Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Duplex series vaticiniorum messianitatem et divinitatem Iesu Christi comprobat: vaticinia Veteris Testamenti de Iesu Christo edita atque vaticinia Novi Testamenti a Iesu Christo edita.¹

Vaticinia messiana Veteris Testamenti verissime dicuntur edita de Iesu Christo. Etenim, quae de Deo-Messia in libris sacris foederis antiqui prophetice annuntiantur, in Iesu Christo solo impleta sunt. Ipsum proinde respiciunt atque ipsius testimonium de messianitate et divinitate sua comprobant.

Nunc vero Vetus Testamentum non unum alterumve tantum vaticinium continet, sed seriem continuam vaticiniorum messianorum. Scopus, finis, desiderium totius Veteris Testamenti est futurus ille Deus-Messias, in quem omnis historia omnisque educatio populi israelitici vi innata tendunt. Sic tum iudaei, tum Christus characterem messianum antiqui foederis intelligebant.

Iudaei passim Messiam praedictum inveniebant in libris sacris. "Prophetae universi non prophetarunt nisi de diebus Messiae",¹ legimus in Talmude. "Nos audivimus ex lege, quia Messias manet in aeternum",² contendunt pharisaei. Zacharias de vaticiniis messianis Deo gratias agit: "Sicut locutus est per os sanctorum, qui a saeculo sunt, prophetarum eius."³ Philippus nuntiat: "Quem scripsit Moyses in lege et prophetae, invenimus Iesum."⁴

Christus saepissime provocat ad vaticinia messiana Veteris Testamenti de se edita: "Scrutamini Scripturas, illae sunt, quae testimonium perhibent de me ... Nolite putare, quia ego accusaturus sim vos apud Patrem; est, qui accusat vos, Moyses, in quo vos speratis. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; de me enim scripsit."⁵ "Incipiens a Moyse et omnibus prophetis, interpretabatur illis in omnibus Scripturis, quae de ipso erant... Et dixit ad eos: Haec sunt verba, quae locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum, quoniam necesse est impleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas."

"Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas."⁶ "Ecce, ascendimus Ierosolymam, et consummabuntur omnia, quae scripta sunt per prophetas de Filio hominis."⁷ "Adhuc hoc, quod scriptum est, oportet impleri in me."⁸ Iesus ergo affirmat ubique in Vetere Testamento vaticinia de se inveniri hisque vaticiniis testimonium, quod reddit messianitati et divinitati suae, infallibiliter evinci.

Discipuli et ipsi Iesum Christum Messiam et Deum praedicant passim vehementer instantes vaticiniis Veteris Testamenti de ipso editis et in ipso adimpletis. Evangelistae, inter quos praecipue Matthaeus, continenter testantur: "Hoc factum est, ut Scriptura impleretur."⁹ Petrus populo iudaeorum loquitur: "Deus autem, quae praenuntiavit per os omnium prophetarum, pati Christum suum, sic implevit."¹⁰ Paulus quoque "exponebat testificans regnum Dei suadensque eis de Iesu ex lege Moysi et prophetis a mane usque ad vesperam".¹¹ Unde patet primos rei christianae nuntios argumento praecipue vaticiniorum Veteris Testamenti messianitatem et divinitatem Iesu confirmasse.

Eodem argumento ineluctabili etiam posteriores scriptores liberrime et libentissime utuntur, dum disputant cum israelitis, e. g. s. Iustinus in Dialogo cum Tryphone iudaeo; cautius vero vaticinia Veteris Testamenti adducunt loquentes cum gentilibus. Et quidem iure. Cum enim iudaei concederent characterem messianum totius fere Veteris Testamenti, provocari potuerunt indiscriminatim ad omnia et singula vaticinia messiana in Iesu Christo impleta. Difficilior autem res evadit cum gentilibus atque imprimis cum rationalistis modernis. Hi enim vix ac ne vix quidem convinci possunt textus messianos Veteris Testamenti continere vaticinia propria et formalia. Causantur nempe plerasque prophetias tam indeterminatas esse, ut non constet, utrum revera Messiam respiciant an non, utrum naturaliter praesciri potuerint an non, et utrum casu fortuito impleri quiverint an non. Verum omnes concedere debent esse saltem prophetias, quae adiuncta personalia Messiae accuratissime depingant, scil. genealogiam, chronologiam, biographiam Christi. Concedimus quidem singula adiuncta separatim sumpta non omnino enervare difficultates adversariorum. Tamen omnia adiuncta in unum collecta atque in una persona Christi evidenter impleta, characterem prorsus supernaturalem prophetiae praeclare ostendunt.

1. Protoparentibus Deus pollicetur futurum liberatorem oriundum ex stipite humano: "Inimicitias ponam inter te [serpentem = diabolum] et mulierem, et semen tuum et semen illius; ipsa [text. hebr.: ipsum, i. e. semen] conteret caput tuum, et tu insidiaberis [conteres] calcaneo eius."¹ Aliis verbis: "Amicam, diabole, tibi fecisti mulierem peccantem; conversa autem amicitia in inimicitiam, ego efficiam, ut semen mulieris te victurum sit, quamvis ipsum quoque semen vulneretur." Non quidem diserte dicitur, utrum "semen mulieris" sit persona singularis an multitudo; sed cum multitudo exercitus vincere nequeat sine duce, saltem implicite promittitur liberator, quo duce diabolus superabitur.

2. Noe post diluvium significatur humani stipitis ramus, qui salvatorem esset progeniturus: "Maledictus Chanaan",² precatur Noe, "servus servorum erit fratribus suis. Benedictus Iahve, Deus Sem, sit Chanaan servus eius. Dilatet Deus Iapheth, et habitet in tabernaculis Sem, sitque Chanaan servus eius." Chanaan accipit maledictionem, Sem et Iapheth benedictionem. Benedictio Sem in eo est, quod Iahve erit modo peculiari cum Sem: Deus in stirpe Sem se ut Iahve manifestabit seu cum stirpe Sem foedus inibit. Benedictio Iapheth consistit in dilatatione naturali, necnon in eo, quod partem habebit in bonis Sem promissis, i. e. in foedere divino cum Sem inito. Hanc esse notionem genuinam vaticinii Noe, evidenter ostendunt sequentes prophetiae. Ex semitis omnibus nempe Abraham eligitur heres promissionis messianae.

