Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Miracula esse criteria absoluta revelationis, ad quam confirmandam fiunt, probavimus.¹ Iam vero Iesus Christus continenter affirmat se miracula patrare ad confirmandum testimonium de se redditum. Legatis Ioannis Baptistae respondet: "Euntes renuntiate Ioanni, quae audistis et vidistis: caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurgunt ... et beatus est, qui non fuerit scandalizatus in me."² Apostolis haec verba dicit: "Pater in me manens ipse facit opera. Non creditis, quia ego in Patre et Pater in me est? Alioquin propter opera ipsa credite. Amen, amen dico vobis, qui credit in me, opera, quae ego facio, et ipse faciet, et maiora horum faciet. Ut glorificetur Pater in Filio."³ Iudaeos iisdem operibus confundit: "Opera enim, quae dedit mihi Pater, ut perficiam ea, ipsa opera, quae ego facio, testimonium perhibent de me ... Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi. Si autem facio, et si mihi non vultis credere, operibus credite, ut cognoscatis et credatis, quia Pater in me est et ego in Patre."⁴ Incolis Tyri et Sidonis remissius erit in die iudicii, quam Iudaeis, qui contemptis miraculis increduli fuerunt.⁵ Dubium ergo non est, quin Iesus miraculis suis velit probare testimonium de se perhibitum.

Idcirco etiam discipuli Iesu, apologetae secundi saeculi omnesque deinceps defensores rei christianae messianitatem et divinitatem Iesu maxime evincunt ex eius miraculis. Auctores Novi Testamenti, Quadratus, Iustinus, Irenaeus, Tertullianus, Origenes, Lactantius, Eusebius, Athanasius, Gregorius Nyssenus, Chrysostomus, Augustinus, Cyrillus Alexandrinus, posteriores omnes (unius) Arnobii verbis accedunt: "Nulla maior est comprobatio, quam gestarum ab eo [Iesu Christo] fides rerum, quam virtutum novitas."⁶

Neque etiam inimici fidei diffitentur vim probandi miraculorum Iesu, si demum vera miracula sint. Vera autem miracula Iesum patrasse abnuunt, negantes vel historicitatem vel supernaturalitatem miraculorum ipsi attributorum. Unde duplici articulo probabimus veritatem historicam et philosophicam miraculorum Iesu.⁷

Ut plene constet de veritate historica miraculorum Iesu, horum miraculorum documenta primo proferemus, postea critice examinabimus.

Miracula Iesu exponuntur in evangeliis atque confirmantur libris quibusdam praeterevangelicis. Quare proponendae sunt expositio et confirmatio narrationum evangelicarum miraculorum Iesu.

1. Expositio narrationum evangelicarum.

Longum est referre omnes evangeliorum locos, in quibus de miraculis agitur, quippe qui haud parvam partem horum librorum sacrorum repleant. Proinde brevem tantummodo conspectum eorum exhibere licet, quae evangelistae de miraculis Domini narrant. Et quidem:

a) Opera Christi summatim recensita. Plerumque evangelistae operationem miraculosam Iesu memorant, quin singula facta per partes describant. E. g.: "Et circuibat Iesus totam Galilaeam ... sanans omnem languorem et omnem infirmitatem in populo. Et abiit opinio eius in totam Syriam, et obtulerunt ei omnes male habentes, variis languoribus et tormentis comprehensos, et qui daemonia habebant, et lunaticos et paralyticos, et curavit eos."¹ "Multitudo copiosa plebis ab omni Iudaea et Ierusalem et maritima et Tyri et Sidonis venerant, ut audirent eum et sanarentur a languoribus suis. Et qui vexabantur a spiritibus immundis, curabantur. Et omnis turba quaerebat eum tangere, quia virtus de illo exibat et sanabat omnes."² "Multa quidem et alia signa fecit Iesus, quae non sunt scripta in libro hoc. Haec autem scripta sunt, ut credatis, quia Iesus est Christus Filius Dei, et ut credentes vitam habeatis in nomine eius."³ His et similibus textibus⁴ evincitur Iesus per totam vitam suam publicam plurima miracula patrans, quorum ne seriem quidem texere evangelicorum voluminum brevitas sinebat.

b) Opera Christi accurate descripta. Pluribus verbis additisque adiunctis 35 saltem miracula Iesu ab evangelistis describuntur. Matthaeus narrat 20, Marcus 18, Lucas 20, Ioannes 8 miracula. Unum solummodo omnes evangelistae narrant (primam multiplicationem panum); undecim ab omnibus synopticis, unum a Matthaeo, Marco et Ioanne, tria a Matthaeo et Marco, duo a Matthaeo et Luca, unum a Marco et Luca simul describuntur; decem et septem apud unum evangelistam solummodo inveniuntur.⁵ Singula a singulis ita referuntur, ut intacta narrationis essentia satis discrepent quoad adiuncta minoris momenti.⁶ Ex hac narrationum diversitate tam materiali quam formali concludimus evangelistas singulos non serviliter, sed libere selegisse et descripsisse facta narrata; immo singulos praeter traditionem communem adhibuisse fontes sibi proprios. Atque sic demum non in ore unius, sed quattuor testium stant relationes miraculosae evangeliorum.

c) Opera Christi in species distributa. Miracula Iesu ad quattuor species pertinent: sanationes infirmorum, resuscitationes mortuorum, eiectiones daemonum, dominatio virium naturalium.

1°. Sanationes infirmorum: Iesus multos sanavit claudos,⁷ caecos,⁸ surdos et mutos,⁹ necnon leprosos.¹⁰ Praeter has series infirmorum plures etiam personas singulares a morbis liberavit: hominem habentem manum aridam,¹¹ mulierem haemorrhoissam,¹² virum hydropicum,¹³ socrum Simonis Petri febricitantem,¹⁴ filium reguli,¹⁵ mulierem inclinatam,¹⁶ hominem 38 annis morbo indeterminato detentum,¹⁷ servum centurionis moribundum;¹⁸ denique Malcho auriculam abscissam restituit.¹⁹

2°. Resuscitationes mortuorum tres enumerantur: filiae Iairi,²⁰ iuvenis in Naim,²¹ et Lazari.²²

3°. Eiectiones daemonum plurimae summatim indicantur,²³ quattuor vero enucleate describuntur, scil. liberatio daemoniaci in synagoga Capharnaum,²⁴ daemoniaci in terra gerasenorum,²⁵ pueri lunatici²⁶ et filiae chananaeae.²⁷

4°. Dominatio virium naturalium: Iesus ventum et fluctus subito sedavit,²⁸ super aquas ambulavit atque Petrum super aquas incedentem sustinuit,²⁹ aquam in vinum convertit,³⁰ bis panes pro milibus hominum multiplicavit,³¹ verbo ficum arefecit,³² mirabilem piscationem fieri iussit.³³

Quibus patet Iesum secundum evangelia verum dominum mundi se exhibuisse. Eius opera praeclare probant verba a Iesu prolata: "Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra."³⁴

2. Confirmatio narrationum evangelicarum.

Operatio Christi miraculosa ab evangelistis descripta relationibus etiam praeterevangelicis saeculi apostolici confirmatur. Et huc quidem spectant relationes tum christianorum tum achristianorum.

a) Relationes christianorum: Petri, Pauli, Papiae, Quadrati.

