Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Ut natura revelationis plene perspiciatur, describendae sunt eius tum notio, tum divisio.

1. Notio genuina. a) Etymologice verbum latinum revelandi significat "velum removere", quod impedit visionem rei. Eadem notio subest verbis synonymis graecis (ἀποκάλυψις, φανέρωσις) et vernaculis (Offenbarung, révélation etc.). A rebus physicis verbum revelationis translatum est ad significandam manifestationem intellectualem veritatis plus minusve ignotae. Et quidem ex usu manifestatio divina veritatis religiosae vocari solet revelatio.

Inde revelatio sensu latissimo definitur: manifestatio veritatis religiosae divinitus facta. Subintelligitur autem tum actus, quo veritas manifestatur (revelatio activa), tum obiectum sive veritas ipsa manifestata (revelatio passiva). De actu tantummodo seu facto loquimur, quo Deus veritates religiosas manifestat. Deus vero duplici actu veritates religiosas manifestare potest, naturali nempe et supernaturali. Unde revelationem naturalem et supernaturalem discernimus.

b) Revelatio naturalis est manifestatio veritatis religiosae divinitus facta per opera creationis. Deus nimirum in mundo creato quasi vestigia sua reliquit ita, ut exsistentiam, naturam suam aliasque veritates religiosas, quae inde eruantur, per opera creationis manifestet. Opus clamat opificem; creatura praedicat creatorem, motorem et rectorem mundi. Sufficit adhibuisse sanam rationem, ut a mundo ad Deum ascendamus et e mundo Deum cognoscamus vi principii causalitatis.

Cum autem Deum cognoscibilem reddat per opera naturalia et exercitio rationis naturalis, haec revelatio merito dicitur naturalis.

Hanc revelationem Dei naturalem psalmista magnificat: "Caeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum eius annuntiat firmamentum"¹. Hanc Paulus extollit: "Deus illis (gentibus) manifestavit. Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur: sempiterna quoque eius virtus et divinitas, ita ut sint inexcusabiles"². Theologi vero, cum de revelatione verba faciunt, plerumque eam non intelligunt naturalem, sed supernaturalem.

c) Revelatio supernaturalis seu stricte sumpta, est manifestatio veritatis religiosae facta per verba Dei ad hominem. Haec revelatio ergo in eo est, quod Deus ipse proxime intellectum hominis illustrat et instruit ad veritates religiosas. Talis autem influxus Dei est omnino supernaturalis, cum fiat citra omnem concursum, facultatem, exigentiam naturae. Citra omnem concursum naturae, quia Deus non iam per opera creationis, sed locutione sua propria se manifestat. Citra omnem facultatem naturae, quia congenita vi homo ex solo mundo creato et quidem ratiocinio suo veritates religiosas deducere valet. Citra omnem demum exigentiam naturae, quia ad constitutionem seu essentiam naturae humanae non pertinet, ut Deus ipse directe hominem instruat.

De hac revelatione supernaturali scribit apostolus: "Multifariam multisque modis olim Deus loquens patribus in prophetis, novissime diebus istis locutus est nobis in Filio"³ 2. Notiones spuriae. a) Rationalistae quidem omnes — ne loquamur de monistis et deistis — revelationem ventitant. Tamen, uti ex dictis patet, eam non intelligunt supernaturalem. Etenim rationalistae idealistici seu antiquiores (Reimarus, Lessing, Semler, Wegscheider, alii) revelationem vocant omnem et solam cognitionem religiosam, quam ope rationis naturalis acquirimus. Ita Wegscheider, priorum rationalistarum facile princeps, scribit: "Sola revelatio naturalis sive manifestatio Dei per opera naturae recte defendi posse videtur"⁴ Lessing addit: "revelationem, prorsus uti educationem, homini nihil dare, nisi quod ipse natura sua iam possideat atque ratione sua invenire possit; proindeque revelationi supernaturali substituendam esse improprie dictam revelationem naturalem"⁵

