis et influxum Dei naturalem in mundum.

b) Rationalistae miracula appellant effectus providentiae divinae. Wegscheider, rationalismi theologici parens, miracula nominat "eventa mirabilia, quae Deo moderante ita comparata erant, ut spectatores ad certam divinae providentiae efficientiam cognoscendam excitarent, eosque ad fidem novae religionis doctori habendam moverent".¹⁶ Immerito tamen. Nam opera providentiae eatenus tantum sunt miraculosa, quatenus fiunt a Deo praeternaturali modo interveniente, e. g. si Deus precibus hominum motus infirmum sanat illico, nullo medio naturali adhibito.

c) Neorationalistae, i. e. protestantes radicales et liberales necnon modernistae, miracula vocant omnes eventus, quibus Deum experimur, seu quos fide subiectiva Deo attribuimus. Secundum Mart. Rade piis parentibus nativitas prolis, aeronautae volatus machinae sunt miracula, si per hos eventus Deum intime sentiunt eosque ad Deum referunt.¹⁷ "Miracula" ait Ziller, "scaturiunt e sentimento et experientia religiosa ... Miraculum a fide producitur".¹⁸ Patet tali definitione omnem veritatem obiectivam miraculi et proinde miraculum ipsum tolli.

d) Positivi protestantes, scil. "theologi mediantes" (Vermittlungstheologen) et "orthodoxi" miracula censent esse effectus ordinis naturalis elevatioris, non tamen ordinis praeter- et supernaturalis. Theologos "mediantes" ipse iam Strauß irridet, quod miracula evangelica explicare nitantur ex viribus naturae superioris mere imaginariae.¹⁹ Orthodoxi plerique miraculum definiunt "eventum naturalem, cuius leges nondum noscuntur".²⁰ Igitur acatholici omnes fere in hoc conveniunt, ut miraculum non intelligant effectum praeter ordinem naturae. Sive ergo miracula impugnant sive defendunt, veri nominis miraculum reiiciunt, immo illud impossibile declarant.²¹

Rationalistae contendunt miraculum repugnare tum ex parte naturae, in qua fieret, tum ex parte Dei, a quo fieret.¹ Contra tamen:

1. Miraculum non repugnat naturae. Si effectus miraculosus repugnaret naturae, repugnantia spectaret vel ad leges vel ad vires vel ad scientias naturales. Atqui effectus miraculosus nec legibus nec viribus nec scientiis naturalibus repugnat. Ergo non repugnat naturae.

a) Non repugnat legibus naturalibus. Increduli arguunt miracula mutare leges physicas prorsus immutabiles.² At vero leges naturae nec immutabiles sunt, nec mutantur miraculo.

1°. Leges naturae non sunt immutabiles. Nomine legum naturalium intelligimus modum operandi constantem et uniformem rerum physicarum. Iam vero hic modus operandi plerumque non sequitur necessario essentiam rerum physicarum, sed pendet a variis condicionibus, quae a rerum essentia nullo modo dimanant. E. g. motus sive translaticius sive molecularis in hanc vel illam directionem, cum hac vel alia velocitate communicatus non dependet ab essentialibus materiae proprietatibus. Hinc iste motus miraculo mutari potest, rebus corporalibus essentialiter immutatis.

Sed eae etiam leges, quae necessario consequuntur essentiam rerum, nihilominus per se mutabiles sunt. Etenim res physicae ipsae non sunt entia necessaria, sed contingentia, i. e. possunt esse vel non esse, sic esse vel aliter esse, mutari mutatis legibus. Ergo creator et dominus naturae non tantum in casu singulari, sed in universo mundo leges naturae suspendere, variare, tollere posset pro libitu suo.³

Tamen: 2°. Leges naturae non mutantur, sed actu tantum impediuntur, dum fit effectus miraculosus. E. g. dum Petrus supra aquas incedit, lex gravium cohibetur, quominus hic et nunc agat, remanente tamen ipsa lege, i. e. inclinatione fluctuum ad obruendum Petrum.

Leges enim naturae effectus non sortiuntur categorice, sed hypothetice tantum, i. e. si nulla vi superiore cohibentur. Unde vel ipsis viribus naturalibus efficientia legum multipliciter coercetur. Sic v. g. lex gravium saepissime effectum suum non obtinet, obsistente quadam causa naturali. Iam vires inorganicae magnetismi et electricitatis corpora complura gravitati ad tempus subtrahunt. In natura vegetali et animali, superiore quadam directione moleculis impressa, gravitatis vim suspendi conspicimus. Multo magis homo rationalis industria et sagacitate sua novit insitam gravitatis activitatem coercere, v. g. dum retinet lapidem, ne cadat.

Quodsi illaesa lege, creaturae ita agere valent, a fortiore creator leges naturales effectibus suis frustrare potest, remanente tamen lege sive inclinatione naturali rerum ad proprium agendi modum. Ergo miraculum non repugnat legibus naturae.

b) Non repugnat viribus naturalibus. Adversarii contendunt miraculo obstare tum connexum tum constantiam virium naturalium. Contra vero:

1°. Connexus virium naturalium non obstat miraculo. Ex principio "connexus virium sive causarum naturalium" (Prinzip der geschlossenen Naturkausalität, principe du connexe des causes naturelles)⁴ utique sequitur naturam sibimet relictam causis tantummodo naturalibus effectus producere, omnesque causas naturales cum effectibus suis unicum demum circulum cosmicum constituere. Falso vero propugnant increduli ne Deum quidem, auctorem et dominum naturae, hunc circulum infringere posse, ponendo immediate aliquem effectum, quin adhibeat causas naturales.⁵ Haec enim sententia non solum influxum Dei supernaturalem sive miraculosum, sed etiam naturalem excludit indeque confunditur cum ipso naturalismo deistico. Qui Deum confitetur a mundo independentem mundanisque rebus providentem, non negabit eum effectus quoslibet in mundo ponere posse, quin utatur causis sive viribus naturae.

2°. Constantia virium naturalium non obstat miraculo. Secundum principium "constantiae energiarum naturalium" (Kraftprinzip, Gesetz der Erhaltung der Kraft, principe de la conservation de l'énergie naturelle) summa virium physicarum eadem constanter manet. Miraculo autem vires physicae augerentur, e. g. vis vitalis resuscitatione mortuorum, vis medica sanatione miraculosa infirmi. Ergo miraculum tolleret constantiam energiarum. Ita adversarii.⁶

Immerito tamen. Etenim principium energiarum mere edicit vires physicas mundi sibimet relicti nec minui nec augeri. Num vero Deo efficiente minui vel augeri possint, nescit principium energiarum.

