Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Semirationalistae concedunt quidem revelari posse veritates rationales, immo et praeterrationales. Minime vero fieri posse asserunt, ut revelentur mysteria stricte sumpta, quippe quae contineant veritates simpliciter suprarationales.

Revera fieri nequiret harum veritatum revelatio, si repugnaret vel eas exsistere, vel eas a Deo communicari, vel eas ab hominibus credi. Atqui non repugnat neque exsistere mysteria, neque Deum communicare mysteria, neque hominem credere mysteria. Ergo revelatio mysteriorum non est impossibilis.

1. Non repugnat exsistere mysteria.

Non intendimus positive probare esse mysteria. Ratio enim exsistentiam mysteriorum evincere nec valet, nec debet. Nec valet. Nam:

a) Mysterium est veritas simpliciter seu absolute superans intellectum. Atqui ea, quae intellectum absolute superant, pro ipso non habent magis rationem entis quam non entis.

b) Insuper exsistentia mysterii, cum aliunde non constet, demonstranda esset ex evidentia ipsius interna. Atqui hoc neutiquam valemus, cum natura interna mysterii nec ante nec post revelationem sit evidens. Ergo ratio sibi relicta nihil positive de mysterio asserere potest.

Nec debet. Nam adversarii propugnant exsistentiam mysterii repugnare. Sufficit ergo ostendere hanc repugnantiam non constare. Ostenditur autem:

a) Ex natura mysterii. Mysterium est veritas simpliciter excedens rationem. Atqui rei simpliciter excedentis rationem ratio nequit probare repugnantiam.

b) Ex infinitate Dei nostraque finitate. Infinitum infinitus tantum intellectus plene emetitur, minime vero finitus. Atqui si finitus noster intellectus Deum infinitum non plene emetitur, neque etiam affirmare potest, utrum in eo exsistant mysteria necne.

c) Ex modo humano cognoscendi divina. Deum divinaque in hac vita non cognoscimus intuitive, sed discursive solum ex rebus creatis. Atqui res creatae Deum non repraesentant modo adaequato, sed analogico, imperfecto tantum. Ergo multa ignorare possumus, quae in Deo sunt, uti e. g. mysteria. Caecus natus, qui naturam lucis et colorum analogice ex sensatione auditus diiudicat, obscuram tantum ideam rei habet. Ita a fortiore homo, qui ex solis creaturis Deum cognoscit, permulta Dei forsan simpliciter nescit.¹ Proinde perperam affirmaret exsistentiam mysteriorum repugnare.

2. Non repugnat Deum communicare mysteria.

Patet enim Deo non deesse vim, qua revelet, nec modum, quo revelet, nec finem, ad quem revelet mysteria, si quae reapse sunt.

a) Omnipotentiae divinae non deest vis, qua revelet mysteria. Valent enim homines aliis hominibus tradere veritates, quarum internam naturam isti non intelligunt; a fortiore ergo valet et Deus.

Insuper ab omnipotenti ea tantum fieri non possunt, quae contradictionem includunt et proinde interne non sunt possibilia. At mysteria, si exsistunt, non includunt contradictionem. Ergo omnipotens Deus facultatem habet, qua ea revelet.

b) Omniscientiae divinae non deest modus, quo revelet mysteria. Iisdem nempe modis et mediis, quibus veritates naturales et praeternaturales manifestat, manifestare potest et mysteria. Vel enim hoc praestabit inveniendo et explicando signa nondum nota, vel adhibendo et componendo signa iam nota, e. g. si revelatur in una natura Dei esse tres personas divinas, subiectum (una essentia Dei) et praedicatum (tres personae divinae) nobis iam nota sunt, licet non comprehendamus hoc praedicatum illi subiecto convenire.

Duplici hoc medio et inventores rerum novarum et praecipue linguarum emendatores utuntur. Immo his modis omnes homines aliis hominibus communicant veritates, quarum internam naturam isti non capiunt. A fortiore ergo Deus hominibus his modis revelare potest mysteria.

c) Sapientiae divinae non deest finis, propter quem revelet mysteria.

Sapientiae Dei rationes, cur revelet mysteria, denegare absurdum est, cum investigabiles sint viae eius, immo, cum insipientes nos plures rationes huiusmodi possimus statuere. Finis ei esse potest, ut mysteriis revelatis:

α) Scientia nostra augeatur. Mysteriis enim revelatis veritates subalternas, i. e. rationales et praeterrationales, facilius et profundius cognoscimus; e. g. naturam Dei melius et rectius cognoscimus revelato mysterio Trinitatis. Immo omnes artes et disciplinae mirifice progressae sunt mysteriorum christianorum beneficio. Mysteria ad instar solis sunt, qui, licet oculo nudo considerari nequeat, omnia tamen collustrat, vel ad instar telescopii, cuius ope plurima percipiuntur, quae propter distantiam oculo simplici omnino non attingerentur. Insuper mysteria obiecto rationali et praeterrationali iam cognito addunt obiectum simpliciter suprarationale, altius et nobilius ceteris. Quo fit, ut etiam:

