Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

Revelatio est communicatio veritatis ex locutione Dei ad homines. Tria ergo continentur in omni revelatione: veritas revelanda; Deus revelans; homo revelationem accipiens. Proinde, si non repugnant haec tria, possibilis est revelatio. Atqui revelatio non repugnat neque ex parte veritatis revelandae, neque ex parte Dei revelantis, neque ex parte hominis accipientis revelationem. Ergo revelatio est possibilis.

1. Revelatio non repugnat ex parte veritatis revelandae, quia non desunt veritates, quae possint constituere obiectum revelationis cum formalis tum materialis.

a) Multae iam veritates ordinis naturalis nobis sunt ignotae. Licet enim omnes veritates naturales per se rationi perviae sint, tamen reapse aliae omnino non cognoscuntur, aliae autem non ab omnibus cognoscuntur vel modo tantum incerto et imperfecto. Huius ignorantiae testis invicta sane est historia et experientia quotidiana. Adsunt proinde veritates naturales, quae obiectum revelationis formalis constituant.

b) Insuper exsistunt permultae veritates ordinis praeternaturalis (mysteria secundum quid) rationi prorsus imperviae. Ne de mysteriis stricte dictis loquamur, Deus plurima cognoscit, quae homini prorsus impervia sunt, e. g. simpliciter futura; libera decreta Dei. Horum ratio est, quia infinitus est intellectus divinus, finitus prorsus intellectus humanus. Nam intellectui infinito conveniunt et obiecta infinite perfecta et modus cognitionis infinite perfectus; intellectus finitus autem obiecta mere finita cognoscit modo mere finito.

Quod exemplo ita illustrat s. Thomas: "Duorum, quorum unus alio rem aliquam intellectu subtilius intuetur, ille, cuius intellectus est elevatior, multa intelligit, quae alius omnino capere non potest, sicut patet in rustico, qui nullo modo philosophiae subtiles considerationes capere potest. Intellectus autem angeli plus excedit intellectum humanum, quam intellectus optimi philosophi intellectum rudissimi idiotae, quia haec distantia inter speciei humanae limites continetur, quos angelicus intellectus excedit... Multoque amplius intellectus divinus excedit angelicum quam angelicus humanum..." Unde non omnia, quae in se ipso Deus intelligit, angelus naturali cognitione capere potest, nec ad omnia, quae angelus naturali sua virtute intelligit, humana ratio sufficit capienda."¹ Exsistunt ergo etiam veritates praeternaturales, quae obiectum revelationis materialis constituant.

Hinc revelatio non repugnat ex parte veritatis revelandae.

2. Revelatio non repugnat ex parte Dei revelantis, quia Deus neque caret vi, qua revelet, neque modo, quo revelet, neque fine, ad quem revelet.

a) Omnipotentiae divinae non deest vis, qua revelet. Deus potestatem dedit homini, ut intellectu vera percipiat: cur is qui contulit potentiam, impar erit ponere ipsam potentiam "in actu? Cur non poterit intellectui aliquod obiectum intelligibile repraesentare?

Deus insuper hominibus potestatem dedit, qua cognitiones et cogitationes suas inter se possent manifestare et communicare; ergo etiam ipse poterit veritates sibimet cognitas hominibus revelare.

Demum perfectius est Deum cognitiones suas aliis entibus manifestare posse, quam non posse. Nam hoc postremum omnipotentiam Dei limitibus circumscribit. Si autem illud primum perfectius est, profecto in Deo ponendum est.

b) Omniscientiae divinae non deest modus, quo revelet. Admissa nempe potentia absoluta revelandi, adversarii instant, dicentes nos non capere modum, quo Deus cum hominibus conversari possit, ut ab ipsis intelligatur.²

Sed etiamsi nos homunciones hunc modum omnino non caperemus, numquid exinde concludendum esset Deum quoque expertem esse modi, quo revelet? Minime quidem, cum viae Dei investigabiles sint inscitiae nostrae. Revera tamen, non obstante hac inscitia, obvios quosdam modos definire valemus, quibus Deus scientiam suam communicare potest:

α) Signis iam notis, tum externis, quibus sensus afficiuntur (e. g. vocibus, imaginibus sensibilibus etc.), tum internis, quibus imaginationi vel intellectui species rerum revelandarum repraesentantur.

