Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Ut plene constet de veritate historica miraculorum Iesu, horum miraculorum documenta primo proferemus, postea critice examinabimus.

Miracula Iesu exponuntur in evangeliis atque confirmantur libris quibusdam praeterevangelicis. Quare proponendae sunt expositio et confirmatio narrationum evangelicarum miraculorum Iesu.

1. Expositio narrationum evangelicarum.

Longum est referre omnes evangeliorum locos, in quibus de miraculis agitur, quippe qui haud parvam partem horum librorum sacrorum repleant. Proinde brevem tantummodo conspectum eorum exhibere licet, quae evangelistae de miraculis Domini narrant. Et quidem:

a) Opera Christi summatim recensita. Plerumque evangelistae operationem miraculosam Iesu memorant, quin singula facta per partes describant. E. g.: "Et circuibat Iesus totam Galilaeam ... sanans omnem languorem et omnem infirmitatem in populo. Et abiit opinio eius in totam Syriam, et obtulerunt ei omnes male habentes, variis languoribus et tormentis comprehensos, et qui daemonia habebant, et lunaticos et paralyticos, et curavit eos."¹ "Multitudo copiosa plebis ab omni Iudaea et Ierusalem et maritima et Tyri et Sidonis venerant, ut audirent eum et sanarentur a languoribus suis. Et qui vexabantur a spiritibus immundis, curabantur. Et omnis turba quaerebat eum tangere, quia virtus de illo exibat et sanabat omnes."² "Multa quidem et alia signa fecit Iesus, quae non sunt scripta in libro hoc. Haec autem scripta sunt, ut credatis, quia Iesus est Christus Filius Dei, et ut credentes vitam habeatis in nomine eius."³ His et similibus textibus⁴ evincitur Iesus per totam vitam suam publicam plurima miracula patrans, quorum ne seriem quidem texere evangelicorum voluminum brevitas sinebat.

b) Opera Christi accurate descripta. Pluribus verbis additisque adiunctis 35 saltem miracula Iesu ab evangelistis describuntur. Matthaeus narrat 20, Marcus 18, Lucas 20, Ioannes 8 miracula. Unum solummodo omnes evangelistae narrant (primam multiplicationem panum); undecim ab omnibus synopticis, unum a Matthaeo, Marco et Ioanne, tria a Matthaeo et Marco, duo a Matthaeo et Luca, unum a Marco et Luca simul describuntur; decem et septem apud unum evangelistam solummodo inveniuntur.⁵ Singula a singulis ita referuntur, ut intacta narrationis essentia satis discrepent quoad adiuncta minoris momenti.⁶ Ex hac narrationum diversitate tam materiali quam formali concludimus evangelistas singulos non serviliter, sed libere selegisse et descripsisse facta narrata; immo singulos praeter traditionem communem adhibuisse fontes sibi proprios. Atque sic demum non in ore unius, sed quattuor testium stant relationes miraculosae evangeliorum.

c) Opera Christi in species distributa. Miracula Iesu ad quattuor species pertinent: sanationes infirmorum, resuscitationes mortuorum, eiectiones daemonum, dominatio virium naturalium.

1°. Sanationes infirmorum: Iesus multos sanavit claudos,⁷ caecos,⁸ surdos et mutos,⁹ necnon leprosos.¹⁰ Praeter has series infirmorum plures etiam personas singulares a morbis liberavit: hominem habentem manum aridam,¹¹ mulierem haemorrhoissam,¹² virum hydropicum,¹³ socrum Simonis Petri febricitantem,¹⁴ filium reguli,¹⁵ mulierem inclinatam,¹⁶ hominem 38 annis morbo indeterminato detentum,¹⁷ servum centurionis moribundum;¹⁸ denique Malcho auriculam abscissam restituit.¹⁹

2°. Resuscitationes mortuorum tres enumerantur: filiae Iairi,²⁰ iuvenis in Naim,²¹ et Lazari.²²

