Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Revelatio supernaturalis specificatur ratione obiecti, quod manifestatur, ratione modi, quo manifestatur, ratione finis, ad quem manifestatur.

1. Ratione obiecti, quod manifestatur, revelatio est vel formalis vel materialis. Revelatio formalis ea dicitur, cuius solum obiectum formale (motivum assensus) est supernaturale; materialis ea vocatur, cuius etiam obiectum materiale (argumentum) est supernaturale.

Revelatio formalis ergo continet veritates, quae in se sunt naturales et proinde rationi humanae perviae (e. g. exsistentia Dei, immortalitas animae). Quae enim naturales sunt, lumine quoque naturali percipi queunt. Sunt quidem res innumerae in visceribus terrae vel in firmamento caeli, quae rationis cognitionem effugiunt, e. g. numerus stellarum, essentia electricitatis, lucis, materiae, vitae animalis et vegetativae. Tamen per accidens solummodo, non per se istae veritates occultae manent. Fugiunt captum rationis propter difficultates externas, non propter substantiam seu materiam ipsam. Si proinde divinitus revelantur, supernaturales fiunt spectato obiecto formali (seu motivo vel principio), quo nobis innotescunt; manent tamen naturales spectato obiecto materiali (seu argumento vel substantia) ipsius veritatis.

Revelatio materialis vero continet veritates, quae in se non sunt naturales, et proinde rationi humanae imperviae. Ipsa materia (substantia vel argumentum) harum veritatum eiusmodi est, ut sine revelatione cognosci nequeat.

Duplici autem modo veritas cognoscenda rationi impervia esse potest: vel simpliciter vel tantum relative seu secundum quid.

Secundum quid rationem excedit ea veritas, cuius exsistentiam ratio ante revelationem non potest probare, cuius autem essentiam post revelationem valet comprehendere, e. g. institutio ecclesiae, romani pontificis infallibilitas. Quod sint istae veritates, ratio ante revelationem non valet certo probare, licet affirmare possit earum possibilitatem vel etiam probabilitatem. Post revelationem vero ratio intelligere potest, quid, quomodo et quare sint istae veritates. Hinc recte vocantur veritates praeterrationales seu mysteria secundum quid (late dicta, secundi gradus).

Simpliciter rationem excedit ea veritas, cuius exsistentiam ratio sine revelatione nullo modo valet probare, cuiusque essentiam neque etiam revelatione facta valet comprehendere. Idcirco veritates huiusmodi vocantur veritates suprarationales sive mysteria simpliciter (stricte dicta, primi gradus), e. g.¹ mysterium Trinitatis. Ratio sibi relicta exsistentiam Trinitatis neque certam, neque probabilem, neque etiam possibilem probare valet. Per revelationem autem discit certo, quod sit Trinitas; intelligit etiam partim, i. e. notionibus analogis, quid sit Trinitas; demum congruis saltem similitudinibus aliquatenus adumbrat, quomodo et quare sit Trinitas personarum in Deo.

2. Ratione modi, quo fit, revelatio est vel mediata vel immediata.

Immediata est, cum Deus ipse nullo interposito legato veritatem communicat; mediata est, cum Deus per legatum veritatem manifestat. Revelatio, quam Moyses, prophetae, apostoli acceperunt, erat immediata; revelatio, quam israelitae per Moysen, christiani per apostolos acceperunt, est mediata.²

In revelatione immediata Deus sic afficere debet facultates cognoscitivas, ut homo clare percipiat veritatem, quae communicatur, et certo cognoscat eam a Deo communicari. Cum autem trina sit facultas cognoscitiva, triplex etiam revelatio immediata subdistinguitur: sensitiva, imaginaria, intellectiva.

Sensitiva habetur, si Deus vocibus et aliis signis sensibilibus ad sensus externos loquitur. Huc non tantum pertinent voces auditivae, sed etiam theophaniae (Deus in flamma rubi apparens; Daniel videns scripturam in pariete), visiones symbolicae (Petrus videns animalia immunda) et typi (agnus paschalis; serpens aeneus; sacrificium Melchisedech). Imaginaria adest, cum Deus per vim seu influxum in sensus internos veritatem aperit. Quod quidem facere potest imprimendo formas imaginarias vel non per sensus acceptas (puta, si caeco nato imprimerentur in imaginatione colorum similitudines) vel etiam divinitus ordinatas ex iis, quae a sensibus sunt acceptae (Ieremias 1, 13 videns ollam succensam; Amos 8, 1 uncinum pomorum). Intellectiva in eo consistit, quod Deus species intellegibiles producit in ipsa mente, uti in visione interna, in illuminatione prophetica, saepe saepius in ecstasi, necnon in iis hominibus, qui accipiunt scientiam et sapientiam infusam.³

In revelatione mediata Deus certiores facere debet homines veram divinamque esse revelationem immediatam, unde mediata derivatur; aliis verbis: praedicator revelationis probare debet se a Deo missum legatumque esse ad veritatem hominibus communicandam. Hanc autem missionem divinam certam reddere potest signis divinis, praesertim miraculis et prophetiis adimpletis.⁴

3. Ratione finis, ad quem fit, revelatio est vel privata vel publica.

Privata est, quae datur ad utilitatem unius hominis tantum vel saltem non omnium hominum. Personae eae, quibus facta est revelatio privata, tenentur ad eam credendam fide divina; reliqui vero neque debent neque possunt eam credere divina fide, cum non ad eos pertineat talis revelatio. Insuper rarissime certitudo habetur de divina illius origine; immo ipsa etiam ecclesia revelationes privatas approbans non declarat eas vere esse divinas, sed solum eas nihil continere, quod adversetur fidei et moribus. Non licet tamen eas spernere, cum probabiliter divinae et certe utiles sint.

Publica est revelatio, quae ad utilitatem communem omnium hominum datur, scilicet ad fundandam, evolvendam et absolvendam veram religionem pro universo humano genere. De hac solummodo revelatione agemus.