β) Signis nondum notis. Licet enim Deo voluntatem suam manifestare subsidiis tum externis tum internis, quae homo adhuc ignorabat, dummodo auxilio divino sensus signorum illorum clare enuntietur.

c) Sapientiae divinae non deest finis, propter quem revelet.

Adversarii revelationem fingunt esse naturae primitivae resarcimentum sive correctionem, ac proinde divina sapientia indignam. Revera autem Deus non revelat ad corrigendam naturam primordialem, sed:

α) Ut naturam humanam iuvet. Licet enim abunde instructa fuerit ad finem suum attingendum, capax tamen est novi auxilii divini. Si Deum non dedecuit creare hominem ad finem naturalem, profecto nec dedecet eum dirigere ad finem praestitutum manifestando veritates viresque naturales sustentando.

β) Ut naturam humanam restituat, lapsam forsan et laesam. Abusu enim libertatis natura primitus sat perfecta potuit violari. Deus vero, optimus pater et paedagogus, defectum istum prius permittere potuit, ut postea remedio apto eum sanaret.

γ) Ut naturam humanam elevet ad ordinem supernaturalem. Revelatio operi creationis superadditur tamquam nova creatio. Deus, infinite bonus et liberalis, homini novum eumque supernaturalem finem ponit, eique media huic fini apta confert, quin ullo modo naturam tangat vel turbet.

Revelatio ergo sapientiam, omnipotentiam, scientiam divinam mire manifestat, totique conceptui Dei optime consonat. Rationalistae vero, dum revelationem impossibilem declarant, revera ipsam ideam Dei destruunt, operationem ipsius terminantes mundo et ordine naturali.³

3. Revelatio non repugnat ex parte hominis accipientis revelationem, quia revelatio neque facultati, neque activitati, neque evolutioni rationis humanae obest.

a) Revelatio non laedit facultatem rationis. Secundum adversarios ipsa natura rationis ea est, ut nequeat pati eruditionem ex parte Dei. Ratio, aiunt, qua facultas intellectiva, est unicus fons, ex quo omnis cognitio scaturiat. Nullam proinde cognitionem assumere potest extrinsecus, nullam ex auctoritate, licet etiam divina.

At haec opinio dudum theoretice reiecta in philosophia, vita etiam practica refellitur.

Scientia philosophica docente ratio autonoma seu independens est eo tantum sensu, ut nihil ceu verum admittat, nisi quod verum ipsi probetur; minime vero eo sensu, ut omnia respuat, quae non ex evidentia interna, sed ex auctoritate externa, sive humana sive divina, probantur ut vera. Auctoritas externa, sive humana sive divina, est fons cognitionis non minus quam ratio.

Vita practica idem testatur. Homo enim est "ens eruditum" (Lacordaire: "L'homme est un être instruit"). Pueri sola auctoritate parentum et magistrorum edocentur. Alioquin ignorarent maximas etiam veritates vitae quotidianae, v.g. quinam sint parentes sui. Sed et adulti fere omnes cognitiones domesticas, sociales, politicas, geographicas, historicas, iuridicas auctoritate et fide aliorum accipiunt. Immo etiam docti et in scientiis versatissimi in permultis rebus fidere debent aliis viris in arte et scientia peritis. Totus demum progressus scientiarum et cognitionum fundamento innititur auctoritatis.

Quodsi homo ab homine potest erudiri, cur non a Deo! Si creata et fallibilis auctoritas admittitur, cur non increata et infallibilis Dei? Revera ipsa facultas rationis naturaliter potentiam possidet, ut ex quavis auctoritate, cuius credibilitatem perspectam habet, veritates hauriat. Proinde etiam veritas divinitus revelata, postquam factum revelationis probatum est, a ratione rationabiliter admittitur, irrationabiliter aeque ac impie respuitur.

b) Revelatio non tollit activitatem rationis.