Petrus die pentecostes Iudaeos sic alloquitur: "Viri israelitae, audite verba haec: Iesum nazarenum, virum approbatum a Deo in vobis virtutibus et prodigiis et signis, quae fecit Deus per illum in medio vestri, sicut et vos scitis: hunc ... interemistis."³⁵

Paulo post princeps apostolorum Caesareae Iudaeos iterum provocat ad miracula Iesu sibi nota: "Vos scitis quod factum est verbum per universam Iudaeam ... Iesum a Nazareth: quomodo unxit eum Deus Spiritu Sancto et virtute, qui pertransiit benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo, quoniam Deus erat cum illo. Et nos testes sumus omnium, quae fecit in regione Iudaeorum et Ierusalem ... qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis."³⁶ Insuper Petrus miracula, quae ipse patravit,³⁷ non sibi attribuit, sed potestati miraculosae Iesu. E. g. claudum ad portam templi sanat "in nomine Iesu Christi nazareni", Iudaeisque stupentibus ait: "Viri israelitae, quid miramini in hoc, aut nos quid intuemini, quasi nostra virtute aut potestate fecerimus hunc ambulare? Deus patrum nostrorum glorificavit Filium suum Iesum, quem vos quidem tradidistis."³⁸

Paulus item miracula sua³⁹ Christo adscribit: "Non enim audeo aliquid loqui eorum, quae per me non efficit Christus in obedientiam gentium, verbo et factis, in virtute signorum et prodigiorum."⁴⁰ Quodsi Christus potestatem miracula patrandi Paulo aliisque apostolis tradidit ad fidem propagandam,⁴¹ auctor quoque fidei procul dubio eodem medio usus est. Revera ipsum Saulum eximio miraculo in Paulum convertit fideque dotavit.⁴²

Papias, episcopus hierapolitanus, "Ioannis [apostoli] auditor, Polycarpi contubernalis, vetus homo"⁴³ scribit "eos, qui a Christo e mortuis resuscitati sunt, usque ad Hadrianum (117-138) vixisse"⁴⁴ Idem pluribus refert:

Quadratus, episcopus atheniensis, in apologia, quam anno fere 125 Hadriano imperatori porrexit: "Servatoris nostri opera semper conspicua erant, quippe quae vera essent: ii scilicet, qui morbis liberati aut qui ex morte ad vitam revocati fuerant. Qui quidem non solum dum sanabantur, aut dum ad vitam revocabantur, conspecti sunt ab omnibus, sed secuto deinceps tempore. Nec solum quamdiu in terris moratus est Servator noster, verum etiam post eius discessum diu superstites fuerunt, adeo ut nonnulli eorum etiam ad nostra usque tempora pervenerint."⁴⁵

b) Relationes achristianorum, scil. Iosephi Flavii, Iudaeorum et gentilium.

Iosephus Flavius († c. 100 p. Chr.) origine quidem Iudaeus, Iudaeis tamen exosus, quia perfuga romanis favebat, haec de Iesu Christo eiusque miraculis habet: "Eo etiam tempore fuit Iesus, vir sapiens, si tamen virum [ἄνδρα] eum appellare fas est. Fuit enim mirabilium operum [παραδόξων ἔργων] effector, magister hominum, qui verum cum voluptate accipiunt, multosque Iudaeos, multos item gentiles ad se pellexit. Hic erat Christus [Χριστὸς οὗτος ἦν]. Quem cum Pilatus, ab hominum nostrorum primis delatum, crucis supplicio addixisset, eum tamen amare non desierunt, qui primum amaverant. Apparuit enim eis tertio die redivivus, divinis vatibus et haec et mille alia de eo miranda effatis. Atque ab eo denominata christianorum natio durat usque ad hunc diem."⁴⁶

Iudaei aequales Iesu nequaquam negarunt veritatem historicam miraculorum Christi, sed tantum eorum originem causamque divinas. Testibus enim evangelistis pharisaei et scribae opera mira Iesu virtuti diabolicae attribuebant.⁴⁷ Item post resurrectionem Domini, uti refert s. Iustinus, principes Iudaeorum delectos homines constituerunt ac per eos in totum orbem terrarum missos praedicaverunt Iesum fuisse "planum quendam galilaeum", i. e. magia usum esse ad opera mira perficienda.⁴⁸

Deinceps haec opinio communis omnium Iudaeorum evasit, uti colligimus e Tertulliano, Eusebio, Hieronymo, Augustino,⁴⁹ itemque ex ipsis scriptis talmudicis.⁵⁰ Immo etiam:

Gentiles a Iudaeis accepisse videntur sententiam Iesum mira opera fecisse ope artis magicae. Celsus, in libro "Verbum verum" (c. 178) strenue contendit Iesum miracula operasse vi magica aegyptiorum;⁵¹ non tamen audet negare facta miraculosa viro nazareno adscripta.⁵² Idem referunt Porphyrius,⁵³ Hierocles,⁵⁴ Iulianus apostata⁵⁵ ceterique adversarii gentiles. Nemo omnium, qui primis saeculis Christum insectabantur, historicam veritatem miraculorum eius in dubium vocavit.⁵⁶

1. Impugnatio narrationum evangelicarum.

Orto demum rationalismo inde a saeculo XVIII miracula Christi impugnari coepta sunt. Cum enim rationalistae a priore negarent possibilitatem revelationis supernaturalis ac proinde miraculorum, a priore miracula etiam evangelica respuerunt. Ut autem in iis respuendis speciem criticae historicae fingerent, cursu duorum saeculorum diversas hypotheses excogitarunt ad infirmandas narrationes miraculosas evangeliorum, nempe hypotheses fraudis, explicationis naturalis, mythorum, tendentiae, legendarum.

