Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Stabilita possibilitate miraculi adversarii aliud effugium petunt, iactantes miraculum qua tale a nobis numquam cognosci posse. Et alii quidem contendunt numquam constare factum sensibile miraculi; alii numquam constare causam supernaturalem miraculi. Illi cognoscibilitatem historicam, isti cognoscibilitatem philosophicam miraculorum negant.

Iam non dicimus nos semper indubitanter cognoscere veritatem historicam et philosophicam miraculi, sed propugnamus miraculum in se non effugere cognitionem nostram et proinde saepe saepius a nobis cognosci posse.

1. Cognoscibilitas historica miraculi. Patet nihil nobis rei esse cum rationalistis "historico-criticis" (neokantianis), qui miraculum non intelligunt factum obiectivum, sed fictionem experientiae subiectivae. Rationalismus philosophico-scepticus vero miraculum supponit quidem eventum obiectivum, attamen penitus alienum a cognitione. Vel enim autumat factum miraculosum a priore simpliciter dubium manere, vel saltem examini critico tam immoderato subiiciendum esse, ut a posteriore semper eludatur. Contra tamen ponimus:

a) Factum miraculosum eadem certitudine statui potest, qua et cetera facta historica statuuntur.

Hume, assentientibus Strauß, Zeller, aliisque, notat pro veritate miraculi in singulis casibus stare solum testimonium morale eorum, qui dicunt effectum praeternaturalem evenisse; contra veritatem miraculi vero in omnibus casibus stare experientiam physicam asserentem nullos effectus praeternaturales evenire. Manifesto autem illud testimonium morale semper evinci ista experientia physica. Proinde veritatem facti miraculosi numquam probari posse.¹

Revera tamen factum miraculosum ad modum eventuum naturalium firmiter probari valet vel proprio testimonio physico vel alieno testimonio physico-morali.

1°. Proprio testimonio physico. Si praesentes sumus miraculo, illud propria sensuum experientia percipimus. V. g. si mortuus ad vitam revocatur nobis spectantibus, resuscitatum eum perhibemus et scimus edocti oculorum experientia. Eodem autem prorsus modo et medio naturales effectus apprehendimus, v. g. mortuos plerumque non resuscitari ad vitam. Falso diceremus factum miraculosum in casu nostro testimonio tantum morali muniri, factum autem naturale testimonio physico. Patet utrumque niti experientia physica. Proinde etiam utrumque eadem certitudine constat. Etenim, si sensibus propriis fidere nequirem, cum testantur mortuum resuscitatum, neque eis fidere possem, cum testantur mortuos non suscitatos. Unde, nisi stulte quis sensuum experientiam et testimonium denegare voluerit, concedere debet veritatem facti mirabilis certo statui posse, si praesentes fuimus.

2°. Alieno testimonio physico-morali. Si absentes fuimus miraculo, fidere debemus et possumus testimonio morali aliorum, qui ipsi affirmant se experientia sensuum physica percepisse factum miraculosum. V. g. s. Ioannes evangelista narrat plura miracula Christi, testificans se oculis spectasse signa relata.²

Simili autem modo apprehendimus naturalia quoque facta temporis acti. Tota historia et iurisprudentia, immo plerumque etiam scientiae experimentales et mathematicae innituntur testimonio physico-morali aliorum. Omnes scientiae in eo sunt, ut testimonio critico aliorum aeque fidant ac proprio. Quodsi hoc testimonium valet, ubi agitur de affirmandis factis ordinariis, valere debet etiam, ubi agitur de extraordinariis sive miraculosis; si vero non valeret de his, neque valeret de illis, et proinde funditus everteretur omnis fere certitudo scientifica.

Ergo paritas absoluta est certitudinis, quae attinet ad facta naturalia et praeternaturalia sive miraculosa. Eodem testimonio sive proprio sive alieno convincimur, plerumque eventus naturales evenire, interdum autem praeternaturales quoque accidere. Absurdum est dicere miracula solo testimonio morali fulciri, vel ea testimonio physico-experimentali evinci. Contrarium constat, dummodo eventus miraculosi ad regulas criticas exigantur. Unde:

b) Factum miraculosum eadem critica examinari debet, qua et cetera facta historica examinantur.

Renan, vestigiis Voltaire et Rousseau inhaerens, non quidem prorsus negat veritatem historicam miraculi posse statui; sed miraculum regulis ita hypercriticis subiicit, ut factum miraculosum reapse semper dubium maneat. Ubi enim de eo examinando agitur, testimonium hominum rudium et simplicium repudiat, requirens examen virorum in arte peritorum; immo postulans, ut hi viri iterare possint miraculum, quoties, quomodolibet et ubilibet ipsis placuerit, v. g. iubendo thaumaturgum, ut mortuum saepius, aliis sub circumstantiis, spectantibus aliis testibus suscitet, antequam feratur iudicium de miraculi veritate historica.³

Immerito autem talibus regulis criticis miracula subiiciuntur. Etenim miraculum est effectus sensibilis sicuti omnes eventus historici. Ex hoc capite nullum omnino discrimen intercedit inter factum naturale et praeternaturale. Eodem prorsus modo, quo cognoscimus hominem caecum vel mortuum esse, etiam cognoscimus eum iterum videre vel vivere. Quare immerito miracula aliis regulis criticis ponderantur ac cetera facta historica.

