Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana
Hilarin Felder (1867–1951)
Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis
First published 1923
Hilarin Felder, O.M.Cap.'s Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I—Demonstratio Christiana—is the Christian-demonstration half of a two-volume Latin manual of fundamental theology. First published at Paderborn in 1920 and revised in the second edition of 1923, it presents a neo-scholastic case for the historical revelation of Christ and the credibility of Christianity, using Scripture, history, and theological argument for classroom formation. Felder's work belongs to the mature manual tradition that shaped Catholic apologetics before the mid-century renewal. Schola presents the 1923 Latin edition with an English translation.
Praefatio
Epistola I: SS. D. Benedictus PP. XV (s. m.) opus collaudat
Introductio
§ I: Introductio theologica
Caput I: Theologiae notio
Caput II: Theologiae divisio
Caput III: Theologiae praestantia
§ II: Introductio apologetica
Caput I: Apologeticae definitio
Caput II: Apologeticae obiectum
Caput III: Apologeticae momentum
Caput IV: Apologeticae historia
Pars I: Demonstratio Christiana
§ I: Revelationis theoria
Caput I: De revelatione ontologice spectata
Articulus I: De natura revelationis
Subarticulus I: Notio revelationis
Subarticulus II: Divisio revelationis
Articulus II: De possibilitate revelationis
Subarticulus I: Possibilitas revelationis generatim
Subarticulus II: Possibilitas revelationis mysteriorum
Articulus III: De necessitate revelationis
Subarticulus I: Explicatur necessitas revelationis
Subarticulus II: Probatur necessitas revelationis
Caput II: De revelatione logice spectata
Articulus I: De criteriis revelationis in genere
Subarticulus I: Natura criteriorum
Subarticulus II: Expositio et aestimatio criteriorum
Subarticulus III: Criteria inepta
Articulus II: De miraculis
Subarticulus I: Natura miraculi
Subarticulus II: Possibilitas miraculi
Subarticulus III: Cognoscibilitas miraculi
Subarticulus IV: Simulacra miraculorum
Articulus III: De prophetiis
Subarticulus I: Natura prophetiae
Subarticulus II: Possibilitas prophetiae
Subarticulus III: Cognoscibilitas prophetiae
§ II: Revelationis exsistentia
Dissertatio I: Testimonium Iesu de messianitate et divinitate sua
Caput I: Testimonium Iesu de messianitate sua
Articulus I: Factum testimonii messiani Iesu
Subarticulus I: Factum professionis messianae Iesu generatim
Subarticulus II: Initium professionis messianae Iesu
Subarticulus III: Incrementum professionis messianae Iesu
Subarticulus IV: Complementum professionis messianae Iesu
Articulus II: Sensus testimonii messiani Iesu
§ I: Conceptus messianicus ante Iesum
Subarticulus I: Conceptus messianus Veteris Testamenti
Subarticulus II: Conceptus messianus recentioris iudaismi
§ II: Conceptus messianicus ipsius Iesu
Subarticulus I: Iesus reiecit messianismum rabbinicum et eschatologicum recentioris iudaismi
Subarticulus II: Iesus accepit et perfecit messianismum propheticum Veteris Testamenti
Caput II: Testimonium Iesu de divinitate sua
Articulus I: De divinitate Iesu manifestata ante ipsius mortem
Subarticulus I: Iesus se ipse confitetur esse Deum simpliciter
Subarticulus II: Iesus se ipse confitetur esse Filium Dei naturalem
Articulus II: De divinitate Iesu manifestata post ipsius mortem
Subarticulus I: Divinitas Iesu a resurrectione usque ad ascensionem
Subarticulus II: Divinitas Iesu in ecclesia primigenia
Subarticulus III: Divinitas Iesu apud S. Paulum
Subarticulus IV: Divinitas Iesu apud S. Ioannem
Dissertatio II: Argumenta Iesu pro messianitate et divinitate sua
Caput I: Character Iesu
Articulus I: Character intellectualis Iesu
Subarticulus I: Iesus nulla insaniae signa dedit
Subarticulus II: Iesus summa sapientiae signa praesetulit
Articulus II: Character moralis Iesu
Subarticulus I: Iesus immunis fuit ab omni peccato
Subarticulus II: Iesus insignis fuit summa virtute
Caput II: Vaticinia Iesu
Articulus I: Vaticinia Veteris Testamenti de Iesu Christo edita
Subarticulus I: Vaticinia de genealogia Christi
Subarticulus II: Vaticinia de chronologia Christi
Subarticulus III: Vaticinia de biographia Christi
Articulus II: Vaticinia Novi Testamenti a Iesu Christo edita
Subarticulus I: Vaticinia Christi quoad res simpliciter occultas
Subarticulus II: Vaticinia Christi quoad res simpliciter futuras
Caput III: Miracula Iesu
Articulus I: Veritas historica miraculorum Iesu
Subarticulus I: Documenta historica miraculorum Iesu
Miracula Iesu exponuntur in evangeliis atque confirmantur libris quibusdam praeterevangelicis. Quare proponendae sunt expositio et confirmatio narrationum evangelicarum miraculorum Iesu.