a) Hypothesis fraudis excogitata est a Reimaro (1694-1763),¹ propugnante Iesum favisse messianismo mere politico, atque ut seditionem populi concitaret contra romanos, miracula finxisse messiana. Perturbato autem hoc consilio politico atque Iesu ipso mortuo, discipulos fraudulenter dixisse magistrum suum messianismum religiosum professum esse atque a mortuis resurrexisse. Insuper evangelistas multa alia miracula Iesu affinxisse. Haec hypothesis fraudis tam absurda est, ut ipsi rationalistae una voce eam repudiaverint. Statim autem:

b) Hypothesis explicationis naturalis venditata est a Gottlob Paulus (1761-1851) contendente historiam evangelicam atque etiam facta miraculosa vera quidem esse, sed ab evangelistis ita depicta, ut immerito supernaturalia videantur. Interpretis esse textus propositos tales reddere, ut solae veritates rationales et facta naturalia remaneant.² Revera tamen Dr. Paulus, huius explicationis "naturalis" gratia, ipsa facta miraculosa totamque historiam evangelicam corrupit, quam veram esse affirmaverat. Hinc argumento ex absurdo probavit vanam esse hypothesim suam. Ea igitur reiecta:

c) Hypothesis, quae dicitur mythorum, proposita est a David Frider. Strauß (1808-1874). Evangelistas, propugnabat Strauß, inconsultos et haud conscios in Iesum transtulisse fabulas quasque miraculosas, quas Iudaei de Messia venturo vel christiani de Messia iam adventato finxissent. Itaque evangelia non esse historiam veram, sed historiam fabularem Iesu. Atque imprimis omnia miracula Christo attributa fabulis annumeranda esse.³ Haec sententia rationalistis primo multum placuit; mox tamen ipsi increduli perviderunt discipulos inconsulte nequisse scribere vitam fabularem magistri sui, sed facinus tale posteriore demum tempore et mala fide potuisse perpetrari. Propterea loco hypothesis mythorum: d) Hypothesis "tendentiae" inventa est a Ferd. Christiano Baur (1792-1860), ipsius Strauß olim magistro. Baur cum schola tubingensi ope "criticae altioris" novam historiam religionis christianae primi et secundi saeculi concoxit. Somniavit nempe ex tempore apostolorum fideles in duas partes invicem infensissimas divisos fuisse, scil. in ecclesiam petrinam iudaeo-christianorum et in ecclesiam paulinam ethnico-christianorum. Saeculo secundo tandem pacem initam esse inter fratres litigantes compositis evangeliis ceterisque scriptis Novi Testamenti, quae celata priore dissensione historiam "tendentiosam" Iesu et apostolorum fingerent. Ea occasione et intentione etiam miracula Iesu conficta esse.⁴ Neminem autem latet falsitas istius hypothesis. Laborat enim omnibus vitiis, quibus iam hypothesis fraudis Reimari oppressa est, atque insuper ausu deridiculo totam historiam primigeniam religionis christianae pervertit totumque Novum Testamentum secundo saeculo ortum esse perperam asserit. Quare spreta hac quoque hypothesi:

e) Hypothesis legendarum adamatur ab omnibus fere rationalistis recentioribus sive, uti semetipsos vocant, "historico-criticis"⁵. Historico-critici concedunt, immo contra errores Reimari, Baur, Strauß aliorumque scepticorum invicte probant totum fere Novum Testamentum iis sacris scriptoribus apostolicae aetatis tribuendum esse, quibus a catholica Traditione semper attributum fuit. Propugnant vero hos scriptores et imprimis evangelistas noluisse scribere vitam Iesu ad tramitem historiae, sed depinxisse legendam Christi ad normam fidei christianae tunc vigentis. Nam fideles vitam Domini mere humanam et naturalem brevi intervallo colorasse tectorio legendario.

Ad partem legendariam evangeliorum pertinere doctrinas supernaturales et praecipue res miraculosas; partem vero historicam constituere gesta naturalia. Ope criticae legendas miraculosas removendas esse ab imagine "Christi fidei", ut denuo compareat figura vera "Iesu historici".

2. Defensio narrationum evangelicarum.

Ex dictis patet sola legendarum hypothesi miracula Iesu hodie impugnari, cum omnes aliae hypotheses cursu duorum saeculorum prolatae ab ipsis rationalistis destructae sint. Narrationes autem miraculosas evangeliorum nequaquam esse legendarias, sed historicas evincunt earum detractores, character, scriptores, aequales.

a) Detractores narrationum minime probant illos evangelii textus, qui miracula referunt, minus historicos esse iis, qui facta naturalia continent. Quin potius "historico-critici" fatentur ad arbitrium purum textus miraculosos legendae adiudicari, secundum effatum: "Sic volo, sic iubeo; stet pro ratione voluntas."⁶ Immo quidam addunt textus miraculosos tam necessario necti cum textibus historico-naturalibus evangeliorum, ut demptis illis irreparabiliter diruantur et isti.⁷ Testibus ergo adversariis narrationes miraculosae, si absque praesumpta opinione examinentur, eiusdem momenti historici sunt, cuius sunt evangelia tota.

Hoc non obstante rationalistae contendunt miracula Iesu historica non esse ex ea sola ratione philosophica, qua miraculum fieri posse simpliciter negant. Quo contra non insistimus possibilitati miraculi alibi demonstratae,⁸ sed provocamus ad principia sanae criticae sancientis, ne quaestiones historicae modo aprioristico tractentur. Criticae historicae est, documenta evangelica miraculorum serio examinare. Quodsi haec documenta veridica inveniantur, standum est historicitati miraculorum Iesu, quidquid deblateret philosophia rationalismi anteconcepta. Nam: "Contra factum non valet argumentum." Cum autem, uti dictum est, documenta miraculorum evangelica tot inimicorum incursu nec infirmata sint nec infirmari possint, ipsi detractores operum Christi velint nolint sunt eorundem acerrimi defensores. Sed age, videamus ipsi, utrum:

b) Character narrationum historicus sit an legendarius.

Genus litterarium evangeliorum, uti demonstrat Introductio, est genus historicum. Quod quidem maxime valet de iis evangeliorum partibus, quae miracula continent. Etenim textus miraculosi distinguuntur oratione simplici et sobria, expositione concreta et vivida, descriptione exacta et accurata.

Narrationes miraculosae evangeliorum eminent oratione simplici et sobria. Cum legendae poeticae affectare soleant luxuriem quandam sermonis, evangelistae opera Christi inaudita narrant stilo illo ieiuno historiae, immo chronicae ac fere statisticae usitato. Nihil moliuntur ad movendos animos; nusquam ostendunt proprios sensus commotos; nullas proferunt admirationis vel exclamationis voces.

