Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Decretis laudatis ecclesia non solum vult defendere revelationis criteria apta, sed et profligare criteria inepta. Concilium vaticanum nempe refutat sentimentalismum, Pius X autem immanentismum apologeticum. Ambo in hoc conveniunt, quod reiectis criteriis philosophicis (intrinsecis) et historicis (extrinsecis), imprimis miraculis et vaticiniis, confugiunt ad argumenta mere psychologica, i. e. quae neque ex religione ipsa, neque ex factis divinis religionem comitantibus petuntur, sed ex homine religionem colenti. Differunt vero ita:

1. Sentimentalismus apologeticus protestantium¹ provocat unice ad subiectivos motus, quos anima humana patitur, dum revelationem subit.

Antiquiores quidem protestantes (pietistae) contenderunt quemque fidelem intus a Spiritu Sancto moveri seu inspirari ita, ut verbum Dei genuinum ex "sapore" et "gustu" discernat ea evidentia, qua colores albos a nigris, cibos suaves ab amaris discernit.²

At vero huiusmodi inspiratio privata Spiritus Sancti gratis affirmatur. Immo probatur non adesse, cum singuli protestantes contraria et aperte falsa credant, provocantes nihilominus omnes ad "testimonium Spiritus Sancti". Quod ipsi vocant inspirationem privatam, revera privata motio seu sensus subiectivus est.

Hinc recentiores protestantes duce Kantio et Schleiermacher testimonio imaginario Spiritus Sancti substituunt naturalem sensum religiosum seu experientiam internam (religiöses Gefühl, inneres Erlebnis). Kantium enim secuta fere tota theologia et philosophia protestantica docet rationem puram seu theoreticam incapacem esse cognitionis religiosae (agnosticismus); religionem capi sola ratione practica, i. e. conscientia seu experientia interna.

At vero tale criterium: 1°. adimit omnem certitudinem obiectivam religionis et revelationis. Nam si ea omnia et ea sola revelata dicuntur, quae placent cuiusvis experientiae internae, omnis veritas religiosa resolvitur in subiectivam cuiusvis opinionem. Unam eandemque sententiam alius revelatam, alius non revelatam dicere posset. Immo dictum criterium 2°. destruit etiam omnem certitudinem subiectivam revelationis. Nam "sensus religiosus" et "experientia interna" non procedunt a facultate cognoscitiva rationis, sed a voluntate seu potius a sentimento caeco. Unde nullam cognitionem certam parant et pro libidine sentimenti variant continuo ita, ut unus idemque mox haec, mox alia appellet revelata.

Patet ergo hoc criterium protestanticum omnino ineptum esse ad testandam veram revelationem.

2. Immanentismus apologeticus non quidem ex solis motibus animae subiectivis diiudicat revelationem, sed eam propterea divinam habet, quod aspirationibus et exigentiis totius naturae et vitae humanae respondeat.

Saeculo XIX nempe kantianismus et positivismus tam altas radices egerunt, ut non solum acatholicos plerosque, sed multos etiam catholicos taederet apologeticae "traditionalis", quae rationibus philosophicis et historicis revelationem probat. Ad hos animos "modernos" conciliandos viri quidam catholici, inter quos Ollé-Laprune, Fonsegrive et Brunetière³ invenerunt quam dicunt apologeticam "novam". Novitas eius in eo est, quod argumenta psychologica plus aequo extollit et tamquam criteria primaria considerat.⁴ Omnibus viribus ostendere conatur hominem natura sua revelationem appetere et exigere; revelationem non solum concordare cum nobilissimis desideriis atque studiis mentis et cordis, sed omnino necessariam esse ad vitam intellectualem et moralem recte instituendam. Criteria cetera, in specie miracula et vaticinia, non quidem contemnit, sed secundo loco adhibet, convictis iam per motiva psychologica animis modernis.

Mox tamen auctores modernistae, imprimis Loisy, Blondel, Laberthonnière, Tyrrell⁵ omnia criteria philosophica et historica, atque ante omnia miracula et vaticinia prorsus reiecerunt. Non patiuntur veritatem extrinsecus allatam ("extrinsecismus") et sola ratione cognitam et probatam ("intellectualismus"). Id tantum verum putant, quod scaturiat e proprio "ego" et a proprio "ego", i. e. a tota anima et vita humana postulatur ("immanentismus"). Omnis veritas transcendens origine sua probari debet immanens.

Inde apologetae modernistae unice et exclusive "elaborant, ut homini persuadeant, in ipso atque in intimis eius naturae ac vitae recessibus celari cuiuspiam religionis desiderium et exigentiam, nec religionis cuiuscumque, sed talis omnino qualis catholica est; hanc enim postulari prorsus inquiunt ab explicatione vitae perfecta".⁶

Hunc immanentismum apologeticum Pius X damnavit tum in encyclica "Pascendi",⁷ tum in "Iureiurando contra errores modernismi",⁸ docendo miracula et vaticinia esse "signa certissima divinitus ortae christianae religionis eademque aetatum omnium atque hominum, etiam huius temporis, intelligentiae esse maxime accommodata". Improbat autem etiam eos catholicos, "qui, quamvis immanentiae doctrinam ut doctrinam reiiciunt, ea tamen pro apologesi utuntur; idque adeo incauti faciunt, ut in natura humana non capacitatem solum et convenientiam videantur admittere ad ordinem supernaturalem, quod quidem apologetae catholici opportunis adhibitis temperationibus demonstrarunt semper, sed germanam verique nominis exigentiam".⁹

Revera iam probavimus¹⁰ humano generi in statu praesenti revelationem moraliter quidem necessariam esse, sed per se non exigi a natura humana. Quodsi a natura exigeretur, iam non foret revelatio supernaturalis et gratuita, sed naturalis naturaeque debita. Consequenter modernistae revelationem non intelligunt Dei locutionem obiectivam, sed subiectivam experientiam religiosam in sensu neokantiano.¹¹ Ergo methodus apologetica immanentiae revelationem non exstruit, sed destruit.¹²

Ex omnibus, quae de criteriis in genere adhuc diximus, patet ecclesiam catholicam miracula et vaticinia tamquam criteria praecipua defendere, adversarios autem rei catholicae ista facta divina vel parvipendere vel omnino reprobare. Hinc singillatim agendum est de miraculis et de vaticiniis.