- Expositio narrationum evangelicarum.
Longum est referre omnes evangeliorum locos, in quibus de miraculis agitur, quippe qui haud parvam partem horum librorum sacrorum repleant. Proinde brevem tantummodo conspectum eorum exhibere licet, quae evangelistae de miraculis Domini narrant. Et quidem:
a) Opera Christi summatim recensita. Plerumque evangelistae operationem miraculosam Iesu memorant, quin singula facta per partes describant. E. g.: "Et circuibat Iesus totam Galilaeam ... sanans omnem languorem et omnem infirmitatem in populo. Et abiit opinio eius in totam Syriam, et obtulerunt ei omnes male habentes, variis languoribus et tormentis comprehensos, et qui daemonia habebant, et lunaticos et paralyticos, et curavit eos."1 "Multitudo copiosa plebis ab omni Iudaea et Ierusalem et maritima et Tyri et Sidonis venerant, ut audirent eum et sanarentur a languoribus suis. Et qui vexabantur a spiritibus immundis, curabantur. Et omnis turba quaerebat eum tangere, quia virtus de illo exibat et sanabat omnes."2 "Multa quidem et alia signa fecit Iesus, quae non sunt scripta in libro hoc. Haec autem scripta sunt, ut credatis, quia Iesus est Christus Filius Dei, et ut credentes vitam habeatis in nomine eius."3 His et similibus textibus4 evincitur Iesus per totam vitam suam publicam plurima miracula patrans, quorum ne seriem quidem texere evangelicorum voluminum brevitas sinebat.
b) Opera Christi accurate descripta. Pluribus verbis additisque adiunctis 35 saltem miracula Iesu ab evangelistis describuntur. Matthaeus narrat 20, Marcus 18, Lucas 20, Ioannes 8 miracula. Unum solummodo omnes evangelistae narrant (primam multiplicationem panum); undecim ab omnibus synopticis, unum a Matthaeo, Marco et Ioanne, tria a Matthaeo et Marco, duo a Matthaeo et Luca, unum a Marco et Luca simul describuntur; decem et septem apud unum evangelistam solummodo inveniuntur.5 Singula a singulis ita referuntur, ut intacta narrationis essentia satis discrepent quoad adiuncta minoris momenti.6 Ex hac narrationum diversitate tam materiali quam formali concludimus evangelistas singulos non serviliter, sed libere selegisse et descripsisse facta narrata; immo singulos praeter traditionem communem adhibuisse fontes sibi proprios. Atque sic demum non in ore unius, sed quattuor testium stant relationes miraculosae evangeliorum.
c) Opera Christi in species distributa. Miracula Iesu ad quattuor species pertinent: sanationes infirmorum, resuscitationes mortuorum, eiectiones daemonum, dominatio virium naturalium.
1°. Sanationes infirmorum: Iesus multos sanavit claudos,7 caecos,8 surdos et mutos,9 necnon leprosos.10 Praeter has series infirmorum plures etiam personas singulares a morbis liberavit: hominem habentem manum aridam,11 mulierem haemorrhoissam,12 virum hydropicum,13 socrum Simonis Petri febricitantem,14 filium reguli,15 mulierem inclinatam,16 hominem 38 annis morbo indeterminato detentum,17 servum centurionis moribundum;18 denique Malcho auriculam abscissam restituit.19
2°. Resuscitationes mortuorum tres enumerantur: filiae Iairi,20 iuvenis in Naim,21 et Lazari.22
3°. Eiectiones daemonum plurimae summatim indicantur,23 quattuor vero enucleate describuntur, scil. liberatio daemoniaci in synagoga Capharnaum,24 daemoniaci in terra gerasenorum,25 pueri lunatici26 et filiae chananaeae.27
4°. Dominatio virium naturalium: Iesus ventum et fluctus subito sedavit,28 super aquas ambulavit atque Petrum super aquas incedentem sustinuit,29 aquam in vinum convertit,30 bis panes pro milibus hominum multiplicavit,31 verbo ficum arefecit,32 mirabilem piscationem fieri iussit.33
Quibus patet Iesum secundum evangelia verum dominum mundi se exhibuisse. Eius opera praeclare probant verba a Iesu prolata: "Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra."34
- Confirmatio narrationum evangelicarum.
Operatio Christi miraculosa ab evangelistis descripta relationibus etiam praeterevangelicis saeculi apostolici confirmatur. Et huc quidem spectant relationes tum christianorum tum achristianorum.
a) Relationes christianorum: Petri, Pauli, Papiae, Quadrati.