Philosophia vero affirmat Deum, qui ab initio mundi creavit summam virium, alias etiam vires addere posse, mundo iam creato. Immo illum revera decursu temporis novas vires addidisse constat. Testantur enim cosmologia et geologia vitam recens demum ortam esse. Vires ergo vitales Deus posterius creavit creatis iamiam viribus anorganicis. Proinde cum illaeso pronuntiato energiarum, Deus semel potuit novas vires adiicere, poterit etiam nunc operando miracula.⁷

Ergo miraculum non repugnat viribus naturae.

c) Non repugnat scientiis naturalibus. Miraculorum osores demum obiiciunt operibus miraculosis omnem scientiam rerum naturalium labefactari. Admisso, inquiunt, miraculo, tum certitudo theoretica tum usus practicus cognitionum naturalium periclitantur, cum numquam sciamus, utrum in casu singulari effectus naturalis sequatur an divinitus eludatur.⁸

1°. Miraculum non tollit certitudinem theoreticam cognitionum naturalium. Certitudo scientiarum naturalium in eo est, ut positis condicionibus vires naturae constanter effectum proprium producant. Hanc certitudinem miraculum non infirmat, sed supponit et corroborat. Quotiescumque enim effectum perspicimus, quem ex legibus et viribus naturae hic et nunc non possumus explicare, non concludimus defecisse constantiam ordinis naturalis, sed potius haud cunctanter affirmamus: Natura semper, quod suum est, facit; cum autem adsit effectus praeternaturalis, profecto non natura, sed Deus illum posuit. E. g. certo scimus homines supra aquas ambulare non posse, sed fluctibus obrui. Haec certitudo non perit, quamvis Petrum videmus supra mare incedentem; immo sine omni dubio constat non naturam, sed Deum esse effectorem huius omnino insuetae rei.⁹

2°. Miraculum non tollit usum practicum cognitionum naturalium. Ex eo quod Deus interdum operatur effectum neque exspectatum neque praevisum, non turbantur hominum negotia. Etenim non solum effectus supernaturales, sed multo saepius etiam naturales eveniunt inexspectati et impraevisi. Cogita de navibus submersis, de segetibus procella devastatis, de domibus igne succensis et sescentis aliis. His non obstantibus homines officia sua et negotia prosequuntur. Ergo a pari non ea negligent propter miracula forsan eventura. Immo a fortiori! Etenim miracula patrantur a Deo summe provido. Inde semper cedunt in nostram utilitatem sive temporalem sive certissime spiritualem et aeternam. Tantum abest, ut usus cognitionum naturalium e miraculo detrimentum capiat!¹⁰

Miracula ergo nec legibus nec viribus nec scientiis naturalibus repugnant. Proinde nullam omnino repugnantiam cum natura includunt.

2. Miraculum non repugnat Deo. Qui miraculum ex parte Dei impossibile esse opinantur, argumentantur ex supposita contradictione miraculi cum natura. Cum autem ex hac parte nulla adsit contradictio, uti vidimus, facillime probatur operationem miraculosam neutiquam repugnare Deo. Etenim confitentibus ipsis adversariis repugnatio ista attineret vel ad potentiam vel ad sapientiam vel ad immutabilitatem divinam. Atqui operatio miraculosa nec potentiae nec immutabilitati nec sapientiae divinae repugnat. Ergo non repugnat Deo.

a) Non repugnat potentiae divinae. Obiiciunt Deum non magis posse agere contra legem physicam, quam contra legem moralem et logicam, cum trina haec lex sequatur ex ipsa natura divina.¹¹

Neminem tamen latet falsitas huius sophismatis. Veritates logico-mathematicae et ethicae exsistunt vi necessitatis internae seu metaphysicae; ideo fluunt ex necessitate et perfectione naturae divinae. Ferrum non esse ligneum; bis bina non esse quinque; bonum esse faciendum, malum vitandum sunt veritates absolute necessariae. Contrarium harum veritatum logicarum, mathematicarum et ethicarum absolutam contradictionem includit. Ergo ne omnipotentiae quidem divinae factu possibile est. Veritates vero ordinis physici, uti iam dictum est,¹² omnibus suis numeris et partibus pendent a libera Dei voluntate. Potuit Deus hunc vel alium vel nullum ordinem physicum instituere. A fortiore potest effectum singularem producere, qui est praeter, supra vel contra illum effectum, quem natura hic et nunc producere valeret. Ergo miraculum non repugnat potentiae divinae.¹³

b) Non repugnat immutabilitati divinae. Instant Deum, etsi libere ordinem instituerit, tamen decreto aeterno instituisse, proindeque non posse in tempore eum mutare, quin ipse mutetur.¹⁴ Revera decreto aeterno Deus non solum ordinem naturae consuetum statuit, sed etiam hos vel illos effectus praeternaturales sive miraculosos. "Deus ab aeterno praevidit et voluit se facturum, quod in tempore facit; sic ergo instituit naturae cursum, ut tamen praeordinaretur in aeterna sua voluntate, quod praeter cursum istum quandoque facturus erat."¹⁵

Cum autem miraculum vi decreti illius aeterni tempore statuto eveniat, Deus non mutatur, alioquin eadem ratione dicendus esset mutatus ipsa etiam creatione naturae. Utrique effectus, scil. effectus ordinarii et effectus extraordinarii, unum sunt decretum aeternum tempore statuto exsecutioni mandatum. Ambo in unum ordinem mundi coalescunt, cuius infima pars est ordo naturae, suprema vero ordo praeternaturalis.

c) Non repugnat sapientiae divinae. Dicunt demum Deum, quamvis absoluta potentia miraculum valeat patrare, non valere tamen potentia ordinata sive sapientia. Sapientiae enim divinae indignum esse miraculis continuo emendare et corrigere ordinem naturae semel statutum.¹⁶

Hoc quidem verum esset, si miraculis leges et vires physicae declararentur imperfectae et insufficientes ad obtinendum finem suum proximum, i. e. physicum. At vero miracula haudquaquam leges et vires naturae declarant ineptas ad producendos effectus physicos ipsis assignatos. Sane non fiunt miracula, ut melius se habeat cursus naturae physicus, sed ut attingatur finis moralis et religiosus, scil. ut Deus preces audiat, bona donet, avertat mala, praecipue autem, ut significet et confirmet divinam revelationem. Sicut enim opera naturalia demonstrant revelationem Dei naturalem, ita opera supernaturalia sive miraculosa manifestant revelationem Dei supernaturalem. Quia autem in istum finem supernaturalem tendunt miracula, cursum naturalem minime laedunt vel corrigunt; quemadmodum revelatione supernaturali nequaquam laeditur aut corrigitur ordo naturalis.