Et cum ad ista testificanda sufficiant homines quilibet, quare non sufficiunt et ad illa testificanda? Immo a fortiore sufficiunt ad testificanda miracula, cum facti insolentia magis excitet ad accurate examinandum. Hypercritice ergo postulatur, ut miracula a solis viris in arte medica, physica, chimica, historica peritis examinentur. Stulte et impie exigitur, ut miracula ad arbitrium et ludibrium hominum Deus repetat, cum nec facta ordinaria historiae sic iterare liceat. Criticae historicae solummodo est facta miraculosa ad regulas suetas exquirere, neque ullum miraculum admittere, nisi probatum testimonio hominum sanorum sensuum et indubiae veracitatis.

Quae cum ita sint, veritas historica miraculi cognoscibilis est.

2. Cognoscibilitas philosophica miraculi. Effectum mirum a causa supernaturali productum esse constat, si constat eum superare causas naturales.

Nam ex enuntiato "rationis sufficientis" ab effectu concludere licet ad causam adaequatam. Quare si ista causa non invenitur in mundo creato, quaerenda est in Deo. At vero rationalistae absolute negant nos umquam affirmare posse aliquem effectum superare causas naturales. Talis affirmatio, aiunt, semper dubia manet, nisi omnes vires legesque naturales cognoscamus. Cum autem vix minimam earum partem cognoscamus, iudicium de causalitate naturali vel supernaturali effectus miri suspendendum est. Ita cum Spinoza argumentantur hodie omnes fere protestantes liberales et conservativi.⁴

Haec argumentatio specie quidem scientifica, re tamen futilis est. Nam:

a) Effectum mirabilem a causa supernaturali productum esse constat, quamvis eas solummodo vires legesque naturae cognoscamus, quae ad concretum casum miraculi attinent.

Non tota natura, sed una tantum alterave vis et lex naturales attinent ad singulum effectum mirabilem. V. g. si agitur de mortuo ad vitam revocato, sufficit scire effatum: "Omne vivum ex ovo", i. e. natura vitam numquam producit ex morte. Uno hoc effato munitis absoluta certitudine nobis pronuntiare licet, mortuum suscitatum esse vi supernaturali, non naturali.

b) Immo ipsarum virium naturalium, quae attinent ad concretum effectum mirabilem, plerumque non requiritur positiva scientia, sed negativa tantum.

Nempe necesse non est scire, quousque se extendat potentia respectiva naturalis, sed sat est scivisse eam non sufficere ad producendum effectum propositum. E. g. plerumque nequimus positive terminare, quid valeat naturalis vis medica, at vero negative scimus hanc vim imparem esse sanando repente vulneri putrido vel canceroso. Periti enim in arte physica norunt multos processus biologicos et successivos requiri ad cellulas, quas vocant vitales, naturaliter restituendas. Ignari autem scientiae physicae id saltem experientia noverunt, naturam vulnus putridum vel cancerosum subito non sanare. Omnes ergo merito talem sanationem non naturalem, sed supernaturalem esse pronuntiant.

c) Denique crebro nulla cognitione opus est rerum naturalium, neque positiva, neque negativa, ut plane constet naturam non produxisse effectum mirabilem concretum.

Evidenter id patet, si thaumaturgus nulla plane vi naturali utitur nec uti potest, v. g. si solo vocis vel voluntatis imperio leprosum mundat, mortuum ad vitam revocat, excitatas maris undas comprimit. His in casibus natura prorsus nihil confert vel conferre potest ad producendum effectum illum mirabilem. Ergo vel effectus productus est a causa supernaturali, vel productus est sine causa, quod prorsus absurdum.

Inde duae conclusiones sequuntur:

Prima: Saepe opera miraculosa ab operibus naturalibus tuto distingui possunt. Limites quidem, quibus res naturales et supernaturales dividuntur, plerumque designare difficile vel impossibile est; facile autem discernere permulta, quae a limitibus distant. Immo supernaturalia a naturalibus internoscere saepe saepius valemus eadem certitudine, qua et diem a nocte, colorem viridem, caeruleum et rubrum arcus caelestis internoscimus, licet accurate terminare non valeamus, nec quo crepusculi momento desinat dies, nox vero incipiat, nec ubinam in arcu caelesti summae extremitates sint singulorum colorum.

Altera: Nullus effectus insuetus miraculis annumerandus est, nisi certe supernaturalis sit. Etenim ex parte scientiae temerarium et insanum esset miraculum postulare, nisi vel evidentia vel saltem diligentissimo examine constet naturam imparem fuisse effectui mirabili concreto ponendo. Ex parte autem fidei periculosum et impium esset miracula falsa qua vera venditare. Miraculis enim falsis vera irridentur ac proinde luculentissima revelationis criteria obscurantur. Propterea ecclesia catholica in diiudicandis miraculis tam caute severeque se gerit, ut doctorum etiam incredulorum admirationem excitet.⁵