Apologeticae sive Theologiae Fundamentalis, Tomus I: Demonstratio Christiana

a) Obiectum materiale. Apologetica secundum definitionem tota in eo est, ut probet religionem christiano-catholicam esse a Deo revelatam. Christus etenim, dum in terris degebat, revelationem Veteris Testamenti absolvens et augens, eam fundavit religionem, quam christianam ab ipso vocamus. Rediens autem in caelum, ad hanc suam religionem omni tempore custodiendam et omnibus hominibus administrandam condidit societatem ecclesiasticam, quam catholicam nominamus. Revelatio a Christo facta est proinde principium constitutivum, ecclesia a Christo fundata vero principium regulativum fidei et theologiae.

Verumtamen nos iure ita sentire de origine et officio religionis christianae catholicaeque ecclesiae non supponendum, sed probandum est duplici demonstratione apologetica.

Demonstratio christiana religionem huius nominis revelatam esse arguit commonstrando Iesum Christum, eius auctorem, esse Dei legatum et Filium.

Demonstratio catholica christianam religionem in sola ecclesia catholica inveniri probat ostendendo hanc ecclesiam a Christo fundatam esse custodem et dispensatricem veritatis revelatae.

b) Obiectum formale. Apertum et manifestum est apologeticam, ne in circulum vitiosum incidat, materias suas non ad lumen revelationis considerare, sed merae rationis ope investigare. Argumenta proinde, quibus utitur, partim ex philosophia, partim ex historia petit. Sacra etiam Scriptura non utitur ut libro inspirato, sed ut mere historico; item Traditionem nondum ut fontem divinum revelationis considerat, sed ut fontem mere humanum veritatis historicae.

Nihilominus pedetentim apologetica quasdam quaestiones solvit utendo etiam veritatibus revelatis. E. g. ubi primum argumentis rationalibus probatum erit infallibilitatem romani pontificis esse veritatem revelatam, hac ipsa auctoritate romanorum pontificum ultra utemur ad alias veritates revelatas statuendas. Hic argumentandi et concludendi modus methodo rationali nullo modo contradicit. Nam ipsa ratio nos docet ex iis, quae scientifice probata sunt, alias conclusiones logice deducere.

Neque obstat huic rationali methodo, quod saepe saepius argumentis philosophico-historicis etiam dogmaticas definitiones et censuras ecclesiae adiicimus, antequam ipsius ecclesiae auctoritas in rebus fidei probata sit. Etenim tales definitiones et censurae ecclesiasticae non adducuntur probationis, sed complementi causa. Et quidem merito. Nam omnia vel omnia fere, quae in apologetica scientifice tractantur, sunt etiam obiecta fidei. Ne ergo bis, prius apologetice, postea dogmatice tractari debeant, statim in apologetica dicetur, quid de his quaestionibus ecclesia sentiat. Hic modus procedendi nos maxime decet apologetas catholicos, quia revelationem fide iam tenemus, quam data opera contra infideles argumentis defendimus rationalibus.

c) Corollaria. Expenso obiecto materiali et formali apologeticae facile intelliguntur haec corollaria:

1°. Apologetica distinguitur ab apologia. Ambae quidem defendunt religionem utendo argumentis rationalibus. Differunt autem obiecto materiali. Apologetica religionem systematice tuetur quoad obiectum totale seu quoad principia et fundamenta totilis religionis vindicando ipsius originem divinam. Apologia vero religionem defendit quoad partialia quaedam obiecta seu quoad singulas quasque veritates dogmaticas, morales, historicas etc. secundum illud s. Petri: "Parati semper ad satisfactionem (πρὸς ἀπολογίαν) omni poscenti vos rationem de ea, quae in vobis est, spe."¹

Quae differentia satis iam innuitur verbis "apologiae" et "apologeticae": ἀπολογία enim defensionem simpliciter, ἀπολογητική scientiam defensionis significat. Apologetica ergo est scientia apologiae, sicut catechetica est scientia catechesis.

2°. Apologetica etiam et dogmatica longe differunt. Obiectum materiale apologeticae est factum revelationis (fundamenta et principia fidei et theologiae); obiectum materiale dogmaticae vero est argumentum revelationis (singulae veritates fidei et theologiae). Item obiectum formale apologeticae est ratio naturalis; obiectum formale dogmaticae autem revelatio supernaturalis seu ratio fide illustrata. In apologetica ratio praecedit fidem (per intellectum ad fidem); in dogmatica fides praecedit rationem (per fidem ad intellectum). De illa valet: "Intelligo, ut credam"; de hac: "Credo, ut intelligam".

3°. Apologetica a theodicea seu theologia naturali diversa est. Ambae quidem divina investigant eodem rationis lumine, ita tamen, ut versentur circa obiecta materialia distincta. Theodicea enim demonstrat religionem naturalem, loquendo de exsistentia et natura Dei et de cultu ei exhibendo; apologetica autem supponens religionem naturalem statuit revelationem supernaturalem. Sinistra manu philosophiam apprehendens, dexteram theologiae tendens, ambas harmonice et organice coniungit. Tamen in scholis, in quibus apologeticam non praecedit serium studium philosophiae, apologetae ipsi demonstrationem religionis naturalis coguntur praemittere demonstrationi revelationis christianae et ecclesiae catholicae.

4°. Apologetica est scientia sui generis, distincta ab omnibus disciplinis tam profanis quam theologicis. A philosophia enim aliisque scientiis profanis distinguitur obiecto materiali; a theologia vero obiecto iam materiali tum formali. Cum tamen apologeticae obiecta materialia fere omnia sub diverso respectu etiam sint materiae theologiae; cumque tota theologia in fundamento apologetico exaedificetur, ipsa etiam apologetica communiter annumeratur theologicis disciplinis. Hoc quidem eo fere iure, quo fundamentum dici potest pars aedificii, immo pars principalis, licet aliunde ab aedificio sit longe diversum.