3°. Eiectiones daemonum plurimae summatim indicantur,²³ quattuor vero enucleate describuntur, scil. liberatio daemoniaci in synagoga Capharnaum,²⁴ daemoniaci in terra gerasenorum,²⁵ pueri lunatici²⁶ et filiae chananaeae.²⁷

4°. Dominatio virium naturalium: Iesus ventum et fluctus subito sedavit,²⁸ super aquas ambulavit atque Petrum super aquas incedentem sustinuit,²⁹ aquam in vinum convertit,³⁰ bis panes pro milibus hominum multiplicavit,³¹ verbo ficum arefecit,³² mirabilem piscationem fieri iussit.³³

Quibus patet Iesum secundum evangelia verum dominum mundi se exhibuisse. Eius opera praeclare probant verba a Iesu prolata: "Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra."³⁴

2. Confirmatio narrationum evangelicarum.

Operatio Christi miraculosa ab evangelistis descripta relationibus etiam praeterevangelicis saeculi apostolici confirmatur. Et huc quidem spectant relationes tum christianorum tum achristianorum.

a) Relationes christianorum: Petri, Pauli, Papiae, Quadrati.

Petrus die pentecostes Iudaeos sic alloquitur: "Viri israelitae, audite verba haec: Iesum nazarenum, virum approbatum a Deo in vobis virtutibus et prodigiis et signis, quae fecit Deus per illum in medio vestri, sicut et vos scitis: hunc ... interemistis."³⁵

Paulo post princeps apostolorum Caesareae Iudaeos iterum provocat ad miracula Iesu sibi nota: "Vos scitis quod factum est verbum per universam Iudaeam ... Iesum a Nazareth: quomodo unxit eum Deus Spiritu Sancto et virtute, qui pertransiit benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo, quoniam Deus erat cum illo. Et nos testes sumus omnium, quae fecit in regione Iudaeorum et Ierusalem ... qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis."³⁶ Insuper Petrus miracula, quae ipse patravit,³⁷ non sibi attribuit, sed potestati miraculosae Iesu. E. g. claudum ad portam templi sanat "in nomine Iesu Christi nazareni", Iudaeisque stupentibus ait: "Viri israelitae, quid miramini in hoc, aut nos quid intuemini, quasi nostra virtute aut potestate fecerimus hunc ambulare? Deus patrum nostrorum glorificavit Filium suum Iesum, quem vos quidem tradidistis."³⁸

Paulus item miracula sua³⁹ Christo adscribit: "Non enim audeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Christus in obedientiam gentium, verbo et factis, in virtute signorum et prodigiorum."⁴⁰ Quodsi Christus potestatem miracula patrandi Paulo aliisque apostolis tradidit ad fidem propagandam,⁴¹ auctor quoque fidei procul dubio eodem medio usus est. Revera ipsum Saulum eximio miraculo in Paulum convertit fideque dotavit.⁴²

Papias, episcopus hierapolitanus, "Ioannis [apostoli] auditor, Polycarpi contubernalis, vetus homo"⁴³ scribit "eos, qui a Christo e mortuis resuscitati sunt, usque ad Hadrianum (117-138) vixisse"⁴⁴ Idem pluribus refert:

Quadratus, episcopus atheniensis, in apologia, quam anno fere 125 Hadriano imperatori porrexit: "Servatoris nostri opera semper conspicua erant, quippe quae vera essent: ii scilicet, qui morbis liberati aut qui ex morte ad vitam revocati fuerant. Qui quidem non solum dum sanabantur, aut dum ad vitam revocabantur, conspecti sunt ab omnibus, sed secuto deinceps tempore. Nec solum quamdiu in terris moratus est Servator noster, verum etiam post eius discessum diu superstites fuerunt, adeo ut nonnulli eorum etiam ad nostra usque tempora pervenerint."⁴⁵

b) Relationes achristianorum, scil. Iosephi Flavii, Iudaeorum et gentilium.