3. Abrahae designatur gens, ex qua Messias esset processurus: "Dixit autem Dominus ad Abram: Egredere de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, et veni in terram, quam monstrabo tibi. Faciamque te in gentem magnam et benedicam tibi et magnificabo nomen tuum, erisque benedictus. Benedicam benedicentibus tibi, atque in te benedicentur universae cognationes terrae."³ Benedictio, quae ab Abraham in omnes gentes descendet, intelligi nequit temporalis. Nedum enim omnes gentes temporalem benedictionem in semine Abrahae consequi potuissent, revera Abraham ipse a Deo audierat alias gentes a semine suo temporaliter affligendas esse.⁴ Unde benedictionem spiritualem omnes populi in semine Abrahae habebunt. Ab Abraham benedictio descendet ad Isaac,⁵ ab Isaac ad Iacob.

4. Iacob significatur populus, qui benedictionem messianam esset allaturus: "Ego sum Dominus Iahve Abraham patris tui et Iahve Isaac... Benedicentur in te et in semine tuo cunctae tribus terrae. Et ero custos tuus quocumque perrexeris."⁶ Inde mutato nomine Iacob⁷ in Israel (i. e. pugnator Dei) Dominus per prophetam Balaam etiam disertius praedicit e populo israelitico post longum tempus oriturum ducem et regem, qui promissiones patriarchis factas impleturus et gloriam domus Iacob potentissime aucturus esset.⁸ Hunc regem maximum Balaam sub imagine stellae et sceptri describit: "Videbo eum, sed non modo, intuebor illum, sed non prope. Orietur stella ex Iacob, et consurget virga de Israel."⁹ Populo Iacob sive Israel in duodecim tribus diviso:

5. Iudae determinatur tribus, ex qua procederet dux messianus. Dum enim Iacob moriturus singulis filiis suis sortem futuram aperit, Iudae vaticinatur potestatem singularem, victoriam de inimicis regnumque inter fratres.¹⁰ Dein Iacob cum pondere addit: "Non auferetur sceptrum de Iuda et dux de femore eius, donec veniat, qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium."¹¹¹²

"Non auferetur sceptrum (schebet) de Iuda",¹³ i. e. non deficiet symbolum regium a Iuda. Cum hoc hemistichio prorsus convertitur alterum: "Et dux (mechokek) de femore eius", seu, uti legendum videtur ex hebraeo, "et baculus de inter pedes eius", i. e. insigne regiminis, quod principes orientales occasione audientiae positum habebant inter pedes. "Donec veniat, qui mittendus (shilo) est";¹⁴ vel "donec veniat pax" sive "princeps pacis", vel "donec veniat, cuius illud [sceptrum] est"¹⁵ vel simpliciter "donec veniat Messias".¹⁶ "Et ipse erit exspectatio (jikehat) gentium" sive "ipsi erit obedientia gentium".

Quomodocumque textus legitur, Iacob certe praedixit penes tribum Iuda mansuram esse hegemoniam regiminis super populum Israel, usquedum veniat rex Israel κατ' ἐξοχήν, qui omnes gentes suo regno subdet. Nemo non videt hic agi de Messia oriundo ex tribu Iuda.

6. Davidis demum eligitur familia, quae Messiam progenitura esset. Tribus Iuda iam principatu quodam fruebatur¹⁷ in deserto, quatenus alias tribus numero superabat¹⁸ et in itinere primum locum tenebat.¹⁹ Iudas bis dux belli fuit.²⁰ Potestatem vero regiam tribus Iuda consecuta est per David.²¹ Sobolem huius stirpis regiae futurum esse Messiam Deus ipsi iam David sat clare promittit²² et postea iterato per prophetas edicit. Vixdum Ieremias exstinctionem dynastiae politicae familiae David nuntiavit, de futuro Messia ait: "Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et suscitabo David germen iustum; et regnabit rex, et sapiens erit, et faciet iudicium et iustitiam in terra. In diebus illis salvabitur Iuda, et Israel habitabit confidenter: et hoc est nomen, quod vocabunt eum: Dominus Iustus noster."²³ Isaias magnificae descriptioni temporis messiani haec de ortu Messiae verba anteponit: "Egredietur virga de radice Iesse (patris David), et flos de radice eius ascendet, et requiescet super eum spiritus Domini."²⁴²⁵

Revera Iesus ex familia David originem traxit, uti evangelia iterum testantur,²⁶ necnon s. Paulus confirmat: "Memor esto Dominum Iesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine David."²⁷ In ipso ergo impletae sunt omnes prophetiae de Messiae genealogia. Accedunt vaticinia ad chronologiam Messiae spectantia atque in Iesu Christo impleta.

1. Iacob vaticinatur Messiam venturum esse, quando principatus terrenus Iudae vertetur in principatum spiritualem super gentes: "Non auferetur sceptrum de Iuda et dux de femore eius, donec veniat shilo, et ipsi erit obedientia gentium." Voce "donec" aut significatur ablatum iri omnem principatum a Iuda, quando venerit shilo, aut significatur numquam ablatum iri principatum Iudae, sed potius, cum venerit shilo, extensum iri ad gentes. Haec posterior significatio omnino praeferenda esse videtur consideratis omnibus posterioribus vaticiniis de Filio David (ex tribu Iuda) in aeternum regnaturo super Israel.¹ Vel potius utraque significatio iungenda est ita, ut intelligatur adventu shilo terrenum principatum Iudae conversum iri in principatum spiritualem Messiae super gentes. Etenim nullum regnum terrenum sive politicum omnes populos amplecti potest. Ergo verba Iacob eo ipso indicant regimini politico Iudae super Israel tempore shilo successurum esse illud regnum messianum spirituale sive religiosum, de quo totum Vetus Testamentum vaticinatur.

