Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Actus Apostolorum summam christologiae paulinae tradunt, quam epistulae Pauli ipsius enucleatius tractant. Ex iisdem epistulis discimus, qualem fidem tota ecclesia divinitati Iesu praestiterit vivente et scribente apostolo gentium. Critici radicales et liberales quidem propugnant eum Christum non exhibere Deum, sed merum hominem caelestem, i. e. hominem, qui ante vitam mundanam in caelo praeexstiterit et post vitam mundanam in caelum redierit.¹ Revera tamen s. Paulus testimonium tum implicitum tum explicitum reddit divinitatis Iesu.

1. Confessio implicita divinitatis Iesu.

S. Paulus Iesu Christo adscribit operationem divinam, attributa divina, naturam divinam.

a) Operationem divinam, nempe creationem et redemptionem mundi.

Creationem. Filius dilectionis Patris, ait Paulus, "est imago Dei invisibilis, primogenitus omnis creaturae, quoniam in ipso condita sunt universa in caelis et in terra, visibilia et invisibilia, sive throni sive dominationes sive potestates: omnia per ipsum et in ipso creata sunt: et ipse est ante omnes, et omnia in ipso constant."² Filius Dei "fecit et saecula ... portansque omnia verbo virtutis suae ... propter quem omnia et per quem omnia".³ Redemptionem. "Quoniam quidem Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi"⁴ "Ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere ... ut adoptionem filiorum reciperemus."⁵ "In quo habemus redemptionem per sanguinem eius, remissionem peccatorum."⁶ Ipse est fons gratiae supernaturalis et gloriae aeternae,⁷ ipse "auctor salutis" simpliciter.⁸

b) Attributa divina, nempe omnipotentiam, omniscientiam, aeternitatem.

Omnipotentiam. Creationem et redemptionem mundi supponere omnipotentiam Filii s. Paulus minime ignorat. Ubique enim creationem⁹ et redemptionem¹⁰ recenset inter opera omnipotentis Dei.

Omniscientiam. Praedicat enim "Christum Dei virtutem et Dei sapientiam".¹¹ "In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi."¹² His verbis implicite iam proponit doctrinam ioannaeam de Logo sive Verbo divino.

Aeternitatem. Quae enim in Vetere Testamento¹³ de aeternitate Iahve edicuntur, s. Paulus simpliciter ad Iesum Christum accommodat: "Tu in principio Domine terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt caeli. Ipsi peribunt, tu autem permanebis, et omnes ut vestimentum veterascent, et velut amictum mutabis eos, et mutabuntur: tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient."¹⁴ Immo, sicut Iahve semetipsum definit simpliciter ens aeternum, ita: "Iesus Christus heri et hodie, ipse et in saecula".¹⁵

c) Naturam divinam. Iesus Christus non ad imaginem Dei, sicut homines,¹⁶ sed ipse "est imago Dei",¹⁷ "imago Dei invisibilis",¹⁸ "splendor gloriae et figura substantiae eius".¹⁹ "In ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter."²⁰ "Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo."²¹ Cum autem sit imago Dei, plenitudo divinitatis, aequalis Deo, unus est cum Deo Patre, sola persona ab eo distinctus. "Nullus est Deus nisi unus", ait Paulus, statimque adiicit duas in uno Deo personas distinctas, Patrem nempe et Iesum Christum.²²

2. Confessio explicita divinitatis Iesu.

S. Paulus Iesum Christum vocat Filium Dei, Deum, Dominum.

a) Filium Dei non ethicum sive adoptivum, sed physicum et naturalem. Etenim doctor gentium graece et pro graeco-christianis scribit. Atqui constat graecos ac generatim occidentales vocem filii solo sensu naturali usurpasse, nescientes filiationem metaphoricam orientalium. Ergo etiam Paulus, quotiescumque Iesum appellat Filium Dei, subintelligit Filium Dei naturalem. Insuper omnes fere textus iam laudati, quibus Paulus divinitatem Christi implicite docet, referuntur ad Christum, quatenus est Filius Dei. Ergo Filius Dei apud doctorem gentium natura Deus est. Accedit, quod Paulus Filium Dei appellat simpliciter:

b) Deum. De Filio dictum esse ait Paulus: "Thronus tuus Deus in saeculum saeculi".²³²⁴ Fideles monet, "ut doctrinam Salvatoris nostri Dei ornent in omnibus ... exspectantes beatam spem et adventum gloriae magni Dei et Salvatoris nostri Iesu Christi".²⁵ "Christus est super omnia Deus benedictus in saecula."²⁶ Plerumque tamen Iesum alio nomine divino appellat:

c) Dominum. Scimus ecclesiam primigeniam Iesu Christo tribuisse nomen Domini = Adonai = Iahve. Eadem significatione Paulus quoque Salvatorem salutat "Dominum". Etenim in Christum "Dominum" transfert, quae in Vetere Testamento praedicantur de Adonai sive Iahve. Iahve educens israelitas de Aegypto est ipse Christus "Dominus".²⁷ De Christo "Domino" scriptum est in psalmo 101, 26: "Tu in principio Domine [Adonai = Iahve] terram fundasti,"²⁸ necnon in prophetia Ioel 2, 32: "Omnis, qui invocaverit nomen Domini [Adonai = Iahve], salvus erit."²⁹ Iesus obtinet illud nomen ineffabile Iahve ab omnibus creaturis adorandum, quo Deus in antiquo foedere vocari voluit:³⁰

"Deus exaltavit illum [Christum], et donavit illi nomen, quod est super omne nomen [Iahve = ὁ κύριος = Dominus], ut in nomine Iesu omne genu flectatur caelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Iesus Christus in gloria est Dei Patris."³¹

Unde etiam cultum soli Deo debitum Paulus devovet Christo "Domino". Deo Patri et "Domino" Iesu Christo se suaque fata et facta commendat.³² A Deo Patre nostro et "Domino" Iesu Christo gratiam, pacem et misericordiam ecclesiis exoptat.³³ Item omnes christiani tempore Pauli ubique terrarum "Dominum" Iesum Christum adorant et invocant.³⁴ "Domino" Iesu Christo omnes vivunt et moriuntur: "Sive enim vivimus, Domino vivimus; sive morimur, Domino morimur. Sive ergo vivimus, sive morimur, Domini sumus."³⁵ Hoc cultu divino Deo Patri et "Domino" Iesu exhibito christiani inter se uniuntur et ab omnibus aliis hominibus distinguuntur: "Siquidem sunt dii multi et domini multi: nobis tamen unus est Deus Pater, ex quo omnia, et nos in illo; et unus Dominus Iesus Christus, per quem omnia et nos per ipsum."³⁶ Cum Paulus duplex nomen divinitatis (Iahve Elohim, κύριος ὁ θεός, Dominus Deus) separans Patrem nominet "Deum", Christum autem "Dominum", utriusque profitetur naturam divinam et nihilominus omnem dualismum a deitate amovet.

Hanc christologiam paulinam eandem esse ac doctrinam ecclesiae primigeniae, apostolorum et ipsius Christi, nemo est, qui non videat. Ac revera s. Paulus testatur christologiam suam se accepisse partim e conversatione atque institutione discipulorum Christi, partim e revelatione Christi ipsius: "Ego enim accepi a Domino, quod et tradidi vobis³⁷ ... Neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Iesu Christi ... Placuit ei [Deo] ... ut revelaret Filium suum in me, ut evangelizarem illum gentibus."³⁸