Patet igitur miracula esse prorsus possibilia, cum neque ex parte naturae repugnent, neque ex parte Dei.

Immo nisi vel naturam divinitate vel divinitatem natura confundamus, sed Deum supermundanum et personalem profiteamur, possibilitas miraculorum per se constat. Etenim Deo nihil sollemnius est, quam ut liberrime naturae imperet, neque naturae quidquam est sollemnius, quam ut Deo in omnibus humillime obtemperet.¹⁷ Unde et omnium fere populorum persuasio numini supremo adscribit miracula.

Stabilita possibilitate miraculi adversarii aliud effugium petunt, iactantes miraculum qua tale a nobis numquam cognosci posse. Et alii quidem contendunt numquam constare factum sensibile miraculi; alii numquam constare causam supernaturalem miraculi. Illi cognoscibilitatem historicam, isti cognoscibilitatem philosophicam miraculorum negant.

Iam non dicimus nos semper indubitanter cognoscere veritatem historicam et philosophicam miraculi, sed propugnamus miraculum in se non effugere cognitionem nostram et proinde saepe saepius a nobis cognosci posse.

1. Cognoscibilitas historica miraculi. Patet nihil nobis rei esse cum rationalistis "historico-criticis" (neokantianis), qui miraculum non intelligunt factum obiectivum, sed fictionem experientiae subiectivae. Rationalismus philosophico-scepticus vero miraculum supponit quidem eventum obiectivum, attamen penitus alienum a cognitione. Vel enim autumat factum miraculosum a priore simpliciter dubium manere, vel saltem examini critico tam immoderato subiiciendum esse, ut a posteriore semper eludatur. Contra tamen ponimus:

a) Factum miraculosum eadem certitudine statui potest, qua et cetera facta historica statuuntur.

Hume, assentientibus Strauß, Zeller, aliisque, notat pro veritate miraculi in singulis casibus stare solum testimonium morale eorum, qui dicunt effectum praeternaturalem evenisse; contra veritatem miraculi vero in omnibus casibus stare experientiam physicam asserentem nullos effectus praeternaturales evenire. Manifesto autem illud testimonium morale semper evinci ista experientia physica. Proinde veritatem facti miraculosi numquam probari posse.¹

Revera tamen factum miraculosum ad modum eventuum naturalium firmiter probari valet vel proprio testimonio physico vel alieno testimonio physico-morali.

1°. Proprio testimonio physico. Si praesentes sumus miraculo, illud propria sensuum experientia percipimus. V. g. si mortuus ad vitam revocatur nobis spectantibus, resuscitatum eum perhibemus et scimus edocti oculorum experientia. Eodem autem prorsus modo et medio naturales effectus apprehendimus, v. g. mortuos plerumque non resuscitari ad vitam. Falso diceremus factum miraculosum in casu nostro testimonio tantum morali muniri, factum autem naturale testimonio physico. Patet utrumque niti experientia physica. Proinde etiam utrumque eadem certitudine constat. Etenim, si sensibus propriis fidere nequirem, cum testantur mortuum resuscitatum, neque eis fidere possem, cum testantur mortuos non suscitatos. Unde, nisi stulte quis sensuum experientiam et testimonium denegare voluerit, concedere debet veritatem facti mirabilis certo statui posse, si praesentes fuimus.

2°. Alieno testimonio physico-morali. Si absentes fuimus miraculo, fidere debemus et possumus testimonio morali aliorum, qui ipsi affirmant se experientia sensuum physica percepisse factum miraculosum. V. g. s. Ioannes evangelista narrat plura miracula Christi, testificans se oculis spectasse signa relata.²

Simili autem modo apprehendimus naturalia quoque facta temporis acti. Tota historia et iurisprudentia, immo plerumque etiam scientiae experimentales et mathematicae innituntur testimonio physico-morali aliorum. Omnes scientiae in eo sunt, ut testimonio critico aliorum aeque fidant ac proprio. Quodsi hoc testimonium valet, ubi agitur de affirmandis factis ordinariis, valere debet etiam, ubi agitur de extraordinariis sive miraculosis; si vero non valeret de his, neque valeret de illis, et proinde funditus everteretur omnis fere certitudo scientifica.

Ergo paritas absoluta est certitudinis, quae attinet ad facta naturalia et praeternaturalia sive miraculosa. Eodem testimonio sive proprio sive alieno convincimur, plerumque eventus naturales evenire, interdum autem praeternaturales quoque accidere. Absurdum est dicere miracula solo testimonio morali fulciri, vel ea testimonio physico-experimentali evinci. Contrarium constat, dummodo eventus miraculosi ad regulas criticas exigantur. Unde:

b) Factum miraculosum eadem critica examinari debet, qua et cetera facta historica examinantur.

Renan, vestigiis Voltaire et Rousseau inhaerens, non quidem prorsus negat veritatem historicam miraculi posse statui; sed miraculum regulis ita hypercriticis subiicit, ut factum miraculosum reapse semper dubium maneat. Ubi enim de eo examinando agitur, testimonium hominum rudium et simplicium repudiat, requirens examen virorum in arte peritorum; immo postulans, ut hi viri iterare possint miraculum, quoties, quomodolibet et ubilibet ipsis placuerit, v. g. iubendo thaumaturgum, ut mortuum saepius, aliis sub circumstantiis, spectantibus aliis testibus suscitet, antequam feratur iudicium de miraculi veritate historica.³

Immerito autem talibus regulis criticis miracula subiiciuntur. Etenim miraculum est effectus sensibilis sicuti omnes eventus historici. Ex hoc capite nullum omnino discrimen intercedit inter factum naturale et praeternaturale. Eodem prorsus modo, quo cognoscimus hominem caecum vel mortuum esse, etiam cognoscimus eum iterum videre vel vivere. Quare immerito miracula aliis regulis criticis ponderantur ac cetera facta historica.