Nihilominus utuntur expositione concreta et vivida. Sive obiter tangunt opera a Iesu Christo patrata, sive accurate ea narrant, semper res ante oculos ponunt insigni perspicuitate. Haec nota dicendi concreta et vivida non tantum competit narrationibus miraculosis synopticorum, sed etiam ultimi evangelistae, qui demum ad finem saeculi primi scripsit, longe distans ab eventibus narratis. Confer e. g. relationem ioannaeam de nuptiis in Cana factis, de sanatione infirmi 38 annos iam vexati, de sanatione caeci nati, de resuscitatione Lazari.⁹ Hoc genus scribendi non est legendae fabularis, sed historiae strictae.

Accedit descriptio exacta et accurata, qua locus, tempus, personae, circumstantiae multorum miraculorum indicantur: Capharnaum, in synagoga adhuc exsistente, Iesus eiecit daemonia;¹⁰ in domo Simonis, cuius incolae adhuc videbantur, sanavit socrum Petri febricitantem;¹¹ Capharnaum puerum centurionis paralyticum sanavit filiamque Iairi praesidis synagogae a mortuis suscitavit;¹² secus mare Galilaeae, in deserto, quattuor milia hominum, extra parvulos et mulieres, satiavit septem panibus et paucis pisciculis, remanentibus septem sportis plenis fragmentorum¹³ etc. Tanta veritatis ostensione non referuntur fictiones imaginariae, sed eventus historici, et quidem a testibus aptis. Revera:

c) Scriptores narrationum opera Christi tradere potuerunt et voluerunt secundum veritatem historicam, non secundum fucum legendarium.

Matthaeus et Ioannes experientia propria noverunt et scripserunt vitam et miracula Domini. Ioannes de toto evangelio suo loquens ait: "Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus et manus nostrae contrectaverunt de Verbo vitae ... annuntiamus vobis."¹⁴ Versus finem evangelii autem legimus: "Multa quidem et alia signa fecit Iesus in conspectu discipulorum suorum, quae non sunt scripta in libro hoc... Hic est discipulus ille, qui testimonium perhibet de his, et scripsit haec: et scimus, quia verum est testimonium eius."¹⁵ Idem aperte valet de Matthaeo, qui et ipse testis oculatus et auriculatus miracula Iesu cognovit et rettulit.

Marcus et Lucas non quidem autopsia fulti loquuntur, quia ab initio non fuerant cum Iesu. Nituntur autem testimonio morali eorum, qui ipsi experientia physica miracula Iesu cognoscebant. Marcus evangelium suum composuit ad amussim catechesium Petri,¹⁶ Fidelissimus "Petri interpres, quaecumque memoriae mandaverat, diligenter perscripsit ... Id quippe unum studebat, ut ne quid eorum, quae audierat, praetermitteret, aut ne quid falsi eis affingeret."¹⁷ Magisterium Petri narrationes miraculosae Marci sine dubio sapiunt.¹⁸ Lucas calamo retinet catecheses Pauli.¹⁹ Insuper autem maxima diligentia testimonia primorum discipulorum tam scripto quam ore tradita collegit. Ait enim: "Quoniam quidem multi conati sunt ordinare narrationem, quae in nobis completae sunt rerum, sicut tradiderunt nobis, qui ab initio ipsi viderunt et ministri fuerunt sermonis, visum est et mihi, assecuto omnia a principio diligenter, ex ordine tibi scribere, optime Theophile, ut cognoscas eorum verborum, de quibus eruditus es, veritatem."²⁰

Liquet ergo evangelistas non concepisse legendas miraculosas, sed fultos certa scientia et integerrima veracitate miracula Iesu narrasse, quae et qualiter facta erant. Sin aliter, eos redarguissent:

d) Aequales narrationum. Legendas miraculosas evangelistae venditare nequiverunt viventibus adhuc innumeris testibus, qui Iesum per totam Galilaeam et Iudaeam docentem et operantem audierant et viderant. Atqui tempore, quo evangelia orta sunt, innumeri fere testes vitae Iesu adhuc superstites erant. Scribente tandem Ioanne generatio coaetaneorum Domini necdum emortua erat;²¹ scribentibus vero synopticis maior numerus eorum, qui eum munere messiano fungentem spectaverant, adhuc vivebat.²²

Coram his omnibus miracula evangelica quotidie praedicantur. Immo ipsi, inquam, Iudaei et gentiles, qui aequales Iesu fuerant, ad miracula provocantur. Obiurgantur urbs patria Iesu et civitates propinquae: "Vae tibi Corozain, vae tibi Bethsaida, quia si in Tyro et Sidone factae essent virtutes, quae factae sunt in vobis, olim in cinere et cilicio paenitentiam egissent ... Et tu Capharnaum, si in Sodomis factae fuissent virtutes, quae factae sunt in te, forte mansissent usque in hanc diem!"²³ Obiicitur toti plebi Iudaeorum coram gentilibus Hierosolymis congregatis: "Viri israelitae, Iesum nazarenum, virum approbatum a Deo in vobis virtutibus et prodigiis et signis, quae fecit Deus per illum in medio vestri, sicut et vos scitis: hunc interemistis!"²⁴ Proferuntur publice ii ipsi, qui miraculo sanati vel vitae redditi erant. Atque eorum aliqui ineunte saeculo secundo adhuc superstites erant et conspecti sunt ab omnibus.²⁵ Nemo tamen christianorum, Iudaeorum vel gentilium ausus est miracula obiecta negare vel in dubium vocare; quin potius, uti ostendimus, omnes unanimo consensu veritatem historicam miraculorum Iesu proclamant.

Haec ergo miracula inter commenta legendaria recensere animum levem prodit. Maximae vero temeritatis est miracula evangelica assimilare fabulis et mythis quibusdam ex "historia religionum comparativa" depromptis. Quae de Aesculapio, Buddha, Zarathustra, Confucio, Apollonio Tyanaeo, Muhammedo aliisque diis gentilibus virisve heroibus mira perhibentur, tam luculenter sunt portenta mythologiae, quam miracula Iesu sunt documenta historiae.²⁶

Statuta veritate historica miraculorum Iesu, quaeritur iam nunc de eorum explicatione philosophica, scil. utrum effecta sint causa naturali an praeternaturali an supernaturali. Christus ipse omnesque christiani, exceptis rationalistis, miracula evangelica repetunt e causa supernaturali divina. Iudaei, quibus accesserunt aliqui spiritistae, ea attribuerunt causae praeternaturali, somniantes Iesum operatum esse vi daemoniaca sive magica. Rationalistae demum, quatenus aliqua facta miraculosa Iesu retinent, ea adscribunt causis mere naturalibus.¹ Cum Iudaeorum opinio aperte falsa² et ab omnibus repudiata sit, in controversia solum est, utrum Christus opera sua patraverit virtute stricte naturali an virtute stricte supernaturali sive divina. Ut responsum indubium paremus, in trutinam vocandae sunt quattuor species miraculorum Iesu: sanationes infirmorum, eiectiones daemonum, resuscitationes mortuorum, dominatio virium naturalium.

