Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

1. Notio genuina. a) Etymologice verbum latinum revelandi significat "velum removere", quod impedit visionem rei. Eadem notio subest verbis synonymis graecis (ἀποκάλυψις, φανέρωσις) et vernaculis (Offenbarung, révélation etc.). A rebus physicis verbum revelationis translatum est ad significandam manifestationem intellectualem veritatis plus minusve ignotae. Et quidem ex usu manifestatio divina veritatis religiosae vocari solet revelatio.

Inde revelatio sensu latissimo definitur: manifestatio veritatis religiosae divinitus facta. Subintelligitur autem tum actus, quo veritas manifestatur (revelatio activa), tum obiectum sive veritas ipsa manifestata (revelatio passiva). De actu tantummodo seu facto loquimur, quo Deus veritates religiosas manifestat. Deus vero duplici actu veritates religiosas manifestare potest, naturali nempe et supernaturali. Unde revelationem naturalem et supernaturalem discernimus.

b) Revelatio naturalis est manifestatio veritatis religiosae divinitus facta per opera creationis. Deus nimirum in mundo creato quasi vestigia sua reliquit ita, ut exsistentiam, naturam suam aliasque veritates religiosas, quae inde eruantur, per opera creationis manifestet. Opus clamat opificem; creatura praedicat creatorem, motorem et rectorem mundi. Sufficit adhibuisse sanam rationem, ut a mundo ad Deum ascendamus et e mundo Deum cognoscamus vi principii causalitatis.

Cum autem Deum cognoscibilem reddat per opera naturalia et exercitio rationis naturalis, haec revelatio merito dicitur naturalis.

Hanc revelationem Dei naturalem psalmista magnificat: "Caeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum eius annuntiat firmamentum"¹. Hanc Paulus extollit: "Deus illis (gentibus) manifestavit. Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur: sempiterna quoque eius virtus et divinitas, ita ut sint inexcusabiles"². Theologi vero, cum de revelatione verba faciunt, plerumque eam non intelligunt naturalem, sed supernaturalem.

c) Revelatio supernaturalis seu stricte sumpta, est manifestatio veritatis religiosae facta per verba Dei ad hominem. Haec revelatio ergo in eo est, quod Deus ipse proxime intellectum hominis illustrat et instruit ad veritates religiosas. Talis autem influxus Dei est omnino supernaturalis, cum fiat citra omnem concursum, facultatem, exigentiam naturae. Citra omnem concursum naturae, quia Deus non iam per opera creationis, sed locutione sua propria se manifestat. Citra omnem facultatem naturae, quia congenita vi homo ex solo mundo creato et quidem ratiocinio suo veritates religiosas deducere valet. Citra omnem demum exigentiam naturae, quia ad constitutionem seu essentiam naturae humanae non pertinet, ut Deus ipse directe hominem instruat.

De hac revelatione supernaturali scribit apostolus: "Multifariam multisque modis olim Deus loquens patribus in prophetis, novissime diebus istis locutus est nobis in Filio"³ 2. Notiones spuriae. a) Rationalistae quidem omnes — ne loquamur de monistis et deistis — revelationem ventitant. Tamen, uti ex dictis patet, eam non intelligunt supernaturalem. Etenim rationalistae idealistici seu antiquiores (Reimarus, Lessing, Semler, Wegscheider, alii) revelationem vocant omnem et solam cognitionem religiosam, quam ope rationis naturalis acquirimus. Ita Wegscheider, priorum rationalistarum facile princeps, scribit: "Sola revelatio naturalis sive manifestatio Dei per opera naturae recte defendi posse videtur"⁴ Lessing addit: "revelationem, prorsus uti educationem, homini nihil dare, nisi quod ipse natura sua iam possideat atque ratione sua invenire possit; proindeque revelationi supernaturali substituendam esse improprie dictam revelationem naturalem"⁵

b) Rationalistae empirici quoque, duce Kant, agnoscunt solam "religionem intra confinia merae rationis"⁶ Immo contendunt "rationem puram" seu "theoreticam" ne aptam quidem esse ad veritates religiosas quascumque cognoscendas. Intellectu enim suo hominem non cognoscere "noumena" supersensibilia (res transcendentales), sed "phaenomena" tantum sensibilia apprehendere ope experientiae externae. "Rationem practicam" tamen ope experientiae internae seu subiectivae "sentire" utilitatem, necessitatem, exsistentiam veritatum religiosarum.⁷ Hanc autem subiectivam experientiam seu conscientiam religiosam (religiöses Erlebnis, religiöse Erfahrung, religiöses Bewußtsein), quae non est nisi humanae voluntatis, seu potius sentimenti humani placitum, vocant revelationem.

c) Eodem fere modo revelationem definiunt omnes neorationalistae seu kantiani moderni, ad quos pertinent protestantes liberales et qui ex catholicis prodierunt modernistae.

Albertus Ritschl († 1899), pater scholae liberalis, docet revelationem christianam ortam esse ex eo, quod Deus educaverit conscientiam humanam.⁸

Aug. Sabatier († 1901), dux liberalismi protestantici in Gallia, revelationem vocat manifestationem Dei in conscientia nostra.⁹

Alfredus Loisy, modernistarum caput, revelationem intelligit conscientiam seu experientiam ab homine acquisitam suae ad Deum relationis.¹⁰

Programma modernistarum italorum censet revelationem esse "elaboratum conscientiae religiosae". Conscientiam religiosam experiri sive sentire supernaturalia, quemadmodum auris sentit musicam. Revelationem esse id, quod hac sensatione sive experientia subiectiva producitur et cum ea convertitur.¹¹

Ista systemata ergo omnem revelationem veri nominis reiiciunt. Iactant verbo revelationem, ut astutius re eam impugnent.