Et cum ad ista testificanda sufficiant homines quilibet, quare non sufficiunt et ad illa testificanda? Immo a fortiore sufficiunt ad testificanda miracula, cum facti insolentia magis excitet ad accurate examinandum. Hypercritice ergo postulatur, ut miracula a solis viris in arte medica, physica, chimica, historica peritis examinentur. Stulte et impie exigitur, ut miracula ad arbitrium et ludibrium hominum Deus repetat, cum nec facta ordinaria historiae sic iterare liceat. Criticae historicae solummodo est facta miraculosa ad regulas suetas exquirere, neque ullum miraculum admittere, nisi probatum testimonio hominum sanorum sensuum et indubiae veracitatis.

Quae cum ita sint, veritas historica miraculi cognoscibilis est.

2. Cognoscibilitas philosophica miraculi. Effectum mirum a causa supernaturali productum esse constat, si constat eum superare causas naturales.

Nam ex enuntiato "rationis sufficientis" ab effectu concludere licet ad causam adaequatam. Quare si ista causa non invenitur in mundo creato, quaerenda est in Deo. At vero rationalistae absolute negant nos umquam affirmare posse aliquem effectum superare causas naturales. Talis affirmatio, aiunt, semper dubia manet, nisi omnes vires legesque naturales cognoscamus. Cum autem vix minimam earum partem cognoscamus, iudicium de causalitate naturali vel supernaturali effectus miri suspendendum est. Ita cum Spinoza argumentantur hodie omnes fere protestantes liberales et conservativi.⁴

Haec argumentatio specie quidem scientifica, re tamen futilis est. Nam:

a) Effectum mirabilem a causa supernaturali productum esse constat, quamvis eas solummodo vires legesque naturae cognoscamus, quae ad concretum casum miraculi attinent.

Non tota natura, sed una tantum alterave vis et lex naturales attinent ad singulum effectum mirabilem. V. g. si agitur de mortuo ad vitam revocato, sufficit scire effatum: "Omne vivum ex ovo", i. e. natura vitam numquam producit ex morte. Uno hoc effato munitis absoluta certitudine nobis pronuntiare licet, mortuum suscitatum esse vi supernaturali, non naturali.

b) Immo ipsarum virium naturalium, quae attinent ad concretum effectum mirabilem, plerumque non requiritur positiva scientia, sed negativa tantum.

Nempe necesse non est scire, quousque se extendat potentia respectiva naturalis, sed sat est scivisse eam non sufficere ad producendum effectum propositum. E. g. plerumque nequimus positive terminare, quid valeat naturalis vis medica, at vero negative scimus hanc vim imparem esse sanando repente vulneri putrido vel canceroso. Periti enim in arte physica norunt multos processus biologicos et successivos requiri ad cellulas, quas vocant vitales, naturaliter restituendas. Ignari autem scientiae physicae id saltem experientia noverunt, naturam vulnus putridum vel cancerosum subito non sanare. Omnes ergo merito talem sanationem non naturalem, sed supernaturalem esse pronuntiant.

c) Denique crebro nulla cognitione opus est rerum naturalium, neque positiva, neque negativa, ut plane constet naturam non produxisse effectum mirabilem concretum.

Evidenter id patet, si thaumaturgus nulla plane vi naturali utitur nec uti potest, v. g. si solo vocis vel voluntatis imperio leprosum mundat, mortuum ad vitam revocat, excitatas maris undas comprimit. His in casibus natura prorsus nihil confert vel conferre potest ad producendum effectum illum mirabilem. Ergo vel effectus productus est a causa supernaturali, vel productus est sine causa, quod prorsus absurdum.

Inde duae conclusiones sequuntur:

Prima: Saepe opera miraculosa ab operibus naturalibus tuto distingui possunt. Limites quidem, quibus res naturales et supernaturales dividuntur, plerumque designare difficile vel impossibile est; facile autem discernere permulta, quae a limitibus distant. Immo supernaturalia a naturalibus internoscere saepe saepius valemus eadem certitudine, qua et diem a nocte, colorem viridem, caeruleum et rubrum arcus caelestis internoscimus, licet accurate terminare non valeamus, nec quo crepusculi momento desinat dies, nox vero incipiat, nec ubinam in arcu caelesti summae extremitates sint singulorum colorum.

Altera: Nullus effectus insuetus miraculis annumerandus est, nisi certe supernaturalis sit. Etenim ex parte scientiae temerarium et insanum esset miraculum postulare, nisi vel evidentia vel saltem diligentissimo examine constet naturam imparem fuisse effectui mirabili concreto ponendo. Ex parte autem fidei periculosum et impium esset miracula falsa qua vera venditare. Miraculis enim falsis vera irridentur ac proinde luculentissima revelationis criteria obscurantur. Propterea ecclesia catholica in diiudicandis miraculis tam caute severeque se gerit, ut doctorum etiam incredulorum admirationem excitet.⁵

Moderni aliqui fatentur exsistere opera mirabilia, quae viribus naturae physicis explicari nequeant. Propugnant autem ea non esse attribuenda causae divinae, sed vel efficaciae psychicae hominum vel efficaciae psychicae hominum adiutae, uti aiunt, spiritibus mundi superioris, vel demum efficaciae spirituum diabolicorum simpliciter.

Prima vocantur: mira hypnotica, altera: mira spiritistica, tertia: mira diabolica. Quaeritur ergo, num vera miracula his miraculorum simulacris eludi possint.

1. Mira hypnotica.¹ Hypnosis a graeca voce ὕπνος = somnus dicitur, quia est status morbidus similis somno naturali.

Apud antiquos Medos, Chaldaeos, Indos, Aegyptios et Graecos iam nota, recentiore tempore a medicis Mesmer († 1815) et Braid († 1860) recognita, hypnosis ultimis decenniis saeculi XIX scientifice undequaque indagata est.

