Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Iesum nazarenum se professum esse legatum Dei messianum evincitur contextu evangeliorum, consensu christianorum, concessu incredulorum

1. Contextu evangeliorum. Nihil manifestius testimonio, quod Iesus in omni fere pagina evangeliorum reddit de messiana sua conscientia et vocatione. Ipsius tum verba tum opera id unum inculcant eum esse legatum messianum a Deo missum. Dempto hoc testimonio evanescit tota historia evangelica. Nisi igitur scepticismo biblico absoluto faveamus, omnem sanam criticam respuentes, concedere debemus factum professionis messianae Iesu.¹

2. Consensu christianorum. Tota ecclesia primigenia Iesum professa est Messiam. Petrus die pentecostes Hierosolymis urget: "Certissime sciat ergo omnis domus Israel, quia et Dominum eum et Messiam fecit Deus, hunc Iesum, quem vos crucifixistis."² Paulus Damasci praedicat: "Quoniam hic est Messias";³ Thessalonicae clamat: "Quia hic est Iesus Messias, quem ego annuntio vobis";⁴ Corinthi instat, "testificans iudaeis esse Messiam Iesum";⁵ Ephesi "vehementer iudaeos revincebat publice, ostendens per Scripturas esse Messiam Iesum".⁶ Apostoli omnes "omni die non cessabant in templo et circa domos, docentes et evangelizantes Messiam Iesum"⁷. Atqui haec fides unanima haecque praedicatio constans discipulorum nulla ratione posset explicari, nisi magister ipse Messiam se professus fuisset.

3. Concessu incredulorum. Hoc testimonio evangeliorum et discipulorum victi, ipsi rationalistae, radicalioribus quibusdam exceptis, fatentur professionem messianam, Iesu esse factum omnium certissimum, quod nemo seriae mentis negaverit.⁸ Id solum contendunt Iesum non ab initio praedicationis suae Messiam se habuisse et exhibuisse, sed sensim durante vita publica et maxime ultimis vitae suae diebus sibi persuasisse se esse messianum legatum Dei. Huic opinioni inhaerent propugnantes Iesum vocationem messianam non obtinuisse a Deo, sed acquisisse naturali evolutione psychologica. Quare multum interest probare praedicationem Iesu messianam initium sumpsisse iam ab exordio vitae publicae, incrementum progressu vitae publicae, complementum exitu vitae publicae.

Minime exspectandum est Iesum iam ab exordio vitae publicae messianam suam conscientiam et doctrinam modo perfecto et absoluto revelasse. Hoc enim prohibebant tum sapientia paedagogiae divinae, tum insipientia discipulorum et iudaeorum. Nihilominus simul ac vitam publicam Iesus incipit, incipit etiam manifestationem messianam: accipiendo testimonium messianum ipsi ab aliis redditum et exhibendo ipse se Filium hominis messianum.

1. Accipiendo testimonium messianum ipsi ab aliis redditum, scil. a praecursore, Deo, discipulis et daemoniis.

Ioannes Baptista verbo et baptismo regnum caelorum, i. e. regnum messianum¹ Messiamque propinquasse nuntiat, cuius indignum se dicit praecursorem.² Legatis tamen synedrii suspicantis Ioannem ipsum esse Messiam, respondit: "Quia non sum ego Messias. Medius autem vestrum stetit, quem vos nescitis."³ Paulo post "vidit Ioannes Iesum venientem ad se et ait: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi".⁴ Iesu baptizato Spiritus Dei super eum descendit et vox Patris de caelis testatur: "Hic est Filius meus, in quo mihi complacui."⁵ Omnes consentiunt descensu Spiritus Sancti innui unctionem messianam Iesu; item titulum "Filii Dei" Messiam significare, licet non arctetur tali significatione. Revera Iesus hoc factum de sua unctione et missione messiana intellexit.⁶

