Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Conceptu messiano, qualis vigebat ante Christum, explanato, facile constat Iesum ipsum reiecisse messianismum rabbinicum et eschatologicum recentioris iudaismi, accepisse autem et perfecisse messianismum propheticum Veteris Testamenti.¹

1. Iesus reiecit messianismum rabbinicum. Evolutionismus antiquior propugnavit Iesum tantummodo ideas messianas vulgo a rabbinis ventilatas sibi accommodasse. Insulsam esse hanc propugnationem patet ex iis omnibus, quae de facto testimonii messiani diximus: toto tempore praedicationis suae Iesus diligentissime a se prohibet messianismum politico-nationalem pharisaeorum atque demum crucis supplicio afficitur, quia hunc messianismum constanter a se averterat.

2. Iesus reiecit messianismum eschatologicum. Contra multi rationalistae moderni putant Iesum subscripsisse messianismo eschatologico.¹ At vero refelluntur sua ipsorum confessione Iesum abhorruisse a messianismo rabbinico. Etenim probavimus messianismum eschatologicum cum rabbinico fere converti eo, quod uterque somniat Messiam regem politicum et regnum Dei nationale ac materiale. Quae cum Iesus repudiet, eo ipso et messianismum eschatologicum repudiat.

Eschatologia messiana a theologia rabbinorum, uti vidimus, differt solo elemento proprie eschatologico, i. e. eo, quod apocalyptici propugnant Messiam eiusque regnum non in hoc aevo et mundo pessimo exstiturum, sed isto deleto demum in aevo et mundo transcendentali iudicem esse venturum. Hoc tamen elementum eschatologicum alienum fuisse a Iesu neminem latet.

Licet enim Iesus etiam futurum iudicem mundi se profiteatur, tamen Messias esse et agnosci vult iam in hoc aevo et mundo.

Ioanni Baptistae sciscitanti, num Iesus Messias venturus sit, respondet Messiam se iam adesse, immo operibus Messiam praesentem se probasse.²

Caesareae Philippi confessionem Petri: "Tu es Messias" laudat et remunerat, atque sic fatetur se in praesenti vita et tempore iamiam Messiam esse.³

Samaritana Messiam minime eschatologicum exspectans ait: "Scio quia Messias venit; cum ergo venerit ille, nobis annuntiabit omnia."⁴ Cui Iesus: "Ego sum, qui loquor tecum." Demum a samaritanis confessionem elicit: "Ipsi enim audivimus et scimus, quia hic est vere Salvator mundi".⁵

Iudaei Iesum interpellant: "Quousque animam nostram tollis? si tu es Messias, dic nobis palam." Respondit eis Iesus provocando eos ad opera messiana ab ipso iam patrata: "Loquor vobis, et non creditis. Opera, quae ego facio in nomine Patris mei, haec testimonia perhibent de me."⁶

Caiphas eum interrogat: "Tu es Messias Filius Dei benedicti?" Iesus autem dixit illi: "Ego sum." Urget summus sacerdos: "Adiuro te per Deum vivum, ut dicas nobis, si tu es Messias Filius Dei?" Dicit illi Iesus: "Tu dixisti." Dixerunt autem omnes: "Tu ergo es Filius Dei?" Qui ait: "Vos dicitis, quia ego sum. Et videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei et venientem cum nubibus caeli."⁷

Pilatus quaerit: "Tu es rex iudaeorum?" i. e. rex Messias. At Iesus respondens ait: "Tu dicis quia rex sum ego. Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati."⁸

Ergo in praesenti iam vita et mundo Iesus esse vult Messias, quamquam gloria messiana maxime fulgebit in iudicio et aevo futuro.

Idem valet de regno messiano Iesu. Regnum Dei secundum evangelia utique tantummodo in alio mundo perfectum et absolutum erit. In iudicio demum ultimo Iesus electis suis dicet: "Venite benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi."⁹ "Tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum."¹⁰

Quo non obstante regnum Dei in hoc iam mundo exorditur et evolvitur. Iesus statim nuntiat regnum Dei appropinquasse,¹¹ dein advenisse: "Pervenit in vos regnum Dei."¹² "Ecce, regnum Dei intra vos est."¹³ Paulatim per totam Galilaeam et Iudaeam praedicat "evangelium regni Dei"¹⁴ atque "mysterium regni Dei"¹⁵ patrat opera, quibus regnum Dei praesens probatur et firmatur,¹⁶ regnum vero satanae expugnatur.¹⁷ Omnes compellit, ut relictis omnibus impedimentis quaerant regnum Dei.¹⁸ Totam vitam suam necnon et discipulorum suorum impendit, ut regnum Dei magis magisque proficiat. Inde verbis et factis excludit eschatologiam apocalypticam, quae contendit regnum Dei tandem in iudicio extremo mundoque futuro ut fulgur de caelo casurum esse. Hucusque dicta confirmantur ex sequentibus, quibus Iesus regnum suum et personam positive definit.

