Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Theologia omnibus aliis scientiis praestat altitudine, quia de Deo agit; certitudine, quia a Deo venit; utilitate, quia ad Deum ducit.

a) Altitudine, quia de Deo agit. Quo altius est alicuius scientiae obiectum, eo altior ipsa scientia. Atqui theologiae obiectum manifesto est omnium altissimum. Philosophiam enim si excipias, omnes aliae scientiae de solis rebus creatis tractant. Immo ea etiam philosophiae altissima pars, quae Deum obiectum habet, eum considerat lumine mere naturali cognoscibilem. Theologia vero omnium scientiarum obiecta et ipsa attingit, sed sub altiore respectu, quatenus nempe ad Deum referuntur et fiunt quasi res divinae.¹ Deum autem considerat lumine supernaturali, quo cognoscitur non solum ut Deus unus, sed ut trinus, ut creans, ut incarnatus, ut redimens, ut sanctificans, ut glorificans. Ergo theologia altitudine sive dignitate omnibus scientiis antecellit. Ipsa omnium est summa, scientia scientiarum, scientiarum regina.

Immo ipsa etiam summa sapientia est. Etenim sapientia definitur scientia altissimas rerum causas considerans. Atqui theologia altissimam omnium causam contemplatur, scilicet Deum, eumque modo perfectissimo, scilicet quatenus ope luminis supernaturalis et divini cognosci valet. Ergo summa vocari sapientia meretur.² "Ipsa sola sapientia est perfecta, quae incipit a causa summa, ut est principium causatorum, ubi terminatur cognitio philosophica, et transit per eam, ut est remedium peccatorum, et reducit ad eam, ut est praemium meritorum et finis desideriorum. Et in hac cognitione est sapor perfectus, vita et salus animarum; et ideo ad eam addiscendam inflammari debet desiderium omnium christianorum."³

b) Certitudine, quia a Deo venit. Iam scimus theologiam non simpliciter praebere absolutam certitudinem fidei, tum quia multas res amplectitur, quae formaliter revelatae non sunt, tum quia omnia obiecta sua apprehendit, quatenus ratione intelliguntur, non quatenus fide creduntur. Tamen theologia omnibus scientiis profanis certior est. Nam eo maior est certitudo cuiusvis scientiae, quo certiora sunt principia, a quibus conclusiones suas derivat, et quo certiora sunt ratiocinia, per quae eas derivat. Atqui principium sive fundamentum, a quo asserta theologica derivantur, est revelatio divina, cuius exsistentia argumentis invictis apologeticae probatur et assensu infallibili fidei tenetur; ratiocinium vero theologicum, per quod asserta theologica ex revelatione derivantur, non procedit a ratione mere naturali, sed a ratione fide illustrata. Ergo certitudo theologica attentis tum principiis tum ratiociniis est media inter certitudinem naturalem et supernaturalem, inter certitudinem scientiarum profanarum et fidei.

Patet autem praestantiorem hanc certitudinem theologiae uno verbo eo provenire, quod scientia sacra a scientia Dei nobis revelata provenit. Theologia "a Deo discit, quid de Deo intelligendum sit, quia nonnisi se auctore cognoscitur"⁴ "Aliae scientiae certitudinem habent ex naturali lumine rationis humanae, quae potest errare; haec autem certitudinem habet ex lumine divinae scientiae, quae decipi non potest."⁵

Unde theologus quam artissime revelationi inhaerere debet nitendo, ut asserta sua stricte e revelatione probet, ut conclusiones cum veritatibus revelatis semper conferat, utque cum ecclesia catholica, authentica et infallibili revelationis interprete, in omnibus sentiat. Quamdiu in huius revelationis gremio manet, ab erroris periculo prorsus immunis est; qua longius ab ea recedit, sacris miscens profana, scientiis naturalibus et lumini merae rationis fidens, eo maiori periculo exponitur in divinis errandi.

c) Utilitate, quia ad Deum ducit. Et quidem tripliciter theologia ad Deum ultimum finem nostrum beatitudinemque aeternam perducit: qua medium beatitudinis, qua anticipatio beatitudinis, qua augmentum beatitudinis.

Qua medium beatitudinis. Scientiae naturales per se naturalem solummodo finem prosequuntur. Impertiunt enim naturalem cognitionem creaturarum et creatoris, proindeque praebent medium insufficiens ad finem supernaturalem, qualis est vita aeterna, assequendum. Contra "finis huius doctrinae est beatitudo aeterna".⁶ Theologia nempe, cum sit scientia de Deo ex revelatione, superno lumine acuit intellectum proindeque perficit fidem. Cumque voluntas sequatur intellectum, theologia officio innato etiam tendit ad excitandum amorem Dei supernaturalem. Lumen enim theologicum et philosophicum comparantur inter se sicut lumen solis et lunae. Lumen theologicum a Deo, sole iustitiae, directe emittitur, lumen philosophicum reflexe tantum. Quare cum pallida huius illuminatio viatorem nocturnum refrigescat, vividum theologiae lumen corda accendit sub die revelationis. "Omnis Scriptura ordinatur ad caritatem."⁷

Et utinam tum docentes tum discentes theologiam numquam hoc obliviscerentur! Sacrae theologiae "ille solus est verus doctor, qui potest speciem imprimere et lumen infundere et virtutem dare cordi audientis. Et hinc est, quod cathedram habet in caelo, qui intus corda docet"⁸ Item scientiae theologicae is solus est verus discipulus, qui quanto proficit cognitione Dei, tanto et amore et pietate; nam "scientia theologica est veritatis credibilis notitia pia"⁹

Qua anticipatio beatitudinis. Qua medium ad beatitudinem theologia sacra insimul est quaedam beatitudinis inchoatio. Beatitudo enim consistit in visione seu contemplatione essentiae divinae. Est autem quaedam proportio viae ad patriam, praeparationis ad coronam. Unde viae contemplatio seu theologia viatorum in terris est praeparatio contemplationis patriae sive theologiae beatorum in caelis. Quare magister seraphicus: "Scriptura non tantum habet altissimam materiam, per quam delectat et per quam in altum levat intelligentiam mentis, verum etiam ipsa est venustissima et miro quodam modo intellectum nostrum delectat, et sic magis ac magis delectando assuefacit ad divinorum spectaculorum contuitus."¹⁰ Angelicus autem: "Actus sapientiae [i. e. theologiae] est quaedam inchoatio seu participatio futurae felicitatis."¹¹

Qua augmentum beatitudinis. Quanto magis quis in terris proficit contemplatione divinarum rerum, tanto maius merebitur augmentum claritatis aeternae. Theologia enim virtutes theologicas fidei et caritatis praecipue perficit, uti probatum est, proindeque etiam auget praemium aeternum his virtutibus debitum. Insuper et ipse habitus intellectivus theologiae, cum sit habitus bonus, immo radicaliter supernaturalis, animam glorificatam aeterno decorabit et propria gloria augebit. Denique sacrae doctrinae eximii cultores (magistri, scriptores, praedicatores) privilegiatum praemium illud haereditabunt, quod aureolam vocant.¹²

Quare tam vere quam pie concludit s. Bonaventura: "Fructus sacrae Scripturae non est quicumque, sed plenitudo aeternae felicitatis ... Hoc igitur fine, hac intentione sacra Scriptura perscrutanda est et docenda et audienda. Et ut ad istum fructum et terminum recto perveniamus progressu per viam recti itineris Scripturae, inchoandum est ab exordio, hoc est, ut cum mera fide ad Patrem luminum accedamus, flectendo genua cordis nostri, ut ipse per Filium suum in Spiritu Sancto det nobis veram notitiam Iesu Christi et cum notitia amorem eius, ut sic ipsum cognoscentes et amantes, et tamquam in fide solidati et in caritate radicati, possimus ipsius sacrae Scripturae noscere latitudinem, longitudinem, altitudinem et profundum, et per hanc notitiam pervenire ad plenissimam notitiam et excessivum amorem beatissimae Trinitatis, quo sanctorum desideria tendunt, in quo est status et complementum omnis boni et veri."¹³