Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Non una fuit sententia messiana omnium iudaeorum, qui paulo ante Christum vixerunt vel Christi aequales erant. Plerique colebant messianismum rabbinicum, alii eschatologicum, alii biblicum.

1. Messianismus rabbinicus sive pharisaicus.¹ Theologia pharisaico-rabbinica ab exsilio babylonico usque ad aetatem Christi maxime floruit, quamvis primis demum saeculis christianis scriptis exarata sit. Zelo legis mosaicae ducti rabbini, neglectis fere aliis libris Veteris Testamenti, Thoram, i. e. Pentateuchum mosaicum, quatenus praecepta continet, unice extollebant. Thorae addebant Mischnam, i. e. traditionem patrum innumeras praescriptiones amplectentem.² Denique Mischnae ipsi rabbini vi exegesis cabbalisticae³ addebant Gemaram (Talmud).⁴ Triplici ergo circulo concentrico nomismus rabbinicus constabat: Thora sive iure; Mischna sive corpore iuris, et Gemara (Talmud) sive commentario in corpus iuris. Secundum rabbinos haec tria simul sumpta Legem Moysi revelatam constituunt.⁵ Nucleus autem trinae legis est messianismus.

Et quidem secundum rabbinos regnum Dei cum Lege e caelo descendit in monte Sinai.⁶ Foedere mosaico inito populus Israel redemptus;⁷ omnes gentes ditioni israelitarum subactae; omnia bona materialia et sensualia filiis Abraham collata; immo ipse paradisus in terris rursus stabilitus est.⁸

Hoc regnum Dei, eheu, adoratione vituli aurei periit et perfecta demum Legis observatione redibit.⁹ Tempore David felix ista Legis observantia paene affuit et regnum Messiae evolvi coeperat, impeditum autem est peccatis David et filii eius Salomonis. Prima vero die, qua omnes israelitae cuncta praescripta Legis impleverint, Messias apparebit, zelum Legis omnium rabbinorum ardentissimus augebit, thronum David gloriosius eriget, imperium romanum destruet, gentes omnes iudaeis tributarias faciet atque totum regnum Dei sinaiticum cum omnibus suis bonis terrestribus restituet.¹⁰

Istum messianismum rabbinicum a conceptu messiano Veteris Testamenti toto caelo distare patet. "Regno Dei" spirituali et universali opponitur regnum politicum, materiale, terrestre, nationale iudaeorum. Cum hoc regnum sit praemium observantiae legalis singulorum israelitarum iam redemptorum¹¹ cumque Messiae solummodo sit statuta die regnum proclamare, Messias pharisaicus non est "Servus Dei" patiens et moriens pro peccatis humani generis. Neque est "Filius hominis" a Daniele descriptus, neque multo minus "Filius Dei" verus, sed magnum quendam rabbinum agit et sola terrestria curat. Messias pharisaicus est merus "Filius David" saecularis, maximus rex iudaeorum politico-nationalis.¹²

2. Messianismus eschatologicus sive apocalypticus.¹³ Messianismo rabbinico plerisque iudaeis placito nonnulli opponebant eschatologicum sive apocalypticum. Apocalypticus eo vocatur, quod originem traxit e libris quibusdam apocalypticis aetate circiter Christi conscriptis, quorum praecipui: Liber Henoch, Liber Iubilaeorum, Assumptio Moysis, Oracula sibyllina, Apocalypsis sive liber IV Esdrae et Apocalypsis Baruch. Eschatologicus vero nominatur, quia Messiam ipsiusque regnum concurrere fecit cum ultimis rebus, i. e. cum fine temporis et mundi atque cum iudicio extremo.

Etenim "pessimistae" quidam, videntes romanos magis magisque rebus publicis iudaeorum potiri, de institutione regni davidico-messiani hoc in mundo obtinenda desperaverunt. Unde neglectis aliis prophetiis messianis inhaeserunt soli vaticinio Danielis de "Filio hominis" in fine temporum venturo, mundum iudicaturo, et regnum Dei gubernaturo. Putarunt ergo mundum hunc pessimum prius destructum et aliud aevum supernum creatum iri. Quo facto Messias, aiebant, adhuc in caelo asservatus, in nubibus super novam terram descendet, homines iudicabit et extemplo regnum Dei instituet.

Hoc regnum Dei eschatologicum fingunt prorsus politico-nationale et materiale. Messias omnia regna omnesque reges israelitis adversos subiget, iudaeis autem gubernium totius mundi tradet.¹⁴ Omnes gentes filios Israel adorabunt et durissimo eorum servitio prementur.¹⁵ Iudaei vero divitiis immensis, voluptatibus sensuum inauditis et pulchritudine ac iuventute perpetua fruentur;¹⁶ Messiae praesentia protecti et beatificati.¹⁷

Inde messianismus eschatologicus est politico-nationalis et materialis simpliciter, aeque ac messianismus rabbinicus. Ab isto solummodo differt eo, quod Messiam eiusque regnum mundo et aevo transcendentali attribuit. Cum Vetere Testamento eschatologia haec messiana nihil rei habet. Arripit quidem prophetiam Danielis de "Filio hominis", avulsam tamen ab aliis vaticiniis messianis.

3. Messianismus biblicus sive propheticus.¹⁸ Non defuerunt iudaei, qui conceptum messianum totius Veteris Testamenti retinerent, iam in hoc mundo exspectantes Messiam redemptorem omnium hominum et regnum Dei religiosum universale.

Zacharias praeclaro illo cantico messiano exsultat, quia Messias non solum iudaeis sanctitatem, iustitiam, scientiam Dei et remissionem peccatorum conciliabit, sed et omnes gentes religione illuminabit: "Ut sine timore de manu inimicorum nostrorum liberati, serviamus illi in sanctitate et iustitia coram ipso ... Ad dandam scientiam salutis plebi eius in remissionem peccatorum eorum. Visitavit nos oriens ex alto illuminare his [gentibus], qui in tenebris et in umbra mortis sedent."¹⁹

Ioseph, sponsum Mariae, Messiam exspectasse Salvatorem spiritualem patet ex verbis ipsi ab angelo dictis: "Ioseph, fili David, noli timere accipere Mariam coniugem tuam: quod enim in ea natum est, de Spiritu Sancto est. Pariet autem filium, et vocabis nomen eius Iesum: ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum."²⁰

Simeon praedicat Iesum, "Messiam Domini"²¹ non solum gloriam Israel, sed et salutem et lumen fore omnium gentium; immo praevidet Messiae passionem: "Viderunt oculi mei salutare tuum [Iahve], quod parasti ante faciem omnium populorum, lumen ad revelationem gentium et gloriam plebis tuae Israel... Ecce positus est hic in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum, cui contradicetur, et tuam ipsius [Mariae] animam pertransibit gladius."²²

Ioannes praecursor clarius profitetur Messiae spiritualem operationem et vicariam mortem pro peccatoribus. Nuntiat enim Iesum, fundatorem regni caelorum,²³ baptizaturum esse "in Spiritu Sancto et igni",²⁴ i. e. collaturum dona spiritualia regni messiani, eumque esse "agnum Dei, qui tollit peccatum mundi",²⁵ i. e. agnum sacrum Deo offerendum atque hac oblatione peccatum mundi deleturum.²⁶

Samaritani quoque Messiam non exspectabant politico-nationalem, sed "Salvatorem mundi".²⁷

Quotquot demum corde pio et recto Vetus Testamentum investigabant, messianismum tum rabbinicum tum eschatologicum necessario repudiabant.