Iesus doctrinam Veteris Testamenti, quae attinet tum ad regnum tum ad personam Messiae, omnino ratam habuit sibique ipsi attribuit, messianismum tamen propheticum non simpliciter exscribens, sed interpretans, illustrans et elevans. Et quidem:

1. Regnum Messiae novum, universale et spirituale explanat ad normam Veteris Testamenti, clarius autem, distinctius et perfectius.

a) Regnum novum Messiae in locum synagogae successurum esse sat superque dixerant prophetae. Plerumque nihilominus iudaei putarunt legem timoris antiquam simul cum nova religione gratiae valituram esse. Iesus autem, uti in theologia universa per singula ostenditur, fidem, sacramenta, cultum a mosaismo prorsus distincta instituit. Hanc novam religionem veteri aperte opponit, dum veritates et praecepta sua proponit repetendo: "Dictum est antiquis ... ego autem dico vobis ...".¹ Hic novus ordo rerum legi veteri antecellit ita, ut minimus in regno caelorum maior sit Ioanne Baptista, qui tamen maximus fuerat propheta foederis antiqui et praecursor novi.² Unde et lex antiqua stricte dicta abrogatur,³ ut cedat evangelio regni Dei: "Lex et prophetae usque ad Ioannem: ex eo regnum Dei evangelizatur."⁴

Novum hoc regnum religiosum non amplius ad solos iudaeos spectare, sed fore:

b) Regnum universale alte clamaverant prophetae. Nihilo secius lectoribus Veteris Testamenti videbatur filios Israel regionemque Palaestinae praeelecta mansura esse etiam in regno messiano. Et Iesus quidem, ut excusationem non haberent, cum apostolis imprimis domui Israel regnum Dei praedicat.⁵ Particularismum nationalem vero iudaeorum strenue cohibet a regno suo. Regnum enim caelorum assimilat "grano sinapis, quod minimum quidem est omnibus seminibus: cum autem creverit, maius est omnibus oleribus, et fit arbor, ita ut volucres caeli veniant et habitent in ramis eius"⁶ Iudaeis regnum spernentibus ait: "Quia auferetur a vobis regnum Dei et dabitur genti facienti fructus eius."⁷ Immo apostolos iubet: "Euntes in mundum universum praedicate evangelium omni creaturae."⁸ Et quamvis regnum Dei pedetentim tantum diffundatur, tamen ante iudicium ubique terrarum propagabitur: "Praedicabitur hoc evangelium regni in universo orbe, in testimonium omnibus gentibus: et tunc veniet consummatio."⁹

Hoc regnum evangelii nulla ratione fore politicum et materiale, sed prorsus:

c) Regnum spirituale sine dubio concluditur e Vetere Testamento. Nihilominus prophetae regnum messianum typo regni terreni tam vivide pingebant, ut iudaei bona messiana intelligerent res politicas et sensuales fauste dispositas. Contra Iesus, uti abunde probavimus, conceptum politicum regni Dei districte et constanter declinat. Eadem diligentia conceptum sensualem regni repellit. Providit tantummodo, ut quaerentibus regnum spirituale his in terris non deessent victui necessaria: "Quaerite primum regnum Dei et iustitiam eius, et haec omnia adiicientur vobis."¹⁰ Delicias regni in caelis utique comparat convivio,¹¹ significans tamen hac similitudine solam "vitam aeternam" visionis et fruitionis Dei.¹²

2. Personam Messiae itidem ad amussim Veteris Testamenti definit Filium David, Filium hominis, Servum Dei, Filium Dei. Verum hos titulos messianos ita explicat sibique accommodat, ut omnem ambiguitatem et falsam interpretationem excludat.

a) Filius David Messias in Vetere Testamento passim perhibetur.¹³ Quod tamen homines incauti et carnales perperam interpretabantur de Messia rege iudaeorum politico. Unde Iesu maxime intererat, ut et hunc errorem iudaeorum averteret et tamen impleret prophetiam de Filio David. Hunc mundum Iesus intrat vocatus ab angelo Filius David.¹⁴ Ex semine David ipsum originem trahere evangelia iterato testantur.¹⁵ Turbas tacite approbat, cum Filius David ab eis salutatur.¹⁶ Infirmos sanat, quoties eum invocant: "Miserere nostri, Fili David."¹⁷ Numquam vero seipsum Filium David vocat, ne a iudaeis putaretur Messias rex temporalis.¹⁸

Ceteroquin titulo glorioso Filii David minus insistit, quia praecipue haberi voluit:

b) Servus Dei: Iesus, Salvator, peccatorum redemptor. Qua talis praedictus erat Messias in Vetere Testamento. Quia vero istae prophetiae de vicaria peccatorum redemptione per Messiam explenda rariores et obscuriores videbantur, a messianismo carnali iudaeorum oblivioni datae sunt. E contrario replent prorsus evangelium. Iam ipsum nomen Iesu angelus imponit et interpretatur: "Vocabis nomen eius Iesum: ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum."¹⁹ Hoc nomen hancque missionem Salvatoris Iesus continenter retinet.²⁰ Totam vitam suam impendit, ut redimeret et remitteret peccata.²¹ Immo beneficia etiam corporalia hominibus largitur, "ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem [de Servo Dei]: Ipse infirmitates nostras accepit, et aegrotationes nostras portavit."²² A fortiore passionem et mortem Iesus subit eum in finem, ut totum genus humanum a peccatorum vinculis solveret: "Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto; ita exaltari oportet Filium hominis: ut omnis, qui credit in ipsum, non pereat, sed habeat vitam aeternam... Non enim misit Deus Filium suum in mundum, ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum ... Ego sum pastor bonus. Bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis."²³ "Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare et dare animam suam redemptionem pro multis."²⁴

"Hoc est corpus meum, quod pro vobis datur ... Hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum.²⁵

c) Filius hominis, qualis a Daniele 7, 23 sq. describitur, solam personam eschatologicam Messiae delineat. Unde illum locum apocalypsis iudaica falso interpretabatur de messianismo exclusive eschatologico. Iesus autem et hunc errorem evertit et prophetiam ipsam supplet. Etenim titulo Filii hominis tum messianam suam vitam et operationem in terris,²⁶ tum gloriam iudicis et regis caelestis comprehendit.²⁷

Superest altissima qualitas, qua Messias in Vetere Testamento vocatur:

d) Filius Dei sive Emmanuel. Iesum hunc quoque titulum messianum insignite explicasse et sibi assignasse, divinam suam naturam et filiationem testando, continuo fusius ostendetur.