Petrus die pentecostes Iudaeos sic alloquitur: "Viri israelitae, audite verba haec: Iesum nazarenum, virum approbatum a Deo in vobis virtutibus et prodigiis et signis, quae fecit Deus per illum in medio vestri, sicut et vos scitis: hunc ... interemistis."35
Paulo post princeps apostolorum Caesareae Iudaeos iterum provocat ad miracula Iesu sibi nota: "Vos scitis quod factum est verbum per universam Iudaeam ... Iesum a Nazareth: quomodo unxit eum Deus Spiritu Sancto et virtute, qui pertransiit benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo, quoniam Deus erat cum illo. Et nos testes sumus omnium, quae fecit in regione Iudaeorum et Ierusalem ... qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis."36 Insuper Petrus miracula, quae ipse patravit,37 non sibi attribuit, sed potestati miraculosae Iesu. E. g. claudum ad portam templi sanat "in nomine Iesu Christi nazareni", Iudaeisque stupentibus ait: "Viri israelitae, quid miramini in hoc, aut nos quid intuemini, quasi nostra virtute aut potestate fecerimus hunc ambulare? Deus patrum nostrorum glorificavit Filium suum Iesum, quem vos quidem tradidistis."38
Paulus item miracula sua39 Christo adscribit: "Non enim audeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Christus in obedientiam gentium, verbo et factis, in virtute signorum et prodigiorum."40 Quodsi Christus potestatem miracula patrandi Paulo aliisque apostolis tradidit ad fidem propagandam,41 auctor quoque fidei procul dubio eodem medio usus est. Revera ipsum Saulum eximio miraculo in Paulum convertit fideque dotavit.42
Papias, episcopus hierapolitanus, "Ioannis [apostoli] auditor, Polycarpi contubernalis, vetus homo"43 scribit "eos, qui a Christo e mortuis resuscitati sunt, usque ad Hadrianum (117-138) vixisse"44 Idem pluribus refert:
Quadratus, episcopus atheniensis, in apologia, quam anno fere 125 Hadriano imperatori porrexit: "Servatoris nostri opera semper conspicua erant, quippe quae vera essent: ii scilicet, qui morbis liberati aut qui ex morte ad vitam revocati fuerant. Qui quidem non solum dum sanabantur, aut dum ad vitam revocabantur, conspecti sunt ab omnibus, sed secuto deinceps tempore. Nec solum quamdiu in terris moratus est Servator noster, verum etiam post eius discessum diu superstites fuerunt, adeo ut nonnulli eorum etiam ad nostra usque tempora pervenerint."45
b) Relationes achristianorum, scil. Iosephi Flavii, Iudaeorum et gentilium.
Iosephus Flavius († c. 100 p. Chr.) origine quidem Iudaeus, Iudaeis tamen exosus, quia perfuga romanis favebat, haec de Iesu Christo eiusque miraculis habet: "Eo etiam tempore fuit Iesus, vir sapiens, si tamen virum [ἄνδρα] eum appellare fas est. Fuit enim mirabilium operum [παραδόξων ἔργων] effector, magister hominum, qui verum cum voluptate accipiunt, multosque Iudaeos, multos item gentiles ad se pellexit. Hic erat Christus [Χριστὸς οὗτος ἦν]. Quem cum Pilatus, ab hominum nostrorum primis delatum, crucis supplicio addixisset, eum tamen amare non desierunt, qui primum amaverant. Apparuit enim eis tertio die redivivus, divinis vatibus et haec et mille alia de eo miranda effatis. Atque ab eo denominata christianorum natio durat usque ad hunc diem."46
Iudaei aequales Iesu nequaquam negarunt veritatem historicam miraculorum Christi, sed tantum eorum originem causamque divinas. Testibus enim evangelistis pharisaei et scribae opera mira Iesu virtuti diabolicae attribuebant.47 Item post resurrectionem Domini, uti refert s. Iustinus, principes Iudaeorum delectos homines constituerunt ac per eos in totum orbem terrarum missos praedicaverunt Iesum fuisse "planum quendam galilaeum", i. e. magia usum esse ad opera mira perficienda.48
Deinceps haec opinio communis omnium Iudaeorum evasit, uti colligimus e Tertulliano, Eusebio, Hieronymo, Augustino,49 itemque ex ipsis scriptis talmudicis.50 Immo etiam:
Gentiles a Iudaeis accepisse videntur sententiam Iesum mira opera fecisse ope artis magicae. Celsus, in libro "Verbum verum" (c. 178) strenue contendit Iesum miracula operasse vi magica aegyptiorum;51 non tamen audet negare facta miraculosa viro nazareno adscripta.52 Idem referunt Porphyrius,53 Hierocles,54 Iulianus apostata55 ceterique adversarii gentiles. Nemo omnium, qui primis saeculis Christum insectabantur, historicam veritatem miraculorum eius in dubium vocavit.56