Eodem sensu etiam daemon tentator messianitatem Iesu agnoscit, iterato Filium Dei eum vocans, et provocans, ut perficiat opera mira de Messia praenuntiata.⁷ Tentatori mox daemonia multa sociantur aperte Iesum Messiam profitentia: "Quia sciebant ipsum esse Messiam ... unctum Dei ... sanctum Dei ... filium Dei ... filium altissimi".⁸

Primi discipuli quoque Iesum salutant Messiam. Andreas Simoni nuntiat: "Invenimus Messiam, quod est interpretatum Christus."⁹ Philippus Nathanaelem praemonet: "Quem scripsit Moyses in lege, et prophetae, invenimus Iesum."¹⁰ Nathanael Iesum vix inventum acclamat: "Rabbi, tu es Filius Dei, tu es rex Israel."¹¹

Omnia haec testimonia messiana sibi reddita Iesus accipit, immo gaudens approbat et confirmat.¹² Vetat tantum, ne daemones palam faciant messianitatem suam,¹³ tum quia nolebat agnosci ope daemonum, tum quia prius corrigere volebat conceptum messianum iudaeorum, qui Messiam mere politicum exspectabant. Iniuria ergo Wellhausen, Wrede aliique moderni ex vetito illo daemoniis iniuncto concludunt Iesum numquam vel certo nondum se habuisse Messiam.

2. Exhibendo ipse se Filium hominis messianum. Titulum quidem Messiae Iesus nondum assumit, quia, uti iam diximus et alio loco fusius ostendemus, iudaei hunc titulum falso intelligebant de Messia politico, i. e. de glorioso quodam filio David et rege Israel imperium romanum eversuro. Hinc, si publice statim se dixisset Messiam, iudaei opus ipsius messianum in insurrectionem nationalem vertissent. Propterea Iesus, nomen Messiae interea omittens, sibi imponit titulum "Filii hominis". A prima die manifestationis suae Filium hominis semet vocat¹⁴ atque hoc nomen suum prae ceteris amat usque ad mortem.¹⁵

Cum nemo discipulorum ipsum Filium hominis appellet, ista appellatio ex ore Iesu bis et octogies in evangelio invenitur.

Ratio, cur Iesus nomen Filii hominis sibi elegerit, aperta et manifesta est. Hoc vocabulum ex una parte interpretationem politicam omnino non admittebat, ex altera parte habebat plenam significationem messianam. "Filius hominis" (barnaša) in lingua aramaica simpliciter quidem hominem significat. Usu tamen post prophetiam Danielis 7, 13 sq. Filius hominis vulgo etiam vocabatur Messias in Vet. Test. promissus.¹⁶ Iesum hunc titulum sibi vindicasse notione messiana neminem latet. Ad quid enim cum emphasi per totam vitam dixisset se esse hominem! Immo ab initio ostensionis suae clare enuntiavit se esse Filium hominis messianum.¹⁷ Procedente autem vita publica huic titulo "Filii hominis" nexuit totam praedicationem messianam.

Revera decursu commorationis galilaicae Iesus in dies luculentius messianitatem suam manifestavit: attribuendo sibi privilegia Messiae, efficiendo opera Messiae, vindicando sibi nomen Messiae.

1. Attribuendo sibi privilegia Messiae. Apostolis electis Iesus totam Galilaeam peragrat praedicando evangelium regni messiani.¹

Maxima autem pars istius evangelii in eo erat, ut Filius hominis attribueret dotes et munera praeclara, quae ad Messiam pertinent. Filius hominis e caelo descendit et in caelum revertetur.² Filius hominis divinitus missus et unctus est.³ Filius hominis ad regnum messianum vocat omnesque salvat peccatores.⁴ Filius hominis auctoritate divina docet.⁵ Filius hominis propria potestate Veteri Testamento Novum superaddit.⁶ Filius hominis in fine temporum iterum venturus est princeps gloriosus regni Dei et iudex totius mundi.⁷ His auditis nemo dubitare potuit Iesum sibi adscribere messianitatem notione strictissima et sublimissima sumptam.