Practice hypnosi utuntur medici ad varios morbos curandos; artifices ad exemplaria (Modelle, modèles) obtinenda, quae diu eundem situm servent; iudices ad extorquendas ab accusatis vel testibus confessiones; parentes et magistri ad habitus malos puerorum exstirpandos; praestigiatores ad praedandos homines curiosos et superstitiosos; corruptores ad attingendos fines pravos. Theoria scientifica hypnosis necnon ars practica eam excitandi vocatur hypnotismus, interdum etiam mesmerismus vel braidismus.

Physicorum est hypnosim exponere ex re medica, moralistarum eam diiudicare ex ethica, apologetarum vero solummodo probare hypnosi nihil rei esse cum miraculis. Idcirco phaenomena hypnotica primo sunt recensenda, deinde explicanda.

a) Phaenomena hypnotica recensentur. Hypnosis origine duplex est: spontanea et artificialis. Hypnosis spontanea evenit, quin intendatur nec a persona hypnotizata nec a persona hypnotizante. Opprimit improviso homines natura vel casu ad eam propensos (hystericos, graviter vulneratos etc.). Hypnosis artificialis voluntarie producitur a persona sive hypnotizanda sive hypnotizante. Media ad provocandam et augendam hypnosim artificialem sunt vel sensorialia (excitando vel demulcendo sensus, e. g. oculos obiecto perlucido, aures strepitu insueto) vel mechanica (percussione vel pressu corporis, capitis, oculorum) vel physica (vi magnetis, electricitatis) vel narcotica (aethere, chloroformio, morphio, alcoholio), praecipue vero psychica, suggestione scil. tum propria (autosuggestione), tum aliena (heterosuggestione).

Status hypnoticus utcumque ortus et inductus, quattuor phaenomenis emicat: lethargia, catalepsi, somnambulismo et suggestibilitate.²

Notandum tamen non omnia ista phaenomena in omnibus et singulis casibus hypnosis inesse. Modo sola lethargia vel catalepsis vel somnambulismus hypnoticus adest; modo successive lethargia, dein catalepsis, demum somnambulismus eveniunt. Suggestibilitas autem numquam deficit, sive adsunt cetera phaenomena, sive desunt.

1°. Lethargia hypnosis plerumque incipit. Manifestatur summa irritabilitate et contractione musculorum, necnon anaesthesia (impassibilitate) plus minusve perfecta sensuum et totius superficiei corporis. Unde fit, ut lethargicus vix ac ne vix quidem cum mundo exteriore communicet atque etiam ipsius suggestoris vim difficulter patiatur.

2°. Catalepsis plerumque sequitur lethargiam, quamvis sine ea accidere vel provocari possit. In catalepsi anaesthesia sensuum est absolute perfecta, ita quidem, ut hypnotizatus indolenter pungi, secari, uri queat. Accedit nota proprie cataleptica, nempe rigor musculorum, quo fit, ut patiens cadaveris instar omni motu "spontaneo careat. Cum musculi ad irritationes omnino non reagant, membra cereae prorsus flexibilitatis sunt, ita ut quolibet moveri et sisti queant atque motum vel situm semel acceptum invariabiliter servent. Motibus impressis catalepsis etiam phantasmata idonea et proinde suggestiones accipit.

3°. Somnambulismus a lethargia et catalepsi eo distinguitur, quod facultates sensitivas non solummodo solvit, sed miro modo auget. Atque imprimis sensus externos. Visus mirum in modum acuitur, ut somnambulus oculis fere clausis litterarum formas minimas expedite legere, immo clare videre valeat res, quarum minima imago ex oculis alterius personae resplendet. Auditus ad rumores levissimos reagit ac etiam strepitus longe distantes percipit. Simili modo gustus, tactus, odoratus exacuuntur. Sed et sensus interni. Phantasia eo usque extollitur, ut imagines rerum tam vividas recipiat, ac si obiecta ipsa adessent. Memoria tam firma et tenax est, ut quaecumque somnambulus olim didicerit vel perceperit, perfectissime recognoscat, e. g. linguas, quas obiter in iuventute noverat vel ex occasione audierat. Instinctus tanto nisu emergit, ut somnambulus infirmus saepe aegritudinem suam et remedia indicet, sensu naturali ductus ad modum animalium. Contra facultates spirituales sopitae iacent. Intellectus per accidens tantum effertur, quia vita sensitiva fidelius iuvatur, e. g. discipulus somnambulus interdum pensum difficile facilius efficiet, quia lectionem magistri memoria somnambula firmius tenet. Voluntatis exercitium et vis nulla fere est. Conscientiam sui somnambulus omnino amisit.

4°. Suggestibilitas generatim sumpta est proclivitas ad subeundas suggestiones.³ Suggestibilitas hypnotica ea intelligitur, qua hypnotizato ("medio") variae repraesentationes, affectiones, motiones, actiones imperari possunt ad nutum suggestoris. Suggestibilitas minima est in lethargia, maior in catalepsi, maxima in somnambulismo. Somnambulus omnia patitur et peragit, quaecumque ipsi suggeruntur. Suggeritur ipsi se puerulum esse scholarem? Subito mores et inscitiam tironis geret, licet senex sit et magister. Suggeritur ipsi se esse aliam personam vel personas plures vel immo beluam? Intime convincitur rem ita se habere. Suggeritur ipsi aquam porrectam esse vinum generosum? Credit se vinum generosum bibere atque inebriatur. Suggeritur ipsi caecitas vel surditas? Statim caecus fit vel surdus. Suggeritur e contrario ipsum liberari a caecitate vel surditate hysterica, qua ante hypnosim affectus erat? Repente sanus fit sanusque manebit etiam post hypnosim. Suggeritur ipsi se in statu posthypnotico crimen commissurum vel habitum malum depositurum? Infallibiliter tempore condicto, quod ei suggestum erat, exsecutioni mandabit, licet forsan suggestor non amplius meminerit "medii". Haec propensio posthypnotica paulatim tantum dilabitur, citius tardius, pro gradu suggestibilitatis vel suggestionis.

b) Phaenomena hypnotica explicantur. Phaenomena hypnotica et proinde ipsa hypnosis interdum causis praeternaturalibus attributa sunt. Immerito tamen. Quamvis enim aliquoties scitu difficile sit, qualis causa naturalis singularem quendam effectum hypnoticum produxerit, nihilominus certum est, quod omnia phaenomena hypnotica a causis naturalibus producuntur. Et enim haec phaenomena etiam extra hypnosim contingunt iis in condicionibus, quibus causalitas praeternaturalis evidenter excluditur. Et quidem:

1°. Lethargia imperfecta adest in somno naturali, perfectissima in morte apparenti ("stupor"), perfecta in statu morbi illius veternosi, quocum lethargia hypnotica et nomen et rem omnino communia habet.