Iosephus Flavius († c. 100 p. Chr.) origine quidem Iudaeus, Iudaeis tamen exosus, quia perfuga romanis favebat, haec de Iesu Christo eiusque miraculis habet: "Eo etiam tempore fuit Iesus, vir sapiens, si tamen virum [ἄνδρα] eum appellare fas est. Fuit enim mirabilium operum [παραδόξων ἔργων] effector, magister hominum, qui verum cum voluptate accipiunt, multosque Iudaeos, multos item gentiles ad se pellexit. Hic erat Christus [Χριστὸς οὗτος ἦν]. Quem cum Pilatus, ab hominum nostrorum primis delatum, crucis supplicio addixisset, eum tamen amare non desierunt, qui primum amaverant. Apparuit enim eis tertio die redivivus, divinis vatibus et haec et mille alia de eo miranda effatis. Atque ab eo denominata christianorum natio durat usque ad hunc diem."⁴⁶

Iudaei aequales Iesu nequaquam negarunt veritatem historicam miraculorum Christi, sed tantum eorum originem causamque divinas. Testibus enim evangelistis pharisaei et scribae opera mira Iesu virtuti diabolicae attribuebant.⁴⁷ Item post resurrectionem Domini, uti refert s. Iustinus, principes Iudaeorum delectos homines constituerunt ac per eos in totum orbem terrarum missos praedicaverunt Iesum fuisse "planum quendam galilaeum", i. e. magia usum esse ad opera mira perficienda.⁴⁸

Deinceps haec opinio communis omnium Iudaeorum evasit, uti colligimus e Tertulliano, Eusebio, Hieronymo, Augustino,⁴⁹ itemque ex ipsis scriptis talmudicis.⁵⁰ Immo etiam:

Gentiles a Iudaeis accepisse videntur sententiam Iesum mira opera fecisse ope artis magicae. Celsus, in libro "Verbum verum" (c. 178) strenue contendit Iesum miracula operasse vi magica aegyptiorum;⁵¹ non tamen audet negare facta miraculosa viro nazareno adscripta.⁵² Idem referunt Porphyrius,⁵³ Hierocles,⁵⁴ Iulianus apostata⁵⁵ ceterique adversarii gentiles. Nemo omnium, qui primis saeculis Christum insectabantur, historicam veritatem miraculorum eius in dubium vocavit.⁵⁶

1. Impugnatio narrationum evangelicarum.

Orto demum rationalismo inde a saeculo XVIII miracula Christi impugnari coepta sunt. Cum enim rationalistae a priore negarent possibilitatem revelationis supernaturalis ac proinde miraculorum, a priore miracula etiam evangelica respuerunt. Ut autem in iis respuendis speciem criticae historicae fingerent, cursu duorum saeculorum diversas hypotheses excogitarunt ad infirmandas narrationes miraculosas evangeliorum, nempe hypotheses fraudis, explicationis naturalis, mythorum, tendentiae, legendarum.

a) Hypothesis fraudis excogitata est a Reimaro (1694-1763),¹ propugnante Iesum favisse messianismo mere politico, atque ut seditionem populi concitaret contra romanos, miracula finxisse messiana. Perturbato autem hoc consilio politico atque Iesu ipso mortuo, discipulos fraudulenter dixisse magistrum suum messianismum religiosum professum esse atque a mortuis resurrexisse. Insuper evangelistas multa alia miracula Iesu affinxisse. Haec hypothesis fraudis tam absurda est, ut ipsi rationalistae una voce eam repudiaverint. Statim autem:

b) Hypothesis explicationis naturalis venditata est a Gottlob Paulus (1761-1851) contendente historiam evangelicam atque etiam facta miraculosa vera quidem esse, sed ab evangelistis ita depicta, ut immerito supernaturalia videantur. Interpretis esse textus propositos tales reddere, ut solae veritates rationales et facta naturalia remaneant.² Revera tamen Dr. Paulus, huius explicationis "naturalis" gratia, ipsa facta miraculosa totamque historiam evangelicam corrupit, quam veram esse affirmaverat. Hinc argumento ex absurdo probavit vanam esse hypothesim suam. Ea igitur reiecta:

c) Hypothesis, quae dicitur mythorum, proposita est a David Frider. Strauß (1808-1874). Evangelistas, propugnabat Strauß, inconsultos et haud conscios in Iesum transtulisse fabulas quasque miraculosas, quas Iudaei de Messia venturo vel christiani de Messia iam adventato finxissent. Itaque evangelia non esse historiam veram, sed historiam fabularem Iesu. Atque imprimis omnia miracula Christo attributa fabulis annumeranda esse.³ Haec sententia rationalistis primo multum placuit; mox tamen ipsi increduli perviderunt discipulos inconsulte nequisse scribere vitam fabularem magistri sui, sed facinus tale posteriore demum tempore et mala fide potuisse perpetrari. Propterea loco hypothesis mythorum: d) Hypothesis "tendentiae" inventa est a Ferd. Christiano Baur (1792-1860), ipsius Strauß olim magistro. Baur cum schola tubingensi ope "criticae altioris" novam historiam religionis christianae primi et secundi saeculi concoxit. Somniavit nempe ex tempore apostolorum fideles in duas partes invicem infensissimas divisos fuisse, scil. in ecclesiam petrinam iudaeo-christianorum et in ecclesiam paulinam ethnico-christianorum. Saeculo secundo tandem pacem initam esse inter fratres litigantes compositis evangeliis ceterisque scriptis Novi Testamenti, quae celata priore dissensione historiam "tendentiosam" Iesu et apostolorum fingerent. Ea occasione et intentione etiam miracula Iesu conficta esse.⁴ Neminem autem latet falsitas istius hypothesis. Laborat enim omnibus vitiis, quibus iam hypothesis fraudis Reimari oppressa est, atque insuper ausu deridiculo totam historiam primigeniam religionis christianae pervertit totumque Novum Testamentum secundo saeculo ortum esse perperam asserit. Quare spreta hac quoque hypothesi:

e) Hypothesis legendarum adamatur ab omnibus fere rationalistis recentioribus sive, uti semetipsos vocant, "historico-criticis"⁵. Historico-critici concedunt, immo contra errores Reimari, Baur, Strauß aliorumque scepticorum invicte probant totum fere Novum Testamentum iis sacris scriptoribus apostolicae aetatis tribuendum esse, quibus a catholica Traditione semper attributum fuit. Propugnant vero hos scriptores et imprimis evangelistas noluisse scribere vitam Iesu ad tramitem historiae, sed depinxisse legendam Christi ad normam fidei christianae tunc vigentis. Nam fideles vitam Domini mere humanam et naturalem brevi intervallo colorasse tectorio legendario.

Ad partem legendariam evangeliorum pertinere doctrinas supernaturales et praecipue res miraculosas; partem vero historicam constituere gesta naturalia. Ope criticae legendas miraculosas removendas esse ab imagine "Christi fidei", ut denuo compareat figura vera "Iesu historici".

2. Defensio narrationum evangelicarum.

Ex dictis patet sola legendarum hypothesi miracula Iesu hodie impugnari, cum omnes aliae hypotheses cursu duorum saeculorum prolatae ab ipsis rationalistis destructae sint. Narrationes autem miraculosas evangeliorum nequaquam esse legendarias, sed historicas evincunt earum detractores, character, scriptores, aequales.

a) Detractores narrationum minime probant illos evangelii textus, qui miracula referunt, minus historicos esse iis, qui facta naturalia continent. Quin potius "historico-critici" fatentur ad arbitrium purum textus miraculosos legendae adiudicari, secundum effatum: "Sic volo, sic iubeo; stet pro ratione voluntas."⁶ Immo quidam addunt textus miraculosos tam necessario necti cum textibus historico-naturalibus evangeliorum, ut demptis illis irreparabiliter diruantur et isti.⁷ Testibus ergo adversariis narrationes miraculosae, si absque praesumpta opinione examinentur, eiusdem momenti historici sunt, cuius sunt evangelia tota.