2. Efficiendo opera Messiae. Ad conciliandam sibi fidem testium iudaeorum Iesus evangelium Filii hominis continuo miraculis firmat ac roborat. Innumera fere signa patrat in elementis, infirmis, possessis, mortuis. Isaias enim prophetaverat Messiam plurima et maxima miracula facturum esse.⁸ Quod vaticinium optime noverant iudaei, qui teste evangelio dicebant: "Messias cum venerit, numquid plura signa faciet, quam quae hic facit?"⁹ Sed et ipse Iesus continenter ad miracula sua provocat tamquam ad criteria suae legationis messianae.¹⁰

Sollemnius haec criteria invocat, cum Ioannes per legatos de messianitate Iesu exquirit. Praecursor enim, "cum audisset in vinculis opera Christi, mittens duos de discipulis suis,¹¹ ait illi: "Tu es, qui venturus es, an alium exspectamus?"¹² Iesus autem, multiplicatis coram oculis duorum legatorum miraculis, respondet: "Euntes renuntiate Ioanni, quae audistis et vidistis. Caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurgunt, pauperes evangelizantur, et beatus est, qui non fuerit scandalizatus, in me."¹³

3. Vindicando sibi nomen Messiae. Revera iudaei etiamnunc scandalizabantur in eo, quia nolebat Messiam politicum agere ab ipsis exspectatum. Ideo, visis et expertis miraculis, plurimi quidem magnum quendam prophetam, non tamen Messiam eum agnoverunt.¹⁴ Pauci autem, qui ad momentum credere videbantur, nonnisi ea condicione credebant, ut Iesum illico, seditione contra romanos excitata, Messiam regem constituerent.¹⁵ Idcirco coram iudaeis Iesus nondum audebat nomen Messiae publice gerere.¹⁶

Cum samaritanis apertius ei licebat conversari, quia ipsi Messiam politico-nationalem iudaeorum nesciebant. Unde et coram muliere samaritana disertis verbis se Messiam esse declarat. Postquam, absconditam eius vitam revelando, primum se ei ut "prophetam" exhibuerat, mulier dixit: "Scio quia Messias venit (qui dicitur Christus); cum ergo venerit ille, nobis annuntiabit omnia." Dicit ei Iesus: "Ego sum, qui loquor tecum." Ex civitate autem illa multi crediderunt in eum samaritanorum et dicebant: "Ipsi enim audivimus et scimus, quia hic est vere Salvator mundi."¹⁷ En fides vera in Messiam spiritualem!

Coram apostolis quoque, patientia divina paulatim in fide educatis,¹⁸ Iesus Messiae nomen sibi vindicat. Cum enim ad finem commorationis galilaicae venissent Caesaream Philippi, Iesus eos interrogat: "Vos autem quem me esse dicitis?" Respondens Simon Petrus dixit: "Tu es Messias Filius Dei vivi." Iesus autem laudans et extollens confessionem messianam Petri dixit: "Beatus es, Simon Bar Iona: quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in caelis est."¹⁹

Quo tempore Iesus versus finem vitae suae mansit in Iudaea et Ierusalem, testimonio messianitatis suae apicem imposuit: corrigendo conceptum messianum discipulorum, perficiendo institutionem messianam populi, absolvendo confessionem messianam coram iudicibus.

1. Corrigendo conceptum messianum discipulorum. Discipuli iamiam plena fide messianitatem magistri credebant, quamvis Iesum nondum spectarent instituentem regnum politico-messianum. Eum vero hoc regnum David gloriosum mox erecturum esse minime dubitabant. Erroneum hunc conceptum ut corrigeret, Iesus "exinde [post confessionem Petri] coepit ostendere discipulis suis, quia oporteret eum ire Ierosolymam, et multa pati a senioribus et scribis et principibus sacerdotum, et occidi, et tertia die resurgere"¹ et "ita intrare in gloriam suam"² Antea parabolice tantum de sua morte locutus erat.³ Abhinc totus in eo est, ut apostolos edoceat Messiam passurum et moriturum atque ita regnum Dei spirituale erecturum esse.