2°. Catalepsis phaenomena in omnibus nosocomiis et manicomiiis spectantur, praecipue inter melancholicos, paralyticos, hystericos. Ab hac catalepsi praeterhypnotica vix ac ne vix quidem differt catalepsis hypnotica.

3°. Somnambulismus imperfectus eos vexat homines, qui in somno ambulant (unde et somnambulismus vocatur) multaque insueta peragunt; perfectus frequenter personas singulares atque etiam tota valetudinaria, totas familias vel scholas invadit epidemiae instar. His infirmis somnambuli hypnotici prorsus aequiparantur, non solum physiologice, sed et psychice.

Immerito somnambulis hypnoticis vis et actio psychicae praeternaturales attribuuntur. Eorum "claravisio" (Hellsehen, clairvoyance) quae dicitur, nititur incredibili acuitate sensuum, phantasiae, memoriae, instinctus. Quae proferuntur narrationes de locutione linguarum penitus ignotarum, de praedictione eventuum futurorum contingentium, de actione in distans aliisve huiusmodi miris somnambulorum, vel sunt merae fabulae vel saltem non constant.

4°. Suggestibilitas sive "impressionabilitas" psychica in omnibus est hominibus. In ipso statu vigiliae et vita quotidiana frequenter suggerimur, e. g. aspectus bestiolarum molestarum excitat pruritum; repraesentatio rerum foedarum provocat vomitum etc. Quo infirmior voluntas et conscientia sui, eo maior suggestibilitas. Unde in somno naturali et praecipue in somnambulismo naturali homines quidam stupendae suggestionis capaces sunt, quia, voluntate et conscientia dormientibus, eorum sensus externi et interni interdum mire exaltantur.

Quae cum ita sint, non amplius miramur in somno artificiali sive hypnotico et imprimis in somnambulismo hypnotico suggestibilitatem maximam esse. Etenim ex una parte "me-dium" hyperaesthesiam (summam sensibilitatem) sensuum et nervorum patitur, ex alia parte exercitio voluntatis et conscientiae sui caret, ac perinde fere totum a nutu et influxu suggestoris pendet.

Hoc influxu suggestivo etiam nititur et terminatur therapia hypnotica, i. e. sanatio morborum per hypnotismum effecta. Suggestione hypnotica, immo et praeterhypnotica tolluntur morbi, quorum causa mera suggestio est (scil. turbationes quaedam "functionales" sensuum, respirationis, digestionis, palpitationis⁴ totius systematis nervorum), quique hysterici sive nervosi vocantur.

Quemadmodum enim isti morbi hysterico-nervosi e suggestione oriuntur, ita et per suggestionem naturaliter sanari possunt. Ultra vero psychotherapia non extenditur. Morbi veri seu "organici" efficaciam psychotherapiae hypnoticae, non minus ac praeterhypnoticae, penitus eludunt. Suggestio psychica transitoriam dumtaxat illusionem sanationis vel potius mitigationis dat morborum verorum. Agit ergo omnino secundum leges, non praeter leges naturales. Proinde nihil miraculosi continet.

2. Mira spiritistica.⁵ Spiritismus vel spiritualismus sic vocatur, quia iactat commercium cum spiritibus alterius mundi, scil. cum angelis et animis hominum defunctorum. Appellatur etiam mediumismus, quia illud commercium plerumque fit mediantibus personis singulariter ad hoc aptis; hypno-spiritismus, quia media spiritistica frequenter agunt in statu hypnotico; occultismus, quia lucem diei fugit; theosophia, quia spiritismus systema religiosum sui generis confinxit ex supernaturalismo superstitioso et naturalismo incredulo.

Iam Vetus Testamentum abhorret ab iis, qui ad instar gentium "pythones consulunt" aut "a mortuis quaerunt veritatem".⁶ Revera omnes fere populi antiqui, imprimis hebraei, chaldaei, aegyptii, indi, sinenses, graeci, romani, celtae magiis, oraculis et divinationibus spiritisticis favebant. Medio aevo iudaei cabbalistae necnon magi quidam christiani artificia spiritistica (citationem daemonum, necromantiam etc.) coluerunt, obnitente magisterio ecclesiastico. Renascente demum hypnotismo saec. XIX spiritismus primum in America, postea in diversis Europae regionibus invaluit ita, ut c. annum 1880 fere 20 miliones asseclae "religionis" spiritisticae numerarentur. Fallaciis tandem multorum mediorum detectis atque absurditatibus doctrinae spiritisticae manifestatis, exitialis haec pernicies in dies decrevit, licet hodie quoque multa centena milia ipsi adhaereant.⁷

Theologiae moralis est ostendere, spiritismum theoreticum et practicum illicitum esse; apologiae vero, phaenomena spiritistica miraculis non esse aequiparanda. Hunc in finem ista phaenomena primo recensebimus, postea diiudicabimus.

a) Phaenomena spiritistica recensentur. Triplicis generis phaenomena in sessiunculis spiritisticis obveniunt:

1°. Motus locales nulla vi mechanica adhibita. Frequentissima commemoratur rotatio tabularum. Efficitur autem sic: Plures personae — una sola rarissime sufficit — summis digitis tangunt tabulam, cui per gyrum assident. Interposito brevi intervallo tabula moveri incipit et pedibus agitari. Aliquoties tabulae, sellae, aliaque supellex, immo et ipsa "media" spiritistica in aëra levantur, aguntur tintinnabula, audiuntur soni musici, conclave resonat strepitu et ictibus insolitis.

2°. Revelationes intellectuales. Positis nempe quaestionibus obtinentur responsa tum ad res terrenas tum ad res caelestes spectantia, e. g. elucidantur quaestiones scientificae vel religiosae; exponitur status defunctorum in altera vita. Iam res, quae quidem revelantur, mirae non sunt; nam revelationes illae plerumque puerilia, faceta et commenticia continent, nec umquam excedunt cognitiones, quas habent vel "media" vel aliae personae sessioni assistentes.⁸ Attamen modus, quo cognitiones intellectuales patefiunt, mirus esse videtur. Non enim semper manifestantur locutione "medii", sed saepe saepius indicantur ictibus et lineis tabularum rotantium vel pictura et scriptura, quae manu magica rediguntur in charta sive aperta sive etiam involucro occlusa.