Rationalistae urgent revelationem, etsi non facultati seu potentiae rationis, ipsius tamen activitati seu exercitio obesse.

Putant enim intellectum humanum, dum subit revelationem, mere passive se habere, sicuti vas inanime, cui infunditur liquidum externum, vel sicut os mortuum, ex quo loquitur subiectum alienum.⁴

Haec si ita essent, revelatio utique repugnaret rationi, quae nisi actu vitali veritatem percipere non potest.

Verum homo revelationem patiens tum concomitantem, tum consequentem activitatem exercet.

Concomitantem. In ipso momento, quo quis revelationem accipit, eodem prorsus modo vitali agit ac in omni alia cognitione, licet agat a Deo illustratus. Deus quippe rationi mere suppeditat species, quas in naturali cognitione suppeditant obiecta creata. Sicut impressio specierum, quae fit ex parte obiectorum, non tollit activitatem vitalem nostram, ita nec impressio specierum, quae fit ex parte Dei. Activitas haec revelatione non magis tollitur, quam concursu divino naturali ad omnes actus nostros.

Consequentem. Accepta nempe eruditione divina intellectus nequaquam iners et otiosus quiescit. Labor enim non parvus postulatur, ut veritates, quas lumine divino cognovimus, quantum fieri potest, apprehendamus etiam naturali investigatione rationis. Insuper revelatio quoties respondet ad unam quaestionem, toties plures alias ponit, stimulans et acuens rationem ad studia ulteriora. Tantum abest, ut revelatione tollatur progressus humanae cognitionis et scientificae investigationis!

c) Revelatio non turbat evolutionem sive harmoniam rationis.

Rationalistae contendunt demum revelationem abrumpere cohaerentiam continuam, organicam, pragmaticam ingenii humani. Dicunt enim evolutionem intellectualem tum singulorum hominum, tum denique totius humani generis mira harmonia interna necti. Revelationem vero, introducentem extrinsecus cognitiones supernaturales, perturbare et perforare naturalem illam harmoniam singulorum spirituum totiusque historiae.⁵

Perinde ac si Deus non possit supernaturaliter erudire, quin vi opprimat et laedat eruditionem naturalem! "Sic intelligendum est Deum operari in rebus, quod tamen ipsae res propriam habeant operationem."⁶ "Operatur Deus in unoquoque secundum eius proprietatem."⁷

Revera revelatio naturae se adiungit et sociat, naturam iuvat et elevat, et super naturam exaedificat mundum supernaturalem fidei et gratiae. Quemadmodum ramus bonus crescit cum arbore agresti, cui insertus est; quemadmodum educatio se accommodat ingenio pueri, ita prorsus Deus revelans operatur in animo et cum animo naturali. Immo tam perfecte tamque delicate revelatio aptatur culturae et historiae naturali, ut rationalistae revelationem Veteris et Novi Testamenti stulte negent propterea, quia nusquam culturam et historiam perturbatam spectant!

Breviter ergo dicendum: tantum abest, ut revelatio noceat facultati, activitati, evolutioni rationis, ut eas potius quam maxime foveat et promoveat. Revelatio, inquam, iura et privilegia rationis mirifice tuetur, cum eam capacem facit non tantum naturalia intelligendi, sed et supernaturalia sub lumine divinae eruditionis investigandi. Contra rationalistae rationem coarctant et depravant, eam immerito restringentes ad obiecta et modum cognoscendi mere naturalia.

Inde censurae ecclesiasticae, quae affirmant possibilem esse revelationem, non tantum fidei, sed et rationis iura et privilegia tuentur, statuendo: "Si quis dixerit fieri non posse aut non expedire, ut per revelationem divinam homo de Deo cultuque ei exhibendo edoceatur, anathema sit. ... S. q. d. hominem ad cognitionem et perfectionem, quae naturalem superet, evehi non posse, a. s. ... S. g. d. rationem humanam ita independentem esse, ut fides ei a Deo imperari non possit, a. s."⁸