Quando proinde aliquis ex Iuda prognatus obedientiam spiritualem gentium obtinuerit, terreno regimine a Iuda prorsus amoto, tunc Messias certo iamiam advenit. Atqui ex quo a. 70 p. Chr. respublica iudaeorum penitus abolita fuit, omnis principatus terrenus a Iuda ablatus est eodemque tempore regnum spirituale Christi orti ex tribu Iuda² ad omnes gentes diffundi coeptum est. Constat ergo tunc Messiam iam advenisse atque Iesum Christum a Nazareth ipsum Messiam esse.

2. Aggaeus et Malachias pressius vaticinantur Messiam esse venturum stante adhuc templo secundo hierosolymitano. Cum iudaei e captivitate reduces nimium lugerent ob humilitatem templi a Zorobabel restituti, Aggaeus propheta consolatus est eos praedicens gloriam templi secundi maiorem fore gloria templi primi, quia hoc templum secundum illustraturus esset Messias, princeps pacis omnibus gentibus desideratus: "Quia haec dicit Dominus exercituum: Adhuc unum modicum est, et ego commovebo caelum et terram et mare et aridam. Et movebo gentes, et veniet desideratus cunctis gentibus, et implebo domum istam gloria, dicit Dominus exercituum ... Magna erit gloria domus istius novissimae, plus quam primae, dicit Dominus exercituum, et in loco isto dabo pacem, dicit Dominus exercituum."³

Quod Aggaeus significaverat, Malachias diserte edicit, Messiam nempe templum zorobabelicum ingressurum esse: "Ecce ego mitto angelum meum, et praeparabit viam ante faciem meam; et statim veniet ad templum suum Dominator, quem vos quaeritis, et Angelus testamenti, quem vos vultis. Ecce venit, dicit Dominus exercituum."⁴ Dominator, quem iudaei quaerebant, fundatorem novi testamenti, aperte est Messias Deus.⁵ Messias autem Deus veniet ad templum suum, i. e. hierosolymitanum, postquam alius legatus divinus praeparaverit viam eius.

Utramque prophetiam in Iesu Christo impletam videmus ex evangeliis. Ipse stante adhuc templo secundo advenit, praenuntiatus a Ioanne Baptista, atque templum iterato ingressus est. In ipsum ergo utraque prophetia quadrat, et quidem in ipsum solum, cum nemo alius ad templum hierosolymitanum accesserit, cui allata vaticinia convenire possint et cui legatus divinus praemissus sit praecursor.

3. Daniel accuratissime vaticinatur annos publicae ostensionis et mortis Messiae. Cum Daniel in captivitate babylonica Deum orans pro populo israelitico et urbe hierosolymitana rogaret, ut acceleraretur tempus messianum, apparuit ei Gabriel archangelus nuntians, quando Messias venturus esset:

"Septuaginta hebdomades abbreviatae sunt super populum tuum et super urbem sanctam tuam, ut consummetur praevaricatio et finem accipiat peccatum et deleatur iniquitas, et adducatur iustitia sempiterna et impleatur visio et prophetia et ungatur sanctus sanctorum."

"Scito ergo et animadverte: Ab exitu sermonis, ut iterum aedificetur Ierusalem usque ad Christum ducem hebdomades septem et hebdomades sexaginta duae erunt. Et rursum aedificabitur platea et muri in angustia temporum. Et post hebdomades sexaginta duas occidetur Christus, et non erit eius populus, qui eum negaturus est. Et civitatem et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo; et finis eius vastitas, et post finem belli statuta desolatio."

"Confirmabit autem pactum multis hebdomada una: et in dimidio hebdomadis deficiet hostia et sacrificium, et erit in templo abominatio desolationis, et usque ad consummationem et finem perseverabit desolatio."⁶

Huius vaticinii septuaginta hebdomadum inquirendi sunt tres termini: terminus quid, terminus a quo, terminus ad quem?

a) Terminus "quid". Duabus quaestionibus absolvitur: quid sub 70 hebdomadibus intelligatur et quid in 70 hebdomadibus perficiatur?

Quid sub 70 hebdomadibus intelligatur? Septuaginta hebdomades intelligendas esse tempus determinatum patet. Angelus enim dicit eas hebdomades "abbreviatas" esse seu potius, secundum hebr. "abscissas" esse a temporis spatio; immo hebdomades dividit in 7 + 62 + 1 hebdomades, quae ultima hebdomada iterum in duas partes subdistinguitur. Voce "hebdomadae" hebraei septenarium numerum tum dierum, tum annorum communiter designabant. Hoc iam loco nostro hebdomades non dierum, sed annorum intelligendas esse facile ostenditur. De annis enim 70 captivitatis Daniel meditatus erat; inde si angelus ei suggerit 70 hebdomades, quibus liberatio messiana complenda erat, elucet sermonem esse de hebdomadibus annorum. Id a fortiore sequitur ex eo, quod infra 70 hebdomades dierum (= 490 dies) fieri nequirent ea, quae infra hebdomades illas 70 factum iri dicuntur. Ergo 70 hebdomades Danielis sunt 7 × 70 = 490 anni.

Quid in 70 hebdomadibus perficiatur? Vaticinium est tripertitum. Prima pars conspectum bonorum messianorum continet, quae tum negativa sunt, nempe, "ut consummetur praevaricatio (apostasia), finem accipiat peccatum, necnon deleatur iniquitas"; tum positiva, scil. "ut adducatur iustitia sempiterna, impleatur visio et prophetia, necnon ungatur sanctus sanctorum" (hebr. sanctum sanctorum, i. e. novum templum Dei = ecclesia Messiae). In secunda parte vaticinii hebdomades in 7 + 62 + 1 dividuntur atque singulis temporum spatiis sua facta assignantur, ita, ut 7 hebdomadibus rursum aedificetur urbs Hierosolymorum, dein 62 hebdomadibus ad finem vergentibus appareat Messias dux, demum 1 hebdomada, i. e. septuagesima Messias occidatur, cuius occisio iudaeos maximis poenis afficiet (reiecto populo atque destructis in perpetuum urbe et templo). Tertia pars vaticinii, secundam complens, addit quae praeter mortem Messiae in septuagesima hebdomada fient et quae inde consequentur: novum foedus messianum hebdomada ultima confirmabitur; consequenter media hebdomada cessabunt sacrificia vetera; demum tempore indeterminato templum perpetuo desolabitur.