3°. Apparitiones materiales. Occurrunt nempe defuncti propinqui, amici, noti aliique spiritus forma sensibili induti offerentes flosculos, relinquentes vestigia membrorum corporalia vel permittentes, ut eorum imago photographica sumatur, efficientes demum omnia ea, quae vocantur "materialisationes" spirituum. Tamen dubium manet, utrum "materialisationes" vere acciderint necne. Suggestio mutua praesentium et hallucinationes sensuum facile miscentur his rebus, maxime autem fraudes. Saepe saepius nempe probatum est "spiritum materialisatum" revera fuisse corpus "medii"; "medium" flosculos a "spiritibus" oblatos vel imagines photographicas defunctorum dissimulasse vestibus, crinibus etc. Quare omnia phaenomena huiusmodi suspecta evadunt.

b) Phaenomena spiritistica diiudicantur. Quamvis phaenomena spiritistica alia aliter explicentur, certum tamen est ea nihil rei habere cum miraculis. Nam:

1°. Omnia fere phaenomena spiritistica videntur esse naturalia. Clavem istius explanationis naturalis tradunt ipsae tabulae rotantes. Etenim rotatio tabularum non tantum ab iis effici potest, qui conversationem cum spiritibus alterius mundi affectant, sed ab iis quoque, qui ab omni commercio cum spiritibus abhorrent. Ergo causa huius phaenomeni non est praeternaturalis, sed naturalis. Testantibus innumeris experimentis consistit in quadam vi nervosa. Sicut enim nonnullis mineralibus et metallis inhaeret magnetismus mineralis, ita in nervis hominum inest magnetismus animalis simili fluido electrico.⁹

Magnetismus animalis non solum ad instar hypnotismi morbos quosdam sanat,¹⁰ sed etiam corpora, quibus applicatur, loco movet. Applicatur autem et transit in corpora praecipue durante statu quodam exaltationis psychicae. Unde "media" hypnospiritistica et sessiunculae phantasticae maxime apta sunt ad rotationem tabularum et phaenomena affinia producenda. Experimento tabularum rotantium autem affines sunt omnes motus locales spiritismo proprii. Si enim fluido nervorum moveri et agitari valent tabulae, cur non et ipsae et alia corpora in altum tolli valerent? cur non motu instrumentorum soni musici vel motu aliorum corporum ictus et strepitus insoliti effici possent?

Eidem fluido magnetico-electrico partim saltem attribui possunt revelationes intellectuales, i. e. modus mirus, quo cognitiones "mediorum" vel aliarum personarum sessioni assistentium manifestantur. Nam cum rotatio tabularum fluido nervorum effici possit ad nutum "mediorum" vel aliorum agentium, nihil vetat, quominus eodem fluido pro arbitrio agentium tabulae ictus vel lineas ducant. Quomodo vero eadem vis magnetica in charta aperta vel occlusa tabellis aereis et lapideis scribere possit, adhibito vel non adhibito calamo, equidem non liquet. Idem a fortiore dicendum de "materialisationibus" spirituum. Nulla ratione probatur fluido magnetico posse defunctorum corpora ostendi et immo imagines photographicas sumi ac vestigia membrorum imprimi. Supposita ergo veritate phaenomenorum, istae "materialisationes" e causa praeternaturali repetendae videntur.

2°. Si quae phaenomena spiritistica praeternaturalia sunt, non sunt divina.

Neque Deus ipse neque spiritus Deo familiares, scil. angeli boni et animae defunctorum beatae spiritismo esse immiscere possunt.

Nam systema spiritismi erroris et impietatis est sentina. Dei personalis exsistentiam negat, praedicans pantheismum quendam hypersupernaturalisticum aeque ac materialisticum. Christum putat merum hominem vel etiam spiritum "materialisatum" cuius miracula attribuit machinationibus occultisticis. Denique omnes veritates religiosas infitiatur, excepta immortalitate animae humanae. Sed hanc etiam immortalitatem falso intelligit. Opinatur enim spiritualem animam circumdari substantia corporali aetherea, quam proinde vocat "perispiritum" (perisprit) sive corpus astrale (Astralleib). Hoc corpus astrale censet esse medium, quo homines in terris et defuncti in caelis physice uniantur et commercium spiritisticum instituatur. Vitam caelestem defunctorum ac terrestrem vivorum sensualismo crasso depravat. Patet igitur tum Deum tum spiritus Deo amicos longe abesse ab isto systemate.

Singulae sessiunculae occultisticae Deum Deique amicos spiritus non minus dedecent quam totum systema occultismi. Convocantur enim sessiones illae vanitatis, cupiditatis, superstitionis causa; peraguntur "mediis hystericis" et plerumque suspectis, adhibito apparatu deridiculo, concursu "spirituum" pulsantium, strepitantium, nugantium; absolvuntur rebus et revelationibus omnino futilibus, falsis, perniciosis. Talibus sessionibus Deus et boni spiritus certe nequeunt interesse. Immo Deus nequit permittere, ut ad lubitum "mediorum" spiritus boni possint advocari et in sessionibus occultisticis apparere. Idcirco si spiritismus phaenomena praeternaturalia continet, ea producuntur a spiritibus malis et referuntur ad mira diabolica.

3. Mira diabolica. Spiritus puri vi sua naturali efficere possunt opera, quae sunt miracula quoad nos seu relativa.¹¹ Et quidem haec virtus naturalis non tantum bonis angelis competit, sed etiam daemonibus. Nam "omnis virtus et potestas operandi ad extra, quae angelis est naturalis, mansit integra in daemonibus post peccatum, cum per peccatum non fuerint in angelis naturalia diminuta, nedum amissa.¹²

Si haec miracula relativa a bonis angelis efficiuntur, eundem valorem et vim probandi habent ac miracula a Deo ipso facta. Etenim boni spiritus, Deo in omnibus intime iuncti, solummodo bona eaque ad finem bonum operantur. Falsitati et iniquitati nequaquam favere possunt. Proinde miracula sive a Deo sive ab angelis bonis facta simpliciter sunt signa divina.

Quaeritur autem, num signa ista divina discernere liceat ab operibus diabolicis.¹³ Iam concedimus aliquando difficile esse utraque internoscere; plerumque tamen mira daemoniaca a miraculis facile distinguuntur ratione operis, quod fit, adiunctorum, sub quibus fit, necnon finis, ad quem fit.

a) Opus, quod fit. Spiritus sola vi locomotiva agere valent in mundum.¹⁴

Inde diabolica non sunt:

1°. Opera, quae sunt supra vim locomotivam. Vi locomotiva produci tantum possunt translationes atque alterationes ab ipsis dependentes. Ergo daemones inhabiles sunt ad corporum productionem, qua vel creantur vel generantur vel multiplicantur substantiae. Item causare nequeunt animationes, quibus corpora emortua vivificantur, e. g. restituere pellem lepra destructam; illuminare caecum organo visuali destitutum; resuscitare hominem defunctum. Denique efficere nequeunt trans- formationes, quibus corpora constituuntur intrinsecus diversa ab iis, quae erant antea, velut cum aqua a Christo in vinum conversa est.¹⁵ Hi effectus ergo sunt miracula absoluta, soli Deo factu possibilia.

2°. Opera, quae sunt praeter vim locomotivam, i. e. quae fiunt nulla vi locomotiva adhibita. Quod accidit toties, quoties effectus non producitur tactu vel impetu physico, sed nutu vel imperio morali. Etenim non est putandum "istis transgressoribus angelis ad nutum servire hanc visibilium rerum materiam, sed Deo"¹⁶

Hinc etiam ipsae translationes et alterationes locales corporum, si efficiuntur solo nutu, adscribi nequeunt daemonibus. Possunt utique daemones morbum sanare apportando et adhibendo remedia, vel multitudinem saturare afferendo aliunde panes, vel procellam sedare cogendo localiter elementa; non tamen possunt imperando. Inde e. g. omnia miracula evangelica eo ipso divina sunt, quod mero vocis et voluntatis praecepto effecta.

Si tamen opus aliquod tale est, ut per se possit a daemone fieri, ex adiunctis discendum est, utrum reapse factum sit vi diabolica necne.

b) Adiuncta, sub quibus opus fit, attinent tum ad medium, tum ad modum operis miri.

1°. Medium operationis mirae. Si thaumaturgus homo est sanae mentis et pacati animi, si pius et sanctus, modestus et humilis, praeditus omnibus qualitatibus legati Dei et fugiens auxilii diabolici, sine dubio constat eum cum mali spiritus virtute non operari. Sin autem, valde suspectus est. Quamvis enim Deus ad operandum miracula medio etiam indigno uti possit, plerumque tamen utitur digno.

2°. Modus operationis mirae. Si in facto patrato nihil nisi honesta, gravia, sapientia, Deo digna et hominibus salubria inveniuntur, attribuendum est Deo vel bono angelo. Diabolo autem adscribendum est, si obveniunt superstitiosa, obscoena, ridicula, crudelia. Adversatur enim divinae veritati superstitiosum, divinae sanctitati obscoenum, divinae maiestati ridiculum, divinae bonitati crudele.

Si demum etiam perpensis adiunctis dubia manet origo operis miri, recurrendum est ad ipsius finem.

3°. Finis, ad quem opus tendit. Miraculi divini finis est duplex: ultimus et proximus.

α) Finis ultimus miraculi est gloria Dei, ad quam promovendam tendunt omnia opera divina. Daemones vero numquam in Dei gloriam, quantum ab ipsis pendet, operari possunt, quia necessario infensi sunt Deo eiusque cultoribus. Etiamsi interdum iactitent Dei gloriam hominumque aeternam salutem, in operibus eorum semper aliquid erit, quo proditur diabolica perversitas. Alioquin Christo testante "satanas adversus se divisus esset".¹⁷

Proinde diabolicum esse nequit opus, quod totum in eo est, ut cognitionem et amorem Dei inculcet, virtutes divinas commendet, homines ad Deum perducat, regnum Dei firmet. Contra diabolicum certo est factum mirabile, quod habet finem malum, scil. gloriam humanam, morum corruptionem, neglectum religionis, aut saltem finem Deo indignum, uti est lucrum et curiositas.

β) Finis proximus miraculi is praecipue est, ut Dei voluntatem et veritatem hominibus manifestet. Sicut enim ex operibus Dei naturalibus naturales veritates religionis cognoscimus, ita ex operibus Dei supernaturalibus, miraculis nempe, supernaturales veritates discimus. Unde Deus hominibus invictam persuasionem indidit opera vires naturae corporeae plane excedentia certe probare originem divinam doctrinae, in cuius gratiam fiunt et cui iam suffragantur criteria negativa.

Quare homines in invincibilem errorem inducerentur, si Deus sineret opera quoad nos miraculosa fieri in favorem doctrinae, quae falso revelata perhibetur. Talem autem errorem invincibilem Deus omnino impedire tenetur eodem iure, quo rex impedire debet, ne sigillo suo utantur falsarii ad obsignanda decreta suppositicia. Quemadmodum igitur providentia divina vim diaboli cohibet, ne res naturales ad irreparabilem mundi ruinam perturbet, ita prorsus etiam daemones prohibebit a patrandis miraculis, quibus ordo supernaturalis revelationis necessario subverteretur. Ergo a diabolo nequit esse miraculum relativum patratum ad probandam divinam originem doctrinae, pro qua militant criteria negativa.

Nihil autem vetat, quominus Deus sinat daemones facere mira relativa in favorem doctrinae criteriis negativis destitutae. Etenim per se patet doctrinam his criteriis destitutam non esse divinitus revelatam et proinde mira ipsam comitantia non posse esse miracula divina. Quare s. Scriptura diserte dicit Deum pati, ut daemones prodigiis errores suos tueantur. Ait enim Christus: "Surgent pseudoprophetae et dabunt signa magna et prodigia, ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi."¹⁸ Item s. Paulus scribit de antichristo: "Et tunc revelabitur ille iniquus... cuius est adventus secundum operationem satanae in omni virtute et signis et prodigiis mendacibus et in omni seductione iniquitatis."¹⁹ Immo etiam scriptores ethnici et ecclesiastici narrant prodigia quaedam in confirmandum cultum idololatricum sive ficta sive facta.²⁰