Hoc non obstante rationalistae contendunt miracula Iesu historica non esse ex ea sola ratione philosophica, qua miraculum fieri posse simpliciter negant. Quo contra non insistimus possibilitati miraculi alibi demonstratae,⁸ sed provocamus ad principia sanae criticae sancientis, ne quaestiones historicae modo aprioristico tractentur. Criticae historicae est, documenta evangelica miraculorum serio examinare. Quodsi haec documenta veridica inveniantur, standum est historicitati miraculorum Iesu, quidquid deblateret philosophia rationalismi anteconcepta. Nam: "Contra factum non valet argumentum." Cum autem, uti dictum est, documenta miraculorum evangelica tot inimicorum incursu nec infirmata sint nec infirmari possint, ipsi detractores operum Christi velint nolint sunt eorundem acerrimi defensores. Sed age, videamus ipsi, utrum:

b) Character narrationum historicus sit an legendarius.

Genus litterarium evangeliorum, uti demonstrat Introductio, est genus historicum. Quod quidem maxime valet de iis evangeliorum partibus, quae miracula continent. Etenim textus miraculosi distinguuntur oratione simplici et sobria, expositione concreta et vivida, descriptione exacta et accurata.

Narrationes miraculosae evangeliorum eminent oratione simplici et sobria. Cum legendae poeticae affectare soleant luxuriem quandam sermonis, evangelistae opera Christi inaudita narrant stilo illo ieiuno historiae, immo chronicae ac fere statisticae usitato. Nihil moliuntur ad movendos animos; nusquam ostendunt proprios sensus commotos; nullas proferunt admirationis vel exclamationis voces.

Nihilominus utuntur expositione concreta et vivida. Sive obiter tangunt opera a Iesu Christo patrata, sive accurate ea narrant, semper res ante oculos ponunt insigni perspicuitate. Haec nota dicendi concreta et vivida non tantum competit narrationibus miraculosis synopticorum, sed etiam ultimi evangelistae, qui demum ad finem saeculi primi scripsit, longe distans ab eventibus narratis. Confer e. g. relationem ioannaeam de nuptiis in Cana factis, de sanatione infirmi 38 annos iam vexati, de sanatione caeci nati, de resuscitatione Lazari.⁹ Hoc genus scribendi non est legendae fabularis, sed historiae strictae.

Accedit descriptio exacta et accurata, qua locus, tempus, personae, circumstantiae multorum miraculorum indicantur: Capharnaum, in synagoga adhuc exsistente, Iesus eiecit daemonia;¹⁰ in domo Simonis, cuius incolae adhuc videbantur, sanavit socrum Petri febricitantem;¹¹ Capharnaum puerum centurionis paralyticum sanavit filiamque Iairi praesidis synagogae a mortuis suscitavit;¹² secus mare Galilaeae, in deserto, quattuor milia hominum, extra parvulos et mulieres, satiavit septem panibus et paucis pisciculis, remanentibus septem sportis plenis fragmentorum¹³ etc. Tanta veritatis ostensione non referuntur fictiones imaginariae, sed eventus historici, et quidem a testibus aptis. Revera:

c) Scriptores narrationum opera Christi tradere potuerunt et voluerunt secundum veritatem historicam, non secundum fucum legendarium.

Matthaeus et Ioannes experientia propria noverunt et scripserunt vitam et miracula Domini. Ioannes de toto evangelio suo loquens ait: "Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus et manus nostrae contrectaverunt de Verbo vitae ... annuntiamus vobis."¹⁴ Versus finem evangelii autem legimus: "Multa quidem et alia signa fecit Iesus in conspectu discipulorum suorum, quae non sunt scripta in libro hoc... Hic est discipulus ille, qui testimonium perhibet de his, et scripsit haec: et scimus, quia verum est testimonium eius."¹⁵ Idem aperte valet de Matthaeo, qui et ipse testis oculatus et auriculatus miracula Iesu cognovit et rettulit.