Iesus neque vi physico-medica, neque vi psychico-medica, sed virtute divina sanavit.

1. Iesus non sanavit vi physico-medica.

Haud pauci ex antiquioribus et recentioribus rationalistis¹ contendunt Iesum omnes vel plures² saltem infirmos sanasse modo mediisque, quibus medicina pharmaceutica curare solet. Sanationes autem evangelicas quantumvis breviter inspicienti liquet Iesum neque egisse neque agere potuisse medicum. Ex innumeris aegrotis curatis ii memorentur, quorum sanatio ab evangelistis pressius describitur.

Paralytici: puer paralyticus centurionis procul absens solo verbi imperio curatur:³ paralyticus alius in lecto iacens erigitur mera voce: "Surge, tolle lectum tuum et vade in domum tuam."⁴ Quis physicus paralyticos sic erigit? Quattuor caecis Iesus medetur tangendo eorum oculos;⁵ caecum a nativitate illuminat linendo lutum super oculos eius et iubendo, ut lavet in natatoria Siloe.⁶ Tangere, linere, lavare non sunt remedia ophthalmica. Caecitas nativa insuper insanabilis tunc erat, neque hodie nisi sectione chirurgica curari potest.⁷ — Puerum surdum et epilepticum ("lunaticum") a nativitate simulque obsessum Iesus sanat increpando daemonium.⁸ Eodem modo sanat surdo-mutum unum,⁹ alium vero tangendo auriculas et linguam eius atque dicens: "Ephpheta, adaperire"¹⁰ Haec certo a medicina mutorum et surdorum aliena sunt. — Decem leprosos mundat iubens "Ite, ostendite vos sacerdotibus";¹¹ alium leprosum liberat verbo: "Volo, mundare."¹² Solo ergo voluntatis nutu formidandam illam scabiem tollit, cui medendae medici moderni adhuc impares sunt.¹³ — Mulier fluxum sanguinis (menorrhagiam) patiens a 12 annis sanatur tactu fimbriae vestimenti Iesu, cum antea in medicos erogasset omnem substantiam suam,¹⁴ ac revera solummodo sectione chirurgica et therapia medicamentosa naturaliter sanari potuit.¹⁵ — Hominem habentem manum aridam (atrophie, Muskelschwund) Iesus sanat verbis: "Extende manum tuam",¹⁶ mulierem inclinatam (articulorum affectione et resorptione) ab annis 18 erigit verbis: "Mulier, dimissa es ab infirmitate tua";¹⁷ virum hydropicum restituit simplici tactu;¹⁸ hominem 38 annos infirmum sanitati restituit iubendo: "Surge, tolle grabatum tuum et ambula."¹⁹ Nemo negaverit nullam artem physico-medicam sic sanare.

2. Iesus non sanavit vi psychico-medica.

Plurimi critici moderni, cum sanationes Iesu therapia physica explicare non possint, psychotherapiam invocant. Contendunt nempe Iesum tanta virtute psychica, tanta scil. voluntatis et animi naturalis vi praeditum fuisse, ut suggestione hypnotica vel etiam praeterhypnotica aegros sanare valuerit.²⁰ Verum Iesus suggestione neque usus est neque uti potuit ad sanandos infirmos.

Usus non est suggestione. Psychotherapeutae raros e multis infirmis sibi oblatis curant, eosque tantummodo sessionculis crebro iteratis, atque eo successu, ut saepissime vel fere semper recidant. Iesus vero omnes aegros sanabat, quotquot ei offerebantur; eos sanabat sine temporis et operae iactura: solo verbo, nutu, voluntatis imperio; eos demum sanabat successu stabili, neque vel unus recidit in pristinum statum infirmitatis. Ergo neutiquam agebat psychotherapeuten.

Adversarii thesim psychotherapeuticam fulcire nituntur dicentes Iesum, priusquam sanaret, ab aegrotis fidem poposcisse. Unde sanationes evangelicas simpliciter vocant sanationes fidei (faith healing, guérisons de foi, Glaubensheilungen), i. e. quarum causa fuit fides fiducialis in peritiam medicam Iesu. Immerito autem ita argumentantur. Nam Iesus fidem non quaerebat ad finem medicum, sed ad finem moralem et religiosum, cum omnia opera sua spectarent ad salutem animarum²¹ et praecipue ad confirmandum testimonium suae messianitatis et divinitatis.²²

Atque insuper haec fides, quamvis esset condicio sine qua non operabatur Iesus, non tamen erat causa miraculorum. Patet cum saepe saepius non poscebat fidem ab infirmis, sed a personis circumstantibus. E. g. filiam syrophoenissae e longinquo sanat propter fidem matris petentis;²³ puerum centurionis gentilis procul sanat, rogatus ab ipsius hero;²⁴ Malchum sanat omni fide destitutum;²⁵ discipulis iterato miraculose opitulatur tunc, cum modicae vel nullius sunt fidei.²⁶ Unde increduli gratis affirmant Iesum usum esse suggestione. Quin potius:

Uti non potuit suggestione ad sanationes efficiendas. Therapia suggestiva, sicuti alio loco probavimus,²⁷ solos morbos hystericos tollit, i. e. morbos, qui sive autosuggestione sive heterosuggestione orti fuerunt; morbi organici efficaciam psychotherapiae penitus eludunt. Iam vero saltem evidens est non omnes infirmos Domino oblatos hysteria laborasse, nisi forte tota fere gens Iudaeorum tempore Christi deliravit. Immo constat plurimos infirmos a Iesu sanatos hysteria non laborasse. Quis enim e. g. puerum centurionis paralyticum hysteriae accusaverit? quis hominem hydropicum? quis virum atrophicum? quis leprosos? quis Malchum aure carentem? Denique, artis medicinae neurologicae gnari nemini infirmorum evangelii adiudicant notas hysteriae.²⁸

Ergo sanationes a Christo non magis virtute psychica effici potuerunt quam vi physica. Proinde sunt opera supernaturalia, immo immediate divina, cum solus Deus infirmitatibus et sanitati summo imperio dominetur. Ergo Iesus Christus, in infirmitates et sanitates infinita potestate praeditus, verus est Deus.