β) Mens nostra perficiatur. "De rebus nobilissimis quantumcumque imperfecta cognitio maximam perfectionem animae confert. Et ideo quamvis ea, quae supra rationem sunt, ratio humana plene capere non possit, tamen multum sibi perfectionis acquirit, si saltem ea qualitercumque teneat fide."²

γ) Bonitas Dei manifestetur. Revelando enim intima et altissima sua mysteria Deus homini caritatem, benignitatem, misericordiam, liberalitatem, paternum affectum suum patefacit. Inde etiam amorem et gratitudinem nostrum erga se excitat et stimulat. Ergo revelatio mysteriorum, si quae reapse sunt, ex parte Dei non repugnat, sed potius maxime convenit.

3. Non repugnat hominem credere mysteria.

Si enim assensus mysteriis praestandus repugnaret, id fieret vel quia mysteria obiective rationi contradicerent, vel quia subiective a ratione non possent cognosci.³

Atqui neutrum horum dici potest.

a) Mysteria obiective rationi non contradicunt.

Rationalistae falso supponunt mysteria esse contra rationem, propterea quia sunt supra rationem. Etenim toto caelo distant haec duo. Supra rationem nempe est ea propositio, inter cuius terminos nec convenientiam nec discrepantiam ratio suis relicta viribus deprehendere sufficit, e. g. in una essentia Dei esse tres personas. Contra rationem est ea propositio, quae in terminis, quibus constat, contradictionem includit. e. g. dicere circulum esse quadratum, bis bina efficere quinque, unum (esse) Deum (et) tres Deos esse. Manifesta est differentia inter haec duo: non posse cognosci, et contradictionem includere.⁴

Immo, cum sint simpliciter supra rationem, non possunt probari esse contra rationem. Nam de iis, quae rationem simpliciter superant, sicut mysteria, ratio simpliciter nihil positive valet affirmare, neque convenientiam, neque repugnantiam. Quin repugnantia alicuius rei tunc tantum praetendi potest, cum interna rei natura clare perspiciatur. Atqui naturam internam mysterii ratione non clare perspicimus. Ergo numquam licebit dicere mysterium obiective rationi contradicere.

b) Mysteria subiective ratione cognoscuntur.

Quamvis mysteria sint incomprehensibilia, ratio tamen iuvante revelatione:

α) clare et certo cognoscit factum seu exsistentiam mysterii, i. e. quod sit mysterium. Iam vero propositio quaedam rationi sufficienter proponitur, si factum propositionis, scil. subiectum et praedicatum intelligimus et hoc cum illo connecti indubitanter scimus, licet modum internum huius nexus ignoremus. Nam etsi haec cognitio non praebeat evidentiam rei, dat saltem rei certitudinem invictam, in qua quiescit ratio. Haec certitudo facti sola sufficit, ut innumeras res profanas scientifice asseramus, licet earum internus modus seu interna natura lateat, e. g. electricitatis, attractionis, lucis etc. Sufficit ergo certitudo facti seu exsistentiae, etiam cum de mysterio agatur.

β) aliquatenus cognoscit etiam modum seu naturam mysterii, i. e. quid, quomodo et quare sit mysterium. Etenim propositio mysterium continens clare enuntiari potest et debet ita, ut quid eo significetur intelligamus, i. e. ut notionem saltem analogam, etsi non adaequatam mysterii acquiramus. Insuper argumentis non quidem necessariis, sed tamen congruis confirmare valemus, quare sit mysterium. Demum quomodo sit, explanare possumus selectis similitudinibus.

Quae omnia praeclare ita comprehendit concilium vaticanum: "Praeter ea, ad quae naturalis ratio pertingere potest, credenda nobis proponuntur mysteria in Deo abscondita, quae, nisi revelata divinitus, innotescere non possunt ... Ac ratio quidem, fide illustrata, cum sedulo, pie et sobrie quaerit, aliquam Deo dante mysteriorum intelligentiam eamque fructuosissimam assequitur tum ex eorum, quae naturaliter cognoscit analogia, tum e mysteriorum ipsorum nexu inter se et cum fine hominis ultimo; nunquam tamen idonea redditur ad ea perspicienda instar veritatum, quae proprium ipsius obiectum constituunt. Divina enim mysteria suapte natura intellectum creatum sic excedunt, ut etiam revelatione tradita et fide suscepta ipsius tamen fidei velamine contecta et quadam quasi caligine obvoluta maneant, quamdiu in hac mortali vita peregrinamur a Domino: per fidem enim ambulamus et non per speciem."⁵