Marcus et Lucas non quidem autopsia fulti loquuntur, quia ab initio non fuerant cum Iesu. Nituntur autem testimonio morali eorum, qui ipsi experientia physica miracula Iesu cognoscebant. Marcus evangelium suum composuit ad amussim catechesium Petri,¹⁶ Fidelissimus "Petri interpres, quaecumque memoriae mandaverat, diligenter perscripsit ... Id quippe unum studebat, ut ne quid eorum, quae audierat, praetermitteret, aut ne quid falsi eis affingeret."¹⁷ Magisterium Petri narrationes miraculosae Marci sine dubio sapiunt.¹⁸ Lucas calamo retinet catecheses Pauli.¹⁹ Insuper autem maxima diligentia testimonia primorum discipulorum tam scripto quam ore tradita collegit. Ait enim: "Quoniam quidem multi conati sunt ordinare narrationem, quae in nobis completae sunt rerum, sicut tradiderunt nobis, qui ab initio ipsi viderunt et ministri fuerunt sermonis, visum est et mihi, assecuto omnia a principio diligenter, ex ordine tibi scribere, optime Theophile, ut cognoscas eorum verborum, de quibus eruditus es, veritatem."²⁰

Liquet ergo evangelistas non concepisse legendas miraculosas, sed fultos certa scientia et integerrima veracitate miracula Iesu narrasse, quae et qualiter facta erant. Sin aliter, eos redarguissent:

d) Aequales narrationum. Legendas miraculosas evangelistae venditare nequiverunt viventibus adhuc innumeris testibus, qui Iesum per totam Galilaeam et Iudaeam docentem et operantem audierant et viderant. Atqui tempore, quo evangelia orta sunt, innumeri fere testes vitae Iesu adhuc superstites erant. Scribente tandem Ioanne generatio coaetaneorum Domini necdum emortua erat;²¹ scribentibus vero synopticis maior numerus eorum, qui eum munere messiano fungentem spectaverant, adhuc vivebat.²²

Coram his omnibus miracula evangelica quotidie praedicantur. Immo ipsi, inquam, Iudaei et gentiles, qui aequales Iesu fuerant, ad miracula provocantur. Obiurgantur urbs patria Iesu et civitates propinquae: "Vae tibi Corozain, vae tibi Bethsaida, quia si in Tyro et Sidone factae essent virtutes, quae factae sunt in vobis, olim in cinere et cilicio paenitentiam egissent ... Et tu Capharnaum, si in Sodomis factae fuissent virtutes, quae factae sunt in te, forte mansissent usque in hanc diem!"²³ Obiicitur toti plebi Iudaeorum coram gentilibus Hierosolymis congregatis: "Viri israelitae, Iesum nazarenum, virum approbatum a Deo in vobis virtutibus et prodigiis et signis, quae fecit Deus per illum in medio vestri, sicut et vos scitis: hunc interemistis!"²⁴ Proferuntur publice ii ipsi, qui miraculo sanati vel vitae redditi erant. Atque eorum aliqui ineunte saeculo secundo adhuc superstites erant et conspecti sunt ab omnibus.²⁵ Nemo tamen christianorum, Iudaeorum vel gentilium ausus est miracula obiecta negare vel in dubium vocare; quin potius, uti ostendimus, omnes unanimo consensu veritatem historicam miraculorum Iesu proclamant.

Haec ergo miracula inter commenta legendaria recensere animum levem prodit. Maximae vero temeritatis est miracula evangelica assimilare fabulis et mythis quibusdam ex "historia religionum comparativa" depromptis. Quae de Aesculapio, Buddha, Zarathustra, Confucio, Apollonio Tyanaeo, Muhammedo aliisque diis gentilibus virisve heroibus mira perhibentur, tam luculenter sunt portenta mythologiae, quam miracula Iesu sunt documenta historiae.²⁶