Eiectiones quoque daemonum rationalismus explicare nititur psychotherapia sive potius psychiatria. Cum enim infirmos evangelii vocet hystericos, daemoniacos contendit fuisse hystericos summi gradus, scil. dementia imaginaria (hystero-paranoia) laborantes. "Dementia enim eiusque similes infirmitates psychonervosae communiter influxui nefasto daemonum attribuebantur", ait rationalismus. "Hac superstitione populari instigante daemoniaci qui dicuntur evangelii perperam sibi suggerebant possessionem diabolicam. Iesus eos sanabat suggerendo illusionem eiectionis daemonum." Ita rationalistae antiquiores, protestantes recentiores fere omnes, necnon modernistae.¹

Iam concedimus quidem dementiam morbosque ei similes (hypernervosos, hystericos, hystero-epilepticos) ab incautis et superstitiosis facile confundi posse cum possessione diabolica. Inter insaniam nempe et possessionem exsistit quaedam affinitas. Nam quemadmodum insani (atque etiam hystero-insani et hypnotizati) dominium rationis in partem inferiorem animae et organismum corporalem fere amittunt, ita possessi dominio rationis in vires suas physicas et psychicas privantur, illaesa manente sola libera voluntate. Sicuti e. g. hypnotizans regit hypnotizatum, sic daemon inhabitans regit daemoniacum. Propterea in daemoniacis apparent status quidam et actus morbosi. Insuper possessio plerumque veris morbis psychicis vel physicis unitur, sive ipsae inhabitationem diabolicam praecedunt sive sequuntur.²

Immo concedimus ab incautis et superstitiosis saepe dementiam morbosque ei similes cum possessione diabolica confusas et exorcismis vanis subiectas esse. Quod ubique terrarum et omni tempore, maxime vero olim in oriente contigit. Ut de curis magicis chaldaeorum et aegyptiorum taceamus,³ Iudaei rabbinici incantationibus absurdis possessionem sive veram sive imaginariam tollere nitebantur.⁴

His concessis negamus tamen daemoniacos evangelii mere dementes fuisse, qui suggestionem possessionis et eiectionis diaboli passi sint. Hanc enim sententiam rationalistarum falsam esse probant daemoniacorum condicio, copia, scientia, gestus, liberatio.

a) Daemoniacorum condicio in evangeliis nequaquam convertitur cum infirmitatibus sive physicis sive psychicis. Nam possessi opponuntur iis hominibus, qui variis languoribus,⁵ etiam mentalibus⁶ laborant. In ipsis etiam possessis evangelia possessionem distinguunt ab infirmitatibus physicis et psychicis, quibus daemoniaci insimul affecti erant. Plurium enim daemoniacorum non solum possessio memoratur, sed alii quoque morbi diserte nuntiantur: duo daemoniaci erant muti,⁷ unus mutus et caecus,⁸ unus lunaticus, i. e. epilepticus,⁹ unus paralyticus,¹⁰ duo caratonici, i. e. dementia furiosa tacti.¹¹ Unde liquet daemoniacos evangelii non fuisse mere dementes.

b) Daemoniacorum copia.

Evangelia memorant daemoniacos utriusque sexus et omnis aetatis, etiam infantilis,¹² qui maximo numero occurrerunt ubique fere locorum Palaestinae atque imprimis Galilaeae.¹³ "En epidemia suggestiva dementium, qui vesania religiosa se possessos a daemone putabant!" exclamant rationalistae. Quos tamen redarguit sana psychiatria docens epidemias hystericas solummodo in locis clausis reperiri, e. g. in scholis, convictibus, carceribus. Psychiatria neque novit neque capit pestilentiam hystericam afficientem integras regiones ac proinde invadentem tot homines libere viventes, quot numerantur daemoniaci in evangeliis.¹⁴

E contrario facile intelligimus tempore Christi multos possessos ubique terrarum ac maxime in Palaestina occurrisse. Etenim Christus venit regnum satanae destructurus et principem huius regni eiecturus, sicut ipse ait: "Nunc iudicium est mundi; nunc princeps huius mundi eiicietur foras."¹⁵ Ideo mirum non est satanam omnia tentasse, ut dominium suum in homines servaret. Et quo magis Christi praesentia satanas angustabatur, eo magis homines insectabatur seducendo, obsidendo, possidendo.¹⁶

c) Daemoniacorum scientia. Daemoniaci statim ut Iesum vident, eum agnoscunt et profitentur Messiam et Filium Dei: „Spiritus immundi, cum illum videbant, procidebant ei et clamabant dicentes: Tu es Filius Dei".¹⁷ ...Exibant autem daemonia a multis clamantia et dicentia: Quia tu es Filius Dei".¹⁸ „Quid nobis et tibi, Iesu nazarene: venisti perdere nos? scio qui sis, Sanctus Dei".¹⁹ ...Quid mihi et tibi, Iesu Fili Dei altissimi?"²⁰ Ista cognitio et professio christologica daemoniacorum profecto non est amentium. Nam nec iudaei sanae mentis, immo necdum apostoli a Domino separatim instructi tam perfecte tamque supernaturaliter sentiebant de Iesu. Ex hominibus daemoniacis ergo loquitur ens suprahumanum, spiritus malignus eos inhabitans.

d) Daemoniacorum gestus. Appropinquante Iesu daemoniaci violenter torquebantur,²¹ pedibus ipsius trepidantes provolvebantur,²² alta voce clamabant,²³ miserabiliter deprecabantur et adiurabant eum, ne se perderet, ne se cruciaret, nec quidquam rei secum haberet.²⁴ Sic certe daemones agere debebant appropinquante Messia Filio Dei; contra daemoniaci hysterici, i. e. falso possessionem sibi suggerentes, Iesum adiissent auxilium suppliciter petentes.

Cum autem liberantur, daemoniaci discerpuntur et in medium proiiciuntur a spiritu immundo,²⁵ immo interdum quasi mortui in terram eliduntur.²⁶ Semel etiam permittente Iesu daemones exeuntes introierunt in gregem porcorum, et ecce impetu abiit totus grex per praeceps in mare, et mortua sunt animalia quasi duo milia.²⁷ Nulla infirmitas neque organica neque hysterica momento temporis, quo tollitur, talia phaenomena producit. Ista phaenomena igitur sine dubio signa sunt possessionis daemoniacae.

e) Daemoniacorum liberatio. Ipsam liberationem daemoniacorum Iesus exsequitur quolibet occursu, mero imperio atque etiam actione in distans. Quolibet occursu: sive enim singulos daemoniacos sive turbas daemoniacorum offendit, omnes statim liberat. Et quidem mero imperio: daemoniacum gerasenum liberat dicens: „Exi spiritus immunde ab homine".²⁸ puerum lunaticum liberat comminando spiritui immundo: „Surde et mute spiritus, ego praecipio tibi, exi ab eo, et amplius ne introeas in eum";²⁹ daemoniacum in synagoga Capharnaum liberat increpando diabolum: „Obmutesce et exi ab eo",³⁰ turbas daemoniacorum liberat uno verbo spiritus malos eiiciendo.³¹ Immo interdum daemoniacos liberat actione in distans: mulieri namque syrophoenissae roganti, ut daemonium eiiceret de filia sua, dicit: „Vade, exiit daemonium a filia tua." Quae longe absens eo ipso momento liberata est.³² Hoc modo nec suggestores sanant, nec suggesti sanantur. Suggestione psychiatrica hysterici solum actu praesentes sanari queunt iique tantummodo therapia continuata atque ea lege, ut singuli singillatim et seorsim ab aliis curentur.³³ Daemoniaci ergo a Iesu liberati non patiebantur suggestionem possessionis, sed veram possessionem daemoniacam.