Hunc conceptum messianum tamen discipuli vix ac ne vix quidem capere poterant. Petrus Iesum de passione loquentem obiurgat⁴ necnon passionis tempore gladio dimicare intendit, regnum politico-messianum adesse putans.⁵ Filii Zebedaei item primos locos in illo regno obtinere cupiunt.⁶ Immo necdum post mortem Iesu discipuli intelligunt Messiam patientem,⁷ sed potius sperant eum statim regnum Israel restituturum esse.⁸ Resurrectionis facto plene intellecto apostoli messianismum politicum tandem deponunt.

2. Perficiendo institutionem messianam populi. Turbas iudaeorum quoque Iesus sub finem vitae suae magis magisque in dies instruit, verbis⁹ et portentis¹⁰ messianitatem suam publice illustrans. Maxima etiam sollertia populum in ipsum credentem¹¹ monet se non venisse regem terrenum iudaeorum, sed immo totius mundi salvatorem spiritualem: "Nam Filius hominis non venit, ut ministraretur ei, sed ut ministraret et daret animam suam redemptionem pro multis."¹² Ad gloriam messianam non intrabit nisi per passionem et mortem.¹³ "Nam sicut fulgur coruscans de sub caelo in ea, quae sub caelo sunt, fulget: ita erit Filius hominis in die sua. Primum autem oportet illum pati et reprobari a generatione hac."¹⁴

Hanc doctrinam populus non capiebat. Plurimi quidem Iesum Messiam acclamabant, Messiam tamen politico-nationalem. Ideo triumpho Ierosolymam eum introducunt acclamantes: "Hosanna filio David!"¹⁵ "Benedictus, qui venit rex!"¹⁶ "Hosanna, benedictus rex Israel!"¹⁷ "Benedictum, quod venit regnum patris nostri David!"¹⁸

3. Absolvendo confessionem messianam coram iudicibus. Ovatione messiana populi utuntur pharisaei et scribae, ut Iesum perdant.¹⁹ Coram iudicibus iudaicis ipsum accusant, quod messianismum apoliticum praedicavit; coram iudice romano eum insimulant, quasi messianismum politicum praedicantem, regem se facientem et populum commoventem. Utraque occasione Iesus sollemnissime messianitatem suam profitetur.

Coactis nempe iudicibus synedrii summus sacerdos Iesum interpellat: "Adiuro te per Deum vivum, ut dicas nobis, si tu es Messias Filius Dei." Dicit illi Iesus: "Tu dixisti; verumtamen dico vobis, amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris Dei et venientem in nubibus caeli."²⁰

Ad praesidem romanum ductus²¹ et ab eo interrogatus: "Tu es rex iudaeorum?" respondet: "Regnum meum non est de hoc mundo",²² significans se potiri regno supermundano. Iterum interrogatus: "Ergo rex es tu?" respondet Pilato: "Tu dicis, quia rex sum ego. Ego in hoc natus sum et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Omnis, qui est ex veritate, audit vocem meam!" Profitetur ergo se in hunc mundum missum esse magistrum veritatis absolutae et principem regni messiani spiritualis. Talem autem regem taleque regnum Pilatus non capit.²³ Unde eum iudicat affectasse regnum politico-messianum a iudaeis somniatum. Quod et nuntiat verbis super crucem Iesu scriptis: "Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum".²⁴

Revera tamen Iesus per totam vitam suam ab hoc messianismo abhorruerat. Ab hoc pseudomessianismo ut suos asseclas cohiberet, diligentissime omnem navaverat operam. Initio, progressu et exitu praedicationis suae Messiam se professus est, Messiam vero alienum ab ideis iudaeorum aequalium.