b) Terminus "a quo" computandae sint 70 hebdomades, indicatur verbis: "Ab exitu sermonis, ut iterum aedificetur Ierusalem", i. e. ab eo tempore, quo decretum promulgatur, ut urbs Hierosolymorum a chaldaeis a. 586 a. Chr. destructa reaedificari valeat. Primum autem huiusmodi decretum edidit Artaxerxes Longimanus anno septimo regni sui.⁷ Hoc decreto utentes iudaei urbem magna ex parte restituerunt.⁸ Cum autem ab inimicis impedirentur, quominus incoepta perficerent,⁹ idem Artaxerxes anno vigesimo regni sui secundum decretum amplissimum de urbe Hierosolymorum reaedificanda concessit.¹⁰ Iam alii 70 hebdomades computant ab hoc anno vigesimo, alii vero rectius inde ab anno septimo regni Artaxerxis. Annus autem septimus Artaxerxis probabiliter est annus 454 a. Chr., quamvis alii potius annum 457 vel 458 esse putent.

c) Terminus "ad quem". "Ab exitu sermonis, ut iterum aedificetur Ierusalem", i. e. ab anno 454 a. Chr. usque ad "Christum ducem" 69 hebdomades = 483 anni computandi sunt; usque ad mortem Messiae vero (quacum coincidit abrogatio veteris sacrificii per Danielem annuntiata) 69 hebdomades cum dimidio = 486½ anni. Quodsi ad annum 454 a. Chr. addideris annos 483, pervenies ad annum 29 p. Chr., quo tempore Messias vitam publicam incipere debuit; si autem ad annum 454 addideris annos 486½, pervenies ad annum 32/33, cui mors Messiae assignanda erit. Ceterum, quum plena certitudine statuere nequeamus terminum "a quo" hebdomadum, neque terminum "ad quem" vaticinii exacte definire valemus. Cumque insuper nec de anno, quo Iesus Christus natus est,¹¹ nec de anno, quo vitam publicam inchoavit et finivit, certo constat, impletio vaticinii mathematica accuratione exquiri non potest. Iesum Christum autem ad finem hebdomadum Danielis apparuisse et mortuum esse nemo in dubium vocaverit.¹²

Omnia ergo vaticinia chronologica, quae de adventu Messiae sunt, tempus Iesu Christi demonstrant. Itaque iudaei illo tempore Messiam exspectabant. Eos "exspectasse consolationem Israel" vel "redemptionem Israel" evangelia diserte referunt.¹³ Iosephus Flavius quoque narrat nihil iudaeos magis stimulasse, ut a romanis deficerent et urbem Hierosolymorum acerrime a romanis defenderent, quam spem Messiae eo tempore adventuri.¹⁴ Gentiles etiam rumor huius exspectationis pervaserat. "Pluribus persuasio inerat antiquis sacerdotum libris contineri, eo tempore fore, ut valesceret oriens, profectique Iudaea rerum potirentur",¹⁵ scribit Tacitus. Propterea posteriores rabbini, cum scirent tempus adventus Messiae a prophetis praedictum iam diu elapsum esse, computationes temporum prohibuerunt: "Sapientes",¹⁶ ait Maimonides (saec. XII), "quorum memoria in benedictione sit, interdixerunt nobis terminos adventus Messiae computare, quia plebs scandalizatur in eo, quod completa sunt tempora, et ipse nihilominus non apparuit. Quare sapientes dixerunt: inflata disrumpantur ossa eorum, qui computant periodos temporum, quia scandalizant populum."

Revera autem Iesus Christus tempore a prophetis indicto advenerat, Messiam se exhibens atque omnia etiam implens vaticinia biographica ad Messiam spectantia.

Multa adiuncta clare definita de vita, passione, glorificatione Messiae venturi praedicta fuere. Omnia autem tam evidenter impleta sunt in Iesu Christo a Nazareth, ut statim pateat ea de ipso dicta esse. Propterea solos textus propheticos recitamus, comparatos sive relativos locos evangelicos in notis tantum indicantes.

1. Vaticinia prophetarum de vita Christi.

Habebit praecursorem: "Ecce ego mitto angelum meum, et praeparabit viam ante faciem meam. Et statim veniet ad templum suum Dominator, quem vos quaeritis et Angelus testamenti, quem vos vultis."¹

Nascetur in Bethlehem: "Et tu Bethlehem Ephrata,² parvulus es in milibus [chiliarchiis] Iuda;³ ex te mihi egredietur, qui sit dominator in Israel, et egressus eius ab initio, a diebus aeternitatis."⁴

Parietur a matre virgine: "Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen eius Emmanuel."⁵

Erit quam maxime mitis et misericors: "Non clamabit, neque accipiet personam, nec audietur vox eius foris. Calamum quassatum non conteret, et linum fumigans non exstinguet: in veritate educet iudicium. Non erit tristis neque turbulentus."⁶

Erit propheta et doctor: "Prophetam de gente tua et de fratribus tuis, sicut me [Moysen], suscitabit tibi Dominus Deus, ipsum audies."⁷ "Ecce testem populis dedi eum, ducem ac praeceptorem gentibus."⁸

"Spiritus Domini super me, eo quod unxerit Dominus me; ad annuntiandum mansuetis misit me, ut mederer contritis corde et praedicarem captivis indulgentiam."⁹

Miracula patrabit: "Deus ipse veniet et salvabit vos. Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum patebunt. Tunc saliet sicut cervus claudus, et aperta erit lingua mutorum."¹⁰

Illustrabit potissimum Galilaeam: "Primo tempore alleviata [vilipensa] est terra Zabulon et terra Nephthali, et novissimo aggravata [honorata] est via maris trans Iordanem Galilaeae gentium;¹¹ populus, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam, habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis."¹²

Hierosolyma humilis ingredietur super pullum asinae: "Filia Ierusalem: ecce rex tuus veniet tibi iustus et salvator: ipse pauper et ascendens super asinam et super pullum, filium asinae."¹³

2. Vaticinia prophetarum de passione Christi.

Triginta argenteis aestimabitur: "Et appenderunt mercedem meam triginta argenteos. Et dixit Dominus ad me, proiice illud ad statuarium, decorum pretium, quo appretiatus sum ab eis. Et tuli triginta argenteos, et proieci illos in domum Domini ad statuarium."¹⁴

Flagellabitur et conspuetur: "Corpus meum dedi percutientibus et genas meas vellentibus; faciem meam non averti ab increpantibus et conspuentibus in me."¹⁵

Ad mortem ducetur cum sceleratis: "Sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente se obmutescet. Tradidit in mortem animam suam, et cum sceleratis reputatus est."¹⁶

Transfigentur eius manus et pedes: "Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea."¹⁷

Sitiens aceto potabitur: "Lingua mea adhaesit faucibus meis."¹⁸ "Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto."¹⁹

A spectantibus irridebitur: "Ego sum vermis et non homo; opprobrium hominum et abiectio plebis. Omnes videntes me deriserunt me, locuti sunt labiis et moverunt caput: Speravit in Domino, eripiat eum, salvum faciat eum, quoniam vult eum."²⁰

Togam eius divident, tunicam interiorem vero sortientur: "Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem [una = tunica interior] meam miserunt sortem."²¹

Configetur: "Aspicient ad me, quem confixerunt."²²

3. Vaticinia prophetarum de glorificatione Christi.

Sepulcro malefactorum destinatus revera gloriose sepelietur: "Dederunt sepulcrum eius cum impiis, et [sed] cum divite est in morte sua."²³

Non videbit corruptionem, sed victor a mortuis resurget: "Caro mea requiescet in spe. Non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. Notas mihi fecisti vias vitae, adimplebis me laetitia cum vultu tuo: delectationes in dextera tua usque in finem."²⁴

Omnes istae prophetiae genealogicae, chronologicae, biographicae in unum coniunctae atque connexae, reddunt imaginem Messiae mira accuratione descriptam pluribus saeculis, antequam archetypus Iesus adveniret.

Ab initio obscurior et velut primis lineis designata occurrit figura futuri Salvatoris.

Progrediente deinde tempore manu singulorum prophetarum magis magisque elucidatur forma et vita Messiae, donec omnium oculos in se convertat omnesque animos ad sui desiderium inflammet: "Rorate caeli desuper, et nubes pluant iustum; aperiatur terra et germinet Salvatorem!"²⁵ "Utinam dirumperes caelos et descenderes!"²⁶ Demum exspectatus ab omnibus prophetis Iesus Christus apparet tabulamque per saecula pictam vivificat, cuncta vaticinia perspiciens et in una persona sua uniens, cuncta illustrans et a maximis usque ad minima implens. Iesus Christus prophetiarum Veteris Testamenti initium, centrum, complementum est, finis et terminus omnium prophetarum, qui vaticinati sunt ante ipsum et de ipso.²⁷

Res vere stupenda atque nusquam alibi audita in historia generis humani; immo factum, quod indolem praeternaturalem tam indubitanter redolet, ut explicationem naturalem prorsus non admittat.

Sed agedum tenta naturalem explicationem. Improba forsan non omnia omnino adiuncta praedicta personam Messiae respicere. At omnia messiana esse, i. e. de una persona Messiae valere ex eo maxime colligimus, quod omnia insimul in unam atque eandem personam Iesu Christi perfecte quadrant.

Transeat obiectio. Deleas, inquam, per fas et nefas, hanc illamque lineam imaginis messianae. Verum, si ea tantum retines, quae nullum sensum nisi messianum admittunt, imago ipsa minime mutatur.

Reapse prophetiae genealogicae, quibus clarius clariusque per saecula promittitur rex aeternus, cui subiicientur et per quem salvabuntur omnes gentes; prophetiae chronologicae, quibus accurate tempus advenientis et morientis Salvatoris indicantur; prophetiae biographicae, quibus series gestorum vitae, passionis gloriae ipsius recensentur vel nullum vel messianum sensum habent.

Insta plura forsan horum naturali sagacitate praevideri et coniici potuisse. Sed numquid verisimile vel immo possibile est tot prophetas tot adiuncta diversa, quae partim a voluntate Dei, partim a voluntate libera hominum pendebant, recte et vere et sine ullo errore potuisse attingi coniectura? Tam mirabilis coniectura certe omnium vaticiniorum maximum esset atque scientiam proprie divinam requireret.

Pernega dicens hoc vel illud adiunctum temere forsan praedictum et fortuito impletum esse. Sed quid haec forent inter tanta? Cum enim periculosum sit, casui caeco impletum unum alterumve adiunctum tribuere, stolidae audaciae esset plura, pudendae stultitiae vero omnia adiuncta praedicta et in Iesu impleta casui caeco adscribere.²⁸

Inde explicatione naturali vaticiniorum messianorum frustra tentata, in unam et unice possibilem explicationem supernaturalem redire necesse est, scil.: "Multifariam multisque modis olim Deus loquens patribus in prophetis"²⁹ adiuncta personalia depinxit, ex quibus legatum messiano-divinum dignosceremus; atqui personae Iesu Christi a Nazareth illa adiuncta plene conveniunt; ergo Iesus Christus ad vaticinia Veteris Testamenti iure ac merito provocat, ut comprobet veritatem testimonii, quod ipse perhibet messianitati et divinitati suae.

Iesus Christus etiam ad vaticinia a se edita provocat, ut comprobet messianitatem et divinitatem suam. Saepius cum pondere affirmat se hanc vel aliam rem vaticinari ad confirmandum testimonium de seipso redditum. Ita proditionem Iudae praedicens ait: "Amodo dico vobis, priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis, quia ego sum"¹ is, quem me esse semper professus sum. Item interitum Hierosolymorum praenuntiat addens: "Non relinquent in te lapidem super lapidem, eo quod non cognoveris tempus visitationis tuae,"² i. e. eo quod repuleris Messiam Deum. Apostoli quoque scientiam propheticam Iesu considerant argumentum messianitatis et divinitatis Domini: "Nunc scimus, quia scis omnia, et non opus est tibi, ut quis te interroget; in hoc scimus, quia a Deo existi."³

Et Iesus quidem vaticinatur tum res simpliciter occultas, tum res simpliciter futuras.⁴

1. Scientia prophetica Christi generatim considerata.

Iesum Christum scientia prophetica ea praeditum fuisse, qualem nemo prophetarum habuit, certo testantur evangelia cum libris prophetarum comparata.

Ceteris vatibus lumen propheticum non inest per modum habitus sive formae permanentis, sed per modum cuiusdam passionis sive impressionis transeuntis, qua Deus actualiter intellectum prophetae¹ illuminat. Cessante hoc lumine actuali, prophetae relinquuntur propriae inscitiae naturali. Prophetae ipsi multipliciter hoc indicant: "Et factum est verbum Domini ad me",² "Et factum est verbum Domini secundo ad me";³ "Et factus est sermo Domini ad me dicens";⁴ "Et factum est in trigesimo anno, in quarto, in quinta mensis ... aperti sunt caeli, et vidi visiones Dei ... factum est verbum Domini"⁵

Quasi discipulus coram magistro, ita propheta coram Domino diligenter auscultat, quid discat.⁶ Saepe saepius frustra illuminationem divinam exspectat, ac demum confitetur: "Dominus celavit a me, et non indicavit mihi."⁷

Iesus autem quasi in libro aperto semper legit res maxime absconditas; mysteria immo altissima Dei perfecte et constanter intuetur.

Non exspectat momentum illustrationis et communicationis scientiae supernaturalis. In se ipso possidet spiritum prophetiae; vaticinia quavis occasione edit, eaque ad arbitrium suum et de thesauro cognitionis suae profert, acsi essent res planissimae. Haec scientia divino-prophetica Iesu potissimum elucet ex eius cardiagnosi sive scrutatione cordium.⁸

2. Scientia cardiagnostica Christi speciatim.

Iesus cogitationes intimas tum amicorum, tum inimicorum novit et revelat.

a) Amicorum. Simonis characterem naturalem et individuum primo adspectu cognoscit nomenque huic characteri conveniens imponit: "Intuitus eum dixit: Tu es Simon filius Iona: tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus."⁹ Nathanaelem primo videns dicit: "Ecce vere Israelita, in quo dolus non est." Nathanaeli quaerenti: "Unde me nosti?" Iesus respondet: "Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te." Cui ille: "Rabbi, tu es Filius Dei, tu es rex Israel."¹⁰ Mulieri samaritanae vitam peccatricem pandit omniaque aperit, quaecumque ipsa fecerat, ita ut attonita exclamet: "Domine, video, quia propheta et tu."¹¹ Simon pharisaeus cogitat intra se: "Hic [Iesus] si esset propheta, sciret utique, quae et qualis est mulier, quae tangit eum: quia peccatrix est." Quam cogitationem Iesus tanta perspicacitate legit, acsi verbis expressa fuisset.¹² Discipuli litigant, quis eorum maior esset in regno caelorum. "At Iesus videns cogitationes cordis illorum", reprehendit eos, quod in via soli talia locuti sint.¹³

b) Inimicorum. Proponunt sibi scribae, ut Iesum accusent, quod in sabbato curaverit. "Ipse vero sciebat cogitationes eorum" atque acriter eos redarguebat.¹⁴

Pharisaei conqueruntur de eiectionibus daemonum, quasi eas fecisset in virtute Beelzebub. "Iesus autem, sciens cogitationes eorum", accusatores confundit.¹⁵ Statimque miraculo semet iustificat: "Et stupor apprehendit omnes, et magnificabant Deum. Et repleti sunt timore, dicentes: Quia vidimus mirabilia hodie."¹⁶

Traditoris et insidiatorum animos ab initio perspicit neque ulla eorum simulatione fallitur: "Sciebat enim ab initio Iesus, qui essent non credentes, et quis traditurus esset eum."¹⁷ "Iesus autem non credebat semetipsum eis, eo quod ipse nosset omnes, et quia opus ei non erat, ut quis testimonium perhiberet de homine: ipse enim sciebat, quid esset in homine."¹⁸

Ridiculum foret hanc cardiagnosim Iesu conferre cum naturali translatione cogitationum, quam telepathiam vocant. Phaenomena telepathica repetenda videntur ex motu continuo cerebrorum (Gehirnwellen) omnem cogitationem concomitante atque vibrationes in aethere excitante. Hae vibrationes per cerebrum unius hominis excitatae, a cerebro alterius hominis percipi quidem possunt, sed certis tantum condicionibus. Requiritur, ut subiectum percipiens habeat nervos delicatissimos; ut praestet attentionem acerrimam; ut sit exercitum longissima experientia; ut non longe distet a persona, cuius cogitationes velit suspicari; ut haec persona sit conscia experimenti instituendi. Atque etiam positis omnibus condicionibus medium telepathicum maxima tandem defatigatione hoc vel illud cogitatum coniectura plus minusve probabili assequitur.¹⁹

Iesus vero corda hominum scrutatur ea prorsus facilitate et perspicacitate, qua nos homunciones res ante oculos corporis positas spectamus. Talis autem cardiagnosis solius Dei est, qui solus "novit abscondita cordis"²⁰ atque "universas mentium cogitationes intelligit"²¹. Hinc cardiagnosis Iesu firmiter probat divinitatem Salvatoris.

Scientia prophetica Iesu etiam simpliciter futura complectitur. Ipse enim varios eventus futuros, qui ex causis naturalibus innotescere nequiverunt, certo et determinate praedixit. Inter quos imprimis recensentur passio et resurrectio Iesu, excidium Hierosolymorum, parusia Iesu.

1. Vaticinium Christi de passione sua.

Passionem suam Iesus iam annuntiaverat, cum adhuc in Galilaea esset;¹ accuratius tamen eam describere coepit inde a transfiguratione.² Exinde "coepit illis dicere, quae essent ei eventura. Quia ecce ascendimus Ierosolymam, et Filius hominis tradetur principibus sacerdotum et scribis et senioribus, et damnabunt eum morte. Et tradent eum gentibus, et illudent ei, et conspuent eum, et flagellabunt eum, et crucifigent eum, et interficient eum, et tertia die resurget."³ In vigilia mortis demum addidit discipulorum quoque duos partes suas habituros esse in amara passione sua: se nempe a Iuda traditum,⁴ a Petro vero ter negatum iri ante secundum galli cantum.⁵ Omnia ad amussim adimpleta esse, sicuti praedicta fuerunt, ne rationalistae quidem diffitentur.

Contendunt autem Iesum tum ex messianismo Veteris Testamenti, tum praecipue ex inimicitia procerum Iudaeorum passionem suam naturaliter praevidere potuisse. Neutrum tamen.

In Vetere Testamento mors violenta Messiae quidem praedicta erat, sed non cum omnibus adiunctis a Iesu praedictis, e. g. quod principibus Iudaeorum et ethnicis traderetur atque sollemni mortis sententia damnaretur etc.

Ex inimicitia, qua proceres Iudaeorum eum prosequebantur, Iesus naturali sagacitate neque mortem suam violentam, neque genus mortis, neque circumstantias mortis praevidere poterat. Non poterat mortem violentam praevidere, quia duces Iudaeorum plebem timebant⁶ et quia ius capitis non habebant.⁷ Multo minus poterat praevidere genus mortis, scil. crucifixionem, quia Iesus scivit iudicem romanum nullam causam criminis in se esse inventurum, Iudaeos vero se sicut alios prophetas iterum lapidare voluisse, non vero crucifigere.⁸ Minime demum circumstantias mortis suae poterat praevidere: se scil. a gentibus irrisum, consputum, flagellatum, immo a suis proditum ac negatum iri.

Praedicendo ergo passionem suam Iesus probat se permeare decreta futura hominum, quae omnino a libera eorum voluntate pendebant.

2. Vaticinia Christi de resurrectione sua.

Quotiescumque Iesus discipulis loquebatur de futura sua morte, addere solebat, "quia oporteret eum tertia die resurgere"⁹ Pharisaeis quoque praedixit: "Sicut fuit Ionas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, sic erit Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus."¹⁰ Item de templo corporis sui loquens, ait: "Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud."¹¹

Se autem tertia die a mortuis esse surrecturum Iesus scire nequivit neque e causis naturalibus, quippe quod mortui naturaliter non resurgant, neque e messianismo Veteris Testamenti, qui, licet resurrectionem Messiae doceat, ignorat tamen, eum resurrecturum esse tertia die.¹² Vaticinio ergo resurrectionis suae Christus prodit scientiam decretorum Dei libere futurorum.

3. Vaticinium de excidio Hierosolymorum.

Ruinam futuram sanctae urbis et templi Daniel vaticinatus erat.¹³ Eandem praedictionem Iesus saepius ac potissimum paucis ante passionem diebus¹⁴ suscipit, ita tamen, ut minuta adiuncta excidii Hierosolymorum aperiat, quae neque e Vetere Testamento, neque e causis naturalibus inferri potuerunt. Adiuncta praecipua haec sunt:

Tempus excidii. Quamvis destructionem Hierosolymorum Iesus praedicat simul cum vaticinio de fine mundi, tamen hoc alterum vaticinium tempore indeterminato adimplendum relinquit, dum ruinam Hierosolymorum venturam nuntiat viventibus adhuc pluribus discipulis suis: "Amen dico vobis, quia non praeteribit generatio haec, donec omnia fiant."¹⁵ Revera omnia facta sunt et completa iam anno 70 p. Chr. viventibus adhuc pluribus Iesu discipulis et aequalibus, qui vaticinium proferri audierant.¹⁶

Persecutio discipulorum ruinam praecedens: "Sed ante haec omnia iniicient vobis manus suas, et persequentur tradentes in synagogas et custodias, trahentes ad reges et praesides propter nomen meum. Continget autem vobis in testimonium."¹⁷ — Apostolos omnia haec expertos esse patet legenti eorum Actus.¹⁸

Bella et seditiones, terraemotus, pestilentiae et fames praecurrentia ruinam Hierosolymorum: "Surget gens contra gentem, et regnum adversus regnum. Et terraemotus magni erunt per loca, et pestilentiae et fames."¹⁹

De quibus Tacitus: "Opus aggredior opimum casibus, atrox proeliis, discors seditionibus, ipsa etiam pace saevum. Quattuor principes ferro interempti. Trina bella civilia, plura externa, ac plerumque permixta."²⁰

Enucleatius Iosephus Flavius narrat seditiones, bella eorumque sequelas miserrimas in toto imperio romano atque maxime in Palaestina tunc saevientia.²¹

Circumvallatio et obsidio urbis: "Et circumdabunt te inimici tui vallo, et circumdabunt te, et coangustabunt te undique: et ad terram prosternent te et filios tuos, qui in te sunt."²²

Titum urbem vallo circumdedisse direque obsedisse scribunt Iosephus²³ et Tacitus: "Hanc adversus urbem gentemque Caesar Titus ... aggeribus vineisque certare statuit."²⁴

Quanta per obsidionem passi sint incolae, refert idem Iosephus: "Totius obsidionis tempore undecies centena hominum millia [1100000] perierunt. Horum maior pars eiusdem quidem gentis erat, non vero eiusdem regionis; nam qui e tota regione ad azymorum festa convenerant, derepente bello circumdati erant, adeo, ut primo quidem ex loci angustia in illos invaderet pestis, ac deinde citius fames."²⁵

Terrores et signa de caelo apparentia ante ultimum excidium urbis: "Terrores de caelo et signa magna erunt."²⁶

Quae accidisse memorat Tacitus: "Visae per caelum concurrere acies, rutilantia arma, et subito nubium igne collucere templum. Expassae repente delubri fores, et audita maior humana vox: "Excedere deos" simul ingens motus excedentium."²⁷

Atque eadem aliaque plura terroris signa in caelo et in terra tunc visa et audita esse Hierosolymis scribit Iosephus.²⁸

Ruina urbis et templi completa: "Vides has omnes magnas aedificationes [templi]? Non relinquetur lapis super lapidem, qui non destruatur ... Non relinquent in te [Ierusalem] lapidem super lapidem."²⁹ — Et revera sic de ruina urbis scribit Iosephus: Relictis tribus turribus et occidentali muri parte, "totum reliquum civitatis ambitum ita solo aequavere, qui eam diruebant, ut ne quidem umquam habitatam fuisse vix fidem amplius faceret eo accedentibus."³⁰ Templum quoque igne penitus destructum est.³¹

Iudaeorum per omnes gentes dispersio: "Captivi ducentur in omnes gentes, et Ierusalem calcabitur a gentibus, donec impleantur tempora nationum."³² — Atqui plurimi ex Iudaeis vel in captivitatem ducti vel venumdati sunt.³³ Qui vero in Palaestina residui erant, tempore Hadriani iterum victi, in varias regiones et usque in Hispaniam missi sunt, atque ex eo tempore in omnes ferme gentes dispersi manent. Regnante eodem Hadriano, Hierosolyma nomine Aeliae Capitolinae reaedificata quidem sunt, sed urbs prorsus gentilis et quae numquam in potestate Iudaeorum fuit.³⁴

His consideratis merito concludit Eusebius caesareensis: "Quodsi quis Servatoris nostri verba cum iis comparet, quae [a Iosepho Flavio] de universo bello [iudaico] commemorata sunt, heri non potest, quin admiretur praescientiam ac praedictionem Servatoris nostri, eamque vere divinam et supra modum stupendam esse fateatur."³⁵

4. Vaticinium de parusia Iesu.

Vaticinium de parusia (παρουσίᾳ) Iesu, i. e. de ipsius adventu ad iudicium finemque mundi, nondum est impletum ac propterea nondum habet vim prophetiae formalis. Nihilominus de ea breviter agendum est, quia rationalistae contendunt Christum annuntiando parusiam suam errasse, proindeque non fuisse verum prophetam nec messianum legatum Dei et ipsum Deum. Adversarii affirmant Christum a) in sermone eschatologico parusiam simul cum excidio Hierosolymorum venturam praedixisse, necnon b) quibusdam aliis textibus parusiam proxime futuram praedicasse. Revera tamen neutrum horum constat.³⁶

a) Sermo eschatologicus primo quidem adspectu parusiam videtur cum excidio Hierosolymorum confundere. Quod mirum non est. Mos enim est prophetis res, quae logice assimilantur, connectere et confundere, nulla chronologiae habita ratione. Iam vero excidium Hierosolymorum imago et typus ultimi iudicii et finis mundi est ac quasi primus adventus Christi. Unde cataclysmus iudaicus cum cataclysmo totius generis humani et mundi universi aequa fronte ponitur. Ex hac re tamen non licet concludere ambo uno tempore ventura esse.

Immo Christus excidium urbis et parusiam suam tempori diverso aperte assignat. Sermo eschatologicus nempe sequitur rhythmum illum sive parallelismum prophetis suetum, secundum quem primae strophae orationis respondet tertia, secundae quarta.³⁷

In primo membro sermonis excidium Hierosolymorum cum omnibus adiunctis praedicitur;³⁸ in secundo autem de sola parusia agitur.³⁹ Deinde in tertio membro tempus excidii distincte determinatur: "Amen dico vobis, quia non praeteribit generatio haec, donec omnia haec fiant."⁴⁰ Demum in quarto membro parusia tempori indeterminato relinquitur: "De die autem illo et hora nemo scit, neque angeli in caelo, neque Filius, nisi Pater. Videte, vigilate et orate: nescitis enim, quando tempus sit ... ne cum venerit repente, inveniat vos dormientes ... Quod autem vobis dico, omnibus dico: vigilate."⁴¹ Unde patet parusiam locum non habituram esse simul cum excidio Hierosolymorum.

Eam potius multo post excidium illud esse venturam ex eo sequitur, quod Christus addit: "Ierusalem [post excidium] calcabitur a gentibus, donec impleantur tempora nationum."⁴² Cum talis sit vis orationis eschatologicae, facilius quoque diiudicari possunt:

b) Alii textus, qui parusiam proxime imminentem edicere videntur.

Antequam apostolos primo mitteret ad praedicandum regnum Dei, Iesus eos monuit: "Cum autem persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam. Amen dico vobis, non consummabitis civitates Israel, donec veniat Filius hominis."⁴³ Haec de adventu Iesu occasione excidii Hierosolymorum intelligenda esse liquet.

Nam antequam veniat parusia proprie dicta evangelium omnibus gentibus in universo orbe praedicandum est: "Et in omnes gentes primum oportet praedicari evangelium ... Et praedicabitur hoc evangelium regni in universo orbe, in testimonium omnibus gentibus, et tunc veniet consummatio."⁴⁴

A Galilaea iamiam recessurus Christus dixit discipulis suis: "Amen dico vobis, sunt quidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis in regno suo."⁴⁵ Loquitur aperte de eo adventu, quo urbs Hierosolyma destructa est, ut regnum Dei in terris firmaretur. Non parusiam in fine mundi intelligendam esse exinde elucet, quod de hac Dominus mox nominatim enuntiat: "De die autem illo vel hora nemo scit, neque angeli in caelo, neque Filius, nisi Pater."⁴⁶ Omnem curiositatem discipulorum circa momentum parusiae proprie dictae retundit: "Non est vestrum nosse tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate."⁴⁷ Huius incertitudinis memores, discipuli et primi christiani parusiam Domini semper ante oculos mentis habebant, semper eam timentes, semper sperantes.⁴⁸

Igitur vaticinia tum Veteris Testamenti de Christo edita, tum Novi Testamenti a Christo edita inconcusse probant testimonium, quod ipse reddidit messianitati et divinitati suae.