Merito ergo turbae paventes de illo exclamarunt: „In potestate et virtute imperat immundis spiritibus, et exeunt."³⁴ At potestatem divinam in spiritus malos Iesus non solum ipse exercuit, sed et apostolis ac discipulis suis³⁵ contulit.³⁶ Eandem potestatem fidelibus suis promisit.³⁷ Atque revera apologetae priorum saeculorum coram iudaeis et gentilibus publice contestantur omnes christianos nomine et auctoritate Christi daemones expulisse.³⁸ Haec suprema potestas in regnum inferorum profecto supponit Christi divinitatem.

Sicut Christus mundo rationali daemonum dominatur, sic etiam mundo irrationali virium naturalium: convertendo aquam in vinum, multiplicando panem, ambulando supra aquas, sedando ventum et fluctus.

a) Conversio aquae in vinum in Cana Galilaeae. Ioannes narrat Christum, cum interesset nuptiis et vinum defecisset, praecepisse ministris, ut sex hydrias (5-7 hectolitra continentes) aqua implerent, easque impletas architriclino afferrent; hunc autem gustasse aquam in vinum optimum conversam.¹ Per miraculum hoc factum esse patet natura docente et rationalismo confirmante. Natura docet multiplicibus iisque succedentibus processibus ordinis physici et chimici opus esse, ut aqua paulatim in vinum convertatur, proindeque effectum supernaturalem adesse, cum solo actu voluntatis subito aqua in vinum generosum mutatur. Quod rationalistae tacite confirmant, frustra interpretationem naturalem huius facti tentantes. Contendunt Iesum clam vinum ad nuptias secum attulisse illudque ioci causa occulte ministrasse (G. Paulus), vel aquae liquores fortes addidisse (Woolston, Dulk) vel convivis suggessisse, ut aquam vinum putarent (Neander, B. Weiß). Tamen his opinionibus insulsis textus evangelicus non explicatur, sed destruitur. Ergo aut factum historicum per fas et nefas negari debet vel concedi philosophica veritas miraculi in Cana patrati.

b) Multiplicatio panis bis effecta. Primum Iesus cibavit circiter quinque milia virorum, mulieribus et parvulis non computatis; et cum tantum quinque panes et duo pisces praesto essent, post cenam duodecim cophini fragmentorum superaverunt.² Alio tempore septem panibus et paucis pisciculis Iesus satiavit quattuor milia hominum extra parvulos et mulieres, et saturatis omnibus superfuerunt septem sportae plenae fragmentorum.³ Has cibationes non effectas esse modo naturali reapse constat: nam uno circiter kilogrammate panis hordeacei⁴ paucisque pisciculis tanta hominum multitudo satiari non poterat, et insuper post cenam plus cibi superare profecto nequibat, quam ante cenam affuerat. Quod inviti iterum confirmant rationalistae absurdis hypothesibus, quibus facta evangelica explicare conantur. Propugnant enim vel Iesum verbo et exemplo multitudinem hortatum esse, ut ex suis canistris et peris cibos abundanter allatos sumerent et etiam pauperibus distribuerent (G. Paulus, Hase, Heß, B. Weiß, Furrer), vel multitudinem accepta vix buccella modestissime acquievisse (Renan, O. Holtzmann), vel apostolos acervum panum in proxima spelunca absconditum protulisse (Bahrdt), vel sermonem esse non de satietate materiali, sed de spirituali satietate verbo Dei proposito (Schenkel, Wittichen, Keim). Quae omnia relationi evangelicae contraria sunt. Facta saturationis, sicuti ab evangeliis narrantur, excludunt explicationem naturalem.

c) Deambulatio super mare galilaicum. Post primam multiplicationem panum Iesus discipulis obvenit ambulans ipse super mare et Petrum super undas incedentem verbo sustinens, ne mergeretur.⁵ Factum ipsum causam supernaturalem evidenter requirit: deambulando super mare Iesus legem gravium suspendit atque proinde certo ordinem naturae visibilis superat. Quod ut rationalistae negent, somniant Iesum vel mira dexteritate undis ludentem adnatasse (Lange), vel trabi superstantem appropinquasse (Bahrdt), vel ad et circa mare, non super mare ambulasse (G. Paulus, B. Weiß, Furrer); Petrum autem vel vado transiisse vel audacius nando in tutum pervenisse Domino manum e litore tendente (Paulus, Barth). Quae explicationes omnes verbis et contextu evangelicae relationis aperte respuuntur. Aut evangelium est vitiandum, aut miraculum est concedendum; tertium non datur.

d) Sedatio procellae. Discipulis mare Genesareth transfretantibus motus ventorum et undarum factus est magnus, ita ut navicula operiretur fluctibus. Iesus vero a somno excitatus imperavit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna. Quare homines mirati exclamaverunt: „Qualis est hic, quia venti et mare obediunt ei?"⁶ Hic eventus aperte supernaturalis est, cum nullus homo naturalibus viribus utens ventos et fluctus imperio suo ad tranquillitatem reducere valeat. Assentiunt rationalistae, dum, quaerentes explicationem naturalem, textum evangelii deturpant vel destruunt. Alii enim deblaterant Iesum non mare quidem, sed perturbatos discipulorum animos sedasse (Volkmar, B. Weiß), alii autumant mare sensim sine sensu sedatum esse, dum Iesus de procella loqueretur (G. Paulus, Hase, Heß, Furrer), alii totum factum negant, quia, aiunt, „sedatio illa potestatem suprahumanam, immo prorsus divinam supponeret" (Schleiermacher, Schenkel, Io. Weiß).

Revera dominatio virium naturalium, quam Christus convertendo aquam in vinum, multiplicando panes, ambulando super mare, sedando procellam exercuit, omnino suprahumana est ac proinde in se est saltem miraculum secundi ordinis. Haec omnia autem efficere eo modo, quo Christus effecit - subito, uno verbo, voluntatis imperio - est miraculum primi ordinis, i. e. opus soli domino naturae factu possibile. Iesus Christus ergo est dominus naturae - Deus.