b) Rationalistae empirici quoque, duce Kant, agnoscunt solam "religionem intra confinia merae rationis"⁶ Immo contendunt "rationem puram" seu "theoreticam" ne aptam quidem esse ad veritates religiosas quascumque cognoscendas. Intellectu enim suo hominem non cognoscere "noumena" supersensibilia (res transcendentales), sed "phaenomena" tantum sensibilia apprehendere ope experientiae externae. "Rationem practicam" tamen ope experientiae internae seu subiectivae "sentire" utilitatem, necessitatem, exsistentiam veritatum religiosarum.⁷ Hanc autem subiectivam experientiam seu conscientiam religiosam (religiöses Erlebnis, religiöse Erfahrung, religiöses Bewußtsein), quae non est nisi humanae voluntatis, seu potius sentimenti humani placitum, vocant revelationem.

c) Eodem fere modo revelationem definiunt omnes neorationalistae seu kantiani moderni, ad quos pertinent protestantes liberales et qui ex catholicis prodierunt modernistae.

Albertus Ritschl († 1899), pater scholae liberalis, docet revelationem christianam ortam esse ex eo, quod Deus educaverit conscientiam humanam.⁸

Aug. Sabatier († 1901), dux liberalismi protestantici in Gallia, revelationem vocat manifestationem Dei in conscientia nostra.⁹

Alfredus Loisy, modernistarum caput, revelationem intelligit conscientiam seu experientiam ab homine acquisitam suae ad Deum relationis.¹⁰

Programma modernistarum italorum censet revelationem esse "elaboratum conscientiae religiosae". Conscientiam religiosam experiri sive sentire supernaturalia, quemadmodum auris sentit musicam. Revelationem esse id, quod hac sensatione sive experientia subiectiva producitur et cum ea convertitur.¹¹

Ista systemata ergo omnem revelationem veri nominis reiiciunt. Iactant verbo revelationem, ut astutius re eam impugnent.

Revelatio supernaturalis specificatur ratione obiecti, quod manifestatur, ratione modi, quo manifestatur, ratione finis, ad quem manifestatur.

1. Ratione obiecti, quod manifestatur, revelatio est vel formalis vel materialis. Revelatio formalis ea dicitur, cuius solum obiectum formale (motivum assensus) est supernaturale; materialis ea vocatur, cuius etiam obiectum materiale (argumentum) est supernaturale.

Revelatio formalis ergo continet veritates, quae in se sunt naturales et proinde rationi humanae perviae (e. g. exsistentia Dei, immortalitas animae). Quae enim naturales sunt, lumine quoque naturali percipi queunt. Sunt quidem res innumerae in visceribus terrae vel in firmamento caeli, quae rationis cognitionem effugiunt, e. g. numerus stellarum, essentia electricitatis, lucis, materiae, vitae animalis et vegetativae. Tamen per accidens solummodo, non per se istae veritates occultae manent. Fugiunt captum rationis propter difficultates externas, non propter substantiam seu materiam ipsam. Si proinde divinitus revelantur, supernaturales fiunt spectato obiecto formali (seu motivo vel principio), quo nobis innotescunt; manent tamen naturales spectato obiecto materiali (seu argumento vel substantia) ipsius veritatis.

Revelatio materialis vero continet veritates, quae in se non sunt naturales, et proinde rationi humanae imperviae. Ipsa materia (substantia vel argumentum) harum veritatum eiusmodi est, ut sine revelatione cognosci nequeat.

Duplici autem modo veritas cognoscenda rationi impervia esse potest: vel simpliciter vel tantum relative seu secundum quid.

Secundum quid rationem excedit ea veritas, cuius exsistentiam ratio ante revelationem non potest probare, cuius autem essentiam post revelationem valet comprehendere, e. g. institutio ecclesiae, romani pontificis infallibilitas. Quod sint istae veritates, ratio ante revelationem non valet certo probare, licet affirmare possit earum possibilitatem vel etiam probabilitatem. Post revelationem vero ratio intelligere potest, quid, quomodo et quare sint istae veritates. Hinc recte vocantur veritates praeterrationales seu mysteria secundum quid (late dicta, secundi gradus).

Simpliciter rationem excedit ea veritas, cuius exsistentiam ratio sine revelatione nullo modo valet probare, cuiusque essentiam neque etiam revelatione facta valet comprehendere. Idcirco veritates huiusmodi vocantur veritates suprarationales sive mysteria simpliciter (stricte dicta, primi gradus), e. g.¹ mysterium Trinitatis. Ratio sibi relicta exsistentiam Trinitatis neque certam, neque probabilem, neque etiam possibilem probare valet. Per revelationem autem discit certo, quod sit Trinitas; intelligit etiam partim, i. e. notionibus analogis, quid sit Trinitas; demum congruis saltem similitudinibus aliquatenus adumbrat, quomodo et quare sit Trinitas personarum in Deo.

2. Ratione modi, quo fit, revelatio est vel mediata vel immediata.

Immediata est, cum Deus ipse nullo interposito legato veritatem communicat; mediata est, cum Deus per legatum veritatem manifestat. Revelatio, quam Moyses, prophetae, apostoli acceperunt, erat immediata; revelatio, quam israelitae per Moysen, christiani per apostolos acceperunt, est mediata.²

In revelatione immediata Deus sic afficere debet facultates cognoscitivas, ut homo clare percipiat veritatem, quae communicatur, et certo cognoscat eam a Deo communicari. Cum autem trina sit facultas cognoscitiva, triplex etiam revelatio immediata subdistinguitur: sensitiva, imaginaria, intellectiva.

Sensitiva habetur, si Deus vocibus et aliis signis sensibilibus ad sensus externos loquitur. Huc non tantum pertinent voces auditivae, sed etiam theophaniae (Deus in flamma rubi apparens; Daniel videns scripturam in pariete), visiones symbolicae (Petrus videns animalia immunda) et typi (agnus paschalis; serpens aeneus; sacrificium Melchisedech). Imaginaria adest, cum Deus per vim seu influxum in sensus internos veritatem aperit. Quod quidem facere potest imprimendo formas imaginarias vel non per sensus acceptas (puta, si caeco nato imprimerentur in imaginatione colorum similitudines) vel etiam divinitus ordinatas ex iis, quae a sensibus sunt acceptae (Ieremias 1, 13 videns ollam succensam; Amos 8, 1 uncinum pomorum). Intellectiva in eo consistit, quod Deus species intellegibiles producit in ipsa mente, uti in visione interna, in illuminatione prophetica, saepe saepius in ecstasi, necnon in iis hominibus, qui accipiunt scientiam et sapientiam infusam.³

In revelatione mediata Deus certiores facere debet homines veram divinamque esse revelationem immediatam, unde mediata derivatur; aliis verbis: praedicator revelationis probare debet se a Deo missum legatumque esse ad veritatem hominibus communicandam. Hanc autem missionem divinam certam reddere potest signis divinis, praesertim miraculis et prophetiis adimpletis.⁴

3. Ratione finis, ad quem fit, revelatio est vel privata vel publica.

Privata est, quae datur ad utilitatem unius hominis tantum vel saltem non omnium hominum. Personae eae, quibus facta est revelatio privata, tenentur ad eam credendam fide divina; reliqui vero neque debent neque possunt eam credere divina fide, cum non ad eos pertineat talis revelatio. Insuper rarissime certitudo habetur de divina illius origine; immo ipsa etiam ecclesia revelationes privatas approbans non declarat eas vere esse divinas, sed solum eas nihil continere, quod adversetur fidei et moribus. Non licet tamen eas spernere, cum probabiliter divinae et certe utiles sint.

Publica est revelatio, quae ad utilitatem communem omnium hominum datur, scilicet ad fundandam, evolvendam et absolvendam veram religionem pro universo humano genere. De hac solummodo revelatione agemus.