Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

1. Testimonium evangeliorum. Ultima capita omnium evangeliorum testantur et describunt resurrectionem Iesu.¹ Evangelistas autem eam describere ad tramitem historiae, non ad normam legendae, patet ex iis, quae contra hypothesim legendarum alio loco diximus.² Revera Matthaeus et Ioannes resurrectionem narrant ut testes a visu; Marcus ut interpres Petri, qui ipse fuit testis ac spectator primarius facti narrati; Lucas demum sequitur eos, „qui ab initio ipsi viderunt"³ ac maxime apostolum Paulum, cui Christus redivivus apparuerat. Hinc de scientia debita evangelistarum dubitare nequimus, cumque de eorum veracitate neque etiam adversarii dubitent, simpliciter historica sunt, quae de resurrectione in evangeliis narrantur.

Rationalistae tamen obiiciunt duas difficultates ex critica textuali et reali.

Critica textus recte affirmat conclusiones secundi et quarti evangelii,⁴ quae resurrectionem Iesu narrant, exaratis iam libris Marci et Ioannis additas esse. Quod etsi verum sit, testimonium evangelicum de resurrectione Iesu illaesum manet. Nam constat: 1° auctores additamentorum, de quibus agitur, probabilissime ipsos evangelistas vel certo eorum discipulos esse,⁵ necnon 2° Marcum et Ioannem etiam in corpore evangeliorum certe ab ipsis scripto testari resurrectionem Iesu. Ergo critica textus non valet imminuere vim testimonii, quod evangelia reddunt resurrectioni Iesu.

Critica rerum respicit discrepantias⁶ relationum evangelicarum de resurrectione. Sane evangelistarum quisque eventus huc spectantes modo aliquantulum diverso refert pro diverso fine sibi proposito diversaque catechesi adhibita. Tamen discrepantiae relationum non attinent ad factum principale resurrectionis, sed ad adiuncta solummodo minora, atque stante licet discrepantia nusquam detegitur contradictio relationum. Quae cum ita sint, ipsa diversitas narrandi non infirmat, sed confirmat veritatem resurrectionis narratae. Quo liberius enim quattuor scriptores idem factum principale testantur, eo maiorem fidem historicam merentur.

2. Testimonium Pauli. Actibus Apostolorum et epistulis paulinis testibus resurrectio fuit pars maxime essentialis evangelii apostoli gentium. A prima die praedicationis suae⁷ s. Paulus quavis occasione resurrectionem Iesu annuntiat eamque ut fundamentum fidei et spei christianae considerat.⁸ Disertius tamen in c. 15 primae epistulae ad Corinthios loquitur de resurrectione Christi. Corinthi nempe lis orta erat de resurrectione mortuorum. Paulus hanc litem dirimit provocando ita ad resurrectionem Domini: „Notum autem vobis facio, fratres, evangelium, quod praedicavi vobis, in quo et statis, per quod et salvamini: qua ratione praedicaverim vobis, si tenetis, nisi frustra credidistis. Tradidi enim vobis in primis quod et accepi: quoniam Christus mortuus est pro peccatis nostris secundum Scripturas, et quia sepultus est, et quia resurrexit tertia die secundum Scripturas, et quia visus est Cephae, et post hoc undecim. Deinde visus est plus quam quingentis fratribus simul, ex quibus multi manent usque adhuc, quidam autem dormierunt. Deinde visus est Iacobo, deinde apostolis omnibus. Novissime autem omnium tamquam abortivo visus est et mihi ... Sive enim ego, sive illi: sic praedicamus et sic credidistis. Si autem Christus praedicatur, quod resurrexit a mortuis, quomodo quidam dicunt in vobis, quoniam resurrectio mortuorum non est? Si autem resurrectio mortuorum non est, neque Christus resurrexit. Si autem Christus non resurrexit, inanis est ergo praedicatio nostra, inanis est et fides vestra. Invenimur autem et falsi testes Dei, quoniam testimonium diximus adversus Deum quod suscitaverit Christum, quem non suscitavit, si mortui non resurgunt. Nam si mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit. Quodsi Christus non resurrexit, vana est fides vestra, adhuc enim estis in peccatis vestris ... Nunc autem Christus resurrexit a mortuis primitiae dormientium."⁹

Hisce verbis s. Paulus resurrectionis factum et momentum clarissime exponit et extollit. Originem etiam doctrinae de resurrectione Iesu indubitanter indicat, eam repetendo e duplici fonte traditionis christianae et experientiae propriae. Et primo quidem resurrectionem Iesu didicerat e traditione apostolorum, Petri imprimis et Iacobi, necnon 500 discipulorum, qui Christum redivivum viderant. Hanc traditionem acceperat tertio anno post conversionem suam, dum Hierosolymis maneret.¹⁰ Antea autem resurrectionem iam noverat propria experientia, cum Christus in via ad Damascum ipsi Saulo apparuit eumque in Paulum convertit. Quae apparitio et conversio facta est paulo post mortem Iesu et forsan, uti opinatur Harnack, eodem anno, quo mortuus est Dominus.¹¹

Liquet ergo christianos statim ab initio resurrectionem Iesu credidisse et praedicasse.

3. Testimonium Petri. Actus Apostolorum referunt catecheses a Petro prolatas adhuc ante conversionem Pauli, primis scil. diebus ecclesiae nascentis. Argumentum autem princeps harum catechesium est testimonium resurrectioni Domini redditum. Die pentecostes Petrus coram multitudine iudaeorum et gentilium contionari audet: „Iesum nazarenum ... per manus iniquorum affligentes interemistis: quem Deus suscitavit solutis doloribus inferni... Hunc Iesum resuscitavit Deus, cuius omnes nos testes sumus."¹² In porticu Salomonis princeps apostolorum idem testatur: „Auctorem vitae interfecistis, quem Deus suscitavit a mortuis, cuius nos testes sumus."¹³ In conspectu synedrii, a quo Iesus damnatus fuerat, insistit: „Deus patrum nostrorum suscitavit Iesum, quem vos interemistis, suspendentes in ligno. Hunc principem et salvatorem Deus exaltavit dextera sua, et nos sumus testes horum verborum."¹⁴ In domo Cornelii, centurionis romani, Petrus affirmat: „Et nos testes sumus omnium, quae [Iesus] fecit in regione iudaeorum et Ierusalem, quem occiderunt suspendentes in ligno. Hunc Deus suscitavit tertia die, et dedit eum manifestum fieri non omni populo, sed testibus praeordinatis a Deo, nobis, qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis."¹⁵ Toto dein tempore praedicationis suae Petrus resurrectione Iesu fundat omnem spem omnemque fidem suam.¹⁶ Usque ad ultimos dies vitae suae resurrectionis fidem et gratias extollit: „Benedictus Deus et Pater Domini nostri Iesu Christi, qui secundum misericordiam suam magnam regeneravit nos in spem vivam per resurrectionem Iesu Christi ex mortuis."¹⁷

Secundum haec testimonia evangeliorum, Pauli et Petri fides discipulorum in resurrectionem Iesu tria complectebatur: a) Factum ipsum, scil. Iesum resurrexisse. Primos christianos hanc persuasionem resurrectionis ineluctabilem ab initio, unanimiter constanterque habuisse et praedicasse omnes increduli concedunt.

b) Obiectum resurrectionis, scil. Iesum resurrexisse a mortuis, i. e. a morte corporali rediisse ad vitam corporalem. Cum increduli fabulentur Iesum „spiritualiter revixisse in mente fidelium" vel „ad vitam mysticam in caelos transiisse", discipuli contra alta voce clamant: „crucifixum et sepultum" e sepulcro prodiisse vivum; Iesum „suscitatum" esse „primitias dormientium"; Iesum „neque derelictum esse in inferno neque carnem eius vidisse corruptionem";¹⁸ resurrectionem eius esse exemplar et pignus resurrectionis nostrae secundum carnem.

c) Adiunctum singulare, scil. Iesum tertia die resurrexisse a mortuis. Omnes evangelistae testantur Iesum sub vesperum feriae sextae sepultum esse, sabbato in sepulcro mansisse, atque die dominica diluculo sepulcrum reliquisse. Paulus instat secundum traditionem apostolicam Christum resurrexisse „tertia die"¹⁹ Petrus confirmat: „Hunc Deus suscitavit tertia die et dedit eum manifestum fieri."²⁰

Ergo ille articulus symboli apostolici: „Tertia die resurrexit a mortuis" revera congruit persuasioni et confessioni totius ecclesiae inde a primis diebus post mortem Christi. Fides discipulorum in Iesum resuscitatum orta non est evolutione, sed tempore aequat ipsum eventum resurrectionis. Tanta ac talis persuasio evidentia facti tantummodo gigni potuit.

Ac revera haec persuasio duplici argumento nititur: sepulcro Iesu vacuo et apparitionibus Christi redivivi.²¹