Suscitando mortuos Iesus se probat tum virium naturalium tum animae humanae dominum absolutum. Nam resuscitatio mortui effici nequit, nisi et vires corporales collapsae restituantur et anima domum aeternitatis iam ingressa inde revocetur. Opus hoc utique tum in se est divinum, tum etiam modo prorsus divino a Christo patratur, scil. imperio instantaneo. Quod ut negent adversarii, contendunt Iesum non suscitasse mortuos, sed morte apparenti (lethargia, stupore, syncope) oppressos alloquio suggestivo exterruisse.¹

Sed etiamsi haec opinio vera esset, osores miraculorum nihil proficerent. „Stupore" enim oppressi adhibitis multis curis et insumpto multo tempore tandem ad vitam plenam redeunt. Si Iesus „stupore" tactos revocasset extemplo et simplici alloquio, profecto miraculum fecisset aeque fere stupendum, acsi mortuos ad vitam reduxisset.

Tamen tres illae personae, quae resuscitatae narrantur in evangelio, fuerunt mortuae, minime vero „Stupore" oppressae.

a) Filia Iairi „in extremis" erat, quando archisynagogus Iesum adibat deprecans multum, ut veniret et morienti manum imponeret. Cum autem essent in via, Iairo nuntiatum est: „Quia filia tua mortua est: quid ultra vexas magistrum?" Iesus autem nihilominus iter continuat. „Et veniunt in domum archisynagogi, et videt tumultum et flentes et eiulantes multum. Et ingressus ait illis: 'Quid turbamini et ploratis? puella non est mortua, sed dormit.' Et irridebant eum. Ipse vero eiectis omnibus assumit patrem et matrem puellae et qui secum erant, et ingreditur, ubi puella erat iacens. Et tenens manum puellae, ait illi: 'Puella surge.' Et confestim surrexit puella et ambulabat. Erat autem annorum duodecim, et obstupuerunt stupore magno."²

Adversarii contendunt puellam debilitate et depressione nervorum affectam deliquium lethargicum passam esse dicente etiam ipso Iesu: „Non est mortua puella, sed dormit." Attamen Iesus manifesto dicere solummodo voluit puellam non plangendam tamquam mortuam, cum excitanda statim esset quasi ex somno. Circumstantiae enim facti relati mortem apparentem puellae omnino excludunt. Mors apparens accidit propter causas violentas, e. g. venena, percussiones, sanguinis effusionem, frigora etc. Contra medicina nescit stuporem seu veternum provenientem ex debilitatis nervis et paulatim ingravescentem ita, ut infirmi paulatim ab aegrotatione transeant ad periculum mortis et de mortis periculo ad statum mortis, quemadmodum legimus de filia Iairi.

b) Iuvenis in Naim. Cum Iesus appropinquaret portae civitatis Naim, „ecce defunctus efferebatur filius unicus matris suae, et haec vidua erat, et turba civitatis multa cum illa. Quam cum vidisset Dominus, misericordia motus super eam, dixit illi: 'Noli flere.' Et accessit et tetigit loculum. Et ait: 'Adulescens, tibi dico, surge.' Et resedit, qui erat mortuus, et coepit loqui. Et dedit illum matri suae."³

Hunc eventum rationalistae expedite sic interpretantur: „Iesus casu incidens in pompam funebrem, statim cognovit iuvenem iamiam sepeliendum lethargia correptum esse, quamvis a tota civitate parentante et ab ipsa matre vidua mortuus crederetur. Appropinquans funeri Iesus evidentia signa vitae in iuvene detexit, quamvis omnes circumstantes solas mortis notas detegerent. Divinavit insuper infallibiliter momentum criticum, quo solo „veternosus" excitari posset, adesse unicumque verbulum sufficere ad excitandum illum. Hoc ergo verbum salvificum fidenter pronuntiat, et ecce, qui mortuus putabatur, descendit de loculo sanus et accurrit ad matrem suam." Patet hanc explicationem rationalistarum perridiculam esse, eamque, negato uno miraculo suscitationis mortui, ponere duo miracula, scientiae nempe divinae, qua Iesus lethargiam infallibiliter perviderit, et potentiae divinae, qua lethargiam subito sustulerit.

c) Lazarus a Bethania, Iesu amicus, infirmabatur. Nuntio infirmitatis accepto, Iesus nihilominus aliquot dies exspectabat, antequam Iudaeam peteret. „Tunc dixit discipulis manifeste: 'Lazarus mortuus est, et gaudeo propter vos, ut credatis, quoniam non eram ibi, sed eamus ad eum.' Venit ergo Iesus et invenit eum quattuor dies iam in monumento habentem ... Erat autem spelunca, et lapis superpositus erat ei. Ait Iesus: 'Tollite lapidem.' Dicit ei Martha, soror eius, qui mortuus fuerat: 'Domine, iam foetet, quatriduanus est enim.' Tulerunt ergo lapidem. Iesus autem elevatis sursum oculis dixit: 'Pater gratias ago tibi, quoniam audisti me. Ego autem sciebam, quia semper me audis, sed propter populum, qui circumstat, dixi: ut credant quia tu me misisti.' Haec cum dixisset, voce magna clamavit: 'Lazare, veni foras.' Et statim prodiit, qui fuerat mortuus, ligatus pedes et manus institis, et facies illius sudario erat ligata. Dixit eis Iesus: 'Solvite eum et sinite abire.' Multi ergo ex iudaeis, qui venerant ad Mariam et Martham et viderant, quae fecit Iesus, crediderunt in eum."⁴

Quam insulse rationalistae contendant suggestivam excitationem Lazari e morte apparenti, nemo est, qui non videat. Hypothesi hac admissa Iesus longe absens prophetico lumine scivit Lazarum mortuum non esse, quem tamen nefando mendacio mortuum esse affirmavit! Stans dein ad speluncam, signa vitae in amico suo evidenter deprehendit, nihilominus autem resuscitationem mortui imminentem fraudulenter aeque ac impie annuntiavit tamquam criterium suae missionis divinae! Demum resuscitationis simulacrum effecit, Deo opitulante, ut Lazarus, excusso stupore, illico et miraculose plenam salutem recuperaret! Haec omnia tam absurda sunt, ut multi rationalistae, spreta hypothesi mortis apparentis, totam narrationem de Lazaro fabulam (Strauß) vel allegoriam (Volkmar, Furrer) declarent, ne philosophicam veritatem miraculi resuscitationis confiteri cogantur. Hoc ausu desperato clare demonstrant criticam incredulam frustra impugnare resuscitationes mortuorum a Iesu patratas. Iesus Christus vere est